Wikipedia http://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%88_%D0%B1%D0%B8%D1%82 MediaWiki 1.20wmf4 first-letter Медиа Махсус Бәхәс Кулланучы Кулланучы бәхәсе Википедия Википедия бәхәсе Файл Файл бәхәсе МедиаВики МедиаВики бәхәсе Калып Калып бәхәсе Ярдәм Ярдәм бәхәсе Төркем Төркем бәхәсе Портал Портал бәхәсе 0 1136 568994 2012-06-12T08:14:49Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[eml:Turc]] {{twinLAT|Төрек теле}} '''Törekçä''' ul [[Törki tellär]]neñ berse. Söyläçüçeläreneñ 70 millionı (yäğni kübese) Törkiädä yäşi. {{tel|isem=Törekçä|üzisem=Türkçe |ğäilätöse=yellowgreen |illär=[[Törkiä]] |region=- |söyläşüçe=85 million|däräcä=10 |ğäilä=[[Altay telläre]] (bäxäsle) :[[Törki tellär]] ::Oğız :::'''Törekçä''' |räsmi=[[Törkiä]], [[Kípr]] |idärä=- |iso1=tr|iso2=[http://www.ethnologue.org/show_iso639.asp?code=tur tur], [http://www.ethnologue.org/show_iso639.asp?code=ota ota]|sil=TRK}} == Dönyada taralu == === Räsmi tel bulu === === Söylämnär === == Yanğırış == == Yazu == == Törek tele == <!-- {| border="1" cellpadding="8" cellspacing="0" align="center" |+'''Türk dili''' |- ! style="background:#CFCFCF;" | ''Türkçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Azerçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Türkmençe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Tatarçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Kazakçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Kırgızçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Uzbekçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Uyğurçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Başkortçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Çuvaşçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Yakutçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Nogayçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Kumykçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Balkarçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Altayçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Karaçayçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Gagauzçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Xakasçe'' ! style="background:#CFCFCF;" | ''Krımçe'' |- | Atın yürüyüşleri için hangi sözler var? || || || || || || || || || || || || || || || || || || || |- |- |} --> == Monı da qara == * [[Törek älifbası]] * [[Tel beleme]] * [[Törek-Tatar añlaşlığı]] == Tışqı läñkerlär == * http://tugan-tel.at.tt/suezlek/tt-tr – Tatarça-Törekçä süzlek {{töpçek}} [[Төркем:Tel beleme]] [[Төркем:Tellär]] [[Төркем:Törki tellär]] {{Link FA|en}} {{Link FA|sv}} [[ab:Аҭырқ бызшәа]] [[ace:Bahsa Tureuki]] [[af:Turks]] [[als:Türkische Sprache]] [[an:Idioma turco]] [[ar:لغة تركية]] [[arc:ܠܫܢܐ ܛܘܪܩܝܐ]] [[arz:توركى]] [[ast:Turcu]] [[av:Турк мацӀ]] [[az:Türk dili]] [[ba:Төрөк теле]] [[bar:Tiakische Sproch]] [[bat-smg:Torku kalba]] [[be:Турэцкая мова]] [[be-x-old:Турэцкая мова]] [[bg:Турски език]] [[bn:তুর্কি ভাষা]] [[br:Turkeg]] [[bs:Turski jezik]] [[bxr:Турк хэлэн]] [[ca:Turc]] [[ce:Turkoyn mott]] [[ceb:Pinulongang Turko]] [[chr:ᎠᏂᎬᎾ ᎧᏬᏂᎯᏍᏗ]] [[ckb:زمانی تورکی]] [[crh:Türk tili]] [[cs:Turečtina]] [[csb:Tërecczi jãzek]] [[cv:Турккă чĕлхи]] [[cy:Tyrceg]] [[da:Tyrkisk (sprog)]] [[de:Türkische Sprache]] [[diq:Tırki]] [[dsb:Turkojšćina]] [[el:Τουρκική γλώσσα]] [[eml:Turc]] [[en:Turkish language]] [[eo:Turka lingvo]] [[es:Idioma turco]] [[et:Türgi keel]] [[eu:Turkiera]] [[fa:زبان ترکی استانبولی]] [[fi:Turkin kieli]] [[fo:Turkiskt (mál)]] [[fr:Turc]] [[fy:Turksk]] [[ga:An Tuircis]] [[gag:Türk dili]] [[gd:Turcais]] [[gl:Lingua turca]] [[gv:Turkish]] [[hak:Thú-ngí-khì-ngî]] [[he:טורקית]] [[hi:तुर्कीयाई भाषा]] [[hif:Turkish bhasa]] [[hr:Turski jezik]] [[hsb:Turkowšćina]] [[hu:Török nyelv]] [[hy:Թուրքերեն]] [[id:Bahasa Turki]] [[ilo:Pagsasao a Turko]] [[io:Turkiana linguo]] [[is:Tyrkneska]] [[it:Lingua turca]] [[ja:トルコ語]] [[jv:Basa Turki]] [[ka:თურქული ენა]] [[kbd:Тыркубзэ]] [[kk:Түрік тілі]] [[kl:Tyrkiskisut]] [[ko:터키어]] [[koi:Тюрк кыв]] [[ku:Zimanê tirkî]] [[kv:Туреч кыв]] [[kw:Turkek]] [[ky:Анадолу Түркчөсү]] [[la:Lingua Turcica]] [[lad:Lingua turkana]] [[lbe:Туркнал маз]] [[lez:Туьрк чӀал]] [[li:Turks]] [[lmo:Lengua türca]] [[lt:Turkų kalba]] [[lv:Turku valoda]] [[mdf:Туркань кяль]] [[mi:Reo Tākei]] [[mk:Турски јазик]] [[ml:തുർക്കിഷ് ഭാഷ]] [[mr:तुर्की भाषा]] [[mrj:Турок йӹлмӹ]] [[ms:Bahasa Turki]] [[mzn:ایستانبولی تورکی]] [[nl:Turks]] [[nn:Tyrkisk]] [[no:Tyrkisk]] [[nv:Tʼóok bizaad]] [[oc:Turc]] [[os:Туркаг æвзаг]] [[pl:Język turecki]] [[pms:Lenga turca]] [[pnb:ترک بولی]] [[pt:Língua turca]] [[qu:Turku simi]] [[rm:Lingua tirca]] [[ro:Limba turcă]] [[roa-rup:Limba turtseascã]] [[ru:Турецкий язык]] [[rue:Турецькый язык]] [[rw:Igiturukiya]] [[sah:Түрк тыла]] [[sc:Lìngua turca]] [[scn:Lingua turca]] [[sco:Turkis leid]] [[se:Durkkagiella]] [[sh:Turski jezik]] [[simple:Turkish language]] [[sk:Turečtina]] [[sl:Turščina]] [[so:Af-Turki]] [[sq:Gjuha turke]] [[sr:Турски језик]] [[su:Basa Turki]] [[sv:Turkiska]] [[sw:Kituruki]] [[szl:Turecko godka]] [[ta:துருக்கிய மொழி]] [[tg:Забони туркӣ]] [[th:ภาษาตุรกี]] [[tk:Türk dili]] [[tl:Wikang Turko]] [[tr:Türkçe]] [[udm:Турок кыл]] [[ug:تۈرك تىلى]] [[uk:Турецька мова]] [[ur:ترک زبان]] [[uz:Turk tili]] [[vec:Lengua turca]] [[vi:Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ]] [[wa:Trouk (lingaedje)]] [[war:Tinurkiya]] [[xal:Түргдин келн]] [[xmf:თურქული ნინა]] [[yi:טערקיש]] [[yo:Èdè Túrkì]] [[zh:土耳其语]] [[zh-min-nan:Türkiye-gí]] [[zh-yue:土耳其話]] 2uzruvm1yrwyo6bo6g6exdx7b0kp129 0 1364 568991 2012-06-12T07:51:31Z JAnDbot 171 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[fa:شیر (خوراکی)]] {{TwinLAT|Сөт}} '''Söt''' [[Tatar]] xalqı küp qullana. Anı [[qamırğa]], salalar, [[botqa]] peşerälär, annan [[qatıq]], [[sözmä]], [[atlan may]] yasílar, çäygä salıp içälär. == Monı da qara == * [[:Category:Söttän_azıq|Söttän_azıq]] <!-- page does not exist --> [[Төркем:Tatar aşları]] {{Link FA|ca}} {{Link FA|es}} [[af:Melk]] [[als:Milch]] [[am:ወተት]] [[an:Leit]] [[ar:حليب]] [[arc:ܚܠܒܐ (ܕܝܘܒܐ)]] [[arz:لبن]] [[as:গাখীৰ]] [[ast:Lleche]] [[ay:Millk'i]] [[az:Süd]] [[ba:Һөт]] [[bar:Muich]] [[bat-smg:Pėins]] [[be:Малако]] [[be-x-old:Малако]] [[bg:Мляко]] [[bjn:Banyu susu]] [[bm:Nɔnɔ]] [[bn:দুধ]] [[br:Laezh]] [[bs:Mlijeko]] [[ca:Llet]] [[chy:Matana]] [[ckb:شیر]] [[cr:ᒎᒎᔑᓈᐴ]] [[cs:Mléko]] [[csb:Mlékò]] [[cv:Сĕт]] [[cy:Llaeth]] [[da:Mælk]] [[de:Milch]] [[el:Γάλα]] [[en:Milk]] [[eo:Lakto]] [[es:Leche]] [[et:Piim]] [[eu:Esne]] [[ext:Lechi]] [[fa:شیر (خوراکی)]] [[fi:Maito]] [[fiu-vro:Piim]] [[fr:Lait]] [[fur:Lat]] [[fy:Molke]] [[ga:Bainne]] [[gan:奶]] [[gd:Bainne]] [[gl:Leite]] [[gn:Kamby]] [[gu:દૂધ]] [[he:חלב]] [[hi:दूध]] [[hif:Duudh]] [[hr:Mlijeko]] [[ht:Lèt (likid)]] [[hu:Tej]] [[hy:Կաթ]] [[ia:Lacte]] [[id:Susu]] [[ik:Immuk]] [[io:Lakto]] [[is:Mjólk]] [[it:Latte]] [[iu:ᐃᒻᒧᒃ]] [[ja:乳]] [[jbo:ladru]] [[jv:Susu]] [[ka:რძე]] [[kk:Сүт]] [[kn:ಹಾಲು]] [[ko:젖]] [[krc:Сют]] [[ksh:Milesch]] [[ku:Şîr]] [[la:Lac]] [[lb:Mëllech]] [[li:Mèlk]] [[lmo:Lat]] [[ln:Míliki]] [[lt:Pienas]] [[lv:Piens]] [[map-bms:Susu]] [[mdf:Лофца]] [[mg:Ronono]] [[mk:Млеко]] [[ml:പാൽ]] [[mn:Сүү]] [[mr:दूध]] [[ms:Susu]] [[mwl:Lheite]] [[nah:Chīchīhualātl]] [[nds:Melk]] [[nds-nl:Melk]] [[ne:दूध]] [[new:दुरु]] [[nl:Melk (drank)]] [[nn:Mjølk]] [[no:Melk]] [[nrm:Lait]] [[nv:Abeʼ]] [[oc:Lach]] [[pdc:Millich]] [[pfl:Milich]] [[pl:Mleko]] [[pnb:دد]] [[pt:Leite]] [[qu:Lichi]] [[ro:Lapte]] [[ru:Молоко]] [[rue:Молоко]] [[sa:क्षीरम्]] [[sah:Үүт]] [[scn:Latti]] [[sh:Mlijeko]] [[simple:Milk]] [[sk:Mlieko (cicavce)]] [[sl:Mleko]] [[sn:Mukaka]] [[so:Caano]] [[sq:Qumështi]] [[sr:Млеко]] [[su:Susu]] [[sv:Mjölk]] [[sw:Maziwa]] [[ta:பால் (பானம்)]] [[te:పాలు]] [[tg:Шир]] [[th:นม]] [[tl:Gatas]] [[tr:Süt]] [[ug:سۈت]] [[uk:Молоко]] [[ur:دودھ]] [[uz:Sut]] [[vec:Lat]] [[vi:Sữa]] [[wa:Laecea]] [[war:Gatas]] [[yi:מילך]] [[zh:乳]] [[zh-min-nan:Leng]] [[zh-yue:奶]] [[zu:Ubisi]] lpbttfj850f3a32ku6xn8zrynzj5dbk 0 6550 569175 2012-06-12T22:13:01Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[zh-classical:五四九年]] {{alsonumber|549}} {{Ел өчен навигация|549}} {{Гасыр өчен навигация|6}} '''549 ел''' – [[милади тәкъвиме]] буенча [[чәршәмбе]] көненнән башланган [[ел]]. == Вакыйгалар == == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:549 елда туганнар}} == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:549 елда вафатлар}} {{YılTöpçege}} [[Төркем:549 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:549]] [[am:549 እ.ኤ.አ.]] [[an:549]] [[ar:ملحق:549]] [[ast:549]] [[az:549]] [[be:549]] [[be-x-old:549]] [[bg:549]] [[bh:५४९]] [[bn:৫৪৯]] [[bpy:মারি ৫৪৯]] [[br:549]] [[bs:549]] [[ca:549]] [[co:549]] [[cs:549]] [[cv:549]] [[cy:549]] [[da:549]] [[de:549]] [[el:549]] [[en:549]] [[eo:549]] [[es:549]] [[et:549]] [[eu:549]] [[fa:۵۴۹ (میلادی)]] [[fi:549]] [[fr:549]] [[fy:549]] [[gan:549年]] [[gd:549]] [[gl:549]] [[he:549]] [[hi:549]] [[hr:549.]] [[ht:549 (almanak jilyen)]] [[hu:549]] [[hy:549]] [[id:549]] [[io:549]] [[it:549]] [[ja:549年]] [[jv:549]] [[ka:549]] [[kk:549 жыл]] [[ko:549년]] [[la:549]] [[lb:549]] [[lmo:549]] [[lt:549 m.]] [[map-bms:549]] [[mk:549]] [[mr:इ.स. ५४९]] [[ms:549]] [[nah:549]] [[nap:549]] [[nds:549]] [[new:सन् ५४९]] [[nl:549]] [[nn:549]] [[no:549]] [[oc:549]] [[os:549-æм аз]] [[pi:५४९]] [[pl:549]] [[pnb:549]] [[pt:549]] [[qu:549]] [[ro:549]] [[ru:549 год]] [[sa:५४९]] [[scn:549]] [[sh:549]] [[simple:549]] [[sk:549]] [[sl:549]] [[sq:549]] [[sr:549]] [[su:549]] [[sv:549]] [[sw:549]] [[th:พ.ศ. 1092]] [[tk:549]] [[tl:549]] [[tr:549]] [[uk:549]] [[ur:549ء]] [[uz:549]] [[vec:549]] [[vi:549]] [[vo:549]] [[war:549]] [[yo:549]] [[zh:549年]] [[zh-classical:五四九年]] [[zh-yue:549年]] mw8jzdlzeytgc1kx45mqgovef1948qm 0 6552 569172 2012-06-12T22:08:19Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[zh-classical:五五零年]] {{alsonumber|550}} {{Ел өчен навигация|550}} {{Гасыр өчен навигация|6}} '''550 ел''' – [[милади тәкъвиме]] буенча [[пәнҗешәмбе]] көненнән башланган [[ел]]. == Вакыйгалар == == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:550 елда туганнар}} == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:550 елда вафатлар}} {{YılTöpçege}} [[Төркем:550 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:550]] [[am:550 እ.ኤ.አ.]] [[an:550]] [[ar:ملحق:550]] [[ast:550]] [[az:550]] [[be:550]] [[be-x-old:550]] [[bg:550]] [[bh:५५०]] [[bn:৫৫০]] [[bpy:মারি ৫৫০]] [[br:550]] [[bs:550]] [[ca:550]] [[co:550]] [[cs:550]] [[cv:550]] [[cy:550]] [[da:550]] [[de:550]] [[el:550]] [[en:550]] [[eo:550]] [[es:550]] [[et:550]] [[eu:550]] [[fa:۵۵۰ (میلادی)]] [[fi:550]] [[fr:550]] [[fy:550]] [[gan:550年]] [[gd:550]] [[gl:550]] [[he:550]] [[hi:550]] [[hr:550.]] [[ht:550 (almanak jilyen)]] [[hu:550]] [[hy:550]] [[id:550]] [[io:550]] [[it:550]] [[ja:550年]] [[jv:550]] [[ka:550]] [[kk:550 жыл]] [[ko:550년]] [[la:550]] [[lb:550]] [[lmo:550]] [[lt:550 m.]] [[map-bms:550]] [[mk:550]] [[mr:इ.स. ५५०]] [[ms:550]] [[nah:550]] [[nap:550]] [[nds:550]] [[new:सन् ५५०]] [[nl:550]] [[nn:550]] [[no:550]] [[oc:550]] [[os:550-æм аз]] [[pi:५५०]] [[pl:550]] [[pnb:550]] [[pt:550]] [[qu:550]] [[ro:550]] [[ru:550 год]] [[sa:५५०]] [[scn:550]] [[sh:550]] [[sk:550]] [[sl:550]] [[sq:550]] [[sr:550]] [[su:550]] [[sv:550]] [[sw:550]] [[th:พ.ศ. 1093]] [[tk:550]] [[tl:550]] [[tr:550]] [[uk:550]] [[ur:550ء]] [[uz:550]] [[vec:550]] [[vi:550]] [[vo:550]] [[war:550]] [[yo:550]] [[zh:550年]] [[zh-classical:五五零年]] [[zh-yue:550年]] 0h0pz3aexbhplhy1oje9s2hxhtxbbf4 0 6557 569168 2012-06-12T22:00:23Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[zh-classical:五五一年]] {{alsonumber|551}} {{Ел өчен навигация|551}} {{Гасыр өчен навигация|6}} '''551 ел''' – [[милади тәкъвиме]] буенча [[җомга]] көненнән башланган [[ел]]. == Вакыйгалар == == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:551 елда туганнар}} == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:551 елда вафатлар}} {{YılTöpçege}} [[Төркем:551 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:551]] [[am:551 እ.ኤ.አ.]] [[an:551]] [[ar:ملحق:551]] [[ast:551]] [[az:551]] [[be:551]] [[be-x-old:551]] [[bg:551]] [[bh:५५१]] [[bn:৫৫১]] [[bpy:মারি ৫৫১]] [[br:551]] [[bs:551]] [[ca:551]] [[co:551]] [[cs:551]] [[cv:551]] [[cy:551]] [[da:551]] [[de:551]] [[el:551]] [[en:551]] [[eo:551]] [[es:551]] [[et:551]] [[eu:551]] [[fa:۵۵۱ (میلادی)]] [[fi:551]] [[fr:551]] [[fy:551]] [[gan:551年]] [[gd:551]] [[gl:551]] [[he:551]] [[hi:551]] [[hr:551.]] [[ht:551 (almanak jilyen)]] [[hu:551]] [[hy:551]] [[id:551]] [[io:551]] [[it:551]] [[ja:551年]] [[jv:551]] [[ka:551]] [[kk:551 жыл]] [[ko:551년]] [[la:551]] [[lb:551]] [[lmo:551]] [[lt:551 m.]] [[map-bms:551]] [[mk:551]] [[mr:इ.स. ५५१]] [[ms:551]] [[nah:551]] [[nap:551]] [[nds:551]] [[new:सन् ५५१]] [[nl:551]] [[nn:551]] [[no:551]] [[oc:551]] [[os:551-æм аз]] [[pi:५५१]] [[pl:551]] [[pnb:551]] [[pt:551]] [[qu:551]] [[ro:551]] [[ru:551 год]] [[sa:५५१]] [[scn:551]] [[sh:551]] [[sk:551]] [[sl:551]] [[sq:551]] [[sr:551]] [[su:551]] [[sv:551]] [[sw:551]] [[th:พ.ศ. 1094]] [[tk:551]] [[tl:551]] [[tr:551]] [[uk:551]] [[ur:551ء]] [[uz:551]] [[vec:551]] [[vi:551]] [[vo:551]] [[war:551]] [[yo:551]] [[zh:551年]] [[zh-classical:五五一年]] [[zh-yue:551年]] irbf0u4mwmw5r5ih3akb6tfw8mjp9c1 0 6559 569170 2012-06-12T22:02:44Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[zh-classical:五五二年]] {{alsonumber|552}} {{Ел өчен навигация|552}} {{Гасыр өчен навигация|6}} '''552 ел''' – [[милади тәкъвиме]] буенча [[шимбә]] көненнән башланган [[ел]]. == Вакыйгалар == == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:552 елда туганнар}} == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:552 елда вафатлар}} {{YılTöpçege}} [[Төркем:552 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:552]] [[am:552 እ.ኤ.አ.]] [[an:552]] [[ar:ملحق:552]] [[ast:552]] [[az:552]] [[be:552]] [[be-x-old:552]] [[bg:552]] [[bh:५५२]] [[bn:৫৫২]] [[bpy:মারি ৫৫২]] [[br:552]] [[bs:552]] [[ca:552]] [[co:552]] [[cs:552]] [[cv:552]] [[cy:552]] [[da:552]] [[de:552]] [[el:552]] [[en:552]] [[eo:552]] [[es:552]] [[et:552]] [[eu:552]] [[fa:۵۵۲ (میلادی)]] [[fi:552]] [[fr:552]] [[fy:552]] [[gan:552年]] [[gd:552]] [[gl:552]] [[he:552]] [[hi:552]] [[hr:552.]] [[ht:552 (almanak jilyen)]] [[hu:552]] [[hy:552]] [[id:552]] [[io:552]] [[it:552]] [[ja:552年]] [[jv:552]] [[ka:552]] [[kk:552 жыл]] [[ko:552년]] [[la:552]] [[lb:552]] [[lmo:552]] [[lt:552 m.]] [[map-bms:552]] [[mk:552]] [[mr:इ.स. ५५२]] [[ms:552]] [[nah:552]] [[nap:552]] [[nds:552]] [[new:सन् ५५२]] [[nl:552]] [[nn:552]] [[no:552]] [[oc:552]] [[os:552-æм аз]] [[pi:५५२]] [[pl:552]] [[pnb:552]] [[pt:552]] [[qu:552]] [[ro:552]] [[ru:552 год]] [[sa:५५२]] [[scn:552]] [[sh:552]] [[sk:552]] [[sl:552]] [[sq:552]] [[sr:552]] [[su:552]] [[sv:552]] [[sw:552]] [[th:พ.ศ. 1095]] [[tk:552]] [[tl:552]] [[tr:552]] [[uk:552]] [[ur:552ء]] [[uz:552]] [[vec:552]] [[vi:552]] [[vo:552]] [[war:552]] [[yo:552]] [[zh:552年]] [[zh-classical:五五二年]] [[zh-yue:552年]] 0y7i0ga07wwdt8e20y62yehq21y48r5 0 7999 568996 2012-06-12T08:51:02Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[sh:997]] {{alsonumber|997}} {{Ел өчен навигация|997}} {{Гасыр өчен навигация|10}} '''997 ел''' – [[милади тәкъвиме]] буенча [[якшәмбе]] көненнән башланган [[ел]]. == Вакыйгалар == == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:997 елда туганнар}} == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:997 елда вафатлар}} {{YılTöpçege}} [[Төркем:997 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:997]] [[am:997 እ.ኤ.አ.]] [[an:997]] [[ar:ملحق:997]] [[ast:997]] [[az:997]] [[be:997]] [[be-x-old:997]] [[bg:997]] [[bh:९९७]] [[bn:৯৯৭]] [[bpy:মারি ৯৯৭]] [[br:997]] [[bs:997]] [[ca:997]] [[co:997]] [[cs:997]] [[csb:997]] [[cv:997]] [[cy:997]] [[da:997]] [[de:997]] [[el:997]] [[en:997]] [[eo:997]] [[es:997]] [[et:997]] [[eu:997]] [[fa:۹۹۷ (میلادی)]] [[fi:997]] [[fr:997]] [[fy:997]] [[gan:997年]] [[gd:997]] [[gl:997]] [[he:997]] [[hi:997]] [[hr:997.]] [[ht:997 (almanak jilyen)]] [[hu:997]] [[hy:997]] [[id:997]] [[io:997]] [[it:997]] [[ja:997年]] [[jbo:997moi]] [[jv:997]] [[ka:997]] [[kk:997 жыл]] [[ko:997년]] [[la:997]] [[lb:997]] [[lmo:997]] [[lt:997 m.]] [[map-bms:997]] [[mi:997]] [[mk:997]] [[mr:इ.स. ९९७]] [[ms:997]] [[nah:997]] [[nap:997]] [[nds:997]] [[new:सन् ९९७]] [[nl:997]] [[nn:997]] [[no:997]] [[nrm:997]] [[oc:997]] [[os:997-æм аз]] [[pi:९९७]] [[pl:997]] [[pnb:997]] [[pt:997]] [[qu:997]] [[ro:997]] [[ru:997 год]] [[sa:९९७]] [[scn:997]] [[sh:997]] [[simple:997]] [[sk:997]] [[sl:997]] [[sq:997]] [[sr:997]] [[su:997]] [[sv:997]] [[sw:997]] [[th:พ.ศ. 1540]] [[tk:997]] [[tl:997]] [[tr:997]] [[uk:997]] [[ur:997ء]] [[uz:997]] [[vec:997]] [[vi:997]] [[vo:997]] [[war:997]] [[yo:997]] [[zh:997年]] [[zh-yue:997年]] fpi8swh54qkdeylf38o1mlqf7q7ft6y 0 8001 569113 2012-06-12T18:36:15Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[sh:998]] {{alsonumber|998}} {{Ел өчен навигация|998}} {{Гасыр өчен навигация|10}} '''998 ел''' – [[милади тәкъвиме]] буенча [[дүшәмбе]] көненнән башланган [[ел]]. == Вакыйгалар == == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:998 елда туганнар}} == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:998 елда вафатлар}} {{YılTöpçege}} [[Төркем:998 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:998]] [[am:998 እ.ኤ.አ.]] [[an:998]] [[ar:ملحق:998]] [[ast:998]] [[az:998]] [[be:998]] [[be-x-old:998]] [[bg:998]] [[bh:९९८]] [[bn:৯৯৮]] [[bpy:মারি ৯৯৮]] [[br:998]] [[bs:998]] [[ca:998]] [[co:998]] [[cs:998]] [[csb:998]] [[cv:998]] [[cy:998]] [[da:998]] [[de:998]] [[el:998]] [[en:998]] [[eo:998]] [[es:998]] [[et:998]] [[eu:998]] [[fa:۹۹۸ (میلادی)]] [[fi:998]] [[fr:998]] [[fy:998]] [[gan:998年]] [[gd:998]] [[gl:998]] [[he:998]] [[hi:998]] [[hr:998.]] [[ht:998 (almanak jilyen)]] [[hu:998]] [[hy:998]] [[id:998]] [[io:998]] [[it:998]] [[ja:998年]] [[jv:998]] [[ka:998]] [[kk:998 жыл]] [[ko:998년]] [[la:998]] [[lb:998]] [[lmo:998]] [[lt:998 m.]] [[map-bms:998]] [[mi:998]] [[mk:998]] [[mr:इ.स. ९९८]] [[ms:998]] [[nah:998]] [[nap:998]] [[nds:998]] [[new:सन् ९९८]] [[nl:998]] [[nn:998]] [[no:998]] [[nrm:998]] [[oc:998]] [[os:998-æм аз]] [[pi:९९८]] [[pl:998]] [[pnb:998]] [[pt:998]] [[qu:998]] [[ro:998]] [[ru:998 год]] [[sa:९९८]] [[scn:998]] [[sh:998]] [[simple:998]] [[sk:998]] [[sl:998]] [[sq:998]] [[sr:998]] [[su:998]] [[sv:998]] [[sw:998]] [[th:พ.ศ. 1541]] [[tk:998]] [[tl:998]] [[tr:998]] [[uk:998]] [[ur:998ء]] [[uz:998]] [[vec:998]] [[vi:998]] [[vo:998]] [[war:998]] [[yo:998]] [[zh:998年]] [[zh-yue:998年]] 2fgo9xo6rugb7qfzntsy7krn5l7ahpu 0 8003 569121 2012-06-12T18:52:56Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[sh:999]] {{alsonumber|999}} {{Ел өчен навигация|999}} {{Гасыр өчен навигация|10}} '''999 ел''' – [[милади тәкъвиме]] буенча [[сишәмбе]] көненнән башланган [[ел]]. == Вакыйгалар == == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:999 елда туганнар}} == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:999 елда вафатлар}} {{YılTöpçege}} [[Төркем:999 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:999]] [[am:999 እ.ኤ.አ.]] [[an:999]] [[ar:ملحق:999]] [[ast:999]] [[az:999]] [[be:999]] [[be-x-old:999]] [[bg:999]] [[bh:९९९]] [[bn:৯৯৯]] [[bpy:মারি ৯৯৯]] [[br:999]] [[bs:999]] [[ca:999]] [[co:999]] [[cs:999]] [[csb:999]] [[cv:999]] [[cy:999]] [[da:999]] [[de:999]] [[el:999]] [[en:999]] [[eo:999]] [[es:999]] [[et:999]] [[eu:999]] [[fa:۹۹۹ (میلادی)]] [[fi:999]] [[fr:999]] [[fy:999]] [[gan:999年]] [[gd:999]] [[gl:999]] [[gv:999]] [[he:999]] [[hi:999]] [[hr:999.]] [[ht:999 (almanak jilyen)]] [[hu:999]] [[hy:999]] [[id:999]] [[io:999]] [[it:999]] [[ja:999年]] [[jv:999]] [[ka:999]] [[kk:999 жыл]] [[ko:999년]] [[la:999]] [[lb:999]] [[lmo:999]] [[lt:999 m.]] [[map-bms:999]] [[mi:999]] [[mk:999]] [[mr:इ.स. ९९९]] [[ms:999]] [[nah:999]] [[nap:999]] [[nds:999]] [[new:सन् ९९९]] [[nl:999]] [[nn:999]] [[no:999]] [[nrm:999]] [[oc:999]] [[os:999-æм аз]] [[pi:९९९]] [[pl:999]] [[pnb:999]] [[pt:999]] [[qu:999]] [[ro:999]] [[ru:999 год]] [[sa:९९९]] [[scn:999]] [[sh:999]] [[simple:999]] [[sk:999]] [[sl:999]] [[sq:999]] [[sr:999]] [[su:999]] [[sv:999]] [[sw:999]] [[th:พ.ศ. 1542]] [[tk:999]] [[tl:999]] [[tr:999]] [[uk:999]] [[ur:999ء]] [[uz:999]] [[vec:999]] [[vi:999]] [[vo:999]] [[war:999]] [[yo:999]] [[zh:999年]] [[zh-yue:999年]] tfh48ke4hd60oze1htt2vdvfqwhie0w 10 9869 569191 2012-06-12T23:21:03Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[zh-classical:Template:User ja]] {{User lang | lang = ja | name = Япон теле | level = N | size = | info = この利用者は'''[[:Төркем:User ja|日本語]]'''を'''[[:Төркем:User ja-N|母語]]'''としています。 }}<noinclude> [[Төркем:Япон телле кулланучылар]] [[af:Sjabloon:Gebruiker ja]] [[an:Plantilla:User ja]] [[ar:قالب:مستخدم ja]] [[arz:قالب:User ja]] [[as:সাঁচ:User ja]] [[ast:Plantía:Usuarios por idioma (ja)]] [[bat-smg:Šabluons:User ja]] [[be:Шаблон:User ja]] [[bg:Шаблон:Потребител ja]] [[bo:Template:User ja]] [[br:Patrom:User ja]] [[ca:Plantilla:Babel ja]] [[ceb:Plantilya:User ja]] [[cy:Nodyn:Defnyddiwr ja]] [[de:Vorlage:User ja]] [[el:Πρότυπο:Χρήστης ja]] [[en:Template:User ja]] [[eo:Ŝablono:Vikipediisto ja]] [[es:Plantilla:·Usuarios por idioma (ja)]] [[et:Mall:User ja]] [[eu:Txantiloi:·Hizkuntza (ja)]] [[fa:الگو:User ja]] [[fi:Malline:User ja]] [[fj:Template:User ja]] [[fr:Modèle:Utilisateur ja]] [[fy:Berjocht:Meidogger/Taal ja]] [[gd:Template:User ja]] [[gl:Modelo:User ja]] [[he:תבנית:User ja]] [[hi:साँचा:User ja]] [[ht:Modèl:User ja]] [[hu:Sablon:User ja]] [[ia:Patrono:Usator ja]] [[id:Templat:User ja]] [[io:Shablono:User ja]] [[ja:Template:User ja]] [[jv:Cithakan:User ja]] [[ka:თარგი:User ja]] [[ko:틀:User ja]] [[ku:Şablon:Bikarhêner ja]] [[kw:Scantlyn:User ja]] [[lb:Schabloun:Benotzer ja]] [[lt:Šablonas:User ja]] [[ltg:Taiss:User ja]] [[mk:Шаблон:Корисник ja]] [[ms:Templat:Pengguna ja]] [[mt:Mudell:Utent ja]] [[nds:Vörlaag:User ja]] [[nds-nl:Mal:Gebruker ja]] [[new:Template:User ja]] [[nl:Sjabloon:Gebruiker ja]] [[no:Mal:Bruker ja]] [[nv:Bee álnééhí:User ja]] [[or:ଛାଞ୍ଚ:User ja]] [[os:Шаблон:User ja]] [[pl:Szablon:User ja]] [[pt:Predefinição:User ja]] [[roa-rup:Template:User ja]] [[ru:Шаблон:User ja]] [[scn:Template:User ja]] [[sco:Template:Uiser ja]] [[se:Template:User ja]] [[sh:Šablon:User ja]] [[simple:Template:User ja]] [[sk:Šablóna:User ja]] [[sl:Predloga:Uporabnik ja]] [[sm:Template:User ja]] [[sr:Шаблон:Корисник ja]] [[sv:Mall:Användare ja]] [[te:మూస:User ja]] [[th:แม่แบบ:User ja]] [[tr:Şablon:Kullanıcı ja]] [[uk:Шаблон:User ja]] [[uz:Andoza:User ja]] [[vi:Bản mẫu:User ja]] [[vo:Samafomot:User ja]] [[war:Batakan:User ja]] [[xh:Template:User ja]] [[zh:Template:User ja]] [[zh-classical:Template:User ja]] [[zh-min-nan:Template:User ja]] [[zh-yue:Template:User ja]] </noinclude> q088lfpvo51ubuem8dn9kspsbf2lwrn 0 11417 569218 2012-06-13T04:41:53Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот үзгәртте: [[fa:مردمان ترک‌تبار]] '''Törki xalıqlar''' ul [[Törki tele]]ndä söyläşä torğan küp xalıqlar berläşterä torğan atama. Törkilärneñ tulayım sanı 250 millionnan artıq. == Atamalar == "Türek" atamasınıñ berençe iskä alu [[6. yöz]]neñ [[Küktürklär]] turında buldı. Qıtay ilbaşı [[585]]. yılda [[İsbara]] isemle Küktürk xanına xat yazğanda, tegesen «Böyek Türk xanı» dip atí. Şul çordağı [[Orxon yazmaları]]nda da «Türük/Török» ataması qullanıla. <!--Previous use of similar terms, like those in a tablet from [[21st century BCE|2000 BCE]] found in the ancient city of Mari near Tell Hariri in northern Iraq (which mentions that a people named "Turukku" are coming to the lands of Tiguranim and Hirbazanim), the Chinese in [[1320s BCE|1328 BCE]] (referring to a neighbouring people as "Tu-Kiu"), or the [[Bible|Biblical]] name "Turk" of one of the grandsons of [[Noah]], are of unknown significance, although some feel strongly that this is early evidence of the historical continuency of the term and the people as an ethnic (and possibly linguistic) unit.--> Bügenge Törkiädä «Türk» atamasınıñ mäğnäsen yışraq “köçle” wä “qüätle” itep açıqlílar. Böten dönyada «Törki» süzen mädäniäte, tele, milläte, taríxı belän yaqın bulğan xalıqlarnı ataw öçen qullanalar. «Törki» süze urınına «Törki-Tatar» adı da kiñ qullanıla. Törki xalıqlarnı öyränü fäne «''Türkologí''» dip atala. == Taríx == <!-- It is believed that the Turkic people are natives of Central Asia. Some historians claim that the Turks originated in Western Asia, and migrated in prehistoric times to Central Asia, while others believe that migration to Western Asia and interactions in various parts of the world by Turkic peoples in ancient times (before the advent of the [[Huns]]) occurred via Central Asia. Some also claim that comparisons to the ancient [[Sumerian language]] (which some label as [[Ural-Altaic languages|Ural-Altaic]]) to modern Turkic languages show common vocabulary. Based on these comparisons is then the claim that the Sumerians are the most ancient documented Turks, that they originated from east of the [[Caspian Sea]] but established a civilization in [[Mesopotamia]]. Others dismiss this as an expression of pan-Turkist ideology, pointing out that most linguists consider Sumerian a [[language isolate]]. Further the classification of languages into an Ural-Altaic group is often criticised, due to perceived lack of evidence and perceived lack of obvious similarties between languages classified as such. Some scholars will also consider the [[Huns]], whose origins go back to [[1200s BCE|1200 BCE]], as one of the earlier Turkic tribes. Leaving these controversies aside, the precise date of the initial expansion from the early homeland remains unknown. The first state known as "Turk" giving its name to the many states and people afterwards, was that of the [[Gokturks]] (''gog'' = 'blue' or 'celestial') in the [[6th century]] AD. Later Turkic peoples include the [[Karluks]] (mainly 8th century), [[Uighurs]], [[Kirghiz]], [[Oghuz Turks|Oghuz]] (or Ğuz) Turks, and [[Turkmen|Turkmens]]. As these peoples were founding states in the area between [[Mongolia]] and [[Transoxiana]], they came into contact with the Muslim people and gradually adopted [[Islam]]. However, there were also (and still are) Turkic people belonging to different religions, including [[Christianity|Christians]], [[Jews]] (see [[Khazars]]), [[Buddhists]], and [[Zoroastrian|Zoroastrians]]. Turkic soldiers in the army of the [[Abbasids|Abbasid]] [[Caliphate|caliphs]] emerged as ''de facto'' rulers of most of the Muslim Middle East (except [[Syria]] and [[Egypt]]), particularly after the 10th century. [[Oghuz]] and other tribes captured and dominated various countries under the leadership of the [[Seljuk Turks|Seljuk dynasty]] and eventually captured the territories of the Abbasid dynasty and the [[Byzantine Empire]]. Meanwhile, Kirghiz and Uighurs were struggling with each other and with the mighty Chinese Empire. Kirghiz people finally settled in the region that is now referred to as Kyrgyzstan. [[Tatar peoples|Tatar]] peoples conquered [[Volga Bulgars]] in what is today southern Russia following the westward sweep of the Mongols under [[Genghis Khan]] in the 13th century. Bulgars was named ''tatars'' by Russians mistakenly. Native Tatars lives only in Asia, European tatars are in fact Bulgars. (Bulgars came to Europe in 7-8th century). Everywhere, Turkic groups mixed to some extent with other local populations. As the Seljuks declined after the Mongol invasion, the [[Ottoman Empire]] emerged as a new important Turkic state which came to dominate not only the Middle East, but also southeastern Europe and parts of southwestern Russia and northern Africa. Meanwhile, other Turkic groups founded dynasties in Iran (like the [[Safavids]]) and northern [[India]] (the [[Mughal Empire]]). The Ottoman Empire grew weaker in the face of repeated wars with Russia and Austria and the emergence of nationalist movements in the Balkans, and finally gave way after [[World War I]] to the present-day republic of [[Turkey]]. --> == Yäşäw cirläre wä milli büleneş == Bügenge köndä Törki xalıqlarnıñ iñ zur törkeme [[Törkiä]]dä yäşi. Başqa olı Törki xalıqlar [[Äzerbaycan]], [[Kipır]], [[İdel-Ural]], [[İran]], [[Qazaqstan]], [[Qırğızstan]], [[Törekmänstan]], wä [[Özbekistan]] cirlärendä yäşilär. Bu [[Törki däwlätlär|Törki däwlätlärdän]] tış Törki xalıqlar [[Çığış Törkistan]], Tönyaq [[Ğíraq]], [[Äfğänstan]], [[Moldova]], [[Balkannar]] ([[Bulgaria]]) illärendä dä yäşilär. Törki xalıqlar öyränü buyınça tanılğan ğälim [[Wilhelm Radloff]] [[1866]]. yılda bolay yaza: ''Tönyaq Afrikadan başlap Awrupılı Törkiägä tikle, Könyaq-Çığış Räsäydän başlap Keçe Asía ilä Turan, annarı Seber aşa Gobi çülenä tikle cirlärendä Törki telendä söyläşä torğan ıruğlar yäşilär. Bu dönyanıñ şul tikle kiñ cäyelgän alanda qullanıla torğan Törki tele belän çağıştırmalı başqa tel yuq'' (Çığanaq: ''Törki Mädäniät Näzäräte''). Dönyada Törki xalıqlar küp. Alar arasında: * [[Äzerilär]] * [[Balqarlar]] * [[Başqortlar]] * [[Çuaşlar]] * [[Qırım Tatarları]] * [[Ğağauzlar]] * [[Qaraçaylar]] * [[Qaraqalpaqlar]] * [[Qazaqlar]] * [[Qırğızlar]] * [[Qumıqlar]] * [[Qaşğaylar]] * [[Noğaylar]] * [[Özbäklär]] * [[Tatarlar]] * [[Töreklär]] * [[Törekmännär]] * [[Tualar]] * [[Uyğurlar]] * [[Yaqutlar]] Qayber belgeçlär Törki xalıqlarnı altı törkemgä bülä: * [[Oğuz]] * [[Qıpçaq]] * [[Qarluq]] * [[Seber]] * [[Çuaş]] * [[Yaqut]] [[19. yöz]] azağınnan başlap [[20. yöz]] buyı [[Urıs]]lar wä [[Stalin]] xalıqlarnı bülü/butaw/sörü säyäsäten uzdırğan, monıñ näticäse bularaq Törki xalıqlarnıñ, alarnıñ söylämnäreneñ şaqtí ayırılu başlaw, bu närsä Törki xalıqlarğa açıq küzätü yasaw qatlawlı itä. [[19. yöz]]dä zamança säyäsät çorı başlanğaç, Törki xalıqlarda berläşü maqsatın quya torğan [[Pan-Türkism]] atlı xäräkät barlıqqa kilä, «''Törki''» atamasın qullanırğa täqdim itelä. == Tışqı küreneş == Törki xalıqlar tışqı küreneş belän ber bersennän şaqtí ayırılalar. Zur öleşeneñ qiäfäte [[Qawqaz xalıqları]]nıñ kük, yäğni körän/qara çäç belän körän küzlelär. Şayqtí öleşe sorı/qızıq çäşle zäñgär küzle. Qayber cirlärdä yäşägän Törkilär açıq tösle tän/küz belän bulıp, Moğol töçençelärene dä yörtälär, mäsälän [[Özbäklär]] berlän [[Tatarlar]]. Törki xalıqlarınıñ kübese kiñ yañaqlı, tügäräk başlı wä turı çäçle. Törki xalıqlarnı nindi rasığa sanísı da zur bäxäslärne çığara. <!--There has been much debate about the [[race|racial]] origin of Turkic people, with some assuming a Ural-Altaic race comprising of [[Hungarian]]s, [[Finn]]s, [[Estonian]]s, Turkic peoples, [[Mongolian]]s and [[Tungu]]s, others assuming a separate Turkic race, partially mixed with Mongols. Others again point out that many languages have commonly been adopted either by choice or by force by racially diverse people. The current common understanding is to assume at least a partial separation of linguistic and racial heritage, based on the multitude of invasions, wars, empires, population movements in the region and the general disrepute all racial origin theories have fallen in recent times.--> == Din == Törki xalıqlarnıñ kübese [[Söni]] [[Möselman]]nar. Ämma [[İran]]da wä [[Äzerbaycan]]da Törkilärneñ kübese Şiä Möselmannarı. [[Çuaş xalqı|Çuaş]], [[Ğağauz]] wä [[Yaqut xalqı]] Xristian dip sanala. Şulay uq Şamanízm, Buddízm, Baha wä Yähüd dine tarafdarları da beraz bar. == Monı da qara == * [[Turançılıq]] * [[Törki däwlätlär]] * [[Törki tele]] == Päräwezdä == * [http://turkhaber.org/ «Türk Haber» – Bar Törkilär turında xäbärlär] * [http://turkicworld.org/ «Türkic World»] – İnclizçä [[{{ns:Category}}:Törkilär|*]] [[an:Pueblos turquicos]] [[ar:ترك]] [[arz:ترك]] [[az:Türk xalqları]] [[ba:Төрки телле халыҡтар]] [[bg:Тюркски народи]] [[bn:তুর্কীয় জাতিসমূহ]] [[bs:Turski narodi]] [[ca:Pobles turquesos]] [[cs:Turkické národy]] [[cv:Тĕрĕксем]] [[de:Turkvölker]] [[el:Τουρκικά φύλα]] [[en:Turkic peoples]] [[eo:Tjurkaj popoloj]] [[es:Pueblos túrquicos]] [[fa:مردمان ترک‌تبار]] [[fi:Turkkilaiset kansat]] [[fr:Peuples turcs]] [[fy:Turkske folken]] [[he:עמים טורקיים]] [[hi:तुर्क लोग]] [[hr:Turkijski narodi]] [[hu:Török népek]] [[id:Bangsa Turkik]] [[it:Turchi]] [[ja:テュルク系民族]] [[jv:Bangsa Turkik]] [[ka:თურქულენოვანი ხალხები]] [[ko:튀르크족]] [[krc:Тюркле]] [[lt:Tiurkai]] [[lv:Tjurki]] [[mk:Турски народи]] [[ml:തുർക്കി ജനത]] [[mn:Түрэг]] [[nl:Turkse volkeren]] [[no:Tyrkere]] [[pl:Ludy tureckie]] [[pt:Povos turcos]] [[ro:Popor turcic]] [[ru:Тюрки]] [[sah:Түүр омуктар]] [[sh:Turkijski naordi]] [[sk:Turkické národy]] [[sr:Турски народи]] [[sv:Turkfolk]] [[th:กลุ่มชนเตอร์กิก]] [[tr:Türk halkları]] [[ug:تۈرك]] [[uk:Тюрки]] [[ur:ترک]] [[uz:Turkiy xalqlar]] [[vi:Các dân tộc Turk]] [[zh:突厥人]] h0urtshcuegvxv5undtie5jresep9ar 0 11467 569036 2012-06-12T13:26:47Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[sk:Čuvaština]] '''Çuaş tele''', [[Çuaş xalqı]]nıñ tele, [[Törki tellär]] törkemenä kerä. [[Hunnar]] häm [[Bolğarlar]] tellärennän çığarılıp uylanıla. İke söylämgä bülenä: * Tübänge – ''u''laşıp söyläşü * Yuğarı – ''o''laşıp söyläşü Ädäbi tel ul Tübänge söyläm nigezendä barlıqqa kilä. [[Fin-Uğır]] törkemendäge tellärneñ häm [[Tatar tele]]neñ köçle yoğıntısında üsä. Söylämendä [[Urıs tele|Urıs]], [[Çirmeş tele|Çirmeş]] w.b. tellärdän alınmalar küp. [[Ğäräp]]-[[Farsí]] süzläre dä bar. == Älifba == Älifbalarsı [[1873]]. yılda [[Urısälif]] nigezendä İ.Y. Yakovlev tarafınnan tözelä. <p style="font-family: 'Arial Unicode MS', monospace;"> А Ӑ(Ă) Б В Г Д Е Ё Ӗ(Ĕ) Ж З И Й К Л М Н О П Р С Ҫ(Ç) Т У Ӳ(Ÿ) Ф Х Ц Ч Ш Щ Ъ Ы Ь Э Ю Я<br /> а ӑ(ă) б в г д е ё ӗ(ĕ) ж з и й к л м н о п р с ҫ(ç) т у ӳ(ÿ) ф х ц ч ш щ ъ ы ь э ю я </p> [[Tatarça]]dağı q,ğ Çuaşçadağı x"ğa turı kilä, ä - e, a - a, e,ö - ĕ, ı,o - ă, u - у, ü - ÿ, c - ç. {{tes}} == Monı da uqı == * [[Çuaşlar]] == Wiki == [[:cv:|Çuaş Wikipedia]] [[Төркем:Tellär]] [[Төркем:Törki tellär]] [[Төркем:İdel-Ural telläre]] [[als:Tschuwaschische Sprache]] [[az:Çuvaş dili]] [[ba:Сыуаш теле]] [[bat-smg:Čiovašu kalba]] [[be:Чувашская мова]] [[be-x-old:Чуваская мова]] [[bg:Чувашки език]] [[br:Tchouvacheg]] [[ca:Txuvaix]] [[crh:Çuvaş tili]] [[cs:Čuvaština]] [[cu:Чьвашьскъ ѩꙁꙑкъ]] [[cv:Чăваш чĕлхи]] [[de:Tschuwaschische Sprache]] [[en:Chuvash language]] [[eo:Ĉuvaŝa lingvo]] [[es:Idioma chuvasio]] [[et:Tšuvaši keel]] [[fa:زبان چوواشی]] [[fi:Tšuvassin kieli]] [[fr:Tchouvache]] [[ga:An tSuvaisis]] [[gag:Çuvaş dili]] [[he:צ'ובשית]] [[hi:चुवाश भाषा]] [[hr:Čuvaški jezik]] [[hu:Csuvas nyelv]] [[id:Bahasa Chuvash]] [[it:Lingua ciuvascia]] [[ja:チュヴァシ語]] [[ka:ჩუვაშური ენა]] [[kk:Шуаш тілі]] [[ko:추바시어]] [[koi:Чуваш кыв]] [[kv:Чуваш кыв]] [[ky:Чуваш тили]] [[lt:Čiuvašų kalba]] [[lv:Čuvašu valoda]] [[mhr:Чуваш йылме]] [[mk:Чувашки јазик]] [[ms:Bahasa Chuvash]] [[myv:Ветькень кель]] [[nds:Tschuwasch’sche Spraak]] [[new:चुवाश भाषा]] [[nl:Tsjoevasjisch]] [[nn:Tsjuvasjisk]] [[no:Tsjuvasjisk]] [[pl:Język czuwaski]] [[pms:Lenga chuvash]] [[pnb:شواش]] [[pt:Língua tchuvache]] [[qu:Chuwash simi]] [[ro:Limba ciuvașă]] [[ru:Чувашский язык]] [[rw:Igicuvashi]] [[sah:Чуваш тыла]] [[scn:Lingua ciuvascia]] [[sk:Čuvaština]] [[sr:Чувашки језик]] [[sv:Tjuvasjiska]] [[ta:சுவாசு மொழி]] [[th:ภาษาชูวัช]] [[tk:Çuwaş dili]] [[tr:Çuvaşça]] [[udm:Чуваш кыл]] [[ug:چۇۋاش تىلى]] [[uk:Чуваська мова]] [[vep:Čuvašan kel']] [[vi:Tiếng Chuvash]] [[zh:楚瓦什語]] 5u1muph1rcgu82ua9d2v2ln7snejd7p 0 11830 569162 2012-06-12T21:12:17Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[lmo:Lengua araba]], [[yo:Èdè Lárúbáwá]] {{tel|isem=Ğäräp tele|üzisem=عربية `Arabiyya |ğäilätöse=yellow |illär=[[Cäzair]], [[Bähräyn]], [[Berläşkän Ğäräp Ämirlekläre]], [[Cibuti]], [[Ğıyraq]], [[İordaniä]], [[Komor Utrawları]], [[Küwäyt]], [[Livan]], [[Mauritania]], [[Marokko]], [[Misır]], [[Oman]], [[Qatar]], [[Süriä]], [[Somali]], [[Sudan]], [[Söğüd Ğäräbstan]], [[Tunis]] wä [[Yämän]]dä töp tel bularaq, tağın berniçädä ikençe tel urınına |region=[[Ğäräp dönyası]] |söyläşüçe=250 million|däräcä=4 (1. tel bularaq) |ğäilä=[[Afro-Asiä telläre]] :[[Semit telläre]] :::[[Urta Semit telläre|Urta]] ::::[[Könyaq Urta Semit telläre|Könyaq]] :::::'''Ğäräpçä''' |räsmi=[[Cäzair]], [[Bähräyn]], [[Komor Utrawları]], [[Çad]], [[Cibuti]], [[Misır]], [[Eritrea]], [[Ğıyraq]], [[İsrail]], [[İordaniä]], [[Küwäyt]], [[Livan]], [[Mauritania]], [[Marokko]], [[Oman]], [[Fälistıyn]], [[Qatar]], [[Sudan]], [[Süriä]], [[Somali]], [[Berläşkän Ğäräp Ämirlekläre]], [[Söğüd Ğäräbstan]], [[Tunis]] wä [[Yämän]]<br /> Xalıqara oyışmada: [[Millätlär Berläşmäse]], [[Ğäräp Ligası]], [[İslam Konferensiäse]], [[Afrika Berläşmäse]] |idärä=- |iso1=ar|iso2=[http://www.ethnologue.org/show_iso639.asp?code=ara ara]|sil=ABV|ls=12-AAC}} '''Ğäräp tele''' üz çığışı belän [[Semit telläre]] ğäiläsenä kerä. Ğäräp tele 1500 yıldan artıq [[ädäbi tel]] bulıp sanala, monnan tış [[İslam]]da ul [[ğibädät tele]] bulıp yöri. Ğäräp teleneñ şaqtıy küp [[Ğäräp söylämnäre|söylämnäre bar]]. Ämma matbuğatta häm [[Qör'än]]dä ''Saf Ğäräp tele'' (اللغة العربية؛الفصحى) qullanıla. Böten dönyağa kiñ taralğan ''algoritm, alximiä, alkohol, azimut, nadir, zenit'' sıman süzlär barısı da Ğäräp telennän kilgännär. [[Törki tellär]] dä Ğäräp süzlär belän tulı. [[İspan tele]]nä dä Ğäräpçädän bik zur tä'sir bulğan. == Söylämnär == {{tärcemälise}} [[:en:Arabic_language#Dialects]] == Yazu == ''Töp mäqälä: [[Ğäräp älifbası]]'' Ğäräp älifbası [[Aramay älifbası]]nnan çıqqan. == Awazlar == Ğädäti Ğäräpçädä öç kenä [[suzıq]] bar: [i], [a], [u]. Alarnıñ qısqa häm ozın törläre bar. == Monı da qara == * [[Ğäräp älifbası]], [[Xättät]] (bizäkle yazu) * [[Ğäräp ädäbiäte]] == Päräwezdä == * [[:ar:|Ğäräpçä Wikipedia]] [[Төркем:Semit telläre]] [[Төркем:Ğäräp xalqı]] [[Төркем:Tellär]] {{Link FA|ar}} {{Link FA|ms}} [[ace:Bahsa Arab]] [[af:Arabies]] [[als:Arabische Sprache]] [[am:ዓረብኛ]] [[an:Idioma arabe]] [[ang:Arabisc sprǣc]] [[ar:لغة عربية]] [[arc:ܠܫܢܐ ܥܪܒܝܐ]] [[arz:لغه عربى]] [[ast:Árabe]] [[az:Ərəb dili]] [[bat-smg:Arabu kalba]] [[bcl:Arabe]] [[be:Арабская мова]] [[be-x-old:Арабская мова]] [[bg:Арабски език]] [[bjn:Bahasa Arap]] [[bn:আরবি ভাষা]] [[bo:ཨ་རབ་སྐད།]] [[br:Arabeg unvan]] [[bs:Arapski jezik]] [[ca:Àrab]] [[ce:Jarboyn mott]] [[ceb:Inarabigo]] [[ckb:زمانی عەرەبی]] [[co:Lingua àraba]] [[crh:Arap tili]] [[cs:Arabština]] [[cu:Аравьскъ ѩꙁꙑкъ]] [[cv:Арап чĕлхи]] [[cy:Arabeg]] [[da:Arabisk (sprog)]] [[de:Arabische Sprache]] [[diq:Erebki]] [[dsb:Arabska rěc]] [[dv:ޢަރަބި]] [[el:Αραβική γλώσσα]] [[eml:Areb]] [[en:Arabic language]] [[eo:Araba lingvo]] [[es:Idioma árabe]] [[et:Araabia keel]] [[eu:Arabiera]] [[ext:Luenga árabi]] [[fa:زبان عربی]] [[fi:Arabian kieli]] [[fiu-vro:Araabia kiil]] [[fo:Arábiskt mál]] [[fr:Arabe]] [[frp:Arabo]] [[frr:Araabisk]] [[fy:Arabysk]] [[ga:An Araibis]] [[gag:Arab dili]] [[gan:阿拉伯語]] [[gd:Arabais]] [[gl:Lingua árabe]] [[gn:Áraveñe'ẽ]] [[got:𐌰𐍂𐌰𐌱𐌹𐍃𐌺𐍃]] [[gv:Arabish]] [[hak:Â-lâ-pak-ngî]] [[haw:‘Ōlelo ‘Alapia]] [[he:ערבית]] [[hi:अरबी भाषा]] [[hif:Arbii bhasa]] [[hr:Arapski jezik]] [[hsb:Arabšćina]] [[hu:Arab nyelv]] [[hy:Արաբերեն]] [[ia:Lingua arabe]] [[id:Bahasa Arab]] [[ilo:Pagsasao nga Arábiko]] [[io:Arabiana linguo]] [[is:Arabíska]] [[it:Lingua araba]] [[iu:ᐊᕋᕕ]] [[ja:アラビア語]] [[jv:Basa Arab]] [[ka:არაბული ენა]] [[kaa:Arab tili]] [[kab:Taɛrabt]] [[kbd:Хьэрыпыбзэ]] [[kg:Kilabu]] [[kk:Араб тілі]] [[kl:Arabiamiutut]] [[km:ភាសាអារ៉ាប់]] [[kn:ಅರಬ್ಬೀ ಭಾಷೆ]] [[ko:아랍어]] [[koi:Араб кыв]] [[krc:Араб тил]] [[ksh:Arabische Sprooch]] [[ku:Zimanê erebî]] [[kv:Араб кыв]] [[kw:Arabek]] [[ky:Араб тили]] [[la:Lingua Arabica]] [[lad:Lingua arábiga]] [[lbe:Аьраб маз]] [[lez:Араб чӀал]] [[li:Arabisch]] [[lij:Lengua àraba]] [[lmo:Lengua araba]] [[ln:Liarabi]] [[lo:ພາສາອາຣັບ]] [[lt:Arabų kalba]] [[lv:Arābu valoda]] [[map-bms:Basa Arab]] [[mdf:Арабонь кяль]] [[mg:Fiteny arabo]] [[mi:Reo Ārapi]] [[mk:Арапски јазик]] [[ml:അറബി ഭാഷ]] [[mn:Араб хэл]] [[mr:अरबी भाषा]] [[ms:Bahasa Arab]] [[mt:Lingwa Għarbija]] [[my:အာရပ်ဘာသာ]] [[mzn:عربی]] [[nah:Arabiatlahtōlli]] [[nds:Araabsche Spraak]] [[ne:अरबी भाषा]] [[new:अरबी भाषा]] [[nl:Arabisch]] [[nn:Arabisk]] [[no:Arabisk]] [[nrm:Arabe]] [[nv:Ásáí Bizaad]] [[ny:Chiarabu]] [[oc:Arabi]] [[os:Араббаг æвзаг]] [[pa:ਅਰਬੀ ਭਾਸ਼ਾ]] [[pih:Erabek]] [[pl:Język arabski]] [[pms:Lenga aràbica]] [[pnb:عربی]] [[ps:عربي ژبه]] [[pt:Língua árabe]] [[qu:Arabya simi]] [[ro:Limba arabă]] [[ru:Арабский язык]] [[rue:Арабскый язык]] [[rw:Icyarabu]] [[sa:अरबी]] [[sah:Араб тыла]] [[scn:Lingua àrabba]] [[sco:Arabic]] [[se:Arábagiella]] [[sh:Arapski jezik]] [[simple:Arabic language]] [[sk:Arabčina]] [[sl:Arabščina]] [[so:Carabi]] [[sq:Gjuha arabe]] [[sr:Арапски језик]] [[su:Basa Arab]] [[sv:Arabiska]] [[sw:Kiarabu]] [[szl:Arabsko godka]] [[ta:அரபு மொழி]] [[te:అరబ్బీ భాష]] [[tg:Забони арабӣ]] [[th:ภาษาอาหรับ]] [[tk:Arap dili]] [[tl:Wikang Arabe]] [[tr:Arapça]] [[ug:ئەرەب تىلى]] [[uk:Арабська мова]] [[ur:عربی زبان]] [[vep:Araban kel']] [[vi:Tiếng Ả Rập]] [[wa:Arabe]] [[war:Inarabo]] [[wuu:阿拉伯语]] [[xal:Арабмудин келн]] [[yi:אראביש]] [[yo:Èdè Lárúbáwá]] [[zh:阿拉伯语]] [[zh-classical:阿拉伯語]] [[zh-min-nan:A-la-pek-gí]] [[zh-yue:阿剌伯話]] g4pn8gzysoitmbxo4083u1dhrdqk6wf 0 11956 568997 2012-06-12T08:51:57Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[hr:Krimskotatarski jezik]] {{twinLAT|Кырымтатар теле}} {{tel|isem=Qırım Tatar tele |üzisem=Qırımtatar tili, Qırım tili |ğäilätöse=Limegreen |illär=[[Qırım]], [[Törkiä]], [[Özbäkstan]] |region=Çığış [[Awrupa]], Urta [[Asía]] |söyläşüçe=0,4-1,5 ? million|däräcä=? |ğäilä=[[Altay telläre]] (bäxäsle) :[[Törki tellär]] ::Tön-batış :::Qıpçaq/Ugiz ::::'''Qırımça''' |räsmi= |idärä=- |iso1= - |iso2=[http://www.ethnologue.org/show_iso639.asp?code=crh crh]|sil=crh}} '''Qırımtatar tele''' (üzataması: ''Qırımtatar tili'', ''Qırım tili'') – [[Tatar tele]]neñ Qazançadan ayırıla torğan söyləm, [[Törek tele]]nnən zur tə'sir buldı. == Qullanılu == == Əlifba == Soñğı wağıt [[latin älifba|latin əlifba]]ğa qaytu bara. == Monı da qara == * [[Qırım tatarları]] * [[Tatar xalqı]] * [[Törki tele]] * [[Tel beleme]] == Tışqı läñkerlär == {{töpçek}} [[Төркем:Tellär]] [[Төркем:Törki tellär]] [[ab:Аҟрымҭаҭар бызшәа]] [[als:Krimtatarische Sprache]] [[an:Idioma tartre crimeu]] [[arz:كريمتتارى]] [[ast:Tártaru de Crimea]] [[az:Krımtatar dili]] [[ba:Ҡырымтатар теле]] [[bat-smg:Krīma tuotuoriu kalba]] [[be-x-old:Крымскататарская мова]] [[bg:Кримскотатарски език]] [[br:Tatareg Krimea]] [[ca:Tàtar de Crimea]] [[crh:Qırımtatar tili]] [[cs:Krymská tatarština]] [[cv:Крым тутарĕсен чĕлхи]] [[cy:Tatareg Crimea]] [[de:Krimtatarische Sprache]] [[el:Κριμαϊκή γλώσσα]] [[en:Crimean Tatar language]] [[eo:Krime-tatara lingvo]] [[es:Tártaro de Crimea]] [[eu:Krimeako tatarera]] [[fa:زبان تاتاری کریمه]] [[fi:Krimintataarin kieli]] [[fr:Tatar de Crimée]] [[gag:Krım tatar dili]] [[he:טטרית של קרים]] [[hr:Krimskotatarski jezik]] [[it:Lingua tatara di Crimea]] [[ja:クリミア・タタール語]] [[kk:Қырым татары тілі]] [[ko:크림 타타르어]] [[krc:Кърымтатар тил]] [[kv:Крымтотара кыв]] [[lt:Krymo totorių kalba]] [[mdf:Крымонь татаронь кяль]] [[mhr:Крымтатар йылме]] [[mk:Кримски јазик]] [[nl:Krim-Tataars]] [[os:Хъырымаг-тæтæйраг æвзаг]] [[pl:Język krymskotatarski]] [[pms:Lenga Crimean turch]] [[pnb:کریمیائی بولی]] [[pt:Língua tártara da Crimeia]] [[ro:Limba tătară crimeeană]] [[ru:Крымскотатарский язык]] [[sk:Krymská tatárčina]] [[sv:Krimtatariska]] [[szl:Krymskotatarsko godka]] [[ta:கிரிமிய துருக்கி மொழி]] [[th:ภาษาตาตาร์ไครเมีย]] [[tr:Kırım Tatarcası]] [[udm:Крым бигер кыл]] [[ug:قرىم تاتار تىلى]] [[uk:Кримськотатарська мова]] [[zh:克里米亞韃靼語]] 6g3o9s75hdc1cfjts8k4kua5otndcjy 0 12036 569154 2012-06-12T20:30:03Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[eo:Marat Izmailov]] __NOTOC__ {{Portal:Latin Tatar/Navigator}} {{BeginLeft}} {{WikiCarta10 |[[:Category:Index:Etimologic Latin|Index]]. [[:Category:WikiCarta|WikiCarta]]. [[:Category:Sport|Sport]]. [[:Category:Futbol|Futbol]]. Marat Izmailov'' |[[Файл:Marat Izmailov.JPG|center|160px]] | '''[[TAT]]:''' Marat Nail uly Izmailov*''' | '''[[RUS]]:''' Марат Наилевич Измайлов | '''Tugan:''' 21.09.1982, Mascaw, [[Файл:Flag of Russia.svg|border|22x20px]] Russia. Etnic Tatar. | '''Disciplina:''' Professional Futbol | '''National Commanda:''' [[Файл:Flag of Russia.svg|border|22x20px]] Russia | '''Activ Period:''' 2000 - | '''Club:''' Sporting Clube de Portugal (Sporting CP). '''Nomer:''' 7 | '''Phisic parameterlar:''' 170 centimeter (5 foot 7 diuim), 70 kg | '''Incubator:''' Locomotiv (Mascaw) | '''Official Website''' | '''Sport titullar:''' Russia Chempiony (2002, 2004); Super Cup Russia (2003, 2005), Super Cup Portugalia (2007, 2008) | '''Sport careera:''' 2001–2007 (Locomotiv Mascaw), 2007 - 2008 (Sporting CP, arenda), 2008 - (Sporting CP, 5 yelly contract) }} Remarka: * - Izmailov dominant UEFA/FIFA orphographia buyinsa, alternativ variantlar - Izmaylov, Izmailev. === Statistica === {|style="border-top:3px solid rgb(175,175,175); background-color: white; text-align: left; padding-left: 0.4em;" cellspacing="1" width="100%" |-bgcolor=rgb(210,210,210) |'''Period'''||'''Club'''||'''Match'''||'''Goal''' |-bgcolor=rgb(230,230,230) |2001||[[Файл:Flag of Russia.svg|border|22x20px]] Locomotiv (Mascaw)||29||6 |-bgcolor=rgb(230,230,230) |2002||[[Файл:Flag of Russia.svg|border|22x20px]] Locomotiv (Mascaw)||14||2 |-bgcolor=rgb(230,230,230) |2003||[[Файл:Flag of Russia.svg|border|22x20px]] Locomotiv (Mascaw)||26||5 |-bgcolor=rgb(230,230,230) |2004||[[Файл:Flag of Russia.svg|border|22x20px]] Locomotiv (Mascaw)||18||2 |-bgcolor=rgb(230,230,230) |2005||[[Файл:Flag of Russia.svg|border|22x20px]] Locomotiv (Mascaw)||16||4 |-bgcolor=rgb(230,230,230) |2006||[[Файл:Flag of Russia.svg|border|22x20px]] Locomotiv (Mascaw)||16||1 |-bgcolor=rgb(230,230,230) |2007||[[Файл:Flag of Russia.svg|border|22x20px]] Locomotiv (Mascaw)||4||0 |-bgcolor=rgb(230,230,230) |2007/08||[[Файл:Flag of Portugal.svg|border|22x20px]] Sporting Clube de Portugal||23||4 |-bgcolor=rgb(230,230,230) |2008/09||[[Файл:Flag of Portugal.svg|border|22x20px]] Sporting Clube de Portugal|||| |} ''Statistic material www.national-football-teams.com buyinsa.'' === Link === *[http://www.national-football-teams.com/v2/player.php?id=5593 Marat Izmailov, Statistica, www.national-football-teams.com, ENG ] *[http://www.uefa.com/competitions/ucl/players/player=57315/index.html Marat Izmailov, Statistica, UEFA.COM, ENG] {{EndLeft}} {{Navigator-futbolist-vertical-1}} {{EndRight}} {{Latin-26}} [[Төркем:Index:Etimologic Latin]] [[Төркем:Futbol|I]] [[Төркем:Futbolist]] [[Төркем:Biographia:Index]] [[bg:Марат Измайлов]] [[de:Marat Nailewitsch Ismailow]] [[el:Μαράτ Ιζμάιλοφ]] [[en:Marat Izmailov]] [[eo:Marat Izmailov]] [[es:Marat Izmáilov]] [[fi:Marat Izmailov]] [[fr:Marat Izmailov]] [[he:מאראט איזמאילוב]] [[hr:Marat Izmailov]] [[id:Marat Izmailov]] [[it:Marat Izmajlov]] [[ja:マラト・イズマイロフ]] [[lt:Maratas Izmailovas]] [[lv:Marats Izmailovs]] [[no:Marat Izmajlov]] [[pl:Marat Izmajłow]] [[pt:Marat Izmaylov]] [[ru:Измайлов, Марат Наилевич]] [[sv:Marat Izmajlov]] [[uk:Ізмайлов Марат Наїльович]] t34df2ksex1hu7aoqhlpt5kjx3g73ch 100 12478 569129 2012-06-12T19:02:54Z ClaymoreBot 2757 яңарту * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Болын|Ilnur efende|2012-06-09T19:29:25Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Кыр (авыл хуҗалыгында)|Ilnur efende|2012-06-09T18:58:10Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Бөре (шәһәр)|Derslek|2012-06-09T16:16:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Көлн|Derslek|2012-06-09T11:53:13Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Татарстан халыклары Ассамблеясы|Frhdkazan|2012-06-05T11:05:54Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Гамбург|Mansur321|2012-05-30T16:13:10Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Себер татар теле|Ilnur efende|2012-05-28T11:35:07Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Русия Федерациясе субъектларның халык саны буенча исемлеге|Marat-avgust|2012-05-26T14:14:40Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Русия Федерациясе субъектларның мәйдан буенча исемлеге|Marat-avgust|2012-05-25T16:06:49Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Буҗак татарлары|Ilnur efende|2012-05-24T06:26:04Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Тугайлар|Ilnur efende|2012-05-20T13:00:34Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Тере Танып|Derslek|2012-05-20T10:46:17Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Тосиро Мифунэ|Kuriama789|2012-05-18T04:02:53Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Ветлуга (елга)|Marat-avgust|2012-05-13T16:25:15Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мокша (елга)|Derslek|2012-05-13T14:55:28Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Төмән (Мордовия)|Derslek|2012-05-13T08:31:40Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Сура|Marat-avgust|2012-05-12T17:07:00Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Ләмберә районы|Derslek|2012-05-11T15:24:15Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Рузай|Derslek|2012-05-10T18:28:17Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Кот-д’Ивуар|178.205.30.247|2012-05-08T20:23:28Z}} 8360l3n3tkdr6io6rfrm2jxag62bqqq 0 12513 569103 2012-06-12T17:55:30Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[eu:Kaliningrad oblasta]] {{Ил|исем=Калининград өлкәсе |исем2=Калининградская область |исем3= |кыска исем= |герб=Kaliningrad Oblast Coat of Arms 2006.jpg|100px| |байрак=Flag of Kaliningrad Oblast.png|160px| |карта=Map of Russia – Kaliningrad Oblast (2008-03).svg |гимн= |девиз= |телләр=[[урыс теле|урыс]] |халәт=[[өлкә]] |башкала=Калининград |шәһәрләр= |ил башлыгы урыны=[[Губернатор]] |ил башлыгы исеме=Георгий Боос |вәзир урыны= |вәзир исеме= |шура башлыгы урыны = |шура башлыгы исеме= |мәйдан=15100 |су өлеше=11,7 |халык саны=937 400 |исәп елы=2008 |халык тыгызлыгы=62,0 |тулаем милли продукт=99,9 млрд сум ([[2006]]) |тулаем милли продукт кеше башына=106,4 мең сум |акча = RUB |UTC=EET (UTC+2, җәй вакытында UTC+3) |интернет домены=юк |телефон коды=+7 }} '''Калинингра́д өлкәсе́''' – [[Рәсәй Федерациясе|Рәсәй Федерациясенең]] Европа өлеше субъекты. Өлкә үзәге – [[Калининград]] шәһәре. {{Рәсәй субъектлары}} [[Төркем:Калининград өлкәсе]] [[Төркем:Рәсәй Федерациясе]] {{Link GA|de}} [[ace:Oblast Kaliningrad]] [[af:Kaliningrad-oblast]] [[ar:كالينينغرادسكايا أوبلاست]] [[az:Kalininqrad vilayəti]] [[bat-smg:Karaliaučiaus krašts]] [[be:Калінінградская вобласць]] [[be-x-old:Калінінградзкая вобласьць]] [[bg:Калининградска област]] [[bs:Kalinjingradska oblast]] [[ca:Província de Kaliningrad]] [[cs:Kaliningradská oblast]] [[cv:Калининград облаçĕ]] [[da:Kaliningrad oblast]] [[de:Oblast Kaliningrad]] [[diq:Kaliningrad (eyalet)]] [[dsb:Kaliningradski wobcerk]] [[el:Περιφέρεια Καλίνινγκραντ]] [[en:Kaliningrad Oblast]] [[eo:Kaliningrada provinco]] [[es:Óblast de Kaliningrado]] [[et:Kaliningradi oblast]] [[eu:Kaliningrad oblasta]] [[fa:استان کالینینگراد]] [[fi:Kaliningradin alue]] [[fr:Oblast de Kaliningrad]] [[ga:Cúige Kaliningrad]] [[gl:Kaliningrad - Калининградская область]] [[he:מחוז קלינינגרד]] [[hr:Kalinjingradska oblast]] [[hsb:Kaliningradska oblasć]] [[hu:Kalinyingrádi terület]] [[id:Oblast Kaliningrad]] [[it:Oblast' di Kaliningrad]] [[ja:カリーニングラード州]] [[ka:კალინინგრადის ოლქი]] [[kbd:Калининград област]] [[ko:칼리닌그라드 주]] [[ku:Oblasta Kaliningradê]] [[kv:Калининград обласьт]] [[la:Regio Kaliningradensis]] [[li:Oblast Kaliningrad]] [[lmo:Oblast' de Kaliningrad]] [[lt:Kaliningrado sritis]] [[lv:Kaļiņingradas apgabals]] [[mk:Калининградска област]] [[mn:Калининград муж]] [[mr:कालिनिनग्राद ओब्लास्त]] [[ms:Wilayah Kaliningrad]] [[nds:Kaliningrader Oblast]] [[nl:Oblast Kaliningrad]] [[nn:Kaliningrad oblast]] [[no:Kaliningrad oblast]] [[os:Калининграды облæст]] [[pam:Kaliningrad Oblast]] [[pl:Obwód kaliningradzki]] [[pnb:کالنگراڈ]] [[pt:Oblast de Kaliningrado]] [[ro:Regiunea Kaliningrad]] [[ru:Калининградская область]] [[sco:Kaliningrad Oblast]] [[sh:Kalinjingradska oblast]] [[simple:Kaliningrad Oblast]] [[sk:Kaliningradská oblasť]] [[sl:Kaliningrajska oblast]] [[sr:Калињинградска област]] [[sv:Kaliningrad oblast]] [[sw:Kaliningrad Oblast]] [[szl:Uobwůd kalińingradzki]] [[ta:கலினின்கிராட் ஒப்லாஸ்து]] [[th:มณฑลคาลินินกราด]] [[tl:Kaliningrad Oblast]] [[tr:Kaliningrad Oblastı]] [[uk:Калінінградська область]] [[vep:Kaliningradan agj]] [[vi:Kaliningrad (tỉnh)]] [[war:Kaliningrad Oblast]] [[xal:Калинингара төгәлң]] [[yi:קאלינינגראד אבלאסט]] [[yo:Kaliningrad Oblast]] [[zh:加里宁格勒州]] jq1nks61y8ksl18u8c0v881tnguk9ed 10 12519 569021 2012-06-12T11:07:47Z Рашат Якупов 1864 [[Файл:Orenburg oblast Kargala White mosque.jpg|right|150px|Каргалы мәчете]] <small>''Татар Википедиясенең яңа битләреннән''</small> * [[Һиндстан]] хөкүмәте җитәкчесе [[Җаваһарлал Неру]] [[1956 ел]]да [[Советлар Берлеге]]нә килгәч, махсус '''[[Татар Каргалысы]]на''' килеп китә. * Язучы [[Агата Кристи]]да '''[[психогеник фуга]]''' авыруы күзәтелгән. * '''[[2013нче елгы Универсиаданың ярыш кырлары]]''' арасында [[Казан|шәһәр]] тышында ([[Югары Ослан районы]]нда) бер генә объект урнашкан. * [[Русия]]да иң эре диатомит комбинаты '''[[Инза (шәһәр)|Инза]]''' [[шәһәр]]ендә урнашкан. * '''[[Евровидение 2013|2013нче елгы Евровидение]]''' бәйгесе [[Стокгольм]]да үтәчәк. * [[Румыния]]да '''[[буҗак татарлары]]ның''' дәвамчыларын [[дунай татарлары]] дип йөриләр. * [[Төркия]]дә [[Халык|халкы]] йөз меңнән зур '''[[Төркия шәһәрләре|сиксән шәһәр]]''' бар. * Билгеле бер [[территория]]дәге [[үсемлекләр]] күплеген '''[[фитоценоз]]''' диләр. * [[Заман]]ында '''[[Каргалы бистәсе|Сәгыйт бистәсе]]ндә''' унбер [[мәчет]] булган. kgdxps93p8qnyhgcpt80m8fmzkb65kx 10 12521 569020 2012-06-12T11:06:52Z Рашат Якупов 1864 <center> [[Рәсем:Belgique Butte du Lion dit de Waterloo.jpg|450px|Ватерлоо]]<br /> '''[[Ватерлоо (Бельгия)|Ватерлоо]], [[Бельгия]]''' <center\> mlu647480gtl3yp4ijhzb7n468v0idj 0 12681 569196 2012-06-13T00:44:52Z MastiBot 3093 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[xmf:ამერიკაშ აკოშქუმალირი შტატეფი]] {{Ил|исем=Америка Кушма Штатлары |исем2=United States of America |исем3= |кыска исем=АКШ |герб=US-GreatSeal-Obverse.svg |байрак=Flag of the United States.svg |карта=United States (orthographic projection).svg |гимн=[[The Star-Spangled Banner]] |девиз=[[In God We Trust]] |телләр=[[инглиз теле]] |халәт=федератив дәүләт |башкала=Вашингтон |шәһәрләр=Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Чикаго, Хьюстон, Филадельфия, Финикс, Сан-Антонио |ил башлыгы урыны=Президент |ил башлыгы исеме=Барак Хусейн Обама II |вәзир урыны=Вице-президент |вәзир исеме=Джозеф Робинетт Байден-кечкенә |шура башлыгы урыны= |шура башлыгы исеме= |мәйдан=9 518 900 |су өлеше= |халык саны=304 191 257 |исәп елы=2008 |халык тыгызлыгы=31 |тулаем милли продукт=14,246 трлн |тулаем милли продукт кеше башына= 46 954 |акча= АКШ доллары |UTC=-5…-10 |интернет домены=[[.us]] |телефон коды=+1 }} {{twinCYR|Amerika Quşma Ştatları}} '''Америка Кушма Штатлары''' ''(ингл. The United States of America, USA)'' – [[Төньяк Америка]]да урнашкан дәүләт. Мәйданы буенча дөньяда дүртенче урында тора (9 518 900 км²). Халык саны буенча дөньяда өченче урында тора (304 млн. кеше). Башкаласы – [[Вашингтон]] шәһәре. Америка Кушма Штатлары төньякта [[Канада]] белән, көньякта [[Мексика]] белән чиктәш. Көнбатыштан [[Тын океан]] белән, ә көнчыгыштан исә [[Атлантик океан]] белән юыла. Административ яктан ил 50 [[АКШ штатлары|штатка]] һәм 1 федераль округка (Колумбия) бүленә. == Географик мәгълүмат == [[Файл:Капитолий.jpeg|thumb|300px|left|Капитолий]] === Географик урнашу === ===Рельеф=== === Файдалы казылмалар === == Тарих == [[Файл:US states by date of statehood3.gif|thumb|300px|left|Штатларның АКШ ка керү динамикасы]] * [[1565 ел|1565]] — Испанлылар хәзерге [[АКШ]] җирлегендә беренче шәһәр — [[Сент-Огасти]]нны сафка бастыралар. * [[1585 ел|1585]] — Роанок исемле беренче колония — британлыларның Американы колонияләштерүенең беренче омтылышы. * [[1607 ел|1607]] — Британлылар тарафыннан Джеймстаун исемле (Виргин җире) [[Төньяк Америка]]дагы беренче даими-колониянең сафка басуы. * [[1609 ел|1609]] — Испанлылар [[Санта-Фе]] шәһәрен төзиләр— бу вакыйгадан башлап хәзерге Кушма җирләрне көньяк-көнбатышында испанлыларның иң зур колонияләре урнаша. * [[1620 ел|1620]] — Яңа Англиядә [[Плимут]] колониясе барлыкка килә. * [[1623 ел|1623]] — Нью-Гэмпшир колониясенең барлыкка килүе. * [[1626 ел|1626]] — голландлыларның Яңа Амстердам — хәзерге [[Нью-Йорк]] шәһәренә нигез салуы. * [[1630 ел|1630]] — Британия [[Пуританнар]]ы тарафыннан [[Массачусетс култыгы колониясе]]н оештырып, башкаласы иттереп — [[Бостон]] шәһәрен билгелиләр. * [[1634 ел|1634]] — Инглиз [[Католицизм]]ы тарафыннан [[Мэриленд]] колониясен төзү. * [[1636 ел|1636]] — [[Массачусетс култыгы колониясе]]нән куылган [[Баптизм|баптистлар]] [[Род-Айленд]]га нигез салалар. * [[1638 ел|1638]] — [[Швеция|шведлар]] шулай ук узләреннең [[Яңа Швеция|колонияләрен]] хәзерге [[Делавэр]] штаты җирләренә нигез салалар. 20 елдан соң бу колония [[Яңа Нидерландлар|нидерландлар]]кулына күчә. * [[1638 ел|1638]] — [[Коннектикут]] колониясенә нигез салу. * [[1670 ел|1670]] — Каролина британ колониясенә нигез салу, [[1729]] елда бу колония икегә бүленә: [[Көньяк Каролина]] һәм [[Төньяк Каролина]]. * [[1682 ел|1682]] — [[Людовик XIV]] тарафыннан [[Миссисипи (елга)|Миссисипи]] елгасының [[Елга бассейны|бассейнын]] [[Яңа Франция|Франция җирләре]] дип билгеләү. * [[1682 ел|1682]] — [[Квакерлар|Квакер]] булган [[Пенн, Уильям|Уильям Пенн]] [[Пенсильвания]]гә нигез сала, беренче башкаласы — [[Филадельфия]] — ул шулай ук [[Унөч колония|берләшкән колонияләр]] һәм АКШның беренче башкаласы да булып тора. * [[1701 ел|1701]] — [[Детройт форты]]на нигез салу — ул [[Бөек күлләр]] янындагы [[Яңа Франция|француз колонияләре]] җирләрендә урнаша. * [[1718 ел|1718]] — [[Франции колонияләре|Французлар]] [[Яңа Орлеан]]га нигез салып, хәзерге АКШның үзәк җирләренең чикләрен билгелиләр. * [[1724 ел|1724]] — [[Төньяк Америка]]дагы [[Джорджия]] британ колониясенә нигез салу. * [[1763 ел|1763]] — Французлар [[Сент-Луис]] портына нигез салалар, ул урта Миссисипи агымының төп саклау пунктына әйләнә. == Административ бүленү == {{Төп мәкалә|АКШ административ бүленүе}} '''Беренче дәрәҗәдә Америка Кушма Штатлары штатларга бүленәләр.''' Штатлар үз чиратында округларга бүленәләр. АКШда 3141 округ бар. Штаты США: {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="0" |- | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Айдахо]] | [[Файл:Flag of Idaho.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Айова]] | [[Файл:Flag of Iowa.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Алабама]] | [[Файл:Flag of Alabama.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Аляска]] | [[Файл:Flag of Alaska.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Аризона]] | [[Файл:Flag of Arizona.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Арканзас]] | [[Файл:Flag of Arkansas.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Вайоминг]] | [[Файл:Flag of Wyoming.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]] | [[Файл:Flag of Washington.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Вермонт]] | [[Файл:Flag of Vermont.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Виргиния]] | [[Файл:Flag of Virginia.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Висконсин]] | [[Файл:Flag of Wisconsin.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | | [[Гавайлар]] | [[Файл:Flag of Hawaii.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Делавэр]] | [[Файл:Flag of Delaware.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Джорджия]] | [[Файл:Flag of Georgia (U.S. state).svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Көнбатыш Виргиния]] | [[Файл:Flag of West Virginia.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Иллинойс]] | [[Файл:Flag of Illinois.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Индиана]] | [[Файл:Flag of Indiana.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Калифорния]] | [[Файл:Flag of California.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Канзас]] | [[Файл:Flag of Kansas.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Кентукки]] | [[Файл:Flag of Kentucky.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Колорадо]] | [[Файл:Flag of Colorado.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Коннектикут]] | [[Файл:Flag of Connecticut.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Луизиана]] | [[Файл:Flag of Louisiana.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Массачусетс]] | [[Файл:Flag of Massachusetts.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Миннесота]] | [[Файл:Flag of Minnesota.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Миссисипи (штат)|Миссисипи]] | [[Файл:Flag of Mississippi.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Миссури (штат)|Миссури]] | [[Файл:Flag of Missouri.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мичиган]] | [[Файл:Flag of Michigan.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Монтана]] | [[Файл:Flag of Montana.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Мэн (штат)|Мэн]] | [[Файл:Flag of Maine.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | nowrap | [[Мэриленд]] | [[Файл:Flag of Maryland.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Небраска]] | [[Файл:Flag of Nebraska.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Невада]] | [[Файл:Flag of Nevada.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap | [[Нью-Гэмпшир]] | [[Файл:Flag of New Hampshire.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Нью-Джерси]] | [[Файл:Flag of New Jersey.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]] | [[Файл:Flag of New York.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Нью-Мексико]] | [[Файл:Flag of New Mexico.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Огайо]] | [[Файл:Flag of Ohio.svg|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Оклахома]] | [[Файл:Flag of Oklahoma.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Орегон]] | [[Файл:Flag of Oregon.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} | valign="top" | {| class="wikitable" |- style="height:32px" | [[Пенсильвания]] | [[Файл:Flag of Pennsylvania.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Род-Айленд]] | [[Файл:Flag of Rhode Island.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Төньяк Дакота]] | [[Файл:Flag of North Dakota.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap | nowrap |[[Төньяк Каролина]] | [[Файл:Flag of North Carolina.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Теннесси]] | [[Файл:Flag of Tennessee.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Техас]] | [[Файл:Flag of Texas.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Флорида]] | [[Файл:Flag of Florida.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |[[Көньяк Дакота]] | [[Файл:Flag of South Dakota.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | nowrap |[[Көньяк Каролина]] | [[Файл:Flag of South Carolina.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" | [[Юта]] | [[Файл:Flag of Utah.svg|border|33x22px]] |- style="height:32px" |} |} == Икътисад == ==Халык== АКШ җирләренә беренче кешеләр 10 мең ел элек килеп урнашалар. Алар Себердән Аляскага күчүче һиндиләр булалар. [[XVII гасыр]]га кадәр алар доминант халык булып торалар. Хәзерге америкалылар бу территорияләргә бик соң килеп урнашалар, алар XVII—[[XX гасыр]]ларда [[Аурупа]] халкының килеп урнашуы нәтиҗәсендә ген барлыкка киләләр. Болар күбесенчә Көнбатыш Аурупа һәм Африкадан чыккан иммигрантларга карый. Хәзерге вакытта америкалылар арасында европеоид рассасы өстенлек алып тора. Икенче урында [[афроамерикалы]]лар, [[латиноамерикалы]]лар. === Халык саны === * [[1790 ел]] — 3,9 млн кеше * [[1860 ел]] — 31,4 млн кеше * [[1900 ел]] — 76,2 млн кеше * [[1971 ел]] — 216,8 млн кеше * [[1983 ел]] — 234,2 млн кеше * [[2000 ел]] — 275,6 млн кеше * [[2007 ел]] — 303,3 млн кеше * [[2008 ел]] — 305,1 млн кеше * [[2009 ел]] — 308,0 млн кеше == Мәдәният == ==Моны да карагыз== == Сылтамалар == * [http://www.usa.gov АКШ Хөкүмәтенең рәсми порталы] {{ref-en}} * [http://www.grinchevskiy.ru/ АКШ тарихы] * [http://www.rususa.com/index.asp-lang-rus АКШ'ның рус порталы] * [http://newslink.newsru.com/all?country=us&category=news АКШ'ның алдынгы ММЧ'ның хәбәрләр тасмасы] * [http://york.web.officelive.com/AmerikalarKitaplar.aspx Америка бөек язучыларының китаплaры] {{АКШ административ бүленеше}} {{НАТО дәүләтләре}} {{Төньяк Америка дәүләтләре}} [[Төркем:АКШ]] {{Link FA|af}} {{Link FA|an}} {{Link FA|ceb}} {{Link FA|es}} {{Link FA|eu}} {{Link FA|fa}} {{Link FA|lv}} {{Link FA|ml}} {{Link FA|pt}} {{Link FA|sl}} {{Link FA|vi}} {{Link FA|zh}} {{Link GA|ca}} {{Link GA|da}} {{Link GA|en}} {{Link GA|lt}} [[ab:Америка Еиду Аштатқәа]] [[ace:Amirika Carékat]] [[af:Verenigde State van Amerika]] [[als:USA]] [[am:አሜሪካ]] [[an:Estatos Unitos]] [[ang:Ȝeānedu Rīcu American]] [[ar:الولايات المتحدة]] [[arc:ܐܘܚܕܢܐ ܡܚܝܕܐ]] [[arz:امريكا]] [[as:আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ]] [[ast:Estaos Xuníos d'América]] [[av:Америкалъул Цолъарал Штатал]] [[ay:Istadus Unidus]] [[az:Amerika Birləşmiş Ştatları]] [[ba:Америка Ҡушма Штаттары]] [[bar:Vaeinigte Staatn]] [[bat-smg:JAV]] [[bcl:Estados Unidos]] [[be:Злучаныя Штаты Амерыкі]] [[be-x-old:Злучаныя Штаты Амэрыкі]] [[bg:Съединени американски щати]] [[bi:Yunaeted Stet blong Amerika]] [[bm:Amerika ka Kelenyalen Jamanaw]] [[bn:মার্কিন যুক্তরাষ্ট্র]] [[bo:ཨ་མེ་རི་ཁ་རྒྱལ་ཕྲན་མཉམ་འབྲེལ་རྒྱལ་ཁབ།]] [[bpy:তিলপারাষ্ট্র]] [[br:Stadoù-Unanet Amerika]] [[bs:Sjedinjene Američke Države]] [[ca:Estats Units d'Amèrica]] [[cbk-zam:Estados Unidos de America]] [[cdo:Mī-guók]] [[ce:Iамерикан Хlоьттина Мехкаш]] [[ceb:Estados Unidos]] [[chr:ᏌᏊᎢᏳᎾᎵᏍᏔᏅᏍᎦᏚᎩ ᎾᎿ ᎠᎺᏰᏟ]] [[chy:United States]] [[ckb:ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[co:Stati Uniti d'America]] [[crh:Amerika Qoşma Ştatları]] [[cs:Spojené státy americké]] [[csb:Zjednóné Kraje Americzi]] [[cu:Амєрїканьскꙑ Ѥдьнѥнꙑ Дрьжавꙑ]] [[cv:Америкăри Пĕрлешӳллĕ Штатсем]] [[cy:Unol Daleithiau America]] [[da:USA]] [[de:Vereinigte Staaten]] [[diq:Dewletê Amerikayê Yewbiyayey]] [[dsb:Zjadnośone staty Ameriki]] [[dv:އެމެރިކާ]] [[dz:ཡུ་ནའིཊེཊ་སི་ཊེས]] [[ee:United States]] [[el:Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής]] [[eml:Stat Unî]] [[en:United States]] [[eo:Usono]] [[es:Estados Unidos]] [[et:Ameerika Ühendriigid]] [[eu:Ameriketako Estatu Batuak]] [[ext:Estaus Unius]] [[fa:ایالات متحده آمریکا]] [[ff:Dowlaaji Dentuɗi]] [[fi:Yhdysvallat]] [[fiu-vro:Ameeriga Ütisriigiq]] [[fo:USA]] [[fr:États-Unis]] [[frp:Ètats-Unis d’Amèrica]] [[frr:Feriind Stoote foon Ameerikaa]] [[fur:Stâts Unîts di Americhe]] [[fy:Feriene Steaten]] [[ga:Stáit Aontaithe Mheiriceá]] [[gag:Amerika Birleşik Devletläri]] [[gan:美國]] [[gd:Na Stàitean Aonaichte]] [[gl:Estados Unidos de América - United States of America]] [[glk:آمریکا]] [[gn:Tetã peteĩ reko Amérikagua]] [[got:𐌱𐌰𐌽𐌳𐌰𐍂𐌴𐌹𐌺𐌾𐌰]] [[gu:સંયુક્ત રાજ્ય અમેરિકા]] [[gv:Steatyn Unnaneysit America]] [[ha:Amurika]] [[hak:Mî-koet]] [[haw:‘Amelika Hui Pū ‘ia]] [[he:ארצות הברית]] [[hi:संयुक्त राज्य अमेरिका]] [[hif:United States]] [[hr:Sjedinjene Američke Države]] [[hsb:Zjednoćene staty Ameriki]] [[ht:Etazini]] [[hu:Amerikai Egyesült Államok]] [[hy:Ամերիկայի Միացյալ Նահանգներ]] [[ia:Statos Unite de America]] [[id:Amerika Serikat]] [[ie:Federativ States de USA]] [[ig:Njikota Obodo Amerika]] [[ik:United States of America]] [[ilo:Estados Unidos iti Amerika]] [[io:Usa]] [[is:Bandaríkin]] [[it:Stati Uniti d'America]] [[iu:ᐊᒥᐊᓕᑲ]] [[ja:アメリカ合衆国]] [[jbo:mergu'e]] [[jv:Amérika Sarékat]] [[ka:ამერიკის შეერთებული შტატები]] [[kaa:Amerika Qurama Shtatları]] [[kbd:Америкэ Штат Зэгуэт]] [[ki:United States]] [[kk:Америка Құрама Штаттары]] [[kl:Naalagaaffeqatigiit]] [[km:សហរដ្ឋអាមេរិក]] [[kn:ಅಮೇರಿಕ ಸಂಯುಕ್ತ ಸಂಸ್ಥಾನ]] [[ko:미국]] [[koi:Америкаись Ӧтлаасьӧм Штаттэз]] [[krc:Американы Бирлешген Штатлары]] [[ksh:Vereenichde Staate van Amerika]] [[ku:Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê]] [[kv:Америкаса Ӧтувтчӧм Штатъяс]] [[kw:Statys Unys]] [[ky:Америка Кошмо Штаттары]] [[la:Civitates Foederatae Americae]] [[lad:Estatos Unitos d'Amerika]] [[lb:Vereenegt Staate vun Amerika]] [[lbe:Американал ЦачӀунхьу Штатру]] [[lez:Америкадин Садхьанвай Штатар]] [[lg:Amereka]] [[li:Vereinegde State van Amerika]] [[lij:Stati Unïi d'America]] [[lmo:Stat Ünì d'America]] [[ln:Lisangá lya Ameríka]] [[lt:Jungtinės Amerikos Valstijos]] [[ltg:Amerikys Saškierstuos Vaļsteibys]] [[lv:Amerikas Savienotās Valstis]] [[map-bms:Amerika Serikat]] [[mdf:Америконь Соткс]] [[mg:Etazonia]] [[mhr:АУШ]] [[mi:Hononga-o-Amerika]] [[mk:Соединети Американски Држави]] [[ml:അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകൾ]] [[mn:Америкийн Нэгдсэн Улс]] [[mr:अमेरिकेची संयुक्त संस्थाने]] [[mrj:Америкын Ушымы Штатвлӓжӹ]] [[ms:Amerika Syarikat]] [[mt:Stati Uniti tal-Amerika]] [[mwl:Stados Ounidos de la América]] [[my:အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု]] [[myv:Американь Вейтьсэндявкс Штаттнэ]] [[mzn:موتحده ایالات]] [[na:Eben Merika]] [[nah:Tlacetilīlli Tlahtohcāyōtl Ixachitlān]] [[nap:State Aunite d'Amereca]] [[nds:USA]] [[nds-nl:Verienigde Staoten van Amerika]] [[ne:संयुक्त राज्य अमेरिका]] [[new:अमेरिका]] [[nl:Verenigde Staten]] [[nn:USA]] [[no:USA]] [[nov:Unionati States de Amerika]] [[nrm:Êtats Unnis d'Améthique]] [[nso:United States of America]] [[nv:Wááshindoon Bikéyah Ałhidadiidzooígíí]] [[oc:Estats Units d'America]] [[om:USA]] [[or:ଆମେରିକା]] [[os:Америкæйы Иугонд Штаттæ]] [[pa:ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ]] [[pag:United States]] [[pam:Estados Unidos]] [[pap:Estadonan Uni di Merka]] [[pcd:Étots-Unis]] [[pdc:Amerikaa]] [[pfl:Verainischde Schdaade vun Ameriga]] [[pih:Yunitid Staits]] [[pl:Stany Zjednoczone]] [[pms:Stat Unì d'América]] [[pnb:امریکہ]] [[ps:د امریکا متحده ایالات]] [[pt:Estados Unidos]] [[qu:Hukllachasqa Amirika Suyukuna]] [[rm:Stadis Unids]] [[rn:Leta z’Unze Ubumwe za Amerika]] [[ro:Statele Unite ale Americii]] [[roa-rup:Vãsãliili Diadunu ali Americhia]] [[roa-tara:Statère Aunìte d'Americhe]] [[ru:Соединённые Штаты Америки]] [[rue:Споєны Штаты Америцькы]] [[rw:Leta Zunze Ubumwe z’Amerika]] [[sa:अमेरिका संयुक्त संस्थानः]] [[sah:Америка Холбоһуктаах Штааттара]] [[sc:Istados Unidos de Amèrica]] [[scn:Stati Uniti]] [[sco:Unitit States]] [[sd:آمريڪا]] [[se:Amerihká ovttastuvvan stáhtat]] [[sg:ÂKödörö-ôko tî Amerîka]] [[sh:Sjedinjene Američke Države]] [[si:ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය]] [[simple:United States]] [[sk:Spojené štáty]] [[sl:Združene države Amerike]] [[sm:Iunaite Sitete o Amerika]] [[sn:United States of America]] [[so:Mareykanka]] [[sq:Shtetet e Bashkuara të Amerikës]] [[sr:Сједињене Америчке Државе]] [[srn:Kondre Makandrameki]] [[ss:IMelika (live)]] [[stq:Fereende Stoaten fon Amerikoa]] [[su:Amérika Sarikat]] [[sv:USA]] [[sw:Marekani]] [[szl:Zjednoczůne Sztaty]] [[ta:அமெரிக்க ஐக்கிய நாடு]] [[te:అమెరికా సంయుక్త రాష్ట్రాలు]] [[tet:Estadu Naklibur Sira Amérika Nian]] [[tg:Иёлоти Муттаҳидаи Амрико]] [[th:สหรัฐอเมริกา]] [[tk:Amerikanyň Birleşen Ştatlary]] [[tl:Estados Unidos]] [[tn:USA]] [[to:Puleʻanga fakatahataha ʻAmelika]] [[tpi:Ol Yunaitet Stet]] [[tr:Amerika Birleşik Devletleri]] [[ts:United States]] [[tw:USA]] [[ty:Fenua Marite]] [[udm:Америкалэн Огазеяськем Штатъёсыз]] [[ug:ئامېرىكا قوشما شىتاتلىرى]] [[uk:Сполучені Штати Америки]] [[ur:ریاستہائے متحدہ امریکہ]] [[uz:Amerika Qoʻshma Shtatlari]] [[vec:Stati Unii de ła Mèrica]] [[vep:Amerikan Ühtenzoittud Valdkundad]] [[vi:Hoa Kỳ]] [[vls:Verênigde Stoaten van Amerika]] [[vo:Lamerikän]] [[wa:Estats Unis]] [[war:Estados Unidos]] [[wo:Diiwaan yu Bennoo]] [[wuu:美利坚合众国]] [[xal:Америкин Ниицәтә Орн Нутгуд]] [[xh:IYunayithedi Steyitsi]] [[xmf:ამერიკაშ აკოშქუმალირი შტატეფი]] [[yi:פאראייניקטע שטאטן פון אמעריקע]] [[yo:Àwọn Ìpínlẹ̀ Aṣọ̀kan Amẹ́ríkà]] [[za:Meijgoz]] [[zea:Vereênigde Staeten]] [[zh:美國]] [[zh-classical:美國]] [[zh-min-nan:Bí-kok]] [[zh-yue:美國]] [[zu:IMelika]] 0kl4qff1ly6dvbdm6lrlz0ndcdvvm3j 14 12711 569189 2012-06-12T23:12:42Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[vep:Kategorii:Fil'mad]] {{Навигация |Портал =Кино |Викисловарь =Кино |Викиҗыентык = Films }} {{catmain|Кинематограф}} [[Төркем:Кинематограф]] [[am:መደብ:ፊልሞች]] [[an:Categoría:Cintas]] [[ar:تصنيف:أفلام]] [[as:শ্ৰেণী:বোলছবি]] [[ast:Categoría:Películes]] [[bar:Kategorie:Filmtitel]] [[bat-smg:Kateguorėjė:Filmā]] [[be:Катэгорыя:Фільмы]] [[be-x-old:Катэгорыя:Фільмы]] [[bg:Категория:Филми]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:চলচ্চিত্র]] [[br:Rummad:Filmoù]] [[bs:Kategorija:Filmovi]] [[ca:Categoria:Pel·lícules]] [[cs:Kategorie:Filmy]] [[cy:Categori:Ffilmiau]] [[de:Kategorie:Filmtitel]] [[el:Κατηγορία:Ταινίες]] [[en:Category:Films]] [[eo:Kategorio:Filmo]] [[es:Categoría:Películas]] [[et:Kategooria:Filmid]] [[eu:Kategoria:Filmak]] [[fa:رده:فیلم‌ها]] [[fi:Luokka:Elokuvat]] [[fr:Catégorie:Film]] [[gl:Categoría:Películas]] [[gv:Ronney:Scannaneyn]] [[he:קטגוריה:סרטים]] [[hr:Kategorija:Filmovi]] [[hu:Kategória:Filmek]] [[ia:Categoria:Film]] [[ik:Category:Qiñiqsitaat]] [[it:Categoria:Film]] [[ja:Category:映画作品]] [[ka:კატეგორია:კინოფილმები]] [[kab:Taggayt:Isura]] [[ko:분류:영화 작품]] [[ku:Kategorî:Fîlm]] [[la:Categoria:Pelliculae]] [[lmo:Categuria:Film]] [[lt:Kategorija:Filmai]] [[lv:Kategorija:Filmas]] [[mg:Sokajy:Filma]] [[mk:Категорија:Филмови]] [[nap:Categurìa:Film]] [[nn:Kategori:Filmar]] [[no:Kategori:Filmer]] [[oc:Categoria:Filme]] [[pl:Kategoria:Filmy]] [[pt:Categoria:Filmes]] [[ro:Categorie:Filme]] [[ru:Категория:Фильмы]] [[rw:Category:Filimi]] [[sc:Categoria:Film]] [[sk:Kategória:Filmy]] [[sl:Kategorija:Filmi]] [[sq:Kategoria:Filma]] [[sr:Категорија:Филмови]] [[sv:Kategori:Filmer]] [[tr:Kategori:Filmler]] [[uk:Категорія:Фільми]] [[ur:زمرہ:فلمیں]] [[vep:Kategorii:Fil'mad]] [[vi:Thể loại:Phim]] [[wa:Categoreye:Fimes]] [[yi:קאַטעגאָריע:פילמען]] [[zh:Category:電影作品]] [[zu:Category:Amafilimu]] g78wfql3foj7kr46bv2ezbm0vpqfo3k 4 12720 569019 2012-06-12T11:06:42Z Рашат Якупов 1864 {{Userbox |id = [[Рәсем:Replacement filing cabinet.svg|40px|none|Архив]] |border-c = #aaaaaa |info-c = #f9f9f9 |info = [[Википедия:Сайланган рәсемнәрне карау/Архив|Архив]] }} Бу [[баш бит]]тәге "сайланган рәсем" бүлегендә урнашытырыр өчен рәсемнәр күзәтү үзәге. == 12 июнь — 17 июнь == <center>[[Рәсем:Belgique Butte du Lion dit de Waterloo.jpg|300px]]<br /> [[Ватерлоо (Бельгия)|Ватерлоо]], [[Бельгия]]<center\> == 4 июнь — 11 июнь == <center>[[Рәсем:2012 inauguration of the French President-IMG 1631.jpg|300px]]<br /> [[Франсуа Олланд]] белән [[Николя Саркози]] [[Елисей сарае]] янында, [[2012 ел]]гы [[Франция]] президенты инаугурациясе<center\> == 28 май — 3 июнь == <center>[[Рәсем:Speicherstadt abends.jpg|300px]]<br /> [[Гамбург]], [[Алмания]]<center\> == 14 май — 27 май == <center>[[Рәсем:US Capitol dome Jan 2006.jpg|300px]]<br /> [[Капитолий]], [[Вашингтон]], [[АКШ]]<center\> == 7 май — 13 май == <center>[[Рәсем:Strobilurus esculentus Fichten-Zapfenrübling pic2.jpg|300px]]<br /> [[Стробилюрус]] төренә кергән [[гөмбә]]<center\> == 30 апрель — 6 май == <center>[[Рәсем:Hängebrücke am Berliner Höhenweg Nr 526, Zillertaler Alpen 2.JPG|300px]]<br /> Көнчыгыш [[Альп таулары]], [[Австрия]]<center\> == 17 апрель — 29 апрель == <center>[[Рәсем:Water drop 001.jpg|300px]]<br /> [[Су]] [[тамчы]]сы<center\> == 9 апрель — 15 апрель == <center>[[Рәсем:Eiffel Tower and Pont Alexandre III at night.jpg|300px]]<br /> Кичке [[Париж]] күренеше<center\> == 2 апрель — 8 апрель == <center>[[Рәсем:Train by the Durango and Silverton Narrow Gauge Railroad.jpg|300px]]<br /> [[1925 ел]]да эшләнгән локомотив, [[Колорадо]], [[АКШ]]<center\> == 27 март — 1 апрель == <center>[[Рәсем:Dark Days Are Coming.jpg|300px]]<br /> [[Тавурвур]] янартавы, [[Папуа — Яңа Гвинея]]<center\> == 19 март — 26 март == <center>[[Рәсем:Arlington Row Bibury.jpg|300px]]<br /> [[Бибури]] авылы, [[Бөекбритания]]<center\> == 12 март — 18 март == <center>[[Рәсем:Mandarin Oranges (Citrus Reticulata).jpg|300px]]<br /> [[Мандарин]] җимешләре<center\> == 27 февраль — 11 март == <center>[[Рәсем:Khost children in 2010.jpg|300px]]<br /> Һуманитар ярдәм көткән [[әфганнар|әфган]] балалары<center\> == 20 февраль — 26 февраль == <center>[[Рәсем:Suresnes - Écluse de Suresnes 001crop.jpg|300px]]<br /> [[Париж]] янында урнашкан [[Сюрен]] шәһәре, [[Франция]]<center\> == 13 февраль — 19 февраль == <center>[[Рәсем:Chateau Versailles Galerie des Glaces.jpg|300px]]<br /> [[Версаль]]дәге Көзгеләр галереясе, [[Франция]]<center\> == 6 февраль — 12 февраль == <center>[[Рәсем:Madinat Jumeirah-Dubai3303.JPG|300px]]<br /> [[Дубай]], [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]]<center\> == 30 гыйнвар — 5 февраль == <center>[[Рәсем:Canis lupus laying in grass.jpg|300px]]<br /> Гади соры [[бүре]]<center\> == 23 гыйнвар — 29 гыйнвар== <center>[[Рәсем:Курчаклар - яшь парлар.jpg|300px]]<br /> [[Татар]] милли [[кием]]нәренә киендерелгән [[курчак]]лар<center\> == 16 гыйнвар — 22 гыйнвар== <center>[[Рәсем:Funivia Rote Nase.JPG|300px]]<br /> [[Церматт]], [[Швейцария]]<center\> == 9 гыйнвар — 15 гыйнвар == <center>[[Рәсем:Snowboarder in flight (Tannheim, Austria).jpg|300px]]<br /> [[Австрия]] [[тау|тауларында]] [[сноуборд]]чы<center\> == 2 гыйнвар — 8 гыйнвар == <center>[[Рәсем:Cyanocitta-cristata-004.jpg|300px]]<br /> Cyanocitta cristata, Зәңгәр [[күкшә]] кош<center\> slwmtwd7c71wsvd9fd8eu048u8qpxvh 0 12739 569146 2012-06-12T19:54:59Z Escarbot 146 r2.7.3) (робот үзгәртте: [[lmo:Lengua inglesa]] {{тел |исем=Инглиз теле |үзисем=English (the English language) |гаиләтөсе= LightGreen |илләр=[[Бөекбритания]], [[АКШ]], [[Һиндстан]], [[Австралия]], [[Канада]], [[Ирландия]], [[Яңа Зеландия]], [[Либерия]], [[Мальта]], [[КАҖ]]. |регион= |сөйләшүче=309-400 миллион кеше (туган тел) <br /> 199-1400 миллион кеше (икенче тел) |дәрәҗә= 3-4 (туган тел буларак), 2 (сөйләшүчеләр саны буенча). |гаилә= Герман телләре |рәсми=[[Австралия]], [[Канада]], [[АКШ]] (31 штат), [[Бөекбритания]] һ. б. |идарә= |iso1=en |iso2=eng |iso3=ENG |sil= }} {{Interwiki|en|Main Page|инглиз|}} '''Инглиз теле''' (ингл. [the] English [language]) – инглизләрнең (Англиянең рәсми теле), [[АКШ]] халкының (31 штатта рәсми тел) туган теле; [[Ирландия]], [[Канада]], [[Мальта]], [[Австралия]], [[Яңа Зеландия]] дәүләтләрендә рәсми тел. Шулай ук, кайсы бер [[Азия]] дәүләтләрендә рәсми тел булып кулланыла (мәсәлән [[Һиндстан]]). Инглиз теле туган тел булган кешеләрнең саны якынча 410 млн кеше, инглиз телендә сөйләшкәннәр саны – якынча 1 млрд кеше. [[БМО]] алты рәсми телләр арасында тора. == [[Әлифба]] == 26 хәрефтән тора. # A a [eɪ] # B b [biː] # C c [siː] # D d [diː] # E e [iː] # F f [ɛf] # G g [dʒiː] # H h [eɪtʃ] # I i [aɪ] # J j [dʒeɪ] # K k [keɪ] # L l [ɛl] # M m [ɛm] # N n [ɛn] # O o [oʊ] # P p [piː] # Q q [kjuː] # R r [ɑɹ] яисә [ɑː] # S s [ɛs] # T t [tiː] # U u [juː] # V v [viː] # W w [ˈdʌb(ə)l juː] # X x [ɛks] # Y y [waɪ] # Z z [zɛd], [ziː] == Шулай ук карагыз == * [[Сөйләшүчеләр саны буенча телләр исемлеге]] * [[Телләрнең Интернета кулланылышы]] * [[Киң таралган телләр исемлеге]] == Сылтамалар == * [http://slovari.yandex.ru/ Онлайн сүзлек] * [http://multitran.ru/ Кулланучылар тарафыннан тутырылган онлайн сүзлек] {{Хәзерге алман телләре}} {{БМО рәсми телләре}} {{АБ рәсми телләре}} {{Lang-stub-cyr}} [[Төркем:Телләр]] [[Төркем:Инглиз теле]] {{Link FA|mk}} {{Link FA|sw}} {{Link GA|no}} [[ace:Bahsa Inggréh]] [[af:Engels]] [[ak:English]] [[als:Englische Sprache]] [[am:እንግሊዝኛ]] [[an:Idioma anglés]] [[ang:Nīƿu Englisc sprǣc]] [[ar:لغة إنجليزية]] [[arc:ܠܫܢܐ ܐܢܓܠܝܐ]] [[arz:انجليزى]] [[as:ইংৰাজী ভাষা]] [[ast:Inglés]] [[av:Ингилис мацӀ]] [[ay:Inlish aru]] [[az:İngilis dili]] [[ba:Инглиз теле]] [[bar:Englische Sproch]] [[bat-smg:Onglu kalba]] [[bcl:Ingles]] [[be:Англійская мова]] [[be-x-old:Ангельская мова]] [[bg:Английски език]] [[bjn:Bahasa Inggris]] [[bm:Angilɛkan]] [[bn:ইংরেজি ভাষা]] [[bo:དབྱིན་ཇིའི་སྐད།]] [[bpy:ইংরেজি ঠার]] [[br:Saozneg]] [[bs:Engleski jezik]] [[bug:ᨅᨔ ᨕᨗᨋᨗᨔᨗ]] [[ca:Anglès]] [[cdo:Ĭng-ngṳ̄]] [[ce:Ингалсан мотт]] [[ceb:Iningles]] [[chr:ᎩᎵᏏ ᎦᏬᏂᎯᏍᏗ]] [[ckb:زمانی ئینگلیزی]] [[co:Lingua inglese]] [[cr:ᐊᑲᔭᓯᒧᐃᐧᐣ]] [[crh:İngliz tili]] [[cs:Angličtina]] [[csb:Anielsczi jãzëk]] [[cu:Англїискъ ѩꙁꙑкъ]] [[cv:Акăлчан чĕлхи]] [[cy:Saesneg]] [[da:Engelsk (sprog)]] [[de:Englische Sprache]] [[diq:İngılızki]] [[dsb:Engelšćina]] [[dv:އިނގިރޭސި]] [[ee:Eŋlisigbe]] [[el:Αγγλική γλώσσα]] [[eml:Inglés]] [[en:English language]] [[eo:Angla lingvo]] [[es:Idioma inglés]] [[et:Inglise keel]] [[eu:Ingeles]] [[ext:Luenga ingresa]] [[fa:زبان انگلیسی]] [[fi:Englannin kieli]] [[fiu-vro:Inglüse kiil]] [[fo:Enskt mál]] [[fr:Anglais]] [[frp:Anglès]] [[frr:Ingelsk]] [[fur:Lenghe inglese]] [[fy:Ingelsk]] [[ga:An Béarla]] [[gag:İngiliz dili]] [[gan:英語]] [[gd:Beurla]] [[gl:Lingua inglesa]] [[gn:Inglyesñe'ẽ]] [[got:𐌰𐌲𐌲𐌹𐌻𐌰𐍂𐌰𐌶𐌳𐌰]] [[gu:અંગ્રેજી ભાષા]] [[gv:Baarle]] [[hak:Yîn-ngî]] [[haw:‘Ōlelo Pelekania]] [[he:אנגלית]] [[hi:अंग्रेज़ी भाषा]] [[hif:English bhasa]] [[hr:Engleski jezik]] [[hsb:Jendźelšćina]] [[ht:Angle]] [[hu:Angol nyelv]] [[hy:Անգլերեն]] [[ia:Lingua anglese]] [[id:Bahasa Inggris]] [[ie:Angles]] [[ig:Asụsụ Inglish]] [[ilo:Pagsasao nga Ingglés]] [[io:Angliana linguo]] [[is:Enska]] [[it:Lingua inglese]] [[iu:ᖃᓪᓗᓈᑎᑐᑦ]] [[ja:英語]] [[jbo:glibau]] [[jv:Basa Inggris]] [[ka:ინგლისური ენა]] [[kab:Taglizit]] [[kbd:Инджылыбзэ]] [[kg:Kingelezi]] [[kk:Ағылшын тілі]] [[kl:Tuluttut]] [[km:ភាសាអង់គ្លេស]] [[kn:ಆಂಗ್ಲ]] [[ko:영어]] [[koi:Инглиш кыв]] [[krc:Ингилиз тил]] [[ksh:Änglische Sproch]] [[ku:Zimanê îngilîzî]] [[kv:Англия кыв]] [[kw:Sowsnek]] [[ky:Англис тили]] [[la:Lingua Anglica]] [[lad:Lingua inglesa]] [[lb:Englesch]] [[lbe:Ингилис маз]] [[lez:Инглис чӀал]] [[li:Ingels]] [[lij:Lèngoa ingleise]] [[lmo:Lengua inglesa]] [[ln:Lingɛlɛ́sa]] [[lo:ພາສາອັງກິດ]] [[lt:Anglų kalba]] [[ltg:Anglīšu volūda]] [[lv:Angļu valoda]] [[map-bms:Basa Inggris]] [[mdf:Англань кяль]] [[mg:Fiteny anglisy]] [[mhr:Англичан йылме]] [[mi:Reo Pākehā]] [[mk:Англиски јазик]] [[ml:ഇംഗ്ലീഷ് (ഭാഷ)]] [[mn:Англи хэл]] [[mr:इंग्लिश भाषा]] [[ms:Bahasa Inggeris]] [[my:အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား]] [[myv:Англань кель]] [[mzn:اینگلیسی زبون]] [[nah:Inglatlahtōlli]] [[nap:Lengua ngrese]] [[nds:Engelsche Spraak]] [[nds-nl:Engels]] [[ne:अङ्ग्रेजी भाषा]] [[new:अंग्रेजी भाषा]] [[nl:Engels]] [[nn:Engelsk]] [[no:Engelsk]] [[nov:Anglum]] [[nrm:Angliais]] [[nso:Seisimane]] [[nv:Bilagáana bizaad]] [[ny:Chingerezi]] [[oc:Anglés]] [[os:Англисаг æвзаг]] [[pa:ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਭਾਸ਼ਾ]] [[pap:Ingles]] [[pcd:Inglé]] [[pdc:Englisch]] [[pi:आंगलभाषा]] [[pih:Inglish]] [[pl:Język angielski]] [[pms:Lenga anglèisa]] [[pnb:انگریزی]] [[ps:انګرېزي ژبه]] [[pt:Língua inglesa]] [[qu:Inlish simi]] [[rm:Lingua englaisa]] [[ro:Limba engleză]] [[roa-rup:Limba anglicheascã]] [[roa-tara:Lènga 'nglese]] [[ru:Английский язык]] [[rue:Анґліцькый язык]] [[rw:Icyongereza]] [[sa:आङ्ग्लभाषा]] [[sah:Ааҥл тыла]] [[sc:Limba inglesa]] [[scn:Lingua ngrisa]] [[sco:Inglis leid]] [[se:Eaŋgalsgiella]] [[sg:Anglëe]] [[sh:Engleski jezik]] [[si:ඉංග්‍රීසි භාෂාව]] [[simple:English language]] [[sk:Angličtina]] [[sl:Angleščina]] [[sm:Fa'aperetania]] [[sn:English]] [[so:Ingiriis (luqad)]] [[sq:Gjuha angleze]] [[sr:Енглески језик]] [[srn:Ingristongo]] [[ss:SíNgísi]] [[st:Senyesemane]] [[stq:Ängelske Sproake]] [[su:Basa Inggris]] [[sv:Engelska]] [[sw:Kiingereza]] [[szl:Angelsko godka]] [[ta:ஆங்கிலம்]] [[te:ఆంగ్ల భాష]] [[tg:Забони англисӣ]] [[th:ภาษาอังกฤษ]] [[tk:Iňlis dili]] [[tl:Wikang Ingles]] [[tpi:Tokples Inglis]] [[tr:İngilizce]] [[tw:English]] [[ty:Anglès]] [[udm:Англи кыл]] [[ug:ئىنگىلىز تىلى]] [[uk:Англійська мова]] [[ur:انگریزی]] [[uz:Ingliz tili]] [[vec:Łéngua inglexe]] [[vep:Anglijan kel']] [[vi:Tiếng Anh]] [[vo:Linglänapük]] [[wa:Inglès (lingaedje)]] [[war:Ininglis]] [[wo:Wu-angalteer]] [[wuu:英语]] [[xal:Инглишин келн]] [[xh:IsiNgesi]] [[yi:ענגליש]] [[yo:Èdè Gẹ̀ẹ́sì]] [[za:Vah Yinghgoz]] [[zea:Iengels]] [[zh:英语]] [[zh-classical:英語]] [[zh-min-nan:Eng-gí]] [[zh-yue:英文]] [[zu:IsiNgisi]] glaa9xt6ykxkbhxfbwnz77w6d95zmlq 0 13019 568993 2012-06-12T08:12:30Z JAnDbot 171 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[tpi:Mun (i stap long heven)]] [[Файл:Moon_merged_small.jpg|right|200px]] :''Ай сүзенең башка мәгънәләре дә бар, [[Ай (мәгънәләр)]] битен карагыз.'' '''Ай''' — Җирнең бердән-бер табигый иярчене. Кояш системасы планеталарының иярченнәреннән зурлыгы буенча бишенче урында тора, планета зурлыгына карата — беренче урында. Ай кабык, өске мантия, урта мантия, аскы мантия һәм төштән гыйбарәт. Атмосфера юк. == Айга экспедицияләр == * [[1959 ел]] — «Луна-2», «Луна-3» совет космик кораблары айның тискәре ягын фотога төшерәләр * [[1969 ел]]ның [[21 июль]] — «Аполлон-11» американ космик корабы айга беренче кешеләрне китерә ([[Нил Армстронг]], [[Эдвин Олдрин]]) * [[1970 ел]] — «Луноход-1» совет үзйөрешле аппараты * [[1973 ел]] — «Луноход-3» совет үзйөрешле аппараты * [[1976 ел]] — «Луна-24» совет космик корабы * [[1990 ел]] — япон «Hiten» спутнигы * [[1994 ел]] — американ «Clementine» аппараты * [[1998 ел]] — американ «Lunar Prospector» аппараты * [[2003 ел]] — аурупа «Смарт-1» зонды * [[2007 ел]] — япон «Кагуя» аппараты * [[2007 ел]] — кытай «Чанъэ-1» спутнигы * [[2008 ел]] — һинд «Чандраян-1» аппараты * [[2009 ел]] — американ «Lunar Reconnaissance Orbiter» һәм «Lunar Crater Observation and Sensing Satellite» орбиталь зондлары [[Файл:Earth-Moon2.jpg|thumb|center|800px|Җир, Ай һәм аларның арасында аралык]] {{Кояш системасы}} {{Rq|stub}} [[Төркем:Җир]] {{Link FA|af}} {{Link FA|ar}} {{Link FA|bg}} {{Link FA|da}} {{Link FA|de}} {{Link FA|en}} {{Link FA|hu}} {{Link FA|mr}} {{Link FA|sk}} {{Link FA|tr}} {{Link FA|vi}} {{Link GA|pl}} [[ab:Амза]] [[af:Maan]] [[als:Mond]] [[am:ጨረቃ]] [[an:Luna]] [[ang:Mōna]] [[ar:القمر]] [[arc:ܣܗܪܐ]] [[arz:قمر]] [[ast:Lluna]] [[ay:Phaxsi (alaxpacha yänakata)]] [[az:Ay]] [[ba:Ай (күк есеме)]] [[bar:Mond]] [[bat-smg:Mienolis]] [[be:Месяц, спадарожнік Зямлі]] [[be-x-old:Месяц (спадарожнік Зямлі)]] [[bg:Луна]] [[bn:চাঁদ]] [[bo:ཟླ་བ།]] [[br:Loar]] [[bs:Mjesec (satelit)]] [[ca:Lluna]] [[ceb:Bulan (astronomiya)]] [[chy:Taa'é-eše'he]] [[co:Luna]] [[cr:ᑎᐱᔅᑳᐅᐲᓯᒻ]] [[cs:Měsíc]] [[csb:Miesądz]] [[cu:Мѣсѧць]] [[cy:Lleuad]] [[da:Månen]] [[de:Mond]] [[el:Σελήνη]] [[eml:Lónna]] [[en:Moon]] [[eo:Luno]] [[es:Luna]] [[et:Kuu]] [[eu:Ilargia]] [[ext:Luna]] [[fa:ماه]] [[ff:Lewru]] [[fi:Kuu]] [[fiu-vro:Kuu]] [[fo:Mánin]] [[fr:Lune]] [[frp:Lena]] [[frr:Moune]] [[fur:Lune]] [[fy:Moanne (himellichem)]] [[ga:An Ghealach]] [[gan:月光]] [[gd:A' Ghealach]] [[gl:Lúa]] [[gn:Jasy]] [[gu:ચંદ્ર]] [[gv:Yn Eayst]] [[hak:Ngiėt-fÂ-kông]] [[he:הירח]] [[hi:चन्द्रमा]] [[hif:Chandarma]] [[hr:Mjesec]] [[hsb:Měsačk]] [[ht:Lalin]] [[hu:Hold]] [[hy:Լուսին]] [[ia:Luna]] [[id:Bulan]] [[ie:Lune]] [[ilo:Bulan]] [[io:Luno]] [[is:Tunglið]] [[it:Luna]] [[iu:ᑕᖅᑭᖅ]] [[ja:月]] [[jbo:lunra]] [[jv:Rembulan]] [[ka:მთვარე]] [[kbd:Мазэ]] [[kk:Ай (серік)]] [[kl:Qaammat]] [[kn:ಚಂದ್ರ]] [[ko:달]] [[ksh:Moond (Ääd)]] [[ku:Heyv]] [[kv:Тӧлысь]] [[kw:Loor]] [[ky:Ай]] [[la:Luna (satelles)]] [[lb:Äerdmound]] [[lez:Варз]] [[li:Maon]] [[lij:Lunn-a]] [[lmo:Lüna]] [[ln:Sánzá (monzɔ́tɔ)]] [[lo:ດວງຈັນ]] [[lt:Mėnulis]] [[lv:Mēness]] [[mdf:Ков]] [[mg:Volana]] [[mk:Месечина]] [[ml:ചന്ദ്രൻ]] [[mn:Сар]] [[mr:चंद्र]] [[ms:Bulan (satelit)]] [[mt:Qamar]] [[mwl:Luna]] [[my:လ(ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)]] [[myv:Ков (Моданть ки лангонь ялага)]] [[na:Maraman]] [[nah:Mētztli]] [[nap:Luna]] [[nds:Maand (Eer)]] [[nds-nl:Maone (eerde)]] [[ne:चन्द्रमा]] [[new:तिमिला]] [[nl:Maan]] [[nn:Månen]] [[no:Månen]] [[nov:Lune]] [[nrm:Leune]] [[nv:Ooljééʼ]] [[oc:Luna]] [[or:ଜହ୍ନ]] [[os:Мæй (Зæххы æмбæлццон)]] [[pa:ਚੰਦਰਮਾ]] [[pam:Bulan]] [[pl:Księżyc]] [[pms:Lun-a]] [[pnb:چن]] [[pnt:Φέγγος]] [[ps:سپوږمۍ]] [[pt:Lua]] [[qu:Killa]] [[rm:Glina]] [[rmy:Chhon (chereski)]] [[ro:Lună]] [[ru:Луна]] [[rue:Місяць (сателіт)]] [[sa:चन्द्रः]] [[sah:Ый]] [[sc:Luna]] [[scn:Luna]] [[sco:Muin]] [[sh:Mjesec]] [[si:චන්ද්‍රයා]] [[simple:Moon]] [[sk:Mesiac]] [[sl:Luna]] [[sn:Mwedzi (mudenga)]] [[so:Bil]] [[sq:Hëna]] [[sr:Месец]] [[stq:Moune]] [[su:Bulan (satelit)]] [[sv:Månen]] [[sw:Mwezi (gimba la angani)]] [[szl:Mjeśůnczek]] [[ta:நிலா]] [[te:చంద్రుడు]] [[tg:Моҳ]] [[th:ดวงจันทร์]] [[tl:Buwan (astronomiya)]] [[tpi:Mun (i stap long heven)]] [[tr:Ay]] [[tw:Ɔbosome]] [[uk:Місяць (супутник)]] [[ur:چاند]] [[uz:Oy (tabiiy yoʻldosh)]] [[vec:Łuna]] [[vi:Mặt Trăng]] [[vls:Moane]] [[vo:Mun]] [[wa:Lune]] [[war:Bulan (astronomiya)]] [[wuu:月球]] [[xmf:თუთა (ალმაშარე)]] [[yi:לבנה]] [[yo:Òṣùpá]] [[za:Ronghndwen]] [[zh:月球]] [[zh-classical:月]] [[zh-min-nan:Go̍eh-niû]] [[zh-yue:月光]] [[zu:Inyanga]] 5169kjt40jfiel5b8zh0248fz9kmr1k 0 13482 569227 2012-06-13T07:05:07Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[co:Mare Balticu]] {{Диңгез |исем = Балтыйк диңгезе |үзисем = |рәсем = Locatie Oostzee.PNG |рәсем язуы = |өлкә = |урнашу = [[Төньяк Европа]] |ДӨК биеклеге = |мәйдан = 415 мең |иң зур тирәнлек = 470 |уртача тирәнлек = 51 |үтә күренмәлелек = |яр сызыгы озынлыгы = якынча 8 мең |күләм = 21,5 мең |коючы елгалар = |чыгучы елгалар = }} '''Балтыйк диңгезе''' — материк эчендә урнашкан [[диңгез]]. Балтыйк диңгезе [[Европа|Европаның]] төньягында урнашкан, [[Атлантик океан|Атлантик океанның]] бассейнына керә. Утрауларны исәпләмичә өслегенең мәйданы 415 мең км². Суның күләме 21,5 мең км³. Балтыйк диңгезе [[Россия]], [[Эстония]], [[Латвия]], [[Литва]], [[Польша]], [[Алмания]], [[Дания]], [[Швеция]] һәм [[Финляндия|Финляндияның]] ярларын юа. Балтыйк диңгезенең эре култыклары: [[Фин култыгы]], [[Ботник култыгы]], [[Рига култыгы]], [[Курш култыгы]]. Эре [[утрау|утраулар]]: [[Готланд]], [[Эланд (утрау)|Эланд]], [[Борнхольм (утрау)|Борнхольм]], [[Волин (утрау)|Волин]], [[Рюген]], [[Аланд утраулары|Аландия]] һәм [[Сааремаа]]. Балтыйк диңгезенә коючы эре елгалар: [[Нева (елга)|Нева]], [[Нарва (елга)|Нарва]], [[Көнбатыш Двина (елга)|Көнбатыш Двина (Даугава)]], [[Неман (елга)|Неман]], [[Преголя (елга)|Преголя]], [[Висла (елга)|Висла]], [[Одер (елга)|Одер]] һәм [[Вента (елга)|Вента]]. Эре портлар: [[Вентспилс]], [[Санкт-Петербург]], [[Калининград]], [[Балтийск]], [[Клайпеда]], [[Киль]], [[Любек]], [[Копенгаген]], [[Гданьск]], [[Щецин]]. [[Төркем:Атлантик океанның диңгезләре]] {{Link GA|lv}} [[af:Oossee]] [[an:Mar Baltica]] [[ang:Ostsǣ]] [[ar:بحر البلطيق]] [[arc:ܝܡܐ ܕܡܕܢܚܐ]] [[arz:البحر البلطى]] [[ast:Mar Bálticu]] [[az:Baltik dənizi]] [[ba:Балтик диңгеҙе]] [[bar:Ostsee]] [[bat-smg:Baltėjės jūra]] [[be:Балтыйскае мора]] [[be-x-old:Балтыйскае мора]] [[bg:Балтийско море]] [[br:Mor Baltel]] [[bs:Baltičko more]] [[ca:Mar Bàltica]] [[co:Mare Balticu]] [[cs:Baltské moře]] [[csb:Bôłt]] [[cv:Балти тинĕсĕ]] [[cy:Y Môr Baltig]] [[da:Østersøen]] [[de:Ostsee]] [[dsb:Baltiske mórjo]] [[el:Βαλτική Θάλασσα]] [[en:Baltic Sea]] [[eo:Balta Maro]] [[es:Mar Báltico]] [[et:Läänemeri]] [[eu:Baltikoa]] [[fa:دریای بالتیک]] [[fi:Itämeri]] [[fiu-vro:Õdagumeri]] [[fr:Mer Baltique]] [[frp:Mar Baltica]] [[frr:Ååstsiie]] [[fy:Eastsee]] [[ga:Muir Bhailt]] [[gd:Am Muir Baltach]] [[gl:Mar Báltico]] [[gv:Yn Vooir Valtagh]] [[he:הים הבלטי]] [[hi:बाल्टिक सागर]] [[hif:Baltic Sea]] [[hr:Baltičko more]] [[hsb:Baltiske morjo]] [[hu:Balti-tenger]] [[hy:Բալթիկ ծով]] [[ia:Mar Baltic]] [[id:Laut Baltik]] [[io:Baltiko]] [[is:Eystrasalt]] [[it:Mar Baltico]] [[ja:バルト海]] [[jbo:baltik. xamsi]] [[jv:Segara Baltik]] [[ka:ბალტიის ზღვა]] [[kk:Балтық теңізі]] [[kn:ಬಾಲ್ಟಿಕ್ ಸಮುದ್ರ]] [[ko:발트 해]] [[ku:Deryaya Baltik]] [[kw:Mor Baltek]] [[la:Balticum mare]] [[lb:Baltescht Mier]] [[li:Ooszee]] [[lt:Baltijos jūra]] [[ltg:Baļtejis jiura]] [[lv:Baltijas jūra]] [[mg:Ranomasina Baltika]] [[mk:Балтичко Море]] [[ml:ബാൾട്ടിക് കടൽ]] [[mn:Балтын тэнгис]] [[mr:बाल्टिक समुद्र]] [[ms:Laut Baltik]] [[mwl:Mar Báltico]] [[my:ဘောလ်တစ် ပင်လယ်]] [[nah:Baltico huēyātl]] [[nds:Oostsee]] [[nds-nl:Oostzee]] [[nl:Oostzee]] [[nn:Austersjøen]] [[no:Østersjøen]] [[oc:Mar Baltica]] [[os:Балты денджыз]] [[pap:Baltiko]] [[pl:Morze Bałtyckie]] [[pms:Mar Bàltich]] [[pnb:بالٹک سمندر]] [[pt:Mar Báltico]] [[qu:Baltiku hatun qucha]] [[rm:Mar da l'Ost]] [[ro:Marea Baltică]] [[roa-tara:Mar Baltiche]] [[ru:Балтийское море]] [[rue:Балтіцьке море]] [[sah:Балтик байҕал]] [[scn:Mari Bàlticu]] [[sco:Easter Seas]] [[sh:Baltičko more]] [[simple:Baltic Sea]] [[sk:Baltské more]] [[sl:Baltsko morje]] [[sq:Deti Baltik]] [[sr:Балтичко море]] [[stq:Aastsee]] [[sv:Östersjön]] [[sw:Bahari ya Baltiki]] [[szl:Bałtycke Morze]] [[ta:பால்டிக் கடல்]] [[tg:Баҳри Балтика]] [[th:ทะเลบอลติก]] [[tk:Baltika deňzi]] [[tl:Dagat Baltiko]] [[tr:Baltık Denizi]] [[ts:Lwandle ra Baltic]] [[uk:Балтійське море]] [[ur:بحیرہ بالٹک]] [[uz:Boltiq dengizi]] [[vec:Mar Bàltego]] [[vi:Biển Baltic]] [[war:Dagat Baltiko]] [[xmf:ბალტიაშ ზუღა]] [[yi:באלטישער ים]] [[zh:波罗的海]] [[zh-min-nan:Pe̍h-hái]] [[zh-yue:波羅的海]] muvu1edgyb56x4y047coxrt37safzlb 0 13528 569112 2012-06-12T18:34:52Z Escarbot 146 r2.7.3) (робот үзгәртте: [[sa:बंगलादेशः]] {{Дәүләт |Татарча исеме = Бангладеш |Тулы исеме = গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ <br /><small>Gôno Projātontrī Bānglādesh</small> |Кыскача исеме = |Герб = Coat of arms of Bangladesh.svg |Герб урынында = |Байрак = Flag of Bangladesh.svg |Байрак зурлыгы = 135px |Девиз = |Гимннынң исеме = Амар шонар Бангла |Аудио = |Идарә итү формасы = |Дәүләт дине = [[ислам]], ([[сөнничелек]]) |lat_dir =N |lat_deg = 24|lat_min = 1 |lat_sec = 0 |lon_dir =E |lon_deg =89 |lon_min =52 |lon_sec =0 |region = |CoordScale = |Харитада = Bangladesh (orthographic projection).svg |Харитада2 = |Тел/Телләр = [[бенгаль теле|бенгаль]] |Нигезләнгән = [[26 март]] [[1971 ел]] (игълан ителә) |Бәйсезлек көне = [[16 декабрь]] [[1971 ел]] |Бәйсезлек ала = [[Пакъстан]]нан |Башкала = Дакка |Зур шәһәрләр = Дакка, [[Читтагонг]] |Җитәкчеләрнең вазыйфалары = [[Президент]] </br> [[Премьер-министр]] |Җитәкчеләр = [[Зиллур Рахман]] </br> [[Шәех Хәсинә Вәзид]] |Мәйдан буенча урыны = 92 нче урын |Мәйдан = 144 000 |Су өлеше = 7% |Этнохороним = |Халык саны буенча урыны = 7 нче урын |Халык = 162 221 000 |Тикшерү елы = 2009 |Исәпләү буенча халык = |Исәпләү елы = |Халык тыгызлыгы = 1099,3 кеше/кв.км |Халык тыгызлыгы буенча урыны = |ТМП (САМП) = |ТМП исәпләү елы (САМП) = |ТМП буенча урыны(САМП) = |ТМП (САМП) кеше башына = |ТМП (САМП) буенча урыны кеше башына = |ТМП = |ТМП исәпләү елы = |ТМП буенча урыны = |ТМП кеше башына = |ТМП кеше башына булган өлеше буенча урыны = |КҮИ = |КҮИ исәпләү елы = |КҮИ буенча урыны = |КҮИ баскычы = |Авиакомпания = |Акча берәмлеге = [[бангладеш такасы|така]] |Домен/Доменнар = [[.bd]] |ISO = |Телефон коды = +880 |Сәгать поясы = +6 |Искәрмәләр = <!-- |Байраксыз һәм гербсыз=* --> <!-- |Гимнсыз=* --> }} '''Бангладеш Халык Җөмһүрияте''', ({{lang-bn|গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ}}), '''Бангладеш''' ({{lang-bn|বাংলাদেশ}} {{IPA|[ˈbaŋlad̪eʃ]}} – [[Көньяк Азия]]дәге [[дәүләт]]. Бөтен чикләре буенча диярлек [[Һиндстан]] тарафыннан уратып алынган, бары көньяк-көнчыгышта күпмедер өлештә [[Бирма]] һәм [[Бенгалия култыгы]] белән чиктәш. Хәзерге [[Һиндстан]] штаты [[Көнбатыш Бенгалия|Көнбатыш Бенгал]] белән бергә [[Бенгалия]] этнолингвистик регионын тәшкил итә. Бангладеш атамасы рәсми [[бенгали теле]]ндә «Бенгалия иле» дигәнне аңлата. Ил чикләренең хәзерге урнашуы Бенгал һәм Һиндстанның [[1947 ел]]да бүленүе вакытында, регион «Көнчыгыш Пакъстан» исеме белән яңадан төзелгән [[Пакъстан]] дәүләтенә кергәндә ачыклана. Әмма ул чакта «Көнчыгыш Пакъстан» «Көнбатыш Пакъстаннан» 1600 чакрымга сузылган чик белән аерылган була. Сәяси һәм тел дискриминациясе, өстәвенә, икътисади яктан кысу Пакъстанга каршы күтәрелешләр барлыкка килүенә китерә һәм [[Бангладеш бәйсезлеге өчен сугыш|1971 елгы бәйсезлек өчен сугыш]] нәтиҗәсендә, Бангладеш дәүләте төзелә. Бәйсезлек алган яшь дәүләткә ачлык, табигый катаклизмнар, коточкыч ярлылык, сәяси тотрыксызлык һәм хәрби түнтәрешлеләр күрергә туры килә. Демократик институтларны кире торгызу бары [[1991 ел]]да гына, сәяси көрәш тынгач һәм икътисадый үсеш башлангач кына мөмкин була. Хәзерге көндә Бангладеш дөньяви демократик дәүләт булып санала. Бангладеш халык саны буенча дөньяда җиденче урында тора һәм ул дөньяның халык иң тыгыз урнашкан, ярлылык дәрәҗәсе югары булган дәүләтләр исемлегенә керә. Ләкин илдә азмы-күпме икътисадый үсеш көчәя бара һәм хәзерге ярлылык дәрәҗәсе [[1990-еллар]] дәрәҗәсеннән 20% ка кимрәк. Географик яктан дәүләт [[Ганг]] һәм [[Брахмапутра]] елгалары арасындагы уңдырышлы өлкәдә урнашкан. Бангладешта муссоннар һәм циклоннар аркасында һәр елны су басулар була. Бангладеш хөкүмәте [[парламент җөмһүрияте|парламент демократиясе]] булып тора. Ил [[Британия Дуслыгы]], [[Ислам Конференциясе Оешмасы]] һәм башка халыкара оешмалар әгъзасы. == Сылтамалар == {{commonscat|Bangladesh}} * [http://dailymirror.ru/?p=179 Бангладеш страдает от наводнений] {{ref-ru}} {{тәрҗемә|en|Bangladesh}} {{Азия дәүләтләре}} [[Төркем:Бангладеш]] [[Төркем:Азия дәүләтләре]] [[Төркем:Унитар дәүләтләр]] {{Link FA|bn}} {{Link FA|id}} {{Link GA|es}} [[ace:Bangladesh]] [[af:Bangladesj]] [[als:Bangladesch]] [[am:ባንግላዴሽ]] [[an:Bangladesh]] [[ang:Bængladesc]] [[ar:بنغلاديش]] [[arz:بانجلاديش]] [[as:বাংলাদেশ]] [[ast:Bangladex]] [[az:Banqladeş]] [[ba:Бангладеш]] [[bar:Bangladesch]] [[bat-smg:Banglodešos]] [[bcl:Banglades]] [[be:Бангладэш]] [[be-x-old:Банглядэш]] [[bg:Бангладеш]] [[bjn:Bangladesh]] [[bn:বাংলাদেশ]] [[bo:བྷང་ལ་རྡེ་ཤུ།]] [[bpy:বাংলাদেশ]] [[br:Bangladesh]] [[bs:Bangladeš]] [[ca:Bangla Desh]] [[ce:Бангладеш]] [[ceb:Bangladesh]] [[ckb:بەنگلادیش]] [[crh:Bangladeş]] [[cs:Bangladéš]] [[csb:Bangladesz]] [[cv:Бангладеш]] [[cy:Bangladesh]] [[da:Bangladesh]] [[de:Bangladesch]] [[diq:Bengladeş]] [[dsb:Bangladeš]] [[dv:ބަންގާޅު]] [[dz:བངྒ་ལ་དེཤ]] [[el:Μπανγκλαντές]] [[en:Bangladesh]] [[eo:Bangladeŝo]] [[es:Bangladés]] [[et:Bangladesh]] [[eu:Bangladesh]] [[ext:Bangladesh]] [[fa:بنگلادش]] [[fi:Bangladesh]] [[fiu-vro:Bangladesh]] [[fo:Bangladesj]] [[fr:Bangladesh]] [[frp:Banglladèch·e]] [[fur:Bangladesh]] [[fy:Banglades]] [[ga:An Bhanglaidéis]] [[gag:Bangladeş]] [[gan:孟加拉]] [[gd:Bangladais]] [[gl:Bangladesh - বাংলাদেশ]] [[gv:Yn Vangladesh]] [[hak:Men-kâ-lâ-koet]] [[haw:Banagaladesa]] [[he:בנגלדש]] [[hi:बांग्लादेश]] [[hif:Bangladesh]] [[hr:Bangladeš]] [[hsb:Bangladeš]] [[ht:Bangladèch]] [[hu:Banglades]] [[hy:Բանգլադեշ]] [[ia:Bangladesh]] [[id:Bangladesh]] [[ie:Bangladesh]] [[io:Bangladesh]] [[is:Bangladess]] [[it:Bangladesh]] [[ja:バングラデシュ]] [[jv:Bangladesh]] [[ka:ბანგლადეში]] [[ki:Bangladesh]] [[kk:Бангладеш]] [[kl:Bangladesh]] [[km:បង់ក្លាដែស្ស]] [[kn:ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ]] [[ko:방글라데시]] [[krc:Бангладеш]] [[ku:Bangladeş]] [[kv:Бангладеш]] [[kw:Bangladesh]] [[ky:Баңгладеш]] [[la:Bangladesha]] [[lb:Bangladesch]] [[lez:Бангладеш]] [[li:Bangladesj]] [[lij:Bangladesh]] [[lmo:Bangladesh]] [[ln:Bángaladɛ́si]] [[lt:Bangladešas]] [[lv:Bangladeša]] [[mk:Бангладеш]] [[ml:ബംഗ്ലാദേശ്]] [[mn:Бангладеш]] [[mr:बांगलादेश]] [[ms:Bangladesh]] [[mt:Bangladexx]] [[my:ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ]] [[mzn:بنگلادش]] [[na:Bangradet]] [[nah:Bangladex]] [[nds:Bangladesch]] [[ne:बंगलादेश]] [[new:बंगलादेश]] [[nl:Bangladesh]] [[nn:Bangladesh]] [[no:Bangladesh]] [[nov:Bangladesh]] [[nv:Bangla Bikéyah]] [[oc:Bangladèsh]] [[or:ବଙ୍ଗଳାଦେଶ]] [[os:Бангладеш]] [[pa:ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼]] [[pam:Bangladesh]] [[pap:Bangladesh]] [[pi:बंगलादेश]] [[pih:Bangladash]] [[pl:Bangladesz]] [[pms:Bangladesh]] [[pnb:بنگلہ دیش]] [[ps:بنګله دېش]] [[pt:Bangladesh]] [[qu:Banladish]] [[rm:Bangladesch]] [[ro:Bangladesh]] [[roa-rup:Bangladesh]] [[roa-tara:Bangladesh]] [[ru:Бангладеш]] [[rue:Банґладеш]] [[rw:Bangaladeshi]] [[sa:बंगलादेशः]] [[sah:Баҥладеш]] [[scn:Bangladesci]] [[sco:Bangladesh]] [[sd:بنگلاديش]] [[se:Bangladesh]] [[sh:Bangladeš]] [[si:බංගලාදේශය]] [[simple:Bangladesh]] [[sk:Bangladéš]] [[sl:Bangladeš]] [[so:Bangladesh]] [[sq:Bangladeshi]] [[sr:Бангладеш]] [[ss:IBhangladeshi]] [[stq:Bangladesch]] [[su:Bangladés]] [[sv:Bangladesh]] [[sw:Bangladesh]] [[szl:Bangladesz]] [[ta:வங்காளதேசம்]] [[te:బంగ్లాదేశ్]] [[tet:Bangladexe]] [[tg:Бангладеш]] [[th:ประเทศบังกลาเทศ]] [[tk:Bangladeş]] [[tl:Bangglades]] [[tr:Bangladeş]] [[udm:Бангладеш]] [[ug:بانگلادېش]] [[uk:Бангладеш]] [[ur:بنگلہ دیش]] [[uz:Bangladesh]] [[vec:Bangladesh]] [[vi:Bangladesh]] [[vo:Bangladejän]] [[war:Bangladesh]] [[wo:Banglaades]] [[wuu:孟加拉]] [[xal:Бенгалмудин Улс Орн]] [[yi:באנגלאדעש]] [[yo:Bangladẹ́shì]] [[zh:孟加拉国]] [[zh-min-nan:Bangladesh]] [[zh-yue:孟加拉國]] 0twegt555tq1p9eqg0oi6oczhmc3gpi 0 13556 569104 2012-06-12T18:12:27Z Escarbot 146 r2.7.3) (робот бетерде: [[cy:Crempog]], [[pl:Naleśnik]] [[Файл:Heap of pancakes in Sweden.JPG|right|200px]] '''Коймак''' – [[татар]] милли ризыгы. Сыек камырдан эшләнә. Түгәрәк формалы. Татарларда коймакларны чәйгә чыгаралар, кайсыбер вакытларда эченә ит тыгып, ашка да чыгаралар. Коймак төрле формаларда бөтен халыкларда бар. [[Урыс теле|Урысча]] ''блины'', [[француз теле|французча]] ''crêpes'', [[инглиз теле|инглизчә]] ''pancakes'', [[һинди теле|һиндичә]] ''доса'', [[эфиоп теле|эфиопча]] ''инджеры'' дип атала һ. б. [[Төркем:Татар ризыклары]] [[ar:بان كيك]] [[bar:Palatschinken]] [[ca:Tortita]] [[cv:Икерчĕ]] [[da:Pandekage]] [[de:Eierkuchen]] [[en:Pancake]] [[eo:Patkuko]] [[es:Tortita]] [[fa:پنکیک]] [[fi:Pannukakku]] [[fr:Pancake]] [[he:חביתית]] [[hy:Ալաձիկ]] [[id:Panekuk]] [[io:Krespo]] [[it:Pancake]] [[ja:ホットケーキ]] [[ko:팬케이크]] [[la:Lucunculus]] [[mdf:Пачат]] [[mrj:Меленӓ]] [[nl:Pannenkoek]] [[nn:Pannekake]] [[no:Pannekake]] [[nv:Abeʼ neesmaasí]] [[pap:Reskoek]] [[pt:Panqueca]] [[ru:Налистники]] [[simple:Pancake]] [[sv:Pannkaka]] [[th:แพนเค้ก]] [[uk:Налисники]] [[wa:Vôte]] [[zh:薄烤饼]] [[zh-yue:克戟]] r6la3k955cfscadimqunba5ghnshzeo 0 13570 569037 2012-06-12T13:31:50Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[oc:Daniel Radcliffe]] {{Шәхес | исем =Дэниэл Редклифф | рәсем =DANIEL RADCLIFFE 07.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем =Дэниэл Джейкоб Редклифф | һөнәр = актёр | туу датасы = 23.07.1989 | туу җире = [[Лондон]], [[Бөекбритания]] | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Дэ́ниэл Ре́дклифф''' ({{lang-en|Daniel Radcliffe}}; [[1989 ел|1989]]нчы елның [[23 июль|23 июлендә]] туган) — [[Бөекбритания|Британия]] театр һәм кино [[актер|актеры]]. [[Джоан Роулинг]] китаплары буенча төшерелгән [[Гарри Поттер]] фильмында [[Гарри Поттер]] роле белән мәшһүр. == Тормыш юлы == Дэниэл Редклифф [[1989 ел]]ның [[23 июль|23 июлендә]] [[Лондон]]ның көнбатыш районында, [[Фулхем]]да туа. Гаиләдә бердәнбер бала. Беренче тапкыр экранда [[1999 ел]]да «Дэвид Копперфильд» фильмында күренә. == Сылтамалар == * {{IMDB name|0705356}} * [http://www.danradcliffe.co.uk/ DanRadcliffe.co.uk] Unofficial site; works directly with Warner Bros., Radcliffe's publicist, and Radcliffe's family * [http://www.danradcliffe.com/ DanRadcliffe.com] Unofficial site; works directly with Warner Bros., Radcliffe's publicist, and Radcliffe's family {{Rq|stub}} {{DEFAULTSORT:Редклифф, Дэниел }} [[Төркем:Британия актерлары]] {{Link FA|es}} {{Link GA|en}} [[af:Daniel Radcliffe]] [[als:Daniel Radcliffe]] [[ar:دانيال رادكليف]] [[az:Deniel Redkliff]] [[bat-smg:Danielios Redklėfs]] [[bg:Даниъл Радклиф]] [[bn:ড্যানিয়েল র‌্যাডক্লিফ]] [[bs:Daniel Radcliffe]] [[ca:Daniel Radcliffe]] [[cs:Daniel Radcliffe]] [[cy:Daniel Radcliffe]] [[da:Daniel Radcliffe]] [[de:Daniel Radcliffe]] [[dv:ޑެނިއެލް ރެޑްކްލިފް]] [[el:Ντάνιελ Ράντκλιφ]] [[en:Daniel Radcliffe]] [[eo:Daniel Radcliffe]] [[es:Daniel Radcliffe]] [[et:Daniel Radcliffe]] [[eu:Daniel Radcliffe]] [[fa:دنیل ردکلیف]] [[fi:Daniel Radcliffe]] [[fr:Daniel Radcliffe]] [[ga:Daniel Radcliffe]] [[gl:Daniel Radcliffe]] [[he:דניאל רדקליף]] [[hi:डैनियल रैड्क्लिफ़]] [[hr:Daniel Radcliffe]] [[hu:Daniel Radcliffe]] [[hy:Դենիել Ռեդկլիֆ]] [[id:Daniel Radcliffe]] [[io:Daniel Radcliffe]] [[is:Daniel Radcliffe]] [[it:Daniel Radcliffe]] [[ja:ダニエル・ラドクリフ]] [[jv:Daniel Radcliffe]] [[ka:დენიელ რედკლიფი]] [[kk:Дэниэл Рэдклифф]] [[kn:ಡೇನಿಯಲ್ ರಾಡ್‌ಕ್ಲಿಫ್]] [[ko:대니얼 래드클리프]] [[la:Daniel Radcliffe]] [[lb:Daniel Radcliffe]] [[lt:Daniel Radcliffe]] [[lv:Daniels Redklifs]] [[mk:Даниел Редклиф]] [[mn:Дэниэл Редклифф]] [[mr:डॅनियेल जेकब रॅडक्लिफ]] [[ms:Daniel Radcliffe]] [[nah:Daniel Radcliffe]] [[nl:Daniel Radcliffe]] [[nn:Daniel Radcliffe]] [[no:Daniel Radcliffe]] [[oc:Daniel Radcliffe]] [[pl:Daniel Radcliffe]] [[pt:Daniel Radcliffe]] [[qu:Daniel Radcliffe]] [[ro:Daniel Radcliffe]] [[ru:Рэдклифф, Дэниел]] [[sh:Daniel Radcliffe]] [[simple:Daniel Radcliffe]] [[sk:Daniel Radcliffe]] [[sl:Daniel Radcliffe]] [[sq:Daniel Radcliffe]] [[sr:Данијел Радклиф]] [[sv:Daniel Radcliffe]] [[ta:டேனியல் ராட்க்ளிஃப்]] [[th:แดเนียล แรดคลิฟฟ์]] [[tl:Daniel Radcliffe]] [[tr:Daniel Radcliffe]] [[uk:Деніел Редкліфф]] [[vi:Daniel Radcliffe]] [[zh:丹尼尔·拉德克利夫]] cklfhsaionubvu8km4iruf58ajlvr2r 0 13680 569056 2012-06-12T15:32:10Z Dinamik-bot 2868 r2.7.3) (робот өстәде: [[eml:Vietnam]] {{Ил |исем =Вьетнам Социалистик Җөмһүрияте |исем2 =Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam |исем3 = |кыска исем =Вьетнам |байрак = Flag_of_Vietnam.svg |герб =Coat of arms of Vietnam.svg |девиз ={{lang-vi|Ðộc lập, tự do, hạnh phúc}} (Бөйсезлек, Азатлык, Бәхет) |гимн = |карта =Location Vietnam ASEAN.svg |нигезләнү датасы = |бәйсезлек датасы =[[2 сентябрь]] [[1945 ел]] ''(бәйсезлек ала)''<br />[[1954 ел]] ''(бөйсезлеге таныла)'' |халәт = |идарә итү формасы = [[Бер фиркале]] [[парламент җөмһүрияте]] |телләр =[[Вьетнам теле|вьетнам]] |башкала =[[Ханой]] |шәһәрләр =[[Хошимин]], [[Ханой]] |ил башлыгы урыны =[[Президент]] |ил башлыгы исеме =Нгуен Минь Чиет |вәзир урыны =[[Премьер-министр]] |вәзир исеме =Нгуен Тан Зунг |шура башлыгы урыны = |шура башлыгы исеме = |мәйдан =331 700 |су өлеше =1,3 |халык саны =85 789 573 <ref>[http://www.chinhphu.vn/portal/page?_pageid=439,1090462&_dad=portal&_schema=PORTAL&pers_id=1091147&item_id=33638381&p_details=1 Hot News]</ref> |халык тыгызлыгы = |исәп елы =2009 |акча =VND |тулаем милли продукт =240,757 млрд<ref name=imf2>{{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/02/weodata/weorept.aspx?sy=2006&ey=2009&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=582&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=47&pr.y=10 |title=Vietnam|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-10-01}}</ref> |тулаем милли продукт кеше башына =2793 |UTC =+7 |интернет домены =[[.vn]] |телефон коды =84 }} '''Вьетна́м''' ''([[Вьетнам теле|вьетн.]] Việt Nam, 越南)'', рәсми атама '''Вьетнам Социалистик Җөмһүрияте''' – [[Көньяк-көнчыгыш Азия]]дә, [[Индокитай]] [[ярымутрау|ярымутравында]] урнашкан [[дәүләт]]. Көнбатышта [[Лаос]] һәм [[Камбоҗа]], төньякта [[Кытай]] белән чиктәш. Көнчыгыштан һәм көньяктан [[Көньяк-Кытай диңгезе]] белән юыла. == Атама == Илнең атамасы ике сүздән тора: «Việt» сүзе төп милләтне – [[вьетлар]]ны, ә «Nam» көньяк сүзен аңлата. Илнең исеме күршеләр белән бәйле: үзләрен "Көньяк вьетлар иле" дип атаган вьетлары төньяктагы күршесен [[Кытай]]ны "Төньяк дәүләт" дип атыйлар. == Тарих == ''Төп мәкалә: [[Вьетнам тарихы]]'' == Географик мәгълүмат == ''Төп мәкалә: [[Вьетнам географиясе]]'' == Искәртмәләр == {{Reflist}} {{Азия дәүләтләре}} [[Төркем:Азия дәүләтләре]] {{Link FA|fi}} [[ace:Viètnam]] [[af:Viëtnam]] [[ak:Vietnam]] [[als:Vietnam]] [[am:ቬት ናም]] [[an:Vietnam]] [[ang:Fietnam]] [[ar:فيتنام]] [[arz:فييتنام]] [[ast:Vietnam]] [[ay:Vietnam]] [[az:Vyetnam]] [[ba:Вьетнам]] [[bar:Vietnam]] [[bat-smg:Vietnams]] [[bcl:Bietnam]] [[be:В'етнам]] [[be-x-old:Віетнам]] [[bg:Виетнам]] [[bi:Vietnam]] [[bjn:Vietnam]] [[bm:Vietnam]] [[bn:ভিয়েতনাম]] [[bo:ཝི་ཏི་ནམ།]] [[bpy:ভিয়েতনাম]] [[br:Viêt Nam]] [[bs:Vijetnam]] [[bug:Vietnam]] [[ca:Vietnam]] [[cbk-zam:Vietnam]] [[ce:Вьетнам]] [[ceb:Vietnam]] [[ch:Vietnam]] [[chy:Vietnam]] [[ckb:ڤیەتنام]] [[crh:Vyetnam]] [[cs:Vietnam]] [[csb:Wietnam]] [[cv:Вьетнам]] [[cy:Fietnam]] [[da:Vietnam]] [[de:Vietnam]] [[diq:Vietnam]] [[dsb:Vietnam]] [[dv:ވިއެޓުނާމު]] [[ee:Vietnam]] [[el:Βιετνάμ]] [[eml:Vietnam]] [[en:Vietnam]] [[eo:Vjetnamio]] [[es:Vietnam]] [[et:Vietnam]] [[eu:Vietnam]] [[ext:Vietnam]] [[fa:ویتنام]] [[ff:Vietnam]] [[fi:Vietnam]] [[fiu-vro:Vietnam]] [[fo:Vjetnam]] [[fr:Viêt Nam]] [[frp:Viêt Nam]] [[frr:Vietnam]] [[fur:Vietnam]] [[fy:Fietnam]] [[ga:Vítneam]] [[gag:Vyetnam]] [[gan:越南]] [[gd:Bhiet-Nam]] [[gl:Vietnam - Việt Nam]] [[gn:Vietnam]] [[gu:વિએટનામ]] [[gv:Yn Vietnam]] [[hak:Ye̍t-nàm]] [[haw:Wiekanama]] [[he:וייטנאם]] [[hi:वियतनाम]] [[hif:Vietnam]] [[hr:Vijetnam]] [[hsb:Vietnam]] [[ht:Vyetnam]] [[hu:Vietnam]] [[hy:Վիետնամ]] [[ia:Vietnam]] [[id:Vietnam]] [[ie:Viet-Nam]] [[ik:Vietnam]] [[ilo:Vietnam]] [[io:Vietnam]] [[is:Víetnam]] [[it:Vietnam]] [[ja:ベトナム]] [[jbo:vietnam]] [[jv:Viètnam]] [[ka:ვიეტნამი]] [[kaa:Vietnam]] [[kab:Vietnam]] [[kg:Vietnam]] [[ki:Vietnam]] [[kk:Вьетнам]] [[kl:Vietnam]] [[km:វៀតណាម]] [[kn:ವಿಯೆಟ್ನಾಮ್]] [[ko:베트남]] [[krc:Вьетнам]] [[ku:Viyetnam]] [[kv:Вьетнам]] [[kw:Vietnam]] [[ky:Вьетнам]] [[la:Vietnamia]] [[lad:Vietnam]] [[lb:Vietnam]] [[lez:Вьетнам]] [[li:Viëtnam]] [[lij:Vietnam]] [[lmo:Vietnam]] [[ln:Vietnami]] [[lo:ປະເທດຫວຽດນາມ]] [[lt:Vietnamas]] [[ltg:Vjetnams]] [[lv:Vjetnama]] [[map-bms:Vietnam]] [[mdf:Виетнам]] [[mhr:Вьетнам]] [[mi:Whitināmu]] [[mk:Виетнам]] [[ml:വിയറ്റ്നാം]] [[mn:Вьетнам]] [[mr:व्हियेतनाम]] [[ms:Vietnam]] [[mt:Vjetnam]] [[mwl:Bietname]] [[my:ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ]] [[mzn:ویتنام]] [[na:Bitinam]] [[nah:Vietnam]] [[nap:Vietnam]] [[nds:Vietnam]] [[nds-nl:Vietnam]] [[nl:Vietnam]] [[nn:Vietnam]] [[no:Vietnam]] [[nov:Vietnam]] [[nrm:Vietnam]] [[nso:Vietnam]] [[nv:Biʼednam]] [[oc:Vietnam]] [[or:ଭିଏତନାମ]] [[os:Вьетнам]] [[pag:Vietnam]] [[pam:Vietnam]] [[pap:Vietnam]] [[pcd:Vietnam]] [[pdc:Vietnam]] [[pfl:Vietnam]] [[pih:Wiyetnaam]] [[pl:Wietnam]] [[pms:Vietnam]] [[pnb:ویتنام]] [[pnt:Βιετνάμ]] [[pt:Vietname]] [[qu:Witnam]] [[rm:Vietnam]] [[rn:Vietnam]] [[ro:Vietnam]] [[roa-rup:Vietnam]] [[roa-tara:Vietnam]] [[ru:Вьетнам]] [[rue:Вєтнам]] [[rw:Viyetinamu]] [[sa:वियतनाम]] [[sah:Вьетнам]] [[sc:Vietnam]] [[scn:Vietnam]] [[sco:Vietnam]] [[se:Vietnam]] [[sh:Vijetnam]] [[si:වියට්නාමය]] [[simple:Vietnam]] [[sk:Vietnam]] [[sl:Vietnam]] [[sm:Vietnam]] [[sn:Vietnam]] [[so:Fiyetnam]] [[sq:Vietnami]] [[sr:Вијетнам]] [[ss:IViyethina]] [[st:Vietnam]] [[stq:Vietnam]] [[su:Viétnam]] [[sv:Vietnam]] [[sw:Vietnam]] [[szl:Wjetnam]] [[ta:வியட்நாம்]] [[te:వియత్నాం]] [[tet:Vietname]] [[tg:Ветнам]] [[th:ประเทศเวียดนาม]] [[tk:Wýetnam]] [[tl:Biyetnam]] [[tpi:Vietnam]] [[tr:Vietnam]] [[tum:Vietnam]] [[tw:Vietnam]] [[udm:Вьетнам]] [[ug:ۋيېتنام]] [[uk:В'єтнам]] [[ur:ویتنام]] [[uz:Vyetnam]] [[vec:Vietnam]] [[vep:Vjetnam]] [[vi:Việt Nam]] [[vls:Vietnam]] [[vo:Vietnamän]] [[wa:Vietnam]] [[war:Vietnam]] [[wo:Wiyetnaam]] [[wuu:越南]] [[xal:Вьетдин Орн]] [[yi:וויעטנאם]] [[yo:Fiẹtnám]] [[za:Yiednamz]] [[zh:越南]] [[zh-classical:越南]] [[zh-min-nan:Oa̍t-lâm]] [[zh-yue:越南]] [[zu:IViyetnami]] duazi1ck2a2hdhokarwdacdphf7f0al 0 13786 569163 2012-06-12T21:13:02Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[zh-classical:元素週期表]] [[Файл:Medeleeff by repin.jpg|right|250px|thumb|Менделеев]] '''Менделеевның периодик таблицасы''' – [[химик элемент]]ларның [[класификация]]се. [[Таблица]] [[химик элемент]]ларның [[үзлек]]ләренең төш [[корылма]]сына [[бәйлелек|бәйлелеген]] урнаштыра. [[Система]], [[рус]] [[химия|химигы]] [[Дмитрий Менделеев|Д. И. Менделеев]] тарафыннан ачыкланган, периодик [[канун|законның]] график [[сурәт]]ләнеше булып тора. Бу [[канун|законның]] беренче [[вариант]]ын [[Дмитрий Менделеев|Менделеев]] [[1869 ел|1869]]—[[1871 ел|1871]] [[ел]]ларда эшли. {{Rq|stub}} {{Менделеев таблицасы}} {{тәрҗемә|ru|Периодическая система химических элементов}} [[Төркем:Химия]] [[Төркем:Химик элементлар]] {{Link FL|no}} {{Link GA|ja}} [[af:Periodieke tabel]] [[als:Periodensystem]] [[am:የንጥረ ነገሮች ሠንጠረዥ]] [[an:Tabla periodica d'os elementos]] [[ar:جدول دوري]] [[arz:جدول دورى]] [[as:পৰ্যাবৃত্ত তালিকা]] [[ast:Tabla periódica]] [[az:Kimyəvi elementlərin dövri cədvəli]] [[ba:Химик элементтарҙың периодик системаһы]] [[bar:Periodnsystem]] [[bat-smg:Periuodėnė elementu lentalė]] [[be:Перыядычная сістэма элементаў]] [[be-x-old:Пэрыядычная сыстэма хімічных элемэнтаў]] [[bg:Периодична система]] [[bn:পর্যায় সারণী]] [[bpy:পর্যায় সারণী]] [[br:Taolenn beriodek an elfennoù]] [[bs:Periodni sistem elemenata]] [[ca:Taula periòdica]] [[ceb:Talaang peryodiko]] [[ckb:خشتەی خولی]] [[cs:Periodická tabulka]] [[cv:Элементсен периодикăллă системи]] [[cy:Tabl cyfnodol]] [[da:Periodiske system]] [[de:Periodensystem]] [[el:Περιοδικός πίνακας των χημικών στοιχείων]] [[en:Periodic table]] [[eo:Perioda tabelo]] [[es:Tabla periódica de los elementos]] [[et:Keemiliste elementide perioodilisussüsteem]] [[eu:Taula periodikoa]] [[fa:جدول تناوبی (استاندارد)]] [[fi:Jaksollinen järjestelmä]] [[fiu-vro:Mendelejevi tapõl]] [[fo:Skeiðbundna skipanin]] [[fr:Tableau périodique des éléments]] [[frr:Perioodisch tabäle]] [[fur:Tabele periodiche]] [[fy:Periodyk systeem fan de eleminten]] [[ga:Tábla peiriadach]] [[gan:元素週期表]] [[gl:Táboa periódica dos elementos]] [[gn:Techaukaha Rysýi Apỹigua]] [[gu:આવર્ત કોષ્ટક]] [[gv:Taabyl reiltagh ny bunstooghyn]] [[hak:Ngièn-su Chû-khì-péu]] [[he:הטבלה המחזורית]] [[hi:आवर्त सारणी]] [[hif:Periodic table]] [[hr:Periodni sustav elemenata]] [[ht:Tablo klasifikasyon peryodik eleman]] [[hu:Periódusos rendszer]] [[hy:Պարբերական աղյուսակ]] [[ia:Tabella periodic del elementos]] [[id:Tabel periodik]] [[ilo:Periodiko a lamisaan dagiti elemento]] [[io:Periodala tabelo dil elementaro]] [[is:Lotukerfið]] [[it:Tavola periodica degli elementi]] [[ja:周期表]] [[jbo:dikni selratni cartu]] [[jv:Dhaptar unsur miturut lambang]] [[ka:ქიმიურ ელემენტთა პერიოდული სისტემა]] [[ki:Metha Njokereri]] [[kk:Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] [[km:Periodic table]] [[kn:ಆವರ್ತ ಕೋಷ್ಟಕ]] [[ko:주기율표]] [[koi:Периоддэз сьӧрті химия ӧтувторрезлӧн тэчас]] [[ku:Sîstema vedorî ya elementan]] [[kv:Химия элементъяслӧн период системаныс]] [[la:Systema Periodicum]] [[lb:Periodesystem vun den Elementer]] [[li:Periodiek systeem vaan elemente]] [[lmo:Taula periodica]] [[ln:Etánda ya bileko]] [[lt:Periodinė elementų lentelė]] [[lv:Ķīmisko elementu periodiskā tabula]] [[mhr:Химий тӱҥлык-влакын периодик радамлыкше]] [[mi:Ripanga pūmotu]] [[mk:Периоден систем на елементите]] [[ml:ആവർത്തനപ്പട്ടിക]] [[mn:Үелэх систем]] [[mr:आवर्त सारणी]] [[ms:Jadual berkala]] [[mt:Tavla perjodika]] [[my:ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား]] [[nah:Tlapēuhcāyōtl nemachiyōtīlpāntli]] [[nds:Periodensystem]] [[ne:आवर्त सारणी]] [[nl:Periodiek systeem]] [[nn:Periodesystemet]] [[no:Periodesystemet]] [[oc:Taula periodica]] [[os:Элементты периодон системæ]] [[pa:ਪੀਰੀਆਡਿਕ ਟੇਬਲ]] [[pap:Mesa periodiko]] [[pl:Układ okresowy pierwiastków]] [[pms:Tàula periòdica]] [[pnb:پیریاڈک ٹیبل]] [[pnt:Περιοδικόν Πινάκιν]] [[pt:Tabela periódica]] [[qu:Qallawap ñiqi rakirinkuna]] [[ro:Tabelul periodic al elementelor]] [[roa-tara:Tavele Periodiche]] [[ru:Периодическая система химических элементов]] [[rue:Періодічна сістема елементів]] [[sah:Периодтаах таабыл]] [[sco:Periodic Cairt]] [[sh:Periodni sistem elemenata]] [[si:ආවර්තිතා වගුව]] [[simple:Periodic table]] [[sk:Periodická tabuľka]] [[sl:Periodni sistem elementov]] [[so:Jadwalka Curiyayaasha]] [[sq:Sistemi periodik i elementeve]] [[sr:Периодни систем елемената]] [[srn:Periodiki sistemi]] [[st:Tafole ya periodiki]] [[stq:Periodiske Tabelle]] [[su:Tabél periodik]] [[sv:Periodiska systemet]] [[sw:Mfumo radidia]] [[ta:தனிம அட்டவணை]] [[tg:Ҷадвали даврии элементҳои кимёӣ]] [[th:ตารางธาตุ]] [[tl:Talaang peryodiko]] [[tpi:Tebol bilong ol elemen]] [[tr:Periyodik tablo]] [[ug:ئېلېمېنتلارنىڭ دەۋرىي جەەدۋىلى]] [[uk:Періодична система елементів]] [[ur:دوری جدول]] [[uz:Unsurlarning davriy jadvali]] [[vec:Tabeła periòdica]] [[vep:Himižiden elementoiden periodine tablut]] [[vi:Bảng tuần hoàn]] [[vls:Periodiek système]] [[wa:Tåvlea periodike des elemints]] [[war:Taramdan Peryodiko]] [[wuu:元素周期表]] [[yi:פעריאדישע טאבעלע]] [[yo:Tábìlì ìgbà]] [[zh:元素周期表]] [[zh-classical:元素週期表]] [[zh-min-nan:Chiu-kî-piáu]] [[zh-yue:元素週期表]] mhrk2cnz2x8z4bz0r75wdcsct75xed1 0 14190 569109 2012-06-12T18:29:32Z Frhdkazan 3171 {{TwinCYR|Qör'ən}} [[Рәсем:Opened Qur'an.jpg|thumb|right|200px|Коръән]] '''Коръән''' яки '''Коръән Кәрим''', '''Коръән Шәриф''' ([[Гарәп теле|гар.]]: '''القرآن''' яки '''القرآن الكريم''') – [[Мөселманнар|Ислам галәменең]] [[ышану]]ы буенча, [[Ислам]] [[пәйгамбәр]]е [[Мөхәммәт]]кә [[Аллаһ]] тарафыннан [[Җәбраил]] [[арадашчылык|арадашчылыгы]] аркылы [[вәхи]]ләр [[рәвеш]]ендә [[иңдерү|иңдерелгән]] [[изге китап]]. [[Бер]]енче [[тапкыр]] [[VII гасыр]]да [[китап]] буларак [[туплау|тупланган]]. Коръән шулай ук '''Кәламуллаһ''', '''Китабуллаһ''', '''Фуркан''', '''Тәңзил''', '''Мөсхәф''', '''Китап''', '''Нур''' һәм '''Зикер''' [[исем]]нәре астында билгеле. [[Әл-Фатыйха|Фатиха сүрәсе]] белән башлана, [[Ән-Нәс|Нәс сүрәсе]] белән тәмамлана. [[Мөселман]]нар, Коръән укуның [[савап]]лы булуына ышанганга күрә, гади [[хәреф]]ләр белән генә язылган [[очрак]]та [[нәсел]]дән нәселгә Коръәннең тапшырыла алмаячагын аңлаганнар, шуңа күрә Коръән [[тәҗвид]] [[кагыйдә]]ләрен [[аңлату]]чы [[билге]]ләр белән язылган килеш безнең көнгәчә килеп җиткән. Коръән [[сүрә]]ләрдән тора. Аларның саны 114. 86сы [[Мәккә]]дә, 28е [[Мәдинә]]дә иңгән. Сүрәләр үз чиратында [[аять]]ләрдән торалар. Сүрәләр башындагы [[бисмилла]]ларны санамаганда, аятьләр саны 6236 (бу сан буенча башка фикерләр дә бар). ==Сылтамалар== * http://kitap.net.ru/koran.php – Ногмани. Коръән Тәфсире [[Төркем:Коръән|*]] [[ace:Kureu'an]] [[af:Koran]] [[an:Alcorán]] [[ar:القرآن]] [[arz:القرآن]] [[ast:Corán]] [[az:Quran]] [[ba:Ҡөръән]] [[bg:Коран]] [[bm:Kuranɛ]] [[bn:কুরআন]] [[bo:ཁུ་རན་གསུང་རབ།]] [[br:Koran]] [[bs:Kur'an]] [[ca:Alcorà]] [[ce:Къуръан]] [[ckb:قورئان]] [[cs:Korán]] [[cv:Коран]] [[cy:Coran]] [[da:Koranen]] [[de:Koran]] [[diq:Quran]] [[dv:ކީރިތި ޤުރުއާން]] [[el:Κοράνιο]] [[en:Qur'an]] [[eo:Korano]] [[es:Corán]] [[et:Koraan]] [[eu:Koran]] [[ext:Corán]] [[fa:قرآن]] [[fi:Koraani]] [[fo:Koranin]] [[fr:Coran]] [[frp:Alcoran]] [[fy:Koaran]] [[ga:An Córan]] [[gl:Corán]] [[gu:કુરાન]] [[he:הקוראן]] [[hi:कुर॑आन]] [[hr:Kuran]] [[hsb:Koran]] [[hu:Korán]] [[ia:Koran]] [[id:Al-Qur'an]] [[ilo:Koran]] [[is:Kóraninn]] [[it:Corano]] [[ja:クルアーン]] [[jv:Al-Qur'an]] [[ka:ყურანი]] [[kaa:Quranı Ka'rim]] [[kab:Leqran]] [[kk:Құран]] [[ko:꾸란]] [[ku:Quran]] [[la:Alcoranus]] [[lb:Koran]] [[lt:Koranas]] [[lv:Korāns]] [[mk:Куран]] [[ml:ഖുര്‍ആന്‍]] [[ms:Al-Quran]] [[mt:Koran]] [[my:ကိုရမ်ကျမ်း]] [[mzn:قورآن]] [[nl:Koran]] [[nn:Koranen]] [[no:Koranen]] [[os:Хъуыран]] [[pl:Koran]] [[pnb:قرآن]] [[ps:قرآن کريم]] [[pt:Alcorão]] [[qu:Quran]] [[ro:Coran]] [[ru:Коран]] [[sah:Коран]] [[scn:Curanu]] [[sh:Kuran]] [[simple:Qur'an]] [[sk:Korán]] [[sl:Koran]] [[so:Quraan]] [[sq:Kur'ani]] [[sr:Куран]] [[su:Qur'an]] [[sv:Koranen]] [[sw:Qurani]] [[ta:திருக்குர்ஆன்]] [[te:ఖోరాన్]] [[tg:Қуръон]] [[th:อัลกุรอาน]] [[tl:Koran]] [[tr:Kuran]] [[ug:قۇرئان كەرىم]] [[uk:Коран]] [[ur:قرآن]] [[uz:Qurʼon]] [[wa:Alcoran]] [[war:Coran]] [[wo:Alxuraan]] [[yi:קאראן]] [[yo:Kùránì]] [[zh:古兰经]] [[zh-classical:古蘭經]] [[zh-min-nan:Qur'an]] i1rp0jych6cguy31h0gcy3ov18hy8bv 0 14280 569207 2012-06-13T01:44:02Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[pag:Ferdinand Magellan]] {{Шәхес | исем = Фернан Магеллан </br> [[португал теле|порт.]] ''Fernão de Magalhães'' </br> [[испан теле|исп.]] ''Fernando (Hernando) de Magallanes'' | рәсем = Hernando de Magallanes del museo Madrid.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = диңгезче | туу датасы = 1480 | туу җире = [[Траз-уж-Монтиш һәм Алту-Дору|Траз-уж-Монтиш]], [[Португалия]] | гражданлык = | милләт = португал | үлем датасы = 27.04.1521 | үлем җире = [[Мактан (утрау)|Мактан утравы]], [[Филиппиннар]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Ферна́н Магелла́н''' ([[португал теле|порт.]] Fernão de Magalhães, [[испан теле|исп.]] Fernando (Hernando) de Magallanes; якынча [[1480 ел|1480]], [[Траз-уж-Монтиш һәм Алту-Дору|Траз-уж-Монтиш]] өлкәсе, [[Португалия]] – [[1521 ел]]ның [[27 апрель|27 апреле]], [[Мактан (утрау)|Мактан утравы]], [[Филиппиннар]]) – [[Португалия|португал]] һәм [[Испания|испан]] [[диңгез]]чесе. Тарихка дөнья тирәли беренче сәяхәт кылган кеше буларак кергән. == Магелланның дөнья тирәли сәяхәте == Чыгышы буенча Магеллан португал булган. [[Франсишку де Алмейда]] җитәкчелегендә ул [[1509 ел|1509]] һәм [[1511 ел|1511]] елларда [[Малакка]]га (хәзер [[Малайзия]]дә) кадәр барып җитә. Магеллан [[Молук утраулары]]на көнбатыш юл эзләү проектын [[Португалия]] короленә тәкъдим итә, ләкин [[Васко да Гама]] ачкан көнчыгыш юл кыскарак булганга күрә, король аның тәкъдимен кире кага. Шуннан Магеллан [[Испания]]гә күчеп китә һәм корольнең хезмәтенә күчә. [[1517 ел]]да Испания короле [[Карл I]] аның көнбатыш юл проектын кабул итә. [[Файл:Magellan seyexet.png|thumb|left|450px|Сәяхәт юлы]] === Экспедиция кораблары === Магеллан кораблары түбәндәгеләр була: Адмирал Магеллан җитәкчелегендәге сукуышы 110 т булган ''«Тринидад»''; ''«Сан-Антонио»'', 120 т, капитаны – [[Хуан де Картахен]] була; ''«Консепсьон»'', 90 т, капитаны – [[Гаспар де Кассада]]; ''«[[Виктория (каракка)|Виктория]]»'', 85 т, капитаны – [[Луис де Мендоса]] һәм ''«Сантьяго»'', 75 т, капитаны – [[Жуан Серрано]]. === Экспедициянең башы. Атлантик океан. Бразилия === [[1519 ел]]ның [[20 сентябрь|20 сентябрендә]] команда саны 265 кеше булган биш корабтан торган Магеллан флотилиясе [[Санлукар-де-Баррамеда]] портыннан ([[Гвадалквивир]] елгасы тамагы) чыга. Ике айдан кораблар [[Бразилия]] ярларына барып җитәләр һәм [[Америка]] [[материк|материгы]] ярлары буйлап көньякка юл тоталар. [[1520 ел]]да алар [[Сан-Хулиан]] бухтасында кышлыйлар. Монда Магеллан Испаниягә әйләнеп кайту ягында торган фетнәчеләрне авырлык белән бастыра. === Магеллан бугазын ачу === [[1520 ел]]ның сентябрендә дүрт корабка калган экспедиция (''«Сантьяго»'' юлда һәлак була) көньякка юл тота. [[1520 ел]]ның октябрь ахырында алар соңрак [[Магеллан бугазы]] дип аталган бугазга барып ирешәләр. Бугазны үтү авыр була, ''«Сан-Антонио»'' корабы, бугазны үткәч, үз белдеге белән [[Испания]]гә кайтып китә. === Тын океан === Бугазны кичкәч, экспедиция [[Азия]]гә юнәлә. Аңа кадәр ''«Көньяк диңгез»'' дип аталган океанны Магеллан ''Тын океан'' дип атый. Экспедициядә катнашучылардан берсенең әйтүе буенча, бу атама бирүнең сәбәбе йөзү дәверендә анда бер давылның да чыкмавы булган. Өч айга сузылган кичүдә экипажның бер өлеше үлә. Яңадан фетнә кубарга тора. === Филиппин утраулары. Магелланның үлеме === [[1521 ел]]ның язында Магеллан соңрак [[Филиппиннар]] дип аталган утрауларга барып җитә. Магеллан ике идарәче арасында туган җирле конфликтта берсенең ягына күчә һәм [[27 апрель]]дә сугышта һәлак була. Испания короле хакимияте астына күчкән [[Себу (утрау)|Себу утравының]] раджасы, Магелланның үлеменнән файдаланып, испаннарны мәҗлескә чакыра һәм берничә дистә кешене үтертә. Берничә айдан кораблар [[Молук утраулары]]на барып җитәләр. [[Файл:Nao Victoria.jpg|thumb|265px|«[[Виктория (каракка)|Виктория]] караккасының бүгенге копиясе»]] === Экспедициянең бүленүе. Кире кайту === Молук утрауларында тәмләткечләр сатып алына. Анда булганда испаннар [[Португалия]] короленең Магелланны качкын буларак игълан итүе турында ишетәләр. Шуңа күрә аның кораблары әсирлеккә алынырга тиеш була. ''«Консепсьон»'' ташланып ут төртелгән була. Бары тик ике кораб калган була. ''«Тринидад»'' көнчыгышка, испаннарның [[Панама]]дагы биләмәләренә юнәлә, ләкин каршы җил чыгып, алар кире кайтырга мәҗбүр булалар һәм португалларга әсирлеккә төшәләр. Испаннарның күпчелеге [[Һиндстан]]да сөргенлектә үлеп бетә. [[Хуан Себастьян Элькано]] җитәкчелегендәге ''«[[Виктория (каракка)|Виктория]]»'' корабы көнбатышка юл тота. [[Африка]]ны көньяктан урап узып, 18 кеше өйләренә әйләнеп кайта. === Экспедициянең нәтиҗәләре === ''«Викториядә»'' китерелгән йөкне сатудан килгән акча белән чыгымнар капланып кына калмый, тагын гаять зур табыш китерә. Кешелек тарихында беренче дөнья тирәли сәяхәт кылынган була. Географик ачышлар ясала. {{Яхшы мәкалә}} {{DEFAULTSORT:Магеллан, Фернан}} [[Төркем:Шәхесләр]] [[Төркем:География белән бәйле шәхесләр]] [[Төркем:Яхшы мәкаләләр]] [[Төркем:Диңгезчеләр]] {{Link FA|ceb}} {{Link FA|sw}} {{Link GA|fr}} [[af:Ferdinand Magellaan]] [[an:Ferrando de Magallans]] [[ar:فرناندو ماجلان]] [[arc:ܦܪܕܝܢܢܕ ܡܓܝܠܢ]] [[arz:ماجيلان]] [[ast:Fernão de Magalhães]] [[ay:Fernando de Magallanes]] [[az:Fernan Magellan]] [[bar:Ferdinand Magellan]] [[bat-smg:Ferdėnands Magelans]] [[bcl:Ferdinand Magellan]] [[be:Фернан Магелан]] [[be-x-old:Фэрнан Магелан]] [[bg:Фернандо Магелан]] [[br:Fernão de Magalhães]] [[bs:Ferdinand Magellan]] [[ca:Fernão de Magalhães]] [[cbk-zam:Fernando de Magallanes]] [[ceb:Fernando de Magallanes]] [[ch:Fetnando Magallanes]] [[cs:Fernão de Magalhães]] [[cy:Fernão de Magalhães]] [[da:Ferdinand Magellan]] [[de:Ferdinand Magellan]] [[el:Φερδινάνδος Μαγγελάνος]] [[en:Ferdinand Magellan]] [[eo:Fernão de Magalhães]] [[es:Fernando de Magallanes]] [[et:Fernão de Magalhães]] [[eu:Fernando Magallanes]] [[fa:فردیناند ماژلان]] [[fi:Fernão de Magalhães]] [[fiu-vro:Magalhãesi Fernão]] [[fr:Fernand de Magellan]] [[fy:Ferdinand Magellaan]] [[ga:Fernão de Magalhães]] [[gan:麥哲倫]] [[gd:Ferdinand Magalhaens]] [[gl:Fernão de Magalhães]] [[he:פרדיננד מגלן]] [[hi:फ़र्दिनान्द मैगलन]] [[hif:Ferdinand Magellan]] [[hr:Ferdinand Magellan]] [[hu:Ferdinand Magellan]] [[hy:Ֆերնան Մագելան]] [[ia:Ferdinando Magellanes]] [[id:Fernando de Magelhaens]] [[ilo:Ferdinand Magellan]] [[io:Fernão de Magalhães]] [[is:Ferdinand Magellan]] [[it:Ferdinando Magellano]] [[ja:フェルディナンド・マゼラン]] [[jv:Ferdinand Magellan]] [[ka:ფერნანდო მაგელანი]] [[kaa:Fernando de Magallanes]] [[kk:Фернан Магеллан]] [[kn:ಫೆರ್ಡಿನೆಂಡ್ ಮೆಗಲನ್]] [[ko:페르디난드 마젤란]] [[ku:Ferdinand Magellan]] [[la:Ferdinandus Magellanus]] [[lad:Hernando de Magayanes]] [[lb:Ferdinand Magellan]] [[lij:Ferdinando Magellan]] [[lt:Fernandas Magelanas]] [[lv:Fernāns Magelāns]] [[mk:Фернандо Магелан]] [[ml:ഫെർഡിനാന്റ് മഗല്ലൻ]] [[mn:Фернан Магеллан]] [[mr:फर्डिनांड मेजेलन]] [[ms:Ferdinand Magellan]] [[mwl:Fernon de Magalhanes]] [[my:မဂျဲလန်]] [[ne:फर्डिनान्ड म्यागलन]] [[nl:Ferdinand Magellaan]] [[nn:Fernão de Magalhães]] [[no:Ferdinand Magellan]] [[oc:Ferrand Magellan]] [[pag:Ferdinand Magellan]] [[pam:Fernando de Magallanes]] [[pl:Ferdynand Magellan]] [[pnb:فرڈیننڈ میگلان]] [[pt:Fernão de Magalhães]] [[qu:Fernão de Magalhães]] [[ro:Fernando Magellan]] [[ru:Магеллан, Фернан]] [[rue:Фернан Маґеллан]] [[sah:Магеллаан]] [[scn:Firdinannu Magillanu]] [[sco:Ferdinand Magellan]] [[sh:Ferdinand Magellan]] [[simple:Ferdinand Magellan]] [[sk:Fernão de Magalhães]] [[sl:Ferdinand Magellan]] [[sq:Ferdinand Magelani]] [[sr:Фернандо Магелан]] [[su:Fernão de Magalhães]] [[sv:Ferdinand Magellan]] [[sw:Ferdinand Magellan]] [[szl:Ferdynand Magellan]] [[ta:பெர்டினென்ட் மகலன்]] [[tg:Фердинан Магелан]] [[th:เฟอร์ดินานด์ มาเจลลัน]] [[tl:Ferdinand Magellan]] [[tr:Ferdinand Macellan]] [[uk:Фернан Магеллан]] [[ur:فرڈیننڈ میگلان]] [[vec:Ferdinando Magellano]] [[vep:Fernan Magellan]] [[vi:Fernão de Magalhães]] [[vo:Fernão de Magalhães]] [[war:Fernando de Magallanes]] [[xal:Магеллан, Фернан]] [[yi:פערדינאנד מאגעלאן]] [[yo:Ferdinand Magellan]] [[zh:斐迪南·麥哲倫]] [[zh-min-nan:Fernão de Magalhães]] 8b3s8hxlde3k5v4ckgowxe4okm7nyd3 100 14304 569132 2012-06-12T19:04:57Z ClaymoreBot 2757 яңарту * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Сания Гыйффәт|Рашат Якупов|2012-06-12T11:32:44Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Ак мәчет (Болгар)|Рашат Якупов|2012-06-11T20:03:45Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Хәсәнгата Габәши|Рашат Якупов|2012-06-10T08:04:19Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Заһирә Гомәрова|Рашат Якупов|2012-06-07T17:32:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Себер татар теле|Ilnur efende|2012-05-28T11:35:07Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мидхәт Әхмәтов|Derslek|2012-05-25T17:38:16Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мидхәт Әбделмәнов|Derslek|2012-05-25T15:47:16Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Габделрәүф Ниязбаев|Derslek|2012-05-19T13:57:08Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Рәфис Корбан|Рашат Якупов|2012-05-18T20:02:26Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мәдәният төзелеше|Frhdkazan|2012-05-16T04:51:30Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Каләмгә хитаб|Рашат Якупов|2012-05-15T06:56:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Уйгур әдәбияты|ГөлНаз|2012-05-10T13:41:32Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Прагматизм|Ajdar|2012-05-09T17:36:13Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Шамакай|Ilnur efende|2012-05-08T09:30:37Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Кем алдан өлгерә?|Ilnur efende|2012-05-07T15:20:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Фәрит Аги|Derslek|2012-05-06T13:23:06Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Уй|Илнур Габидуллин|2012-05-01T12:33:27Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Халыкара балалар китабы көне|85.233.76.3|2012-04-30T16:22:07Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Рафил Галимуллин|Рашат Якупов|2012-04-29T14:26:36Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Лидия Галиева|Рашат Якупов|2012-04-29T14:23:30Z}} 0slfsjv5ubk40xv7k7fl9yd5ss65tpd 100 14305 569126 2012-06-12T19:01:11Z ClaymoreBot 2757 яңарту * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Сания Гыйффәт|Рашат Якупов|2012-06-12T11:32:44Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Хәмит Зөбәер Кошай|Рашат Якупов|2012-06-11T17:27:06Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Хәсәнгата Габәши|Рашат Якупов|2012-06-10T08:04:19Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Тау ягы сөйләшләре|Ilnur efende|2012-06-08T17:26:19Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Норлат сөйләше|Ilnur efende|2012-06-08T16:41:12Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Заһирә Гомәрова|Рашат Якупов|2012-06-07T17:32:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Татарстан халыклары Ассамблеясы|Frhdkazan|2012-06-05T11:05:54Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Тарея|Ilnur efende|2012-06-02T16:28:53Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Кулиш|Ilnur efende|2012-06-02T16:10:17Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Андрей Кошкин|Ilnur efende|2012-06-01T07:28:10Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Себер татар теле|Ilnur efende|2012-05-28T11:35:07Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мидхәт Әхмәтов|Derslek|2012-05-25T17:38:16Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мидхәт Әбделмәнов|Derslek|2012-05-25T15:47:16Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Күңел радиосы|Zahidulla|2012-05-25T12:30:31Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Хәмдүнә Тимергалиева|Derslek|2012-05-24T15:39:56Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Буҗак татарлары|Ilnur efende|2012-05-24T06:26:04Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|«Татарстан» радиосы|Derslek|2012-05-23T17:09:25Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Тимофеевка (Каенлык авыл советы)|Derslek|2012-05-23T14:38:01Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Иске Чәчкаб мәчете|Ilnur efende|2012-05-22T12:17:04Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Газиз Әлмөхәммәтов|Derslek|2012-05-19T16:07:08Z}} idoly8j5dtap32vk0wbipfqyeqrc64h 0 14451 569145 2012-06-12T19:38:31Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот өстәде: [[uz:Hizbut-Tahrir]] {{исемен үзгәртергә|Хизбут-тәхрир әл-Ислами}} '''"Хизбут-тәхрир әл-Ислами"''' - сәясиләшкән дини фирка. == Тарих == [[1953 ел]]да [[Фәлистин]]дә барлыкка килә. Аңа [[Тәхиетдин Нәбәхәни]] нигез сала. Фирка пирамида формасында өлешләрдән тора. Иң түбәндә - атнага бер укыту алып баручы ''мөшриф'' җитәкчелегендәне түгәрәк. [[Партия]]гә кандидат кабул иткәндә ул партия серләрен сатмыйм дип ант бирә. Әгъзаларның матди хәленә бәйле рәвештә һәр әгъза кертем түли. Җыелган акча техник чараларга, хезмәт хакы, әдәбиятне нәшер итүгә һ.б. китә. == Җитәкчелек == Фиркане [[Тәхиетдин Нәбәхәни]] оештыра.Ул аның беренче җитәкчесе була.1979 елдан фиркане [[Габдел Кадим Заллум]] җитәкли.2003 елда идарә [[Ата Әбү Рәшит]]кә күчә. == Эшләре == * [[1968]] елда [[Иордания]] һәм [[Сүрия]]дә дәүләт түнтәрелеше ясарга омтылалар. * [[1981]] елда фирканең бер активисты [[Мисыр]] президенты [[Әнвәр Сәдәт]]не үтерә. * [[1999]] елның [[декабрь|декабрендә]] [[Сүрия]]дә [[иcлам]] галиме [[Әмин Якан]]ны фирка әгъзалары үтерәләр. == Максатлары == * Дини-сәяси структураларны кире кайтару. == Таралышы == Фирка [[Иордания]], [[Тунис]], [[Күвәйт]], [[Фәлистыйн]], [[Көнбатыш Аурупа]]да киң таралган. [[Таҗикстан]]да, [[Үзбәкстан]]да, [[Кыргызстан]]да һ.б. илләрдә дә әгъзалары һәм оешмалары бар дип санала. == Россиядәге халәте == [[2003 ел]]да бу фирка [[Россия]]дә рәсми рәвештә тыелган. [[Төркем:Секталар]] [[ar:حزب التحرير]] [[bn:হিযবুত তাহরীর]] [[bs:Hizbu et-Tahrir]] [[ca:Hizb ut-Tahrir]] [[da:Hizb ut-Tahrir]] [[de:Hizb ut-Tahrir]] [[en:Hizb ut-Tahrir]] [[es:Hizb ut-Tahrir]] [[et:Ḩizb at-Taḩrīr]] [[fa:حزب التحریر]] [[fi:Hizb al-Tahrir]] [[fr:Hizb ut-Tahrir]] [[id:Hizbut Tahrir]] [[it:Hizb ut-Tahrir]] [[ms:Hizbut Tahrir]] [[nl:Hizb ut-Tahrir]] [[no:Hizb ut-Tahrir]] [[pl:Hizb at-Tahrir]] [[pt:Hizb ut-Tahrir]] [[ru:Хизб ут-Тахрир аль-Ислами]] [[sv:Hizb ut-Tahrir]] [[tg:Ҳизб-ут-Таҳрир]] [[tr:Hizb-ut Tahrir]] [[uk:Хізб ут-Тахрір]] [[ur:حزب التحریر]] [[uz:Hizbut-Tahrir]] [[zh:伊扎布特]] kbzmcz5zh2c10nshego1fff6wjd61x6 14 14502 569018 2012-06-12T10:45:12Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот үзгәртте: [[ml:വർഗ്ഗം:കോഫിയ ജനുസ്സ്]] {{Commonscat|Coffee}} [[Төркем:Эчемлекләр]] [[Төркем:Үсемлек бөртекләре]] [[af:Kategorie:Koffie]] [[ar:تصنيف:قهوة]] [[bar:Kategorie:Kaffee]] [[be:Катэгорыя:Кава]] [[be-x-old:Катэгорыя:Кава]] [[bg:Категория:Кафе]] [[br:Rummad:Kafe]] [[bs:Kategorija:Kahva]] [[ca:Categoria:Cafè]] [[ceb:Kategoriya:Kape]] [[cs:Kategorie:Káva]] [[cy:Categori:Coffi]] [[da:Kategori:Kaffe]] [[de:Kategorie:Kaffee]] [[el:Κατηγορία:Καφές]] [[en:Category:Coffee]] [[eo:Kategorio:Kafo]] [[es:Categoría:Café]] [[et:Kategooria:Kohv]] [[eu:Kategoria:Kafea]] [[fa:رده:قهوه]] [[fi:Luokka:Kahvi]] [[fr:Catégorie:Café]] [[he:קטגוריה:קפה]] [[hu:Kategória:Kávék]] [[hy:Կատեգորիա:Սուրճ]] [[id:Kategori:Kopi]] [[io:Kategorio:Kafeo]] [[is:Flokkur:Kaffi]] [[it:Categoria:Caffè]] [[ja:Category:コーヒー]] [[ka:კატეგორია:ყავა]] [[kk:Санат:Кофе]] [[ko:분류:커피]] [[krc:Категория:Кофе]] [[la:Categoria:Coffeum]] [[lt:Kategorija:Kava]] [[ml:വർഗ്ഗം:കോഫിയ ജനുസ്സ്]] [[ms:Kategori:Kopi]] [[nap:Categurìa:'O ccafè]] [[nl:Categorie:Koffie]] [[nn:Kategori:Kaffi]] [[no:Kategori:Kaffe]] [[oc:Categoria:Cafè]] [[pl:Kategoria:Kawa]] [[pt:Categoria:Café]] [[ro:Categorie:Cafea]] [[ru:Категория:Кофе]] [[sk:Kategória:Káva]] [[sl:Kategorija:Kava]] [[sr:Категорија:Кафа]] [[sv:Kategori:Kaffe]] [[szl:Kategoria:Kofyj]] [[th:หมวดหมู่:กาแฟ]] [[tl:Kategorya:Kape]] [[tr:Kategori:Kahve]] [[uk:Категорія:Кава]] [[vi:Thể loại:Cà phê]] [[vls:Categorie:Kaffie]] [[zh:Category:咖啡]] [[zh-min-nan:Category:Ka-pi]] [[zh-yue:Category:咖啡]] 317aper5sl3butjnmvypo5dr1cuyf0a 14 14769 569033 2012-06-12T12:56:03Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[de:Kategorie:Weltraum]] {{catmain}} {{Навигация|Викиҗыентык=Space}} {{Commonscat|Space}} [[Төркем:Табигать]] [[ar:تصنيف:فضاء]] [[az:Kateqoriya:Kosmos]] [[ba:Төркөм:Космос]] [[be:Катэгорыя:Космас]] [[be-x-old:Катэгорыя:Космас]] [[bg:Категория:Космос]] [[bs:Kategorija:Svemir]] [[ce:Кадегар:ТIурнене]] [[cs:Kategorie:Vesmír]] [[cy:Categori:Y gofod]] [[de:Kategorie:Weltraum]] [[el:Κατηγορία:Διάστημα]] [[en:Category:Space]] [[eo:Kategorio:Kosmo]] [[es:Categoría:Espacio]] [[fa:رده:فضا]] [[fi:Luokka:Avaruus]] [[gag:Kategoriya:Yıldızlar]] [[gv:Ronney:Spoar]] [[hi:श्रेणी:अंतरिक्ष यान]] [[hu:Kategória:Űrkutatás]] [[id:Kategori:Luar angkasa]] [[io:Kategorio:Kosmo]] [[is:Flokkur:Geimur]] [[ja:Category:宇宙空間]] [[ka:კატეგორია:კოსმოსი]] [[kk:Санат:Ғарыш]] [[ko:분류:우주 공간]] [[la:Categoria:Spatium]] [[lo:ໝວດ:ອາວະກາດ]] [[lt:Kategorija:Kosmosas]] [[mn:Ангилал:Сансар]] [[nds-nl:Kategorie:Ruumte]] [[nn:Kategori:Verdsrommet]] [[pt:Categoria:Espaço]] [[ro:Categorie:Spațiu]] [[ru:Категория:Космос]] [[simple:Category:Space]] [[sk:Kategória:Vesmír]] [[sr:Категорија:Свемир]] [[th:หมวดหมู่:อวกาศ]] [[tr:Kategori:Uzay]] [[uk:Категорія:Космос]] [[ur:زمرہ:خلاء]] [[vi:Thể loại:Vũ trụ]] [[yi:קאַטעגאָריע:קאסמאס]] [[yo:Ẹ̀ka:Òfurufú]] [[zh:Category:太空]] [[zh-min-nan:Category:Thài-khong]] [[zh-yue:Category:太空]] 1j7612xrs6d3oqshbcmr8kycpjc4q50 0 14920 569012 2012-06-12T10:15:53Z Hudrogen 9745 /* Вакыйгалар */ {{alsonumber|1983}} '''1983 ел''' — [[милади тәкъвиме]]ндә [[шимбә]] көненнән башланган кәбисә булмаган [[ел]]. {{Ел өчен навигация|1983}} * Халыкара бәйләнешләр елы ([[БМО]]). * [[Time]] журналы ел кешесе дип [[Рональд Рейган]] һәм [[Юрий Андропов]]ны атый. {{Гасыр өчен навигация|20}} == Вакыйгалар == * [[26 гыйнвар]] — [[Бөекбритания]]дә иминлек каешен куллану мәҗбүри булды. * [[8 март]] — [[АКШ президенты]] [[Рональд Рейган]] беренче тапкыр [[ССРБ]]ны «яманлык империясе» дип атый. * [[7 апрель]] — 55 нче Оскар премиясен тапшыру тантанасы. * [[15 апрель]] — беренче тапкыр [[Диснейленд]] АКШтан тыш ([[Токио]]да) ачыла. * [[9 июнь]] — [[Бөекбритания]] парламент сайлауларында [[Маргарет Тэтчер]] җитәкләгән консерваторлар җиңү яулый. * [[21 июль]] — [[Антарктида]]да урнашкан Шәрык станциясендә тарихта иң түбән температура күзәтелде: −89,2&nbsp;°C. * [[25 июль]] — [[Metallica]]ның беренче альбомы [[Kill ’Em All]] чыга. * [[14 ноябрь]] – Бәйсез [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]] үз бәйсезлекне игълан итә һәм бары [[Төркия]] тарафыннан таныла. * [[18 ноябрь]] — [[БМО]] Иминлек шурасы [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]] бәйсезлеген канунсыз дип таба. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1983 елда туганнар}} * [[12 май]] — [[Алинә Кабаева]], спорт эшлеклесе. * [[27 июнь]] — [[Алсу Сафина]], татар җырчысы. * [[8 июль]] — [[Раяз Фасихов]], татар җырчысы. == Вафатлар == [[Файл:Гариф Гобәй.jpg|right|120px|thumb|[[Гариф Гобәй]]]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1983 елда вафатлар}} * [[27 гыйнвар]] — [[Луи де Фюнес]], француз киноактеры, комик, режиссер, сценарист. * [[25 февраль]] — [[Теннесси Уильямс]], [[АКШ|Америка]] язучысы һәм драматургы. * [[27 апрель]] — [[Гариф Гобәй]], [[татар]] [[язучы]]сы, тәрҗемәче, [[Татарстан Язучылар берлеге]] рәисе. * [[26 май]] — [[Тимурбәк Дәвләтшин]], татар тарихчысы, юрист. * [[1 июль]] — [[Ричард Фуллер]], [[АКШ]] архитекторы. * [[26 август]] — [[Хәниф Кәрим]], [[башкорт]] шагыйре. * [[Заһит Хәбибуллин]], татар композиторы. * [[Мияссәр Басыйров]], татар язучысы. == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == * [[Аяз Гыйләҗев]], татар язучысы<ref>http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=29&id=90&Itemid=81</ref>. == [[Нобель премиясе]] лауреатлары == * [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Субраманьян Чандрасекар]]. * [[Химия өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Генри Таубе]]. * [[Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Барбара Мак-Клинток]]. * [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Жерар Дебре]]. * [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Уильям Голдинг]]. * [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] — [[Лех Валенса]]. == Чыганаклар == {{Reflist}} [[Төркем:1983 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:1983]] [[am:1983 እ.ኤ.አ.]] [[an:1983]] [[ar:ملحق:1983]] [[arz:1983]] [[ast:1983]] [[av:1983]] [[ay:1983]] [[az:1983]] [[bat-smg:1983]] [[bcl:1983]] [[be:1983]] [[be-x-old:1983]] [[bg:1983]] [[bh:१९८३]] [[bn:১৯৮৩]] [[bpy:মারি ১৯৮৩]] [[br:1983]] [[bs:1983]] [[ca:1983]] [[cbk-zam:1983]] [[ckb:١٩٨٣]] [[co:1983]] [[cs:1983]] [[csb:1983]] [[cv:1983]] [[cy:1983]] [[da:1983]] [[de:1983]] [[diq:1983]] [[el:1983]] [[en:1983]] [[eo:1983]] [[es:1983]] [[et:1983]] [[eu:1983]] [[fa:۱۹۸۳ (میلادی)]] [[fi:1983]] [[fiu-vro:1983]] [[fo:1983]] [[fr:1983]] [[frp:1983]] [[frr:1983]] [[fur:1983]] [[fy:1983]] [[ga:1983]] [[gag:1983]] [[gan:1983年]] [[gd:1983]] [[gl:1983]] [[gn:1983]] [[gv:1983]] [[he:1983]] [[hi:१९८३]] [[hif:1983]] [[hr:1983.]] [[ht:1983 (almanak gregoryen)]] [[hu:1983]] [[hy:1983]] [[ia:1983]] [[id:1983]] [[ilo:1983]] [[io:1983]] [[is:1983]] [[it:1983]] [[ja:1983年]] [[jbo:1983moi]] [[jv:1983]] [[ka:1983]] [[kk:1983 жыл]] [[kn:೧೯೮೩]] [[ko:1983년]] [[krc:1983 джыл]] [[ksh:Joohr 1983]] [[ku:1983]] [[kv:1983 во]] [[kw:1983]] [[la:1983]] [[lb:1983]] [[li:1983]] [[lij:1983]] [[lmo:1983]] [[ln:1983]] [[lt:1983 m.]] [[lv:1983. gads]] [[map-bms:1983]] [[mhr:1983]] [[mi:1983]] [[mk:1983]] [[ml:1983]] [[mr:इ.स. १९८३]] [[ms:1983]] [[my:အောက်တိုဘာ ၁၉၈၃]] [[myv:1983 ие]] [[nah:1983]] [[nap:1983]] [[nds:1983]] [[nds-nl:1983]] [[ne:सन् १९८३]] [[nl:1983]] [[nn:1983]] [[no:1983]] [[nov:1983]] [[nrm:1983]] [[oc:1983]] [[os:1983-æм аз]] [[pa:੧੯੮੩]] [[pag:1983]] [[pam:1983]] [[pap:1983]] [[pi:१९८३]] [[pl:1983]] [[pnb:1983]] [[pt:1983]] [[qu:1983]] [[ro:1983]] [[ru:1983 год]] [[rue:1983]] [[sah:1983]] [[scn:1983]] [[se:1983]] [[sh:1983]] [[simple:1983]] [[sk:1983]] [[sl:1983]] [[so:1983]] [[sq:1983]] [[sr:1983]] [[stq:1983]] [[su:1983]] [[sv:1983]] [[sw:1983]] [[ta:1983]] [[te:1983]] [[tet:1983]] [[tg:1983]] [[th:พ.ศ. 2526]] [[tk:1983]] [[tl:1983]] [[tpi:1983]] [[tr:1983]] [[ty:1983]] [[udm:1983 ар]] [[uk:1983]] [[ur:1983ء]] [[uz:1983]] [[vec:1983]] [[vi:1983]] [[vls:1983]] [[vo:1983]] [[wa:1983]] [[war:1983]] [[xal:1983 җил]] [[yi:1983]] [[yo:1983]] [[zea:1983]] [[zh:1983年]] [[zh-classical:一九八三年]] [[zh-min-nan:1983 nî]] [[zh-yue:1983年]] g3z5pzbe4scllabzbrriuslv1isir67 569015 2012-06-12T10:27:28Z Hudrogen 9745 /* Вакыйгалар */ {{alsonumber|1983}} '''1983 ел''' — [[милади тәкъвиме]]ндә [[шимбә]] көненнән башланган кәбисә булмаган [[ел]]. {{Ел өчен навигация|1983}} * Халыкара бәйләнешләр елы ([[БМО]]). * [[Time]] журналы ел кешесе дип [[Рональд Рейган]] һәм [[Юрий Андропов]]ны атый. {{Гасыр өчен навигация|20}} == Вакыйгалар == * [[26 гыйнвар]] — [[Бөекбритания]]дә иминлек каешен куллану мәҗбүри булды. * [[8 март]] — [[АКШ президенты]] [[Рональд Рейган]] беренче тапкыр [[ССРБ]]ны «яманлык империясе» дип атый. * [[7 апрель]] — 55 нче Оскар премиясен тапшыру тантанасы. * [[15 апрель]] — беренче тапкыр [[Диснейленд]] АКШтан тыш ([[Токио]]да) ачыла. * [[9 июнь]] — [[Бөекбритания]] парламент сайлауларында [[Маргарет Тэтчер]] җитәкләгән консерваторлар җиңү яулый. * [[21 июль]] — [[Антарктида]]да урнашкан Шәрык станциясендә тарихта иң түбән температура күзәтелде: −89,2&nbsp;°C. * [[25 июль]] — [[Metallica]] ның беренче альбомы [[Kill ’Em All]] чыга. * [[14 ноябрь]] – Бәйсез [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]] үз бәйсезлекне игълан итә һәм бары [[Төркия]] тарафыннан таныла. * [[18 ноябрь]] — [[БМО]] Иминлек шурасы [[Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте]] бәйсезлеген канунсыз дип таба. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1983 елда туганнар}} * [[12 май]] — [[Алинә Кабаева]], спорт эшлеклесе. * [[27 июнь]] — [[Алсу Сафина]], татар җырчысы. * [[8 июль]] — [[Раяз Фасихов]], татар җырчысы. == Вафатлар == [[Файл:Гариф Гобәй.jpg|right|120px|thumb|[[Гариф Гобәй]]]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1983 елда вафатлар}} * [[27 гыйнвар]] — [[Луи де Фюнес]], француз киноактеры, комик, режиссер, сценарист. * [[25 февраль]] — [[Теннесси Уильямс]], [[АКШ|Америка]] язучысы һәм драматургы. * [[27 апрель]] — [[Гариф Гобәй]], [[татар]] [[язучы]]сы, тәрҗемәче, [[Татарстан Язучылар берлеге]] рәисе. * [[26 май]] — [[Тимурбәк Дәвләтшин]], татар тарихчысы, юрист. * [[1 июль]] — [[Ричард Фуллер]], [[АКШ]] архитекторы. * [[26 август]] — [[Хәниф Кәрим]], [[башкорт]] шагыйре. * [[Заһит Хәбибуллин]], татар композиторы. * [[Мияссәр Басыйров]], татар язучысы. == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == * [[Аяз Гыйләҗев]], татар язучысы<ref>http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=29&id=90&Itemid=81</ref>. == [[Нобель премиясе]] лауреатлары == * [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Субраманьян Чандрасекар]]. * [[Химия өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Генри Таубе]]. * [[Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Барбара Мак-Клинток]]. * [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Жерар Дебре]]. * [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Уильям Голдинг]]. * [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] — [[Лех Валенса]]. == Чыганаклар == {{Reflist}} [[Төркем:1983 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:1983]] [[am:1983 እ.ኤ.አ.]] [[an:1983]] [[ar:ملحق:1983]] [[arz:1983]] [[ast:1983]] [[av:1983]] [[ay:1983]] [[az:1983]] [[bat-smg:1983]] [[bcl:1983]] [[be:1983]] [[be-x-old:1983]] [[bg:1983]] [[bh:१९८३]] [[bn:১৯৮৩]] [[bpy:মারি ১৯৮৩]] [[br:1983]] [[bs:1983]] [[ca:1983]] [[cbk-zam:1983]] [[ckb:١٩٨٣]] [[co:1983]] [[cs:1983]] [[csb:1983]] [[cv:1983]] [[cy:1983]] [[da:1983]] [[de:1983]] [[diq:1983]] [[el:1983]] [[en:1983]] [[eo:1983]] [[es:1983]] [[et:1983]] [[eu:1983]] [[fa:۱۹۸۳ (میلادی)]] [[fi:1983]] [[fiu-vro:1983]] [[fo:1983]] [[fr:1983]] [[frp:1983]] [[frr:1983]] [[fur:1983]] [[fy:1983]] [[ga:1983]] [[gag:1983]] [[gan:1983年]] [[gd:1983]] [[gl:1983]] [[gn:1983]] [[gv:1983]] [[he:1983]] [[hi:१९८३]] [[hif:1983]] [[hr:1983.]] [[ht:1983 (almanak gregoryen)]] [[hu:1983]] [[hy:1983]] [[ia:1983]] [[id:1983]] [[ilo:1983]] [[io:1983]] [[is:1983]] [[it:1983]] [[ja:1983年]] [[jbo:1983moi]] [[jv:1983]] [[ka:1983]] [[kk:1983 жыл]] [[kn:೧೯೮೩]] [[ko:1983년]] [[krc:1983 джыл]] [[ksh:Joohr 1983]] [[ku:1983]] [[kv:1983 во]] [[kw:1983]] [[la:1983]] [[lb:1983]] [[li:1983]] [[lij:1983]] [[lmo:1983]] [[ln:1983]] [[lt:1983 m.]] [[lv:1983. gads]] [[map-bms:1983]] [[mhr:1983]] [[mi:1983]] [[mk:1983]] [[ml:1983]] [[mr:इ.स. १९८३]] [[ms:1983]] [[my:အောက်တိုဘာ ၁၉၈၃]] [[myv:1983 ие]] [[nah:1983]] [[nap:1983]] [[nds:1983]] [[nds-nl:1983]] [[ne:सन् १९८३]] [[nl:1983]] [[nn:1983]] [[no:1983]] [[nov:1983]] [[nrm:1983]] [[oc:1983]] [[os:1983-æм аз]] [[pa:੧੯੮੩]] [[pag:1983]] [[pam:1983]] [[pap:1983]] [[pi:१९८३]] [[pl:1983]] [[pnb:1983]] [[pt:1983]] [[qu:1983]] [[ro:1983]] [[ru:1983 год]] [[rue:1983]] [[sah:1983]] [[scn:1983]] [[se:1983]] [[sh:1983]] [[simple:1983]] [[sk:1983]] [[sl:1983]] [[so:1983]] [[sq:1983]] [[sr:1983]] [[stq:1983]] [[su:1983]] [[sv:1983]] [[sw:1983]] [[ta:1983]] [[te:1983]] [[tet:1983]] [[tg:1983]] [[th:พ.ศ. 2526]] [[tk:1983]] [[tl:1983]] [[tpi:1983]] [[tr:1983]] [[ty:1983]] [[udm:1983 ар]] [[uk:1983]] [[ur:1983ء]] [[uz:1983]] [[vec:1983]] [[vi:1983]] [[vls:1983]] [[vo:1983]] [[wa:1983]] [[war:1983]] [[xal:1983 җил]] [[yi:1983]] [[yo:1983]] [[zea:1983]] [[zh:1983年]] [[zh-classical:一九八三年]] [[zh-min-nan:1983 nî]] [[zh-yue:1983年]] 2cimd0asaezfrzbvu3ylj641esyk8oe 0 15054 569027 2012-06-12T12:01:03Z Рашат Якупов 1864 /* Вакыйгалар */ '''22 июль''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә җиденче айның егерме икенче көне. Ел ахырына кадәр 162 көн кала. {{Июль тәкъвиме}} == Бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар == * {{Байрак/Җир}} [[Пи саны]] көне. * {{Байрак/Азәрбайҗан}} [[Азәрбайҗан]] — милли матбугат көне. == Вакыйгалар == * [[1246 ел|1246]] — [[Аурупа|аурупалылардан]] беренче булып, [[Джованни Карпини]] монголлар башкаласы [[Каракорум]]га барып җитә. * [[1917 ел|1917]] — Эчке Русия һәм Себер төрки-татарларының Милли-мәдәни мөхтәрияте игълан ителә. * [[1922 ел|1922]] — [[Олимпиада]]да катнаша алмагач, [[Алмания]] альтернатив уеннар оештыра. * [[1946 ел|1946]] — [[Иерусалим]]да терракт нәтиҗәсендә 91 кеше үлә. * [[1989 ел|1989]] — [[Таҗик теле]] [[Таҗикстан]]ның дәүләт теле булып игълан ителә. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:22 июль көнне туганнар}} * [[1802 ел|1802]] — [[Александр Казем-Бек]], татар теле белгече, галим. * [[1822 ел|1822]] — [[Грегор Мендель]], [[генетика]]га нигез салучы. * [[1900 ел|1900]] — [[Хәмид Мөштәри]], татар физика галиме. * [[1938 ел|1938]] — [[Тәлгать Галиуллин]], татар галиме. == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:22 июль көнне вафатлар}} * [[1826 ел|1826]] — [[Джузеппе Пьяцци]], итальян астрономы. * [[1954 ел|1954]] — [[Гаяз Исхакый]], күренекле татар язучысы, җәмәгать эшлеклесе. [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:22 июль]] [[af:22 Julie]] [[an:22 de chulio]] [[ar:ملحق:22 يوليو]] [[arz:22 يوليه]] [[ast:22 de xunetu]] [[az:22 iyul]] [[bat-smg:Lėipas 22]] [[bcl:Hulyo 22]] [[be:22 ліпеня]] [[be-x-old:22 ліпеня]] [[bg:22 юли]] [[bn:জুলাই ২২]] [[bpy:জুলাই ২২]] [[br:22 Gouere]] [[bs:22. juli]] [[ca:22 de juliol]] [[ceb:Hulyo 22]] [[ckb:٢٢ی تەمموز]] [[co:22 di lugliu]] [[cs:22. červenec]] [[csb:22 lëpinca]] [[cv:Утă, 22]] [[cy:22 Gorffennaf]] [[da:22. juli]] [[de:22. Juli]] [[diq:22 Temuz]] [[dv:ޖުލައި 22]] [[el:22 Ιουλίου]] [[en:July 22]] [[eo:22-a de julio]] [[es:22 de julio]] [[et:22. juuli]] [[eu:Uztailaren 22]] [[fa:۲۲ ژوئیه]] [[fi:22. heinäkuuta]] [[fiu-vro:22. hainakuu päiv]] [[fo:22. juli]] [[fr:22 juillet]] [[frp:22 j·ulyèt]] [[fur:22 di Lui]] [[fy:22 july]] [[ga:22 Iúil]] [[gan:7月22號]] [[gd:22 an t-Iuchar]] [[gl:22 de xullo]] [[gu:જુલાઇ ૨૨]] [[gv:22 Jerrey Souree]] [[he:22 ביולי]] [[hi:२२ जुलाई]] [[hif:22 July]] [[hr:22. srpnja]] [[hsb:22. julija]] [[ht:22 jiyè]] [[hu:Július 22.]] [[hy:Հուլիսի 22]] [[ia:22 de julio]] [[id:22 Juli]] [[ie:22 juli]] [[ilo:Hulio 22]] [[io:22 di julio]] [[is:22. júlí]] [[it:22 luglio]] [[ja:7月22日]] [[jv:22 Juli]] [[ka:22 ივლისი]] [[kk:22 шілде]] [[kl:Juuli 22]] [[kn:ಜುಲೈ ೨೨]] [[ko:7월 22일]] [[krc:22 июль]] [[ksh:22. Juuli]] [[ku:22'ê tîrmehê]] [[kv:22 сора]] [[la:22 Iulii]] [[lb:22. Juli]] [[li:22 juli]] [[lmo:22 07]] [[lt:Liepos 22]] [[lv:22. jūlijs]] [[mhr:22 Сӱрем]] [[mk:22 јули]] [[ml:ജൂലൈ 22]] [[mn:7 сарын 22]] [[mr:जुलै २२]] [[ms:22 Julai]] [[myv:Медьковонь 22 чи]] [[nah:Tlachicōnti 22]] [[nap:22 'e luglio]] [[nds:22. Juli]] [[nds-nl:22 juli]] [[ne:२२ जुलाई]] [[new:जुलाई २२]] [[nl:22 juli]] [[nn:22. juli]] [[no:22. juli]] [[nov:22 de julie]] [[nrm:22 Juilet]] [[oc:22 de julhet]] [[pa:੨੨ ਜੁਲਾਈ]] [[pag:July 22]] [[pam:Juliu 22]] [[pl:22 lipca]] [[pt:22 de julho]] [[qu:22 ñiqin anta situwa killapi]] [[ro:22 iulie]] [[ru:22 июля]] [[rue:22. юл]] [[sah:От ыйын 22]] [[scn:22 di giugnettu]] [[sco:22 Julie]] [[se:Suoidnemánu 22.]] [[sh:22. 7.]] [[simple:July 22]] [[sk:22. júl]] [[sl:22. julij]] [[sq:22 Korrik]] [[sr:22. јул]] [[su:22 Juli]] [[sv:22 juli]] [[sw:22 Julai]] [[ta:சூலை 22]] [[te:జూలై 22]] [[tg:22 июл]] [[th:22 กรกฎาคม]] [[tk:22 iýul]] [[tl:Hulyo 22]] [[tr:22 Temmuz]] [[uk:22 липня]] [[ur:22 جولائی]] [[uz:22-iyul]] [[vec:22 de lujo]] [[vi:22 tháng 7]] [[vls:22 juli]] [[vo:Yulul 22]] [[wa:22 d' djulete]] [[war:Hulyo 22]] [[xal:Така сарин 22]] [[xmf:22 კვირკვე]] [[yi:22סטן יולי]] [[yo:22 July]] [[zh:7月22日]] [[zh-min-nan:7 goe̍h 22 ji̍t]] [[zh-yue:7月22號]] 6hxpyyhyj8dnexwn5l7z5mkb38babo7 0 15090 569220 2012-06-13T05:53:41Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[sk:Čuvaši]] {{twinCYR|Çuaş xalqı}} {{Халык |халык = Чуашлар |Рәсем = |коммент = |үз аталышы = ''Чӑвашсем'' |гомуми сан = 1,7 млн |яшәү җире = {{RUS}}: 1 637 094<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php Всероссийская перепись населения 2002 года. Национальный состав населения по регионам России]</ref><br /> {{KAZ}}: 22 305<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=5 Казахстанские чуваши]</ref><br /> {{UZB}}: 14 000<ref name=joshua>[http://www.joshuaproject.net/peoples.php?peo3=11382 Chuvash Ethnic People in all Countries]</ref><br /> {{UKR}}: 10 593<ref name=joshua /><br /> {{TKM}}: 3 600<ref name=joshua /><br /> {{BLR}}: 3 400<ref name=joshua /><br /> {{TJK}}: 3 400<ref name=joshua /><br /> {{KGZ}}: 1 100<ref name=joshua /><br /> {{MOL}}: 1 000<ref name=joshua /><br /> {{LVA}}: 756<ref>http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2010/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf</ref><br /> {{LTU}}: 700<ref name=joshua /><br /> {{GEO}}: 542<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=6 Грузинские чуваши]</ref><br /> {{EST}}: 500<ref name=joshua /><br /> {{AZE}}: 489<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=7 Азербайджанские чуваши]</ref><br /> |үлеп беткән = |арх = |тел = [[Чуаш теле]] |раса = |дин = [[Православие]] |тамырдаш = |бүтән халыкка керүе = |кертә = |чыгуы = }} '''Чуашлар ''' — күбесенчә [[Чуашстан]]да яшәүче [[төрки халыклар|төрки халык]]. Үз исемнәре — ''чӑвашсем''. Гомуми халык саны — 1842,3 мең кеше. [[Россия Федерациясе]]ндә 1776,3 мең чуаш яши. Татарстанда — 132,4 мең. == Тел == {{Төп мәкалә|Чуаш теле}} = Атама = Әүвәл веда дип аталган бу халыкка чуваш, исеме бик соң килеп кергән. Бу исемнең этимологиясен аңлау өчен, [[Марилар|мари]]ларның чувашларны суасламари дип атауларына игътибар итәргә кирәк. Суаслар (болгарларның җирле бабалары) марилар белән гасырлар буе аралашып яшәгәннәр. Суас һәм мари кушылуыннан хәзерге чувашларның борынгы бабалары формалашкан булырга тиеш. Башта алар үзләрен веда дип атаганнар. Веда - борынгы марича су төшенчәсен белдерә торган сүз ул. [[Руслар]] - элек, [[мордвалар]] хәзер дә чувашларны веда (ветьке) дип атыйлар. Ләкин суас һәм мари кушылуыннан барлыкка килгән халыкта суаслар өстенлек алганнар булса кирәк, чөнки ал арда соңрак веда этнонимы суас сүзе белән алмаштырылган. Бу процессны суас үзатамасының, әкренләп, татар этнонимы белән алмашынуы да тизләткән булырга мөмкин. Суасламариларның, ягъни чувашларның төп өлеше Болгар дәүләтенә кермәгәндер, мөгаен, чөнки чувашларда Болгардан калган эзләр юк дәрәҗәсендә. == Субэтнослар == Чувашлар 3 субэностан торалар. * югарылар (вирьял, тури) — Чуашиянең төньягында * урта (анат енчи) — Чуашиянең уртасында * түбәннәр (анатри) — Чуашиянең көньягында == Дин == Чуашларның күбесе хәзер [[Православие|Православ]] динендә. Православ дине чуашларга [[Казан ханлыгы]] урыслар тарафыннан яулап алынгач кына кечләп кертелә башлый. Шулай ук борынгы ышанулар мөһим урын алып тора. Араларында [[Ислам]] динен тотучылар бар. == Моны да карагыз == {{Викиҗыентык|Chuvash people}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://chuvash.org Чуаш халык сайты] {{Төрки халыклар}} [[Төркем:Төрки халыклар]] [[an:Chuvaixes]] [[ar:تشوفاش]] [[av:Чувашал]] [[az:Çuvaşlar]] [[ba:Сыуаштар]] [[bar:Tschuwaschen]] [[be:Чувашы]] [[be-x-old:Чувашы]] [[bg:Чуваши]] [[ca:Txuvaixos]] [[cs:Čuvaši]] [[cv:Чăвашсем]] [[da:Tjuvasjer]] [[de:Tschuwaschen]] [[en:Chuvash people]] [[eo:Ĉuvaŝoj]] [[es:Pueblo chuvasio]] [[et:Tšuvašid]] [[fa:مردم چواش]] [[fi:Tšuvassit]] [[fr:Tchouvaches]] [[gag:Çuvaşlar]] [[he:צ'ובשים]] [[hr:Čuvaši]] [[hu:Csuvasok]] [[it:Ciuvasci]] [[ja:チュヴァシ人]] [[ka:ჩუვაშები]] [[kk:Шуаштар]] [[ko:추바시인]] [[koi:Чуваш отир]] [[krc:Чувашлыла]] [[lt:Čiuvašai]] [[mk:Чуваши]] [[myv:Ветькеть]] [[nl:Tsjoevasjen]] [[nn:Tsjuvasjar]] [[no:Tsjuvasjer]] [[pl:Czuwasze]] [[ro:Ciuvași]] [[ru:Чуваши]] [[sah:Чуваштар]] [[scn:Ciuvasci]] [[sh:Čuvaši]] [[sk:Čuvaši]] [[sr:Чуваши]] [[sv:Tjuvasjer]] [[tr:Çuvaşlar]] [[udm:Чувашъёс]] [[ug:ﭼﯘﯞﺍﺵ ﻣﯩﻠﻠﯩﺘﻰ]] [[uk:Чуваші]] [[zh:楚瓦什人]] lc6hz0o0aqgn7leyxelwpl32nil1cmz 0 15180 569038 2012-06-12T13:32:43Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[ja:ウイグル]] {{Халык |халык = Уйгурлар |Räsem = |коммент = |үз аталышы = |гомуми сан = 7,7 млн.кеше |яшәү җире = [[Кытай]]-7,5 млн, [[Казакстан]]-185 мен, [[Кыргызстан]]-37 мен, , [[Үзбәкстан]]-36 мен, [[Русия]]-3 мен. |үлеп беткән = |арх = |тел = [[Уйгур теле]] |раса = |дин = [[Ислам]] |тамырдаш = башка [[Төрки халыклар]] |бүтән халыкка керүе = |кертә = |чыгуы = }} '''Уйгурлар''' – [[Кытай]]да, Казахстанда, Кыргызстанда, Үзбәкстанда, Рәсәйдә һәм башка төбәкләрдә яшәүче [[төрки халык]]. Уйгур телендә яки яңа уйгур телендә сөйләшәләр, телләре алтай гаиләсе төрки группага керә. Төньяк-көнбатыш яки үзәк диалектында сөйләшәләр. Теге яки бу төбәктә яшәгәнгә күрә рус, казах, үзбәк, киргиз, һәм кытай телләре бу халык арасында киң таралган.Кытайда яшәгән уйгурларның гарәп графикасына, ә элеке СССР территориясендә яшәгән уйгурларның рус графикасы язуларына нигезләнә. {{Rq|stub}} {{Төрки халыклар}} [[Төркем:Төрки халыклар]] [[an:Uigurs]] [[ar:أويغور]] [[az:Uyğurlar]] [[bg:Уйгури]] [[bo:ཡུལ་གོར་མི།]] [[ca:Uigurs]] [[ckb:ئویغور]] [[cs:Ujgurové]] [[cy:Uighur]] [[da:Uighur]] [[de:Uiguren]] [[en:Uyghur people]] [[eo:Ujguroj]] [[es:Etnia uigur]] [[et:Uiguurid]] [[eu:Uigur etnia]] [[fa:مردم اویغور]] [[fi:Uiguurit]] [[fr:Ouïghours]] [[fy:Oeïgoeren]] [[hak:Vì-ngâ-ngì-tshu̍k]] [[he:אויגורים]] [[hi:उइग़ुर]] [[hu:Ujgurok]] [[id:Suku Uighur]] [[it:Uiguri]] [[ja:ウイグル]] [[jv:Suku Uighur]] [[kk:Ұйғырлар]] [[ko:위구르족]] [[ky:Уйгурлар]] [[lad:Puevlo Uygur]] [[lt:Uigūrai]] [[lv:Uiguri]] [[mk:Ујгури]] [[mn:Уйгур үндэстэн]] [[ms:Bangsa Uyghur]] [[nl:Oeigoeren]] [[no:Uighurer]] [[pl:Ujgurzy]] [[pnb:ایغور]] [[pt:Uigures]] [[qu:Uyq'ur runa]] [[ro:Uiguri]] [[ru:Уйгуры]] [[sah:Уйгурдар]] [[scn:Uiguri]] [[simple:Uyghur people]] [[sk:Ujguri]] [[sl:Ujguri]] [[sq:Ujgurët]] [[sr:Ујгури]] [[sv:Uigurer]] [[ta:உய்குர் மக்கள்]] [[tr:Uygurlar]] [[ug:ئۇيغۇر مىللىتى]] [[uk:Уйгури]] [[ur:اویغور]] [[vi:Người Uyghur]] [[vls:Oeigoern]] [[za:Veizvuzwj]] [[zh:维吾尔族]] [[zh-min-nan:Uyghur-cho̍k]] 7shk3x44n1t5pivvc1otmqiyyvni3jk 0 15246 569228 2012-06-13T07:07:33Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[jv:Jacques Chirac]] {{Шәхес | исем = Жак Ширак | рәсем =Jacques Chirac 2.jpg | рәсем_зурлыгы =200px | alt = Жак Ширак | рәсем язуы = Жак Ширак | тулы исем = Jacques Chirac | һөнәр = сәясәтче | туу датасы = 29.11.1932 | туу җире = [[Париж]], [[Франция]] | гражданлык = | милләт = француз | үлем датасы = | үлем җире = | әти =Абель Франсуа Ширак | әни =Мари-Луиза Валетт | ир = | хатын = Бернадетт Шодрон де Курсель (1956 елдан) | балалар = Лоранс һәм Клод | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Жак Рене́ Шира́к''' ([[Француз теле|фр.]] ''Jacques René Chirac'', [[1932 ел|1932 елның]] [[29 ноябрь|29 ноябрендә]] Парижда туды) – [[Франция]] сәясәтчесе, 22нче [[Франция]] президенты. {{DEFAULTSORT:Ширак, Жак}} [[Төркем:Франция президентлары]] [[af:Jacques Chirac]] [[am:ዣክ ሺራክ]] [[an:Jacques Chirac]] [[ar:جاك شيراك]] [[arz:جاك شيراك]] [[ast:Jacques Chirac]] [[az:Jak Şirak]] [[bat-smg:Žāks Širāks]] [[be:Жак Шырак]] [[be-x-old:Жак Шырак]] [[bg:Жак Ширак]] [[bn:জাক শিরাক]] [[br:Jacques Chirac]] [[bs:Jacques Chirac]] [[ca:Jacques Chirac]] [[co:Jacques Chirac]] [[cs:Jacques Chirac]] [[cv:Жак Ширак]] [[cy:Jacques Chirac]] [[da:Jacques Chirac]] [[de:Jacques Chirac]] [[el:Ζακ Σιράκ]] [[en:Jacques Chirac]] [[eo:Jacques Chirac]] [[es:Jacques Chirac]] [[et:Jacques Chirac]] [[eu:Jacques Chirac]] [[fa:ژاک شیراک]] [[fi:Jacques Chirac]] [[fiu-vro:Chiraci Jacques]] [[fr:Jacques Chirac]] [[frp:Jacques Chirac]] [[fy:Jacques Chirac]] [[ga:Jacques Chirac]] [[gl:Jacques Chirac]] [[gv:Jacques Chirac]] [[he:ז'אק שיראק]] [[hi:ज़्याक शिराक]] [[hr:Jacques Chirac]] [[hsb:Jacques Chirac]] [[hu:Jacques Chirac]] [[hy:Ժակ Շիրակ]] [[ia:Jacques Chirac]] [[id:Jacques Chirac]] [[io:Jacques Chirac]] [[is:Jacques Chirac]] [[it:Jacques Chirac]] [[ja:ジャック・シラク]] [[jv:Jacques Chirac]] [[ka:ჟაკ შირაკი]] [[ko:자크 시라크]] [[ku:Jacques Chirac]] [[la:Iacobus Chirac]] [[li:Jacques Chirac]] [[lt:Jacques Chirac]] [[lv:Žaks Širaks]] [[mk:Жак Ширак]] [[mr:जाक शिराक]] [[ms:Jacques Chirac]] [[nds:Jacques Chirac]] [[nl:Jacques Chirac]] [[nn:Jacques Chirac]] [[no:Jacques Chirac]] [[nrm:Jacques Chirac]] [[oc:Jacques Chirac]] [[pl:Jacques Chirac]] [[pt:Jacques Chirac]] [[rm:Jacques Chirac]] [[ro:Jacques Chirac]] [[ru:Ширак, Жак]] [[sa:ज्याक शिराक]] [[scn:Jacques Chirac]] [[sco:Jacques Chirac]] [[sh:Jacques Chirac]] [[simple:Jacques Chirac]] [[sk:Jacques Chirac]] [[sl:Jacques Chirac]] [[sq:Jacques Chirac]] [[sr:Жак Ширак]] [[sv:Jacques Chirac]] [[ta:ஜாக் சிராக்]] [[tg:Жак Ширак]] [[th:ฌัก ชีรัก]] [[tl:Jacques Chirac]] [[tr:Jacques Chirac]] [[ty:Jacques Chirac]] [[uk:Жак Ширак]] [[vi:Jacques Chirac]] [[war:Jacques Chirac]] [[yi:זשאק שיראק]] [[yo:Jacques Chirac]] [[zh:雅克·希拉克]] [[zh-min-nan:Jacques Chirac]] [[zh-yue:希拉克]] 5iecjrkllw652xdqq6ek6c65hc0383i 0 15254 569114 2012-06-12T18:43:39Z Frhdkazan 3171 '''Сөнничелек''' ([[гарәп теле|гар.]]: '''أهل السنة''' – ''Әһл әс-сүннә''), [[Ислам]] [[юнәлеш]]ләре арасында иң киң бер [[тармак]]ның [[аталыш]]ы. Ислам [[дин]]ендәге өч сәяси юнәлешнең берсе ([[шигыйлек]] һәм [[хариҗилек]] белән беррәттән). Сөнничелек эчендә дә төрле [[мәзһәб]]ләр һәм юнәлешләр бар. Сөнни мәзһәбләр дүртәү: * [[Хәнәфи мәзһәбе|Хәнәфи]] * [[Шәфигый мәзһәбе|Шәфигый]] * [[Мәлики мәзһәбе|Мәлики]] * [[Хәнбәли мәзһәбе|Хәнбәли]] [[Төркем:Ислам]] [[ace:Ahlussunah Wal-jama'ah]] [[ar:أهل السنة والجماعة]] [[ast:Sunismu]] [[az:Sünni]] [[be:Суніты]] [[be-x-old:Суніты]] [[bg:Сунити]] [[bn:সুন্নি (ইসলাম)]] [[bs:Sunitski islam]] [[ca:Sunnisme]] [[ckb:سوننە]] [[cs:Sunnitský islám]] [[cy:Sunni]] [[da:Sunni-islam]] [[de:Sunniten]] [[diq:İslamo Sunni]] [[dv:ސުއްނީ މުސްލިމުން]] [[el:Σουνίτες]] [[en:Sunni Islam]] [[eo:Sunaismo]] [[es:Sunismo]] [[et:Sunniidid]] [[eu:Sunismo]] [[fa:سنی]] [[fi:Sunnalaisuus]] [[fo:Sunni Islam]] [[fr:Sunnisme]] [[fy:Soennisme]] [[gl:Sunismo]] [[he:אסלאם סוני]] [[hi:सुन्नी मुस्लिम]] [[hr:Suniti]] [[hu:Szunnita iszlám]] [[hy:Սուննի իսլամ]] [[id:Sunni]] [[is:Súnní]] [[it:Sunnismo]] [[ja:スンナ派]] [[jv:Sunni]] [[kk:Сунни Исләм]] [[kn:ಸುನ್ನಿ ಇಸ್ಲಾಂ]] [[ko:수니파]] [[ku:Sunîtî]] [[la:Secta Sunnitica]] [[lt:Sunizmas]] [[lv:Sunnītu islāms]] [[ml:സുന്നി]] [[mr:सुन्नी इस्लाम]] [[ms:Ahli Sunah Waljamaah]] [[my:ဆွန်နီမူဆလင်]] [[nl:Soennisme]] [[nn:Sunniislam]] [[no:Sunniislam]] [[os:Сунниттæ]] [[pl:Sunnizm]] [[ps:سني اسلام]] [[pt:Sunismo]] [[ro:Sunnism]] [[ru:Сунниты]] [[sco:Sunni Islam]] [[sh:Сунити]] [[simple:Sunni Islam]] [[sk:Sunnitský islam]] [[so:Ahlu sunno waljamaaca]] [[sq:Islami Sunnit]] [[sr:Сунити]] [[sv:Sunniter]] [[sw:Wasunni]] [[ta:சுன்னி இஸ்லாம்]] [[te:సున్నీ ఇస్లాం]] [[tg:Суннӣ]] [[th:ซุนนีย์]] [[tl:Islam na Sunni]] [[tr:Ehl-i Sünnet]] [[uk:Сунізм]] [[ur:اہل سنت]] [[uz:Ahl as-Sunna val-Jamoa]] [[vi:Hồi giáo Sunni]] [[war:Sunni Islam]] [[yi:סוניס]] [[yo:Sunni]] [[zh:遜尼派]] [[zh-yue:遜尼派]] fnp6jhbbfqmbqfsjf39arw605lzzcm9 10 15351 569187 2012-06-12T22:48:12Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[tg:Шаблон:User tr-4]] {{User lang | lang = tr | name = Төрек теле | level = 4 | size = | info = Bu kullanıcı '''[[:Төркем:User tr|Türkçe]]''''yi '''[[:Төркем:User tr-4|ana dili gibi]]''' anlıyor }} [[Төркем:Төрек телле кулланучылар]]<noinclude> [[ar:قالب:مستخدم tr-4]] [[arz:قالب:User tr-4]] [[az:Şablon:User tr-4]] [[ce:Куцкеп:User tr-4]] [[da:Skabelon:Bruger tr-4]] [[de:Vorlage:User tr-4]] [[el:Πρότυπο:Χρήστης tr-4]] [[en:Template:User tr-4]] [[es:Plantilla:·Usuarios por idioma (tr-4)]] [[eu:Txantiloi:·Hizkuntza (tr-4)]] [[fr:Modèle:Utilisateur tr-4]] [[gag:Şablon:Kullanıcı tr-4]] [[he:תבנית:User tr-4]] [[it:Template:Utente tr-4]] [[krc:Шаблон:User tr-4]] [[lad:Xablón:User tr-4]] [[mg:Endrika:User tr-4]] [[ml:ഫലകം:User tr-4]] [[mn:Загвар:User tr-4]] [[nl:Sjabloon:Gebruiker tr-4]] [[nv:Bee álnééhí:User tr-4]] [[pdc:Moddel:User tr-4]] [[pl:Szablon:User tr-4]] [[ro:Format:Utilizator tr-4]] [[ru:Шаблон:User tr-4]] [[sq:Stampa:User tr-4]] [[sr:Шаблон:Корисник tr-4]] [[sv:Mall:Användare tr-4]] [[tg:Шаблон:User tr-4]] [[tk:Şablon:User tr-4]] [[tr:Şablon:Kullanıcı tr-4]] [[uz:Andoza:User tr-4]] [[zh:Template:User tr-4]] </noinclude> r106fg45esm5oj9podjief7ti6ei6c5 0 15386 569044 2012-06-12T14:12:09Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[frr:Sarajevo]] {{Rq|stub}} {{Торак пункт |халәт= Шәһәр |ил= Босния һәм Герцеговина |мәйдан= 142 |герб= Coat of arms of Sarajevo.svg |байрак= Flag of Sarajevo.svg |байрак киңлеге= |өлкә=Сарай кантоны |эчке бүленеш= |халык саны= 304 600 |исәбен алу=2008 |башлык төре=шәһәр башлыгы |башлык исеме=Алия Бахмон |статус алу датасы= |сайт=http://www.sarajevo.ba/ |официаль тел= |нигезләнгән=1243 |климат= }} '''Сара́ево''' ([[Серб теле|серб.]] ''Сарајево'', [[Босний теле|босн.]] ''Sarajevo'') – [[Босния һәм Герцеговина]] [[башкала]]сы. [[1507 ел]]га кадәр шәһәр ''Врхбосна'' исемен йөртте. Диңгез биеклеге белән чагыштырганда 500 метр биеклегендә урнашкан. {{Аурупа башкалалары}} [[Төркем:Аурупа башкалалары]] {{Link FA|bs}} {{Link GA|cs}} {{Link GA|ja}} [[af:Sarajevo]] [[am:ሳራዬቮ]] [[an:Sarajevo]] [[ar:سراييفو]] [[ast:Sarayevu]] [[az:Sarayevo]] [[bat-smg:Sarajevs]] [[be:Горад Сараева]] [[be-x-old:Сараева]] [[bg:Сараево]] [[bn:সারায়েভো]] [[bo:ས་ར་ཇི་བོ།]] [[br:Sarajevo]] [[bs:Sarajevo]] [[ca:Sarajevo]] [[crh:Sarayevo]] [[cs:Sarajevo]] [[cu:Сараѥво]] [[cv:Сараево]] [[cy:Sarajevo]] [[da:Sarajevo]] [[de:Sarajevo]] [[diq:Serayevo]] [[dsb:Sarajewo]] [[el:Σαράγεβο]] [[en:Sarajevo]] [[eo:Sarajevo]] [[es:Sarajevo]] [[et:Sarajevo]] [[eu:Sarajevo]] [[fa:سارایوو]] [[fi:Sarajevo]] [[fiu-vro:Sarajevo]] [[fr:Sarajevo]] [[frp:Sarajevo]] [[frr:Sarajevo]] [[fy:Sarajevo]] [[ga:Sairéavó]] [[gd:Sarajevo]] [[gl:Saraievo - Sarajevo]] [[gv:Sarajevo]] [[he:סראייבו]] [[hif:Sarajevo]] [[hr:Sarajevo]] [[hsb:Sarajewo]] [[ht:Sarayevo]] [[hu:Szarajevó]] [[hy:Սարաևո]] [[id:Sarajevo]] [[ie:Sarajevo]] [[io:Sarajevo]] [[is:Sarajevó]] [[it:Sarajevo]] [[ja:サラエヴォ]] [[jv:Sarajevo]] [[ka:სარაევო]] [[kk:Сараево]] [[ko:사라예보]] [[ku:Sarayevo]] [[la:Seraium]] [[lad:Sarajevo]] [[lb:Sarajevo]] [[lij:Sarajèvo]] [[lmo:Sarajevo]] [[ln:Sarajevo]] [[lt:Sarajevas]] [[lv:Sarajeva]] [[mi:Sarajevo]] [[mk:Сараево]] [[mr:सारायेव्हो]] [[ms:Sarajevo]] [[mt:Sarajevo]] [[nah:Sarayevo]] [[nl:Sarajevo]] [[nn:Sarajevo]] [[no:Sarajevo]] [[nov:Sarajevo]] [[oc:Sarajevo]] [[os:Сараево]] [[pap:Sarajevo]] [[pl:Sarajewo]] [[pms:Sarajevo]] [[pnb:ساراجیوو]] [[pt:Sarajevo]] [[qu:Sarajevo]] [[ro:Sarajevo]] [[roa-rup:Sarajevo]] [[ru:Сараево]] [[sah:Сараево]] [[sc:Sarajevo]] [[sco:Sarajevo]] [[sh:Sarajevo]] [[simple:Sarajevo]] [[sk:Sarajevo]] [[sl:Sarajevo]] [[sm:Sarajevo]] [[sq:Sarajeva]] [[sr:Сарајево]] [[sv:Sarajevo]] [[sw:Sarayevo]] [[ta:சாரயேவோ]] [[tg:Сараево]] [[th:ซาราเยโว]] [[tl:Sarajevo]] [[tr:Saraybosna]] [[tum:Sarajevo]] [[udm:Сараево]] [[ug:سارايېۋو]] [[uk:Сараєво]] [[ur:سرائیوو]] [[vec:Sarajevo]] [[vep:Sarajevo]] [[vi:Sarajevo]] [[vo:Sarajevo]] [[war:Sarajevo]] [[wo:Saarayego]] [[yi:סאראיעווא]] [[yo:Sarajevo]] [[zh:塞拉耶佛]] [[zh-min-nan:Sarajevo]] apqpv32ypkx8alyql3ntxovplo95pic 0 15431 569026 2012-06-12T12:00:43Z Рашат Якупов 1864 /* Вакыйгалар */ {{alsonumber|1917}} {{Ел өчен навигация|1917}} {{Гасыр өчен навигация|20}} '''1917 ел''' – [[дүшәмбе]] көненнән башланган [[ел]]. == Вакыйгалар == * [[6 март]] — [[Финляндия]] автономиясен торгызу турында манифест чыкты. * [[31 март]] — [[АКШ]] [[Дания]]дән 25 млн $ өчен [[Виргин утраулары]]н сатып ала. * [[6 апрель]] — [[АКШ]] [[Беренче дөнья сугышы]]на керә. * [[1 июль]] — [[Русия]] беренче тапкыр [[җәйге вакыт]]ка күчә. * [[14 июль]] — [[Финляндия]] автономиясен игълан итү. * [[20 июль]] — [[BMW]] сәүдә маркасы теркәлә. * [[21 июль]] — [[Александр Керенский]] [[Вакытлы хөкүмәт]]не җитәкли. * [[22 июль]] — Эчке Русия һәм Себер төрки-татарларының Милли-мәдәни мөхтәрияте игълан ителә. * [[23 октябрь]] — [[Русия]]нең социал-демократ эшчеләр утырышында [[Октябрь инкыйлабы|хәрби түнтәрелеш]] хакында карар кабул ителә. == Туулар == Шулай ук карагыз: [[:Төркем:1917 елда туганнар]] * [[29 май]] — [[Джон Кеннеди]], 35нче [[АКШ]] президенты. * [[20 июль]] — [[Рәисә Ишморатова]], [[татарлар|татар]] драматургы. * [[14 декабрь]] – [[Сәет Шәкүров]], драматург. == Вафатлар == Шулай ук карагыз: [[:Төркем:1917 елда вафатлар]] [[Төркем:1917 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:1917]] [[am:1917 እ.ኤ.አ.]] [[an:1917]] [[ar:ملحق:1917]] [[arz:1917]] [[ast:1917]] [[av:1917]] [[az:1917]] [[bat-smg:1917]] [[bcl:1917]] [[be:1917]] [[be-x-old:1917]] [[bg:1917]] [[bh:१९१७]] [[bn:১৯১৭]] [[bpy:মারি ১৯১৭]] [[br:1917]] [[bs:1917]] [[ca:1917]] [[ckb:١٩١٧]] [[co:1917]] [[crh:1917]] [[cs:1917]] [[csb:1917]] [[cv:1917]] [[cy:1917]] [[da:1917]] [[de:1917]] [[diq:1917]] [[el:1917]] [[en:1917]] [[eo:1917]] [[es:1917]] [[et:1917]] [[eu:1917]] [[fa:۱۹۱۷ (میلادی)]] [[fi:1917]] [[fiu-vro:1917]] [[fo:1917]] [[fr:1917]] [[frp:1917]] [[frr:1917]] [[fur:1917]] [[fy:1917]] [[ga:1917]] [[gag:1917]] [[gan:1917年]] [[gd:1917]] [[gl:1917]] [[gn:1917]] [[gv:1917]] [[he:1917]] [[hi:१९१७]] [[hif:1917]] [[hr:1917.]] [[hsb:1917]] [[ht:1917 (almanak gregoryen)]] [[hu:1917]] [[hy:1917]] [[ia:1917]] [[id:1917]] [[ilo:1917]] [[io:1917]] [[is:1917]] [[it:1917]] [[ja:1917年]] [[jbo:1917moi]] [[jv:1917]] [[ka:1917]] [[kg:1917]] [[kk:1917 жыл]] [[kn:೧೯೧೭]] [[ko:1917년]] [[krc:1917 джыл]] [[ksh:Joohr 1917]] [[ku:1917]] [[kv:1917 во]] [[kw:1917]] [[la:1917]] [[lb:1917]] [[li:1917]] [[lij:1917]] [[lmo:1917]] [[ln:1917]] [[lt:1917 m.]] [[lv:1917. gads]] [[map-bms:1917]] [[mdf:1917]] [[mhr:1917]] [[mi:1917]] [[mk:1917]] [[ml:1917]] [[mn:1917]] [[mr:इ.स. १९१७]] [[ms:1917]] [[myv:1917 ие]] [[nah:1917]] [[nap:1917]] [[nds:1917]] [[ne:सन् १९१७]] [[new:ई सं १९१७]] [[nl:1917]] [[nn:1917]] [[no:1917]] [[nov:1917]] [[nrm:1917]] [[oc:1917]] [[or:୧୯୧୭]] [[os:1917-æм аз]] [[pa:੧੯੧੭]] [[pam:1917]] [[pi:१९१७]] [[pl:1917]] [[pnb:1917]] [[pt:1917]] [[qu:1917]] [[ro:1917]] [[ru:1917 год]] [[rue:1917]] [[sah:1917]] [[scn:1917]] [[se:1917]] [[sh:1917]] [[simple:1917]] [[sk:1917]] [[sl:1917]] [[sq:1917]] [[sr:1917]] [[stq:1917]] [[su:1917]] [[sv:1917]] [[sw:1917]] [[ta:1917]] [[te:1917]] [[tet:1917]] [[th:พ.ศ. 2460]] [[tk:1917]] [[tl:1917]] [[tpi:1917]] [[tr:1917]] [[ty:1917]] [[udm:1917 ар]] [[uk:1917]] [[ur:1917ء]] [[uz:1917]] [[vec:1917]] [[vi:1917]] [[vls:1917]] [[vo:1917]] [[wa:1917]] [[war:1917]] [[yi:1917]] [[yo:1917]] [[zh:1917年]] [[zh-min-nan:1917 nî]] [[zh-yue:1917年]] rgrlkm0rcgyujaa3jhplm48kidwmy2n 0 15457 569031 2012-06-12T12:37:12Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот өстәде: [[arz:صلاة (إسلام)]] {{Ислам}} [[Файл:Mosque.jpg|250px|right|Намаз]] '''Нама́з''' яки '''салә́т''' ({{lang-ar|صلاة}}‎‎; {{lang-fa|نماز}}; {{lang-tr|Namaz}}) – [[Ислам]] динендә мәҗбүри яки өстәмә гыйбадәт. Мәҗбүри намаз ([[фарыз]]) көненә биш тапкыр укыла. Исламның [[Исламның биш баганасы|биш багана]]сының берсе. Намаз [[ракәгать]]ләрдән тора. Мәҗбүри намазның биш төре бар: [[Иртәнге намаз]], [[Өйлә намазы]], [[Икенде намазы]], [[Ахшам намазы]], [[Ястү намазы]]. Шулай ук [[Җомга намазы]], [[Гает намазы]], [[Нәфел намазы]] һ. б. намаз төрләре бар. == Намаз уку өчен мәҗбүри шартлар == # Ритуаль чисталык — [[госел]]ле һәм [[тәһарәт]]ле булу. # Чиста урын — [[нәҗес]]ләрсез булган урын сайлау. # [[Кыйбла]] — йөз белән кыйблага табан юнәлү. # Ният — намаз укуга ният булу. # Изар — кием очларының тубыктан түбән төшмәве. # Кием — киемнең нәҗесләрдән пакъ булуы һәм [[шәригать]] таләпләренә туры килүе. # Аеклык ([[алкоголь]], [[тәмәке]], [[наркотик матдәләр]] катгый тыелган). == Намазның рөкенләре - эчендәге фарызлары == # Тәкбир - намазга керешкәндә [[Тәкбир|Аллаһу әкбәр]] дию. # Кыйәм - кимендә 3 [[аять]] укырлык вакыт аякүрә тору. # Кыйраәт - кыйәмдә кимендә 3 [[аять]] уку. # Рөкүгъ - кыйәмнән соң бил тигелтен бөгелү. # Сүҗүд - ике тапкыр сәҗдә кылу. # Кугъүд - намазның ахырында утырып тору. # Тәртип - тәртип белән башкару. == Намаз уку тыелган вакыт == * Кыяш чыгып, сөңге биеклегенә хәтле күтәрелүенәчә булган вакыт. * Кояш [[зәвәл]]дә булганда. * Кояш баткан вакытта. == Намаз төрләре == {| class="wikitable" !rowspan=2| Исеме !rowspan=2| Вакыты !colspan=2| [[Фарыз]]га хәтле [[сөннәт]] !rowspan=2| [[Фарыз]] !colspan=2| [[Фарыз]]дан соңгы [[сөннәт]] |- !| [[Сөнниләр]]дә !| [[Шигыйләр]]дә !| [[Сөнниләр]]дә !| [[Шигыйләр]]дә |- | [[Иртәнге намаз|Фәҗер (Иртәнге)]] ('''فجر''') | Таң атып кояш чыкканчы | 2 ракәгать | 2 ракәгать | 2 ракәгать | — | — |- | [[Өйлә намазы|Зуһр (Өйлә)]] ('''ظهر''') | Төштән соң | 4 ракәгать | 8 ракәгать | 4 ракәгать | 2 ракәгать | — |- | [[Икенде намазы|Гаср (Икенде)]] ('''عصر''') | Шәүләнең озынлыгы төштәгедән ике тапкыр озынайгач | 4 ракәгать | 8 ракәгать | 4 ракәгать | — | — |- | [[Ахшам намазы|Мәгъриб (Ахшам)]] ('''مغرب''') | Кояш баткач | — | — | 3 ракәгать | 2 ракәгать | — |- | [[Ястү намазы|Гыйшә (Ястү)]] ('''عشاء''') | Шәфәкъ кызыллыгы бетү белән | 4 ракәгать | 4 ракәгать | 4 ракәгать | 2 ракәгать | 2 ракәгать |} == Чыганак == * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Намаз Урыс википидиясе] * {{китап|автор=Әхмәдһади Максуди|исем=Гыйбадате Исламия}} == Сылтамалар == * [http://dagvat.ru/namaz.rar "Намаз уку тәртибе" китабын йөкләү] * [http://medrese.kukmara.ru/namaz_uqu_tartibi/ Намаз уку, тәһарәт алу тәртибе] {{Намаз}} [[Төркем:Намаз|*]] [[Төркем:Исламның биш баганасы]] [[ace:Salat]] [[ar:الصلاة في الإسلام]] [[arz:صلاة (إسلام)]] [[ast:Salat]] [[av:Как]] [[az:Namaz]] [[ba:Намаҙ]] [[bn:নামাজ]] [[bs:Namaz]] [[ca:Pregària salat]] [[ce:Ламаз]] [[ckb:نوێژ]] [[cs:Salát (islám)]] [[cv:Намаз]] [[cy:Salah]] [[da:Salah]] [[de:Salat (Gebet)]] [[dv:ނަމާދު]] [[en:Salah]] [[es:Salat]] [[fa:نماز (اسلام)]] [[fi:Salat]] [[fr:Salat (islam)]] [[gu:નમાઝ]] [[he:צלאה]] [[hi:नमाज़]] [[hr:Namaz (islam)]] [[id:Salat]] [[it:Ṣalāt]] [[ja:サラート]] [[jv:Shalat]] [[ka:ნამაზი]] [[kk:Намаз]] [[kn:ನಮಾಜ್]] [[ko:살라트]] [[ku:Nimêj (selat)]] [[lb:Salat]] [[lbe:Чак]] [[lt:Salat]] [[lv:Salāhs]] [[ml:സലാ]] [[ms:Solat]] [[ne:नमाज]] [[nl:Salat (islam)]] [[no:Salah]] [[pl:Salat]] [[pnb:نماز]] [[pt:Salá]] [[ru:Намаз]] [[sd:نماز]] [[sh:Salat]] [[so:Salaad]] [[sq:Namazi]] [[sr:Намаз (молитва)]] [[su:Solat]] [[sv:Salah]] [[ta:தொழுகை]] [[tg:Намоз]] [[th:ละหมาด]] [[tr:Namaz]] [[uk:Салят]] [[ur:نماز]] [[uz:Namoz]] [[xmf:ნამაზი]] [[zh:礼拜]] [[zh-min-nan:Lé-pài]] 2fa31pu60sn850xgg04aoltuhletp7r 0 15580 569212 2012-06-13T04:08:08Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот өстәде: [[lij:2012]] {{Хәзерге вакыйгалар}} {{alsonumber|2012}} '''2012 ел''' — [[якшәмбе]] көненнән башланган кәбисә елы. {{Ел өчен навигация|2012}} * [[Һиҗри тәкъвиме]]ндә 1433–1434 еллар. * [[Буддист тәкъвиме]]ндә 2555 елы. * [[Файл:Flag_of_North_Korea.svg|20px]] [[Корея Халык Демократик Җөмһүрияте]]нең [[Чучхе тәкъвиме]]ндә 101 елы. * {{Байрак/Япония}} [[Япония]] өчен [[Хэйсэй периодында]] 24 елы. * {{Байрак/Татарстан}} [[Татарстан]]да — тарихи-мәдәни мирас елы<ref>[http://tat.tatar-inform.ru/news/2012/01/26/72647/ Р.Миңнеханов 2012 елны Татарстанда Тарихи-мәдәни мирас елы дип игълан итү турындагы Указга кул куйды]</ref> һәм [[Коръән]] елы<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24464437.html Татарстан Диния нәзарәте 2012 елны Коръән елы дип игълан итте]</ref>. * {{Байрак/Русия}} [[Русия]] - Русия тарихы елы<ref>[http://www.ruskline.ru/news_rl/2012/01/10/dmitrij_medvedev_podpisal_ukaz_o_provedenii_v_2012_godu_v_rossii_goda_rossijskoj_istorii Дмитрий Медведев 2012 елда Русиядә "Русия тарихы елы"н үткәрү буенча боерык имзалады.]</ref>. * [[Файл:Azatliq.jpg|40px]] [[Азатлык радиосы]] тәкъвимендә — «Казан — Азатлык» елы<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24438609.html Безне "Азатлык" берләштерде]</ref>. * [[ТЮРКСОЙ]] илләрендә — [[Мирза Фатали Ахундзадә]] елы<ref>[http://tat.tatar-inform.ru/news/mir/2012/01/30/72726/ ТӨРКСОЙ 2012 елны азәрбайҗан драматургы Мирза Фатали Ахундзадә елы дип игълан итте]</ref>. '''{{Байрак/БМО}} [[БМО]]ның [[тәкъвим]]ендәге [[вакыйга]]лар<ref>[http://www.un.org/en/events/observances/index.shtml БМОның истәлекле даталар, еллар һәм унъеллыклары]</ref>''' * [http://social.un.org/coopsyear/ 2012 Халыкара кооперативлар елы] ([[БМО]]ның [http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/64/136 A/RES/64/136 резолюциясе] нигезендә). * [http://www.un.org/en/events/sustainableenergyforall/ 2012 Халыкара тотрыклы энергия чыганаклары елы] ([[БМО]]ның [http://www.un.org/ga/search/view_doc.asp?symbol=A/RES/65/151 A/RES/65/151 резолюциясе] нигезендә). * [http://www.unesco.org/new/en/education/themes/education-building-blocks/literacy/ 2003–2012 Барлык кешеләрнең мәгърифәткә ирешү буенча халыкара унъеллыгы] ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/56/116 A/RES/56/116 резолюциясе] нигезендә). * [http://social.un.org/index/IndigenousPeoples.aspx 2005–2014 Дөньяның төп халыкларның икенче халыкара унъеллыгы] ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/59/174 A/RES/59/174 резолюциясе] нигезендә). * 2005–2014 [[Тотрыклы үсеш]] [[мәгърифәт]]е унъеллыгы ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/57/254 A/RES/57/254 резолюциясе] нигезендә). * [http://www.un.org/waterforlifedecade/ 2005–2015 "Яшәү өчен су" халыкара адымлар унъеллыгы] ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/58/217 A/RES/58/217 резолюциясе] нигезендә). * 2006–2016 Зарарланган [[регион]]нарны торгызу һәм [[тотрыклы үсеш|тотрыклы үстерү]] унъеллыгы ([[Чернобыль]] [[һәлакәт]]еннән соң өченче ун еллык) ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/62/9 A/RES/62/9 резолюциясе] нигезендә). * 2008–2017 [[Ярлылык]]ны бетерү буенча икенче унъеллыгы ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/62/205 A/RES/62/205 резолюциясе] нигезендә). * [http://www.un.org/en/events/desertification_decade/ 2010–2020 Җирләрнең чүлләргә әверелүгә каршы көрәш һәм чүлләр унъеллыгы] ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/62/195 A/RES/62/195 резолюциясе] нигезендә). * [http://www.who.int/roadsafety/decade_of_action/en/index.html 2011–2020 Юл хәрәкәте иминлеген үстерү буенча адымлар унъеллыгы] ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/64/255 A/RES/64/255 резолюциясе] нигезендә). * [http://www.cbd.int/2011-2020/ 2011–2020 Биотөрлелек унъеллыгы] ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/65/161 A/RES/65/161 резолюциясе] нигезендә). * 2011–2020 [[Колониализм]]ны бетерү буенча өченче халыкара унъеллыгы ([[БМО]]ның [http://www.un.org/Docs/journal/asp/ws.asp?m=A/RES/65/119 A/RES/65/119 резолюциясе] нигезендә). {{Гасыр өчен навигация|21}} == Вакыйгалар == === Гыйнвар === * [[1 гыйнвар]] — [[Татарстан гимны]] сүзләренә бәйге башланды<ref>[http://www.azatliq.org/content/news/24439408.html Татарстан гимны сүзләренә бәйге башлана]</ref>. * [[1 гыйнвар]] — [[Дания]] [[Аурупа берлеге]]ндә рәислек итә башлады<ref>[http://www.azatliq.org/archive/news/20120101/570/570.html?id=24439285 Дания Европа берлегендә рәислек итәчәк]</ref>. * [[15 гыйнвар]] — [[Казакъстан]]да вакытыннан алда парламент сайлавы узды. Иң күп тавышны «Нур Отан» халык-демократик фиркасе казанды (80,99 %)<ref>[http://www.azatliq.org/archive/news/20120117/570/570.html?id=24454400 Казакъстанда парламент сайлавының соңгы нәтиҗәләре игълан ителде]</ref>. * [[17 гыйнвар]] — [[Мартин Шульц]] [[Аурупа парламенты]] башлыгы булып сайлана<ref>[http://www.ria.ru/world/20120117/541523558.html Избран новый председатель Европарламента] {{ref-ru}}</ref>. * [[18 гыйнвар]] — [[Википедия]] [[АКШ конгрессы]]нда каралган интернетта пиратлыкка каршы канун өлгесенә протест белдереп, үзенең [[:en:|инглиз телле бүлеген]] бер көнгә ябып куйды<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24455960.html "Wikipedia ябылса, протест дулкыны зур булачак"]</ref>. * [[22 гыйнвар]] — [[Финляндия]]дә президент сайлавы<ref>[http://www.azatliq.org/archive/news/20120122/570/570.html?id=24459379 Финляндиядә президент сайлавы үтә]</ref>. * [[23 гыйнвар]] — [[Аурупа берлеге]] [[Иран]] нефтен кертүгә [[эмбарго]] игълан итте<ref>[http://www.vedomosti.ru/newsline/news/1482457/v_es_dogovorilis_o_zaprete_na_importa_nefti_iz_irana ЕС ввел эмбарго на импорт нефти из Ирана] {{ref-ru}}</ref>. * [[25 гыйнвар|25]]—[[29 гыйнвар]] — [[Швейцария]]нең [[Давос]] шәһәрендә Бөтендөнья икътисаң форумы<ref>[http://echo.msk.ru/news/852355-echo.html Форум в Давосе] {{ref-ru}}</ref>. * [[26 гыйнвар]] — [[Татарстан]] президенты [[Рөстәм Миңнеханов]] «2012 елны Татарстанның тарихи-мәдәни мирасы елы» дип игълан итү турында фәрманга кул куйды<ref>[http://www.azatliq.org/archive/news/20120126/570/570.html?id=24463650 Миңнеханов 2012 елны "Татарстанның тарихи-мәдәни мирасы елы" дип игълан итте]</ref>. === Февраль === * [[7 февраль]] — [[Татарстан гербы]]на 20 ел тулды<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24475716.html Татарстан туграсына 20 ел: заманча караш]</ref>. * [[10 февраль]] — [[КФУ]]да түләүсез татар теле курслары башланды<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24480212.html Казан урыслары татар телен өйрәнә башлады]</ref>. * [[21 февраль]] — [[Азатлык радиосы]] «Азатлыкта Википедия» шәлкемен башлап җибәрә<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24491358.html Азатлыкта Википедия: Татар теле]</ref>. * [[21 февраль]] — [[Казан]]да [[Халыкара туган тел көне]] уңаеннан [[Татар иҗтимагый үзәге]] һәм [[«Азатлык» татар яшьләре берлеге]] пикетлар үткәрде<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24491722.html Казанда Халыкара Ана теле көнендә ике пикет узды]</ref>. === Март === === Апрель === === Май === === Июнь === * [[10 июнь]] — [[Болгар]]да рәсми рәвештә [[Ислам]] динен кабул ителүгә 1090 ел тулуга багышланган җыен кысаларында Болгарда [[Ак мәчет (Болгар)|Ак мәчет]] ачылды<ref>[http://www.azatliq.org/content/article/24609988.html#relatedInfoContainer Болгар җыены: Таҗетдин барс сынына фатиха бирде]</ref>. === Июль === === Август === === Сентябрь === === Октябрь === === Ноябрь === === Декабрь === == Көтелгән вакыйгалар == * [[4 март]] — [[Русия]] президент сайлаулары булачак. * [[26 май]] — [[Бакы]]да ([[Азәрбайҗан]]) [[Евровидение 2012]] финалы үтәчәк. * [[27 июль]] — [[Җәйге Олимпия уеннары 2012]] чарасы ачылышы булачак. === {{Байрак/БМО}} [[БМО]] кысаларындагы очрашулар, конференцияләр һәм вакыйгалар тәкъвиме<ref>[http://www.un.org/en/events/ [[БМО]] кысаларындагы очрашулар, конференцияләр һәм вакыйгалар тәкъвиме]</ref> === ==== Апрель ==== * [[3 апрель]] - [[Рим]]да ([[Италия]]) [[Файл:IFAD_logo.png|40px]] [[Халыкара авыл хуҗалыгын үстерү фонды]] [[директорлар шурасы]]ның 105нче утырышы башлана * [[16 апрель]] - [[Женева]]да ([[Швейцария]]) [[Файл:WIPO_logo_2010.gif|40px]] [[Бөтендөнья интеллектуаль милек оешмасы]]ның ''Хөкүмәтара интеллектуаль милек һәм генетик ресурслары, гореф-гадәтләр, йолалар һәм фольклор буенча комитеты''ның 21нче утырышы башлана * [[16 апрель]] - [[Женева]]да ([[Швейцария]]) [[%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:OHCHR_logo.png|40px]] [[БМОның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсе]]нең ''Мөмкинчелекләре чикләнгән кешеләрнең хокуклары буенча комитеты''ның 7нче утырышы башлана * [[16 апрель]] - [[Монреаль]]да ([[Канада]]) [[%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:UNEP_logo.png|40px]] [[БМОның әйләнә тирән мохите программасы]]ның ''Озон буенча секретариаты'' идарә итү комитетының 66нче очрашуы башлана * [[16 апрель]] - [[Женева]]да ([[Швейцария]]) [[%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:OHCHR_logo.png|40px]] [[БМОның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсе]]нең ''Мигрант эшчеләре һәм аларның гайлә әгъзаларының хокукларын яклау буенча комитеты''ның 16нче утырышы башлана * [[18 апрель]] - [[Флоренция]]да ([[Италия]]) [[Файл:Flag_of_UNESCO.svg|20px]] [[ЮНЕСКО|Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы]]ның патронажы астында ''"Фән һәм технологияләр турында мәгълүмат таратуда сыйфат, тугрылык һәм күркәмлек" 12нче халыкара фән һәм технологияләр турында мәгълүмат тарату конференциясе'' башлана * [[20 апрель]] - [[Доха]]да ([[Катар]]) [[БМОның сәүдә һәм икътисади үсеш конференциясе оешмасы]] оештырган ''2012 Бөтендөнья инвестицияләр форумы'' башлана * [[21 апрель]] - [[Доха]]да ([[Катар]]) [[БМОның сәүдә һәм икътисади үсеш конференциясе оешмасы]]ның 13нче утырышы (UNCTAD XIII) башлана * [[23 апрель]] - [[Женева]]да ([[Швейцария]]) [[%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:OHCHR_logo.png|40px]] [[БМОның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсе]]нең ''Чикләнмәгән хөкүмәтара үсеш хокуклары буенча эшче төркеме''нең 13нче утырышы башлана * [[23 апрель]] - [[Дар-эс-Салам]]да ([[Танзания]]) [[Файл:Flag_of_UNESCO.svg|20px]] [[ЮНЕСКО|Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы]]ның ''Африка илләренең су ресурслары белән идарә сәясәте буенча фәнни конференциясе'' башлана * [[30 апрель]] - [[Женева]]да ([[Швейцария]]) [[%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:OHCHR_logo.png|40px]] [[БМОның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсе]]нең ''Африка чыгышлы кешеләрнең хәлләре буенча эксперт эшче төркеме''нең 11нче утырышы башлана * [[30 апрель]] - [[Женева]]да ([[Швейцария]]) [[%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:OHCHR_logo.png|40px]] [[БМОның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсе]]нең ''Дәлилсез кулга алулар буенча эшче төркеме''нең 63нче утырышы башлана * [[30 апрель]] - [[Женева]]да ([[Швейцария]]) [[%D0%A4%D0%B0%D0%B9%D0%BB:OHCHR_logo.png|40px]] [[БМОның кеше хокуклары буенча югары комиссары идарәсе]]нең ''Икътисади, иҗтимаги һәм мәдәни хокуклар буенча комитеты''ның 48нче утырышы башлана ==== Июнь ==== * [[20 июнь]] - [[Рио-де-Җанейро]]да ([[Бразилия]]) БМОның тотрыклы үсеш буенча конференциясе == Вафатлар == {{Төп мәкалә|2012 елда вафатлар исемлеге}} * [[5 гыйнвар]] — [[Фәнәвил Галиев]], татар артисты, режиссер, драматург, [[Татарстан]]ның халык артисты. * [[24 гыйнвар]] — [[Равил Бохараев]], татар язучысы, шагыйрь, публицист. * [[22 февраль]] — [[Фирдәвес Әхтәмова]], татар актрисасы. * [[26 февраль]] — [[Шамил Закиров]], [[Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры]] мөдире. * [[2 апрель]] — [[Фердинанд Фарсин]], татар артисты. * [[2 май]] — [[Туфан Миңнуллин]], күренекле [[татар]] [[язучы]]сы, [[драматург]], җәмәгать эшлеклесе, [[Татарстан Дәүләт шурасы]] депутаты. * [[28 май]] — [[Шәүкәт Биктимеров]], күренекле татар артисты. * [[4 июнь]] — [[Эдуард Хиль]], җырчы, [[РСФСР]] халык артисты. == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == == Нобель премиясе лауреатлары == == Шулай ук кара == == Искәрмәләр == <div class="reflist4" style="height: 70px; overflow: auto; padding: 3px" > {{Искәрмәләр|2}} </div> [[Төркем:2012 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:2012]] [[am:2012 እ.ኤ.አ.]] [[an:2012]] [[ar:ملحق:2012]] [[arc:2012]] [[arz:2012]] [[ast:2012]] [[ay:2012]] [[az:2012]] [[bat-smg:2012]] [[bcl:2012]] [[be:2012]] [[be-x-old:2012]] [[bg:2012]] [[bh:२०१२]] [[bjn:2012]] [[bn:২০১২]] [[br:2012]] [[bs:2012]] [[bxr:2012]] [[ca:2012]] [[ce:2012 шо]] [[ceb:2012]] [[ckb:٢٠١٢]] [[co:2012]] [[crh:2012]] [[cs:2012]] [[csb:2012]] [[cy:2012]] [[da:2012]] [[de:2012]] [[diq:2012]] [[el:2012]] [[en:2012]] [[eo:2012]] [[es:2012]] [[et:2012]] [[eu:2012]] [[ext:2012]] [[fa:۲۰۱۲ (میلادی)]] [[fi:2012]] [[fiu-vro:2012]] [[fo:2012]] [[fr:2012]] [[frp:2012]] [[frr:2012]] [[fur:2012]] [[fy:2012]] [[ga:2012]] [[gag:2012]] [[gan:2012年]] [[gd:2012]] [[gl:2012]] [[glk:2012]] [[gn:2012]] [[gv:2012]] [[he:2012]] [[hi:२०१२]] [[hif:2012]] [[hr:2012.]] [[ht:2012 (almanak gregoryen)]] [[hu:2012]] [[hy:2012]] [[ia:2012]] [[id:2012]] [[ilo:2012]] [[io:2012]] [[is:2012]] [[it:2012]] [[ja:2012年]] [[jv:2012]] [[ka:2012]] [[kk:2012 жыл]] [[kl:2012]] [[ko:2012년]] [[koi:2012’ во]] [[krc:2012 джыл]] [[ksh:Joohr 2012]] [[ku:2012]] [[kv:2012 во]] [[ky:2012-жыл]] [[la:2012]] [[lb:2012]] [[lez:2012 йис]] [[li:2012]] [[lij:2012]] [[lmo:2012]] [[lt:2012 m.]] [[lv:2012. gads]] [[mhr:2012]] [[mi:2012]] [[mk:2012]] [[ml:2012]] [[mr:इ.स. २०१२]] [[ms:2012]] [[mzn:۲۰۱۲ (میلادی)]] [[na:2012]] [[nah:2012]] [[nap:2012]] [[nds:2012]] [[nds-nl:2012]] [[ne:सन २०१२]] [[new:सन् २०१२]] [[nl:2012]] [[nn:2012]] [[no:2012]] [[nrm:2012]] [[nso:2012]] [[oc:2012]] [[os:2012-æм аз]] [[pag:2012]] [[pi:२०१२]] [[pl:2012]] [[pnb:2012]] [[pt:2012]] [[qu:2012]] [[ro:2012]] [[ru:2012 год]] [[rue:2012]] [[sah:2012]] [[scn:2012]] [[sco:2012]] [[se:2012]] [[sh:2012]] [[si:2012]] [[simple:2012]] [[sk:2012]] [[sl:2012]] [[so:2012]] [[sq:2012]] [[sr:2012]] [[stq:2012]] [[sv:2012]] [[sw:2012]] [[ta:2012]] [[te:2012]] [[tet:2012]] [[tg:2012]] [[th:พ.ศ. 2555]] [[tk:2012]] [[tl:2012]] [[tr:2012]] [[udm:2012 ар]] [[uk:2012]] [[ur:2012ء]] [[uz:2012]] [[vec:2012]] [[vi:2012]] [[vls:2012]] [[vo:2012]] [[wa:2012]] [[war:2012]] [[yi:2012]] [[yo:2012]] [[zea:2012]] [[zh:2012年]] [[zh-min-nan:2012 nî]] [[zh-yue:2012年]] 533zojxcfvrdg1thwbhn28xv71giiok 0 15640 569069 2012-06-12T16:04:57Z Frhdkazan 3171 '''Гайсә пәйгамбәр''' ([[Грек теле|грекча]] Ιησούς Χριστός, [[Рус теле|рус.]] ''Иисус Христос'', [[Латин теле|лат.]] ''Iesus Christus'') – [[Ислам]] диннәрендә [[пәйгамбәр]], [[Христианлык|христиан]] диннәрендә [[Тәңре]] hәм [[Ходай|Ходайның]] улы. Христиан дине буенча кеше гөнаһларын үзенә алган һәм алар өчен үлгән. Ислам дине буенча [[Мөхәммәд (с.г.с.)]] кадәр булган пәйгамбәр. Дөнья бетүе алдыннан җиргә кайтырга тиеш. {{тулыландырырга}} [[Төркем:Христианлык]] [[Төркем:Ислам пәйгамбәрләре]] [[az:İsa peyğəmbər]] [[de:Jesus Christus]] [[ee:Yesu Kristo]] [[got:𐌹𐌴𐍃𐌿𐍃 𐍇𐍂𐌹𐍃𐍄𐌿𐍃]] [[ha:Yesu Kristi]] [[jbo:iecu,ys]] [[ps:عيسى عليه السلام]] [[rm:Gesu da Nazaret]] [[ro:Iisus din Nazaret]] [[rw:Yesu Kristo]] [[szl:Jezus Chrystus]] [[vec:Gesù]] [[yi:יוזל]] [[yo:Jesu Kristi]] jzhlpr9qhv7a8dwfkw045tkt385ki78 0 15696 569115 2012-06-12T18:44:07Z Frhdkazan 3171 '''Хәнәфи мәзһәбе''' — [[Ислам]] [[дин]]ендә хәзергәчә яшәп килгән 4 [[мәзһәб]]нең берсе. Аңа күренекле [[фәкыйһ]], [[имам]] [[Ногман Әбү Хәнифә]] [[нигез]] сала. Хәнәфиләр башка мәзхәбләрдә аермалы буларак, [[шәригать]]не киң куллану белән бергә җирле [[гадәт]]ләрне дә оста [[файда]]ланалар. Алар башка диннәргә тынычрак [[мөнәсәбәт]]тә. == Таралышы == [[Азәрбайҗан]]нан башка, барлык төрки илләрдә [[сөнничелек|сөнни]] [[мөселман]]нарның күпчелеген тәшкил итә. Шулай ук [[Кытай]], [[Һиндстан]], [[Сүрия]] мөселманнары арасында киң таралган. == Моны да карагыз == * [[Әбү Хәнифә]] {{Мәзһәбләр}} [[Төркем:Мәзһәбләр]] [[ace:Hanafiy]] [[ar:حنفية]] [[az:Hənəfi məzhəbi]] [[bn:হানাফি]] [[bs:Hanefijski mezheb]] [[ca:Hanafisme]] [[ckb:مەزھەبی حەنەفی]] [[cs:Hanífovský mazhab]] [[de:Hanafiten]] [[en:Hanafi]] [[eo:Hanafismo]] [[es:Hanafí]] [[eu:Hanafi]] [[fa:حنفی]] [[fr:Hanafisme]] [[he:האסכולה החנפית]] [[hi:हनफी पन्थ]] [[hr:Hanefijski mezheb]] [[id:Mazhab Hanafi]] [[it:Hanafismo]] [[ja:ハナフィー学派]] [[jv:Mazhab Hanafi]] [[ko:하나피]] [[ml:ഹനഫി മദ്ഹബ്]] [[ms:Mazhab Hanafi]] [[nl:Hanafieten]] [[no:Hanafi]] [[pl:Hanafici]] [[pt:Hanafismo]] [[ru:Ханафитский мазхаб]] [[sh:Hanefijski mezheb]] [[simple:Hanafi]] [[sv:Hanafi]] [[te:హనఫీ]] [[tg:Ҳанафӣ]] [[tr:Hanefi]] [[ug:ھەنبەلىي مەزھىبى]] [[uk:Ханафітський мазхаб]] [[ur:حنفی]] [[zh:哈乃斐派]] t9nq2rmaxbkdgzlogromu7li543k3m9 100 15729 569131 2012-06-12T19:04:02Z ClaymoreBot 2757 яңарту * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Сания Гыйффәт|Рашат Якупов|2012-06-12T11:32:44Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Хәмит Зөбәер Кошай|Рашат Якупов|2012-06-11T17:27:06Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Хәсәнгата Габәши|Рашат Якупов|2012-06-10T08:04:19Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Заһирә Гомәрова|Рашат Якупов|2012-06-07T17:32:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Андрей Кошкин|Ilnur efende|2012-06-01T07:28:10Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Ватан|Ilnur efende|2012-05-31T08:18:24Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Себер татар теле|Ilnur efende|2012-05-28T11:35:07Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Әнәс Җомагылов|94.180.197.52|2012-05-27T20:34:39Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Лорин|Рашат Якупов|2012-05-27T13:23:45Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Евровидение 2013|Рашат Якупов|2012-05-27T13:01:33Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мидхәт Әхмәтов|Derslek|2012-05-25T17:38:16Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мидхәт Әбделмәнов|Derslek|2012-05-25T15:47:16Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Күңел радиосы|Zahidulla|2012-05-25T12:30:31Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Хәмдүнә Тимергалиева|Derslek|2012-05-24T15:39:56Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Фәһимә Хисамова|Рашат Якупов|2012-05-24T07:19:00Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Буҗак татарлары|Ilnur efende|2012-05-24T06:26:04Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|«Татарстан» радиосы|Derslek|2012-05-23T17:09:25Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Николай Никифоров|Рашат Якупов|2012-05-22T11:49:47Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Газиз Әлмөхәммәтов|Derslek|2012-05-19T16:07:08Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Габделрәүф Ниязбаев|Derslek|2012-05-19T13:57:08Z}} i5qgzk0s0a4rkfczc3b5onbczts4d56 0 15819 569190 2012-06-12T23:18:04Z Rubinbot 1288 r2.5.4) (робот үзгәртте: [[got:𐌼𐍉𐌽𐌶𐍉𐌽]] {{Торак пункт |халәт=Шәһәр |ил=Испания |мәйдан= |герб=Escudo de Monzón.svg |байрак=Bandera_de_Monzon.svg‎ |байрак киңлеге= |өлкә=Арагон |эчке бүленеш= |халык саны=17 115 |исәбен алу= |башлык төре=шәһәр башлыгы |башлык исеме=Фернандо Эрас Ладерас |статус алу датасы= |сайт= |официаль тел=Испан теле |нигезләнгән= |климат= }} '''Монсон''' ([[Испан теле|исп]]: ''Monzón'')- [[Испания]]дә урнашкан шәһәр. Халык саны – 17 115 кеше, мәйдан зурлыгы - 155.01 км². == Танлыган кешеләре == * [[Игнасио де Лусан]] ([[1702]]-[[1754]]) — язучы. * [[Хоакин Коста]] ([[1846]]-[[1911]]) — сәясәтче. * [[Хавьер Морачо]] ([[1957]]) — спортчы (җиңел атлетика). * [[Мартинес, Кончита|Кончита Мартинес]] ([[1972]]) — спортчы (теннис). * [[Элисео Мартин]] ([[1973]]) — спортчы (җиңел атлетика). == Кардәш-шәһәрләре == * [[Барселона]] ({{lang-es|Barcelona}}), [[Испания]] * [[Мюре]] ({{lang-fr|Muret}}), [[Франция]] [[Төркем:Испания шәһәрләре]] [[ace:Monzón]] [[af:Monzón]] [[als:Monzón]] [[am:ሞንዞን]] [[an:Monzón]] [[ang:Monzón]] [[ast:Monzón]] [[ay:Monson]] [[az:Monson]] [[ba:Монзон]] [[bar:Monzón]] [[bat-smg:Monsuons]] [[bcl:Monzón]] [[be-x-old:Мансон]] [[bg:Монсон]] [[bi:Monzón]] [[br:Monzón]] [[bs:Monzón]] [[ca:Montsó]] [[cbk-zam:Monzon]] [[ce:Монзон]] [[ceb:Monzón]] [[ch:Monzón]] [[co:Monzón]] [[cs:Monzón]] [[csb:Monzón]] [[cv:Монсон]] [[cy:Monzón]] [[da:Monzón]] [[de:Monzón]] [[diq:Monzón]] [[dsb:Monzón]] [[dv:Monzón]] [[el:Μονσόν]] [[en:Monzón]] [[eo:Monzono]] [[es:Monzón (Huesca)]] [[et:Monzón]] [[eu:Monzón]] [[ext:Monzón]] [[fa:مونزان]] [[ff:Monzón]] [[fi:Monzón]] [[fiu-vro:Monzón]] [[fo:Monzón]] [[fr:Monzón]] [[frp:Monzón]] [[fur:Monzón]] [[fy:Monzón]] [[ga:Monzón]] [[gag:Monzón]] [[gd:Monzón]] [[gl:Monzón, Huesca]] [[gn:Monzón]] [[got:𐌼𐍉𐌽𐌶𐍉𐌽]] [[gv:Monzón]] [[hak:Monzón]] [[haw:Monzón]] [[he:מונסון (ספרד)]] [[hif:Monzón]] [[hr:Monzón]] [[hsb:Monzón]] [[ht:Monzón, Espay]] [[hu:Monzón]] [[ia:Monzón]] [[id:Monzón]] [[ie:Monzón]] [[ig:Monzón]] [[ilo:Monzón]] [[io:Monzón]] [[is:Monzón]] [[it:Monzón]] [[ja:モンソン]] [[jbo:monZON]] [[jv:Monzón]] [[kaa:Monzón]] [[kg:Monzón]] [[ki:Monzón]] [[kk:Монсон]] [[kl:Monzón]] [[ku:Monzón]] [[kw:Monzón]] [[la:Montiso]] [[lad:Monzón (Huesca)]] [[lb:Monzón]] [[li:Monzón]] [[lij:Monzón]] [[lmo:Monzón]] [[ln:Monzón]] [[lt:Monsonas]] [[lv:Monsona]] [[map-bms:Monzón]] [[mg:Monzón]] [[mi:Monzón]] [[mk:Монзон]] [[mn:Монсон]] [[ms:Monzón]] [[mt:Monzón]] [[mwl:Monçon (Spanha)]] [[na:Monzón]] [[nah:Monzón]] [[nap:Monzón]] [[nds:Monzón]] [[nds-nl:Monzón]] [[nl:Monzón]] [[nn:Monzón]] [[no:Monzón]] [[nov:Monzón]] [[nrm:Monzón]] [[oc:Montson]] [[os:Монсон]] [[pag:Monzón]] [[pam:Monzón]] [[pap:Monzón]] [[pdc:Monzón]] [[pfl:Monzón]] [[pih:Monzón]] [[pl:Monzón]] [[pms:Monzón]] [[pt:Monzón]] [[qu:Munsun (Ispaña)]] [[rm:Monzón]] [[rmy:Monzón]] [[ro:Monzón]] [[roa-rup:Monzón]] [[roa-tara:Monzón]] [[ru:Монсон]] [[sah:Монсон]] [[sc:Monzón]] [[scn:Monzón]] [[sco:Monzón]] [[se:Monzón]] [[sg:Monzón]] [[sh:Monzón]] [[simple:Monzón]] [[sk:Monzón]] [[sm:Monzón]] [[sq:Monzón]] [[sr:Монзон]] [[srn:Monzón]] [[ss:Monzón]] [[st:Monzón]] [[su:Monzón]] [[sv:Monzón]] [[sw:Monzón]] [[szl:Monzón]] [[tet:Monzón]] [[tg:Монзон]] [[tk:Monzón]] [[tl:Monzón]] [[tpi:Monzón]] [[tr:Monzón]] [[ts:Monzón]] [[ty:Monzón]] [[ug:Monzón]] [[uk:Монсон]] [[uz:Monson]] [[ve:Monzón]] [[vec:Monzón]] [[vi:Monzón]] [[vls:Monzón]] [[vo:Monzón]] [[wa:Monzón]] [[war:Monzón]] [[wo:Monzón]] [[yo:Monzón]] [[zea:Monzón]] [[zh:蒙宗]] [[zh-min-nan:Monzón]] 71ur3ni82av66fyavvjqqzxaqbn8evf 100 15933 569127 2012-06-12T19:02:13Z ClaymoreBot 2757 яңарту * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Арыш|Рашат Якупов|2012-06-10T07:49:45Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Амарант|Рашат Якупов|2012-06-10T07:42:06Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Арышбаш|Рашат Якупов|2012-06-10T07:28:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Ак гөмбә|Рашат Якупов|2012-06-07T18:14:20Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Тоба һәлакәте|Frhdkazan|2012-06-03T12:51:53Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Кеше|Frhdkazan|2012-06-01T15:55:32Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Биогеоценоз|Ilnur efende|2012-05-21T08:04:16Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Кем алдан өлгерә?|Ilnur efende|2012-05-07T15:20:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Балалар бакчасы|Frhdkazan|2012-05-05T09:40:30Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Зәлидә|Илнур Габидуллин|2012-04-12T05:27:06Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Саескан|Frhdkazan|2012-04-08T08:25:39Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Ярканат|Frhdkazan|2012-04-08T07:44:36Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Җенсият|Frhdkazan|2012-04-01T18:52:31Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Җенес|Frhdkazan|2012-04-01T15:18:09Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Җенси мөнәсәбәт|Frhdkazan|2012-04-01T14:51:31Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Урман|Frhdkazan|2012-03-31T11:25:39Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Бодай|Frhdkazan|2012-03-31T06:13:59Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Кукуруз|Frhdkazan|2012-03-31T05:58:14Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Агач|Frhdkazan|2012-03-27T18:09:59Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Сакура|Frhdkazan|2012-03-27T17:43:21Z}} mpsu9gwjuar9d9tcm3pbndperberu8a 0 15943 569079 2012-06-12T16:40:18Z Frhdkazan 3171 {{TwinCYR|Íslam täqwime}} '''Һиҗри тәкъвим''' ({{lang-ar|الـتـقـويم الـهـجـري‎‎}} ''әт-тәқвимүл-һиҗри'') — [[Ислам]] [[дин]]ендә кулланылган [[ай]] [[тәкъвим]]е. Исәп [[Һиҗрәт]]тән, ягъни [[Мөхәммәд пәйгамбәр]]нең [[Мәккә]]дән [[Мәдинә]]гә күчүеннән ([[Милади тәкъвиме]]ндә [[622 ел]]ның [[16 июль|16 июле]]), башлана. [[Ел]] 12 айдан һәм якынча 354 [[көн]]нән тора. Шул сәбәпле [[Ислам бәйрәмнәре]] [[Милади тәкъвиме]]нә карата үзгәрәләр. Ай тәкъвиме буенча [[тәүлек]] [[кояш бату]] [[вакыт]]ында башлана. == Ай исемнәре == {{Һиҗри айлар}} # [[Мөхәррәм]] ({{lang-ar|محـرّم‎‎}}) # [[Сәфәр]] ({{lang-ar|صفـر‎}}) # [[Рабигыль-әүвәл]] ({{lang-ar|ربـيع الأول‎}}) # [[Рабигыль-ахыр]] ({{lang-ar|ربـيع الآخر‎}}) # [[Җөмадиәл-әүвәл]] ({{lang-ar|جمادى الأول‎}}) # [[Җөмадиәл-ахыр]] ({{lang-ar|جمادى الآخرة}}) # [[Рәҗәп]] ({{lang-ar|رجـب}}) # [[Шәгъбан]] ({{lang-ar|شعـبان‎}}) # [[Рамазан]] ({{lang-ar|رمضان‎}}) # [[Шәүвәл]] ({{lang-ar|شوّال‎}}) # [[Зөлкагдә]] ({{lang-ar|ذو الـقـعـدة‎}}) # [[Зөлхиҗҗә]] ({{lang-ar|ذو الحجة‎}}) == Сылтамалар == * http://www.hijracalendar.com/ [[Төркем:Һиҗри]] [[Төркем:Тәкъвим]] [[af:Islamitiese kalender]] [[ar:تقويم هجري]] [[arz:تقويم هجرى]] [[az:İslam təqvimi]] [[bg:Ислямски календар]] [[bn:ইসলামি বর্ষপঞ্জি]] [[br:Deiziadur muzulmat]] [[bs:Islamski kalendar]] [[ca:Calendari musulmà]] [[cs:Islámský kalendář]] [[da:Islamisk kalender]] [[de:Islamische Zeitrechnung]] [[el:Έτος Εγίρας]] [[en:Islamic calendar]] [[eo:Islama kalendaro]] [[es:Calendario musulmán]] [[et:Islami kalender]] [[eu:Islamdar egutegia]] [[fa:گاهشماری هجری قمری]] [[fi:Islamilainen kalenteri]] [[fr:Calendrier musulman]] [[fur:Calendari islamic]] [[fy:Islamityske kalinder]] [[gl:Calendario musulmán]] [[gu:ઇસ્લામીક પંચાંગ]] [[he:הלוח המוסלמי]] [[hi:हिजरी]] [[hr:Islamski kalendar]] [[hu:Muszlim naptár]] [[ia:Calendario islamic]] [[id:Kalender Hijriyah]] [[io:Islama kalendario]] [[is:Íslamska tímatalið]] [[it:Calendario islamico]] [[ja:ヒジュラ暦]] [[jv:Kalèndher Hijriyah]] [[ka:ჰიჯრა (კალენდარი)]] [[ko:이슬람력]] [[ku:Salnameya Hicrî]] [[lt:Musulmonų kalendorius]] [[lv:Islāma kalendārs]] [[mk:Исламски календар]] [[ml:ഇസ്ലാമിക കലണ്ടര്‍]] [[ms:Takwim Hijrah]] [[nl:Islamitische kalender]] [[nn:Den muslimske kalenderen]] [[no:Islamsk kalender]] [[pl:Kalendarz muzułmański]] [[pt:Calendário islâmico]] [[sh:Islamski kalendar]] [[simple:Islamic calendar]] [[sk:Islamský kalendár]] [[sl:Islamski koledar]] [[sq:Kalendari Islam]] [[sr:Исламски календар]] [[su:Kalénder Islam]] [[sv:Muslimska kalendern]] [[sw:Kalenda ya Kiislamu]] [[ta:இசுலாமிய நாட்காட்டி]] [[te:ఇస్లామీయ కేలండర్]] [[th:ปฏิทินฮิจญ์เราะหฺ]] [[tr:Hicri Takvim]] [[uk:Мусульманський календар]] [[ur:اسلامی تقویم]] [[uz:Islomiy taqvim]] [[vi:Lịch Hồi giáo]] [[wo:Weeri wolof]] [[wuu:伊斯兰历]] [[zh:伊斯兰历]] sfc2qkqejtskk8w9s5zajn1nvuvt57k 14 15977 569219 2012-06-13T05:24:48Z SilvonenBot 1817 r2.7.2) (робот өстәде: [[fo:Bólkur:Býir og bygdir í USA]] {{Навигация|Викиҗыентык=Cities in the United States}} {{Commonscat|Cities in the United States}} [[Төркем:Илләр буенча шәһәрләр|АКШ]] [[af:Kategorie:Nedersettings in die Verenigde State van Amerika]] [[ang:Flocc:Byriȝ þāra Ȝeānlǣhtra Rīca]] [[ar:تصنيف:مدن الولايات المتحدة الأمريكية]] [[arc:ܣܕܪܐ:ܡܕܝܢܬܐ ܒܐܘܚܕܢܐ ܡܚܝܕܐ]] [[ay:Categoría:Marka (Istadus Unidus)]] [[bar:Kategorie:Ort in den Vereinigten Staaten]] [[bat-smg:Kateguorėjė:JAV miestā]] [[be:Катэгорыя:Гарады ЗША]] [[be-x-old:Катэгорыя:Гарады ЗША]] [[bg:Категория:Градове в САЩ]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:মার্কিন যুক্তরাষ্ট্র]] [[bs:Kategorija:Gradovi u Sjedinjenim Američkim Državama]] [[ca:Categoria:Ciutats dels Estats Units]] [[ceb:Kategoriya:Mga dakbayan sa Estados Unidos]] [[cs:Kategorie:Města v USA]] [[cy:Categori:Dinasoedd yr Unol Daleithiau]] [[da:Kategori:Byer i USA]] [[de:Kategorie:Ort in den Vereinigten Staaten]] [[dsb:Kategorija:Sedlišćo w Zjadnośonych statach Ameriki]] [[el:Κατηγορία:Πόλεις των ΗΠΑ]] [[en:Category:Cities in the United States]] [[eo:Kategorio:Urboj de Usono]] [[es:Categoría:Localidades de Estados Unidos]] [[et:Kategooria:Ameerika Ühendriikide linnad]] [[eu:Kategoria:Ameriketako Estatu Batuetako hiriak]] [[fa:رده:شهرهای آمریکا]] [[fi:Luokka:Yhdysvaltain kaupungit]] [[fiu-vro:Katõgooria:Ameeriga Ütisriike liinaq]] [[fo:Bólkur:Býir og bygdir í USA]] [[fr:Catégorie:Ville des États-Unis]] [[frp:Catègorie:Vela des Ètats-Unis d’Amèrica]] [[gl:Categoría:Cidades dos Estados Unidos de América]] [[he:קטגוריה:ארצות הברית: ערים]] [[hr:Kategorija:Gradovi u SAD-u]] [[hsb:Kategorija:Sydlišćo w Zjednoćenych statach Ameriki]] [[ht:Kategori:Vil nan Etazini]] [[hu:Kategória:Az USA települései]] [[hy:Կատեգորիա:ԱՄՆ-ի քաղաքներ]] [[ia:Categoria:Citates in Statos Unite]] [[id:Kategori:Kota di Amerika Serikat]] [[io:Kategorio:Urbi en Usa]] [[is:Flokkur:Borgir í Bandaríkjunum]] [[it:Categoria:Città degli Stati Uniti d'America]] [[ja:Category:アメリカ合衆国の都市]] [[ka:კატეგორია:აშშ-ის ქალაქები]] [[ko:분류:미국의 도시]] [[lb:Kategorie:Stied an den USA]] [[lt:Kategorija:JAV miestai]] [[lv:Kategorija:ASV pilsētas]] [[mhr:Категорий:Олала АУШ-ыште]] [[mk:Категорија:Градови во САД]] [[mn:Ангилал:АНУ-ын хотууд]] [[mr:वर्ग:अमेरिकेतील शहरे]] [[ms:Kategori:Bandar raya di Amerika Syarikat]] [[mwl:Catadorie:Cidades de ls Stados Ounidos de la América]] [[nds-nl:Kategorie:Plaatse in de VSA]] [[nl:Categorie:Stad in de Verenigde Staten]] [[nn:Kategori:Byar i USA]] [[no:Kategori:Byer i USA]] [[os:Категори:АИШ-ы сахартæ]] [[pl:Kategoria:Miasta Stanów Zjednoczonych]] [[pt:Categoria:Cidades dos Estados Unidos]] [[qu:Katiguriya:Llaqta (Hukllachasqa Amirika Suyukuna)]] [[ro:Categorie:Orașe din Statele Unite ale Americii]] [[ru:Категория:Города США]] [[sah:Категория:АХШ куораттара]] [[sc:Categoria:Tzitades de sos USA]] [[sco:Category:Ceeties in the Unitit States]] [[sh:Kategorija:Gradovi u SAD]] [[simple:Category:Cities in the United States]] [[sk:Kategória:Mestá v USA]] [[sl:Kategorija:Mesta v Združenih državah Amerike]] [[sq:Kategoria:Qytete në SHBA]] [[sr:Категорија:Градови у САД]] [[sv:Kategori:Orter i USA]] [[sw:Jamii:Miji ya Marekani]] [[ta:பகுப்பு:அமெரிக்க நகரங்கள்]] [[th:หมวดหมู่:เมืองในสหรัฐอเมริกา]] [[tk:Kategoriýa:Amerikanyň Birleşen Ştatlarynyň şäherleri]] [[tl:Kategorya:Mga bayan at lungsod sa Estados Unidos]] [[tr:Kategori:ABD'deki şehirler]] [[uk:Категорія:Міста США]] [[ur:زمرہ:امریکہ کے شہر]] [[vi:Thể loại:Thành phố Hoa Kỳ]] [[xmf:კატეგორია:ააშ-იშ ნოღეფი]] [[yi:קאַטעגאָריע:שטעט אין די פאראייניגטע שטאטן פון אמעריקע]] [[yo:Ẹ̀ka:Àwọn ìlú ní Orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà]] [[zh:Category:美國城市]] [[zh-min-nan:Category:Bí-kok siâⁿ-chhī]] [[zh-yue:Category:美國城市]] r2nkqmmnhkw17l1094jozmofps1yru1 0 16162 569022 2012-06-12T11:17:01Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[hu:Közép-Nyugat]] [[Файл:Map of USA Midwest.svg|thumb|300px|Урта көнбатыш [[АКШ административ бүленеше|штатлары]]]] [[Файл:US 9 regions.svg|thumb|200px|right|Дүрт төп АКШ төбәге]] '''АКШ Урта Көнбатышы''', '''Урта Көнбатыш''' – [[АКШ]] бүленгән дүрт географик төбәкнең берсе. Төбәк 12 штаттан тора: [[Иллинойс (штат)|Иллинойс]], [[Индиана]], [[Айова]], [[Канзас]], [[Мичиган]], [[Миннесота]], [[Миссури (штат)]], [[Небраска]], [[Төньяк Дакота]], [[Огайо (штат)]], [[Көньяк Дакота]] һәм [[Висконсин]]<ref>http://www.census.gov/geo/www/us_regdiv.pdf</ref>. == Иң зур шәһәрләр == {|class="wikitable" | style="text-align:left;" |+ [[АКШ шәһәрләре исемлеге|Урта көнбатышның 10 иң зур шәһәре]] |- style="text-align:center;" !Урын !Шәһәр !Штат !Халык саны<br /><small>(2000 ел җанисәбе)</small><ref name="USCB">[http://www.census.gov/population/cen2000/phc-t5/tab02.pdf Incorporated Places of 100,000 or More Ranked by Population: 2000 (pdf)] U.S. Census Bureau. [[April]] [[2001 ел|2001]].</ref> |- | align=left | 1 | [[Чикаго]] | [[Иллинойс]] | align=right | 2,896,016 |- | align=left | 2 | |[[Детройт]] | [[Мичиган]] | align=right | 951,270 |- | align=left | 3 | [[Индианаполис]] | [[Индиана]] | align=right | 781,870 |- | align=left | 4 | [[Колумбус]] | [[Огайо]] | align=right | 711,470 |- | align=left | 5 | [[Милуоки]] | [[Висконсин]] | align=right | 596,974 |- | align=left | 6 | [[Кливленд]] | [[Огайо]] | align=right | 478,403 |- | align=left | 7 | [[Канзас Сити]] | [[Миссури (штат)|Миссури]] | align=right | 441,545 |- | align=left | 8 | [[Омаха]] | [[Небраска]] | align=right | 390,007 |- | align=left | 9 | [[Миннеаполис]] | [[Миннесота]] | align=right | 382,618 |- | align=left | 10 | [[Сент Луис]] | [[Миссури (штат)|Миссури]] | align=right | 348,149 |} == Искәрмәләр == <references/> [[Төркем:АКШ административ бүленеше]] [[ar:الإقليم الأوسط الشمالي الشرقي]] [[be:Сярэдні Захад]] [[bg:Среден Запад (САЩ)]] [[bs:Srednji Zapad (SAD)]] [[ca:Oest Mitjà]] [[cs:Středozápad Spojených států amerických]] [[da:Midtvesten]] [[de:Mittlerer Westen]] [[en:Midwestern United States]] [[eo:Usona Mez-Okcidento]] [[es:Medio Oeste de Estados Unidos]] [[eu:Mendebaldeko Erdialdeko Estatu Batuak]] [[fa:ایالت‌های غرب میانه آمریکا]] [[fi:Keskilänsi]] [[fr:Mid-Ouest]] [[gl:Medio Oeste]] [[he:המערב התיכון]] [[hr:Srednji Zapad (SAD)]] [[hu:Közép-Nyugat]] [[it:Stati Uniti medio occidentali]] [[ja:アメリカ合衆国中西部]] [[ko:미국 중서부]] [[mk:Среден Запад]] [[ms:Barat Tengah Amerika Syarikat]] [[nl:Middenwesten]] [[nn:Midtvesten]] [[no:Midtvesten]] [[pl:Midwest]] [[pt:Região Centro-Oeste dos Estados Unidos]] [[ro:Vestul mijlociu al Statelor Unite ale Americii]] [[ru:Средний Запад]] [[simple:Midwestern United States]] [[sk:Midwest (USA)]] [[sr:Средњи запад]] [[sv:Mellanvästern]] [[tr:Ortabatı eyaletleri]] [[uk:Середній Захід]] [[vi:Trung Tây Hoa Kỳ]] [[zh:美國中西部]] 7h258puvs386h4aewuuryonsvg08hgs 0 16451 569192 2012-06-12T23:26:49Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[zh:亚历山大·伊凡诺维奇·库普林]] {{Шәхес | исем =Александр Иван улы Куприн | рәсем =Kuprin.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = Портрет | тулы исем = Александр Куприн | һөнәр = язучы | туу датасы = 26.08.1870 | туу җире = Русия империясы, Пенза губернасы, Наровчат авылы | гражданлык = Русия империясе, СССР | милләт = Урыс | үлем датасы = 25.08.1938 | үлем җире = Ленинград | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт =[http://kuprin.niv.ru/ Рәсми сайт] | башка мәгълүмат = }} '''Куприн, Александр Иван улы''' ({{lang-ru|Александр Иванович Куприн}}) — танылган [[Руслар|рус]] [[язучы]]сы. == Биография == Куприн [[1870 ел]]ның [[26 август]]ында [[Пенза өлкәсе|Пенза губерниясы]] Наровчат авылында туа. Әтисе [[1871 ел]]да үлә. [[1873 ел]]да Купринның әнисе толлар йортына күчә. Балачактан ук Куприн энергиялеге, лидерлыкка омтылу һәм фантазиясе белән аерылып торган. [[1888 ел]]да [[Мәскәү]] Александров хәрби училищесына укырга керә. Аннан [[1890 ел]]да подпоручик чинында чыга. Уку чорында беренче хикәясен яза. Армиядә Куприн 4 ел була һәм [[1894 ел]]да отставкага чыга. Соңыннан ул [[Русия]] һәм [[Украина]] буйлап сәяхәт итә. [[1890 ел]]ларда [[Киев]]та яши, анда "Киев төрләре" дигән очерклар сериясын яза. Киев периодында "Гаҗәп доктор" әсәрен яза. [[1901 ел]]да Куприн [[Санкт-Петербург|Петербургка]] күчә. Бу заман аның иҗат чәчәк ату чоры булып санала. [[1920 ел|1920]] - [[1937 ел]]ларда ул эмиграциядә була. [[1937 ел]]ның май аенда Куприн Ленинградка кайта һәм шунда, [[1938 ел]]ның [[25 август]]ында үлә. == Сылтамалар == {{Навигация |Тема = Куприн, Александр Иванович |Портал = |Викисүзлек = |Викикитапханә = |Викиөзек = Куприн, Александр Иванович |Викитека = Александр Иванович Куприн |Викикүренеш = |Викияңалыклар = |Викиҗыентык = Aleksandr Kuprin |Метавики = |Проект = |Родовод = }} * [http://lib.ru/LITRA/KUPRIN Куприн Либ.ру сайтында] (рус.) * [http://www.kuprin.org/ Куприн сайты(Алмания)] (рус.) {{DEFAULTSORT:Куприн, Александр}} [[Төркем:Рус язучылары]] [[az:Aleksandr Kuprin]] [[be:Аляксандр Іванавіч Купрын]] [[bg:Александър Куприн]] [[de:Alexander Iwanowitsch Kuprin]] [[en:Aleksandr Kuprin]] [[eo:Aleksandr Kuprin]] [[es:Aleksandr Kuprin]] [[et:Aleksandr Kuprin]] [[eu:Aleksandr Kuprin]] [[fa:آلکساندر کوپرین]] [[fi:Aleksandr Kuprin]] [[fr:Alexandre Kouprine]] [[gl:Alexander Kuprin]] [[hy:Ալեքսանդր Կուպրին]] [[it:Aleksandr Ivanovič Kuprin]] [[ka:ალექსანდრე კუპრინი]] [[la:Alexander Kuprin]] [[nl:Aleksandr Koeprin (schrijver)]] [[pl:Aleksander Kuprin]] [[pt:Alexandre Ivanovich Kuprin]] [[ro:Alexandr Kuprin]] [[ru:Куприн, Александр Иванович]] [[sh:Aleksandar Kuprin]] [[sv:Aleksandr Kuprin]] [[ta:அலெக்சாண்டர் குப்ரின்]] [[tg:Александр Иванович Куприн]] [[tk:Aleksandr Kuprin]] [[uk:Купрін Олександр Іванович]] [[zh:亚历山大·伊凡诺维奇·库普林]] 1ixvzobz54ssfo90b9j5vi0v56taidw 0 16534 569202 2012-06-13T01:09:30Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот өстәде: [[ilo:Nagririmpuok a Bitbituen]] {{Infobox |name = Infobox/doc |bodystyle = |title = Киек Каз Юлы |titlestyle = |image = [[Файл:236084main MilkyWay-full-annotated.jpg|200px]] |imagestyle = |caption = Киек Каз Юлының санак моделе |captionstyle = |headerstyle = background:#ccf; |labelstyle = background:#ddf; |datastyle = |header1 = Билгеләре |label1 = Төр |data1 = SBbc (бормалы галактика) |label2 = Диаметр |data2 = 100 000 [[яктылык елы]] |label3 = Калынлык |data3 = 1 000 [[яктылык елы]] |label4 = Йолдызлар саны |data4 = 2–4×10<sup>11</sup> |label5 = Масса |data5 = 3,0×10<sup>12</sup> }} '''Киек Каз Юлы галактикасы''' (шулай ук тик ''Галактика'' (баш хәрефтән)) — гаять зур [[йолдызлар системасы]]. Аның эченә [[Кояш системасы]], гади күз белән күренүчән [[йолдыз]]лар һәм күпсанлы башка йолдызлар керәләр. Киек Каз Юлы [[Бөтен Галәм]]нең күпсанлы галактикаларының берсе. Ул [[Хаббл классификациясе]] буенча SBbc төре [[тоташтырмалы бормалы галактика]]сы дип санала, һәм [[Андромеда галактикасы|Андромеда]] (M31), [[Өчпочмак галактикасы|Өчпочмак]] (М33) галактикалары һәм берничә кечерәк [[иярчен]]-галактикалар белән [[Җирле төркем]]не тәшкил итә, бу төркем исә [[Сөмбелә үтә тупланышы]]на керә. == Атамалар == [[Татар теле]]ндә безнең галактика Киек Каз Юлы дип атала. Башка халыкларда ул '''Сөтчел Юл''' ({{lang-la|Via Lactea}}, {{lang-ru|Млечный Путь}}) дип атала. «[[Галактика]]» исеме (шул ук «Сөтчел Юл») {{lang-el|γάλα}} — «[[сөт]]» [[сүз]]еннән ''Γαλαξίας'' [[ясалма]] сүзеннән чыга. [[борынгы греклар мифологиясе|Борынгы греклар риваяте]] буенча, [[Зевс]] үзенең үләчәк [[хатын]]нан туган [[улы]]ңны үлмәс кылу [[ният]]ләнде. Шуның өчен ул [[Геракл]]ны үзенең [[хәләл]] [[җефет]] [[Гера]]ның [[имчәк|имчәгенә]] ятып куйды. Гера, уянып, башка хатын [[бала]]сы [[имезү]]ене күрде һәм Гераклны этәреп җибәрде. Аның имчәгеннән чәчрәтеб чыгарган сөт [[агым]]ы Сөтчел Юлга әверелде. Советлар астрономия мәктәбендә безнең галактика тик «безнең Галактика» ({{lang-ru|наша Галактика}}) яки «Сөтчел Юл системасы» ({{lang-ru|система Млечный Путь}}) дип аталды; «Сөтчел юл» ({{lang-ru|Млечный путь}}) сүзтезмәсе [[Киек каз юлы күренеше|«Киек каз юлы»ны тәшкил ителгән күренүчән йолдызларны]] билгеләү өчен кулланды. == Сылтамалар == * [http://astro-azbuka.info/photo/milkyway/ Киек Каз Юлы — фотографияләр] [[Төркем:Киек Каз Юлы| ]] [[Төркем:Галактикалар]] {{Link FA|af}} {{Link GA|de}} [[af:Melkweg]] [[am:ሚልኪ ዌይ]] [[an:Carrera de Sant Chaime]] [[ar:درب التبانة]] [[ast:Camín de Santiago]] [[az:Süd Yolu]] [[bar:Muichstrossn]] [[bat-smg:Paukštiu Kel's]] [[be:Млечны Шлях]] [[be-x-old:Млечны Шлях]] [[bg:Млечен път]] [[bn:আকাশগঙ্গা]] [[br:Hent Sant-Jakez (galaksienn)]] [[bs:Mliječni put]] [[ca:Via Làctia]] [[ckb:ڕێگای شیری]] [[co:Strada di Roma]] [[cs:Galaxie Mléčná dráha]] [[cv:Хуркайăк çулĕ]] [[cy:Llwybr Llaethog]] [[da:Mælkevejen]] [[de:Milchstraße]] [[el:Γαλαξίας]] [[en:Milky Way]] [[eo:Lakta vojo]] [[es:Vía Láctea]] [[et:Linnutee]] [[eu:Esne Bidea]] [[fa:کهکشان راه شیری]] [[fi:Linnunrata]] [[fiu-vro:Tsirgurada]] [[fr:Voie lactée]] [[fy:Molkewei]] [[ga:Bealach na Bó Finne]] [[gl:Vía Láctea]] [[gu:આકાશઞંગા]] [[gv:Raad Mooar Ree Gorree]] [[he:שביל החלב]] [[hi:क्षीरमार्ग]] [[hif:Milky Way]] [[hr:Mliječni put]] [[hu:Tejútrendszer]] [[hy:Ծիր Կաթին]] [[ia:Via Lactee]] [[id:Bima Sakti]] [[ilo:Nagririmpuok a Bitbituen]] [[io:Lakto-voyo]] [[is:Vetrarbrautin]] [[it:Via Lattea]] [[ja:銀河系]] [[jv:Bima Sakti]] [[ka:ირმის ნახტომი]] [[kn:ಕ್ಷೀರಪಥ]] [[ko:우리 은하]] [[ku:Kadiz]] [[la:Via lactea]] [[lb:Mëllechstrooss]] [[lez:Карванд Рехъ]] [[li:Mèlkweeg]] [[lt:Paukščių Takas]] [[lv:Piena Ceļš]] [[mhr:Кайыккомбо Корно]] [[mk:Млечен Пат]] [[ml:ആകാശഗംഗ]] [[mn:Тэнгэрийн заадас]] [[mr:आकाशगंगा]] [[ms:Bima Sakti]] [[mt:Triq ta' Sant'Anna]] [[mwl:Bie Látea]] [[my:နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ]] [[nah:Cītlalin īcue (Ilhuicamatiliztli)]] [[ne:आकाशगङ्गा]] [[new:मिल्की वे]] [[nl:Melkweg (sterrenstelsel)]] [[nn:Mjølkevegen]] [[no:Melkeveien]] [[nov:Milke-vie]] [[nrm:C'mîns d'Saint Jacques]] [[oc:Via Lactèa]] [[os:Æрфæныфæд]] [[pam:Milky Way]] [[pl:Droga Mleczna]] [[pnb:چٹا راہ]] [[pt:Via Láctea]] [[qu:Qullqaquyllur]] [[ro:Calea Lactee]] [[ru:Млечный Путь]] [[rue:Молочна дорога]] [[sah:Халлаан Сиигэ]] [[scn:Jolu di San Jàbbucu]] [[sco:Vatlant Streit]] [[sd:کيرائين واٽ ڪهڪشان]] [[sh:Mliječna staza]] [[si:ක්‍ෂීරපථය]] [[simple:Milky Way]] [[sk:Galaxia (Mliečna cesta)]] [[sl:Rimska cesta (galaksija)]] [[sq:Rruga e Qumështit]] [[sr:Млечни пут]] [[su:Bima Sakti]] [[sv:Vintergatan]] [[sw:Njia nyeupe]] [[ta:பால் வழி]] [[te:పాలపుంత]] [[th:ทางช้างเผือก]] [[tk:Akmaýanyň Ýoly]] [[tl:Daang Magatas]] [[tr:Samanyolu]] [[ug:سامان يولى سىستىمېسى]] [[uk:Чумацький Шлях]] [[ur:جادہ شیر]] [[vi:Ngân Hà]] [[vls:Melkweg]] [[wa:Voye Sint-Djåke]] [[war:Gatasnon nga agianan]] [[yi:מילכיגער וועג]] [[za:Dahmbwn]] [[zh:银河系]] [[zh-min-nan:Gîn-hô-hē]] [[zh-yue:銀河]] 34adxdrf24icfzu3x9qv1df2rbu2xje 0 16567 569009 2012-06-12T09:40:57Z Рашат Якупов 1864 '''12 июнь''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә алтынчы айның уникенче көне. Ел ахырына кадәр 202 көн кала. {{Июнь тәкъвиме}} == Дөньяви бәйрәмнәр һәм истәлекле көннәр == * {{Байрак/Русия}} [[Русия]] көне. * {{Байрак/Филиппиннар}} [[Филиппиннар]] — Бәйсезлек көне. * {{Байрак/Финляндия}} [[Финляндия]] — [[Хельсинки]] көне. == Вакыйгалар == * [[1920 ел|1920]] — рәсми төстә [[Панама каналы]] ачыла. * [[1990 ел|1990]] — [[РСФСР]] суверенитеты игълан ителә. * [[1991 ел|1991]] — [[Минтимер Шәймиев]] [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] беренче Президенты итеп сайлана. * [[1994 ел|1994]] — [[Австрия]] референдумда [[Аурупа Берлеге]]нә керергә карар кыла. * [[1997 ел|1997]] — [[Елизавета II]] яңа төзелгән «[[Глобус (театр)|Глобус]]» театрын ача. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:12 июнь көнне туганнар}} * [[1906 ел|1906]] — [[Ләбиб Гыйльми]], татар язучысы. * [[1928 ел|1928]] — [[Нур Гыйззәтуллин]], галим, тәнкыйтьче. == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:12 июнь көнне вафатлар}} * [[1936 ел|1936]] — [[Карл Краус]] (''Karl Kraus''), австрияле язучы. * [[2010 ел|2010]] — [[Фуат Мансуров]], татар дирижеры. == Дини бәйрәмнәр һәм истәлекле даталар == === Ислам === === Христианлык === ==== [[Файл:Christian cross.svg|12px]] Көнбатыш Христианнарда ==== ==== [[Файл:OrthodoxCross(black,contoured).svg|12px]] Көнчыгыш христианнарда ==== ==== Көн белән бәйле исемнәр ==== === Башка диннәр/ышанулар === == Cылтамалар == * [http://www.calend.ru/ Calend.ru вакыйгалар тәкъвиме] * [http://www.angelday.info/ Православ исемнәре һәм көн бәйрәмнәре] * [http://www.portalsaofrancisco.com.br/ Portal Sao Francisco (Бразилия)] * [http://www.es.catholic.net/santoral/ Бөтендөнья Католикларның очрашу порталы, испан телендәге көн изгеләре бүлеге] * [http://www.journee-mondiale.com/ Франсыз телле дөнья көннәре порталы] * [http://www.when-is.com/ Бөтендөнья дини һәм дөньяви көннәр] * [http://www.ou.org/holidays/calendar/ Бөтендөнья ортодокс яһүдиләр бәйрәмнәре тәкъвиме] [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:12 июнь]] [[xmf:12 მანგი]] [[ab:12 рашәара]] [[af:12 Junie]] [[an:12 de chunio]] [[ar:ملحق:12 يونيو]] [[arz:12 يونيه]] [[ast:12 de xunu]] [[az:12 iyun]] [[bat-smg:Bėrželė 12]] [[bcl:Hunyo 12]] [[be:12 чэрвеня]] [[be-x-old:12 чэрвеня]] [[bg:12 юни]] [[bn:জুন ১২]] [[bpy:জুন ১২]] [[br:12 Mezheven]] [[bs:12. juni]] [[ca:12 de juny]] [[ceb:Hunyo 12]] [[ckb:١٢ی حوزەیران]] [[co:12 di ghjugnu]] [[cs:12. červen]] [[csb:12 czerwińca]] [[cv:Çĕртме, 12]] [[cy:12 Mehefin]] [[da:12. juni]] [[de:12. Juni]] [[diq:12 Heziran]] [[dv:ޖޫން 12]] [[el:12 Ιουνίου]] [[en:June 12]] [[eo:12-a de junio]] [[es:12 de junio]] [[et:12. juuni]] [[eu:Ekainaren 12]] [[fa:۱۲ ژوئن]] [[fi:12. kesäkuuta]] [[fiu-vro:12. piimäkuu päiv]] [[fo:12. juni]] [[fr:12 juin]] [[frp:12 jouen]] [[fur:12 di Jugn]] [[fy:12 juny]] [[ga:12 Meitheamh]] [[gan:6月12號]] [[gd:12 an t-Ògmhios]] [[gl:12 de xuño]] [[gu:જૂન ૧૨]] [[gv:12 Mean Souree]] [[he:12 ביוני]] [[hi:१२ जून]] [[hif:12 June]] [[hr:12. lipnja]] [[ht:12 jen]] [[hu:Június 12.]] [[hy:Հունիսի 12]] [[ia:12 de junio]] [[id:12 Juni]] [[ie:12 junio]] [[ig:Önwa ishií 12]] [[ilo:Hunio 12]] [[io:12 di junio]] [[is:12. júní]] [[it:12 giugno]] [[ja:6月12日]] [[jv:12 Juni]] [[ka:12 ივნისი]] [[kk:12 маусым]] [[kl:Juuni 12]] [[kn:ಜೂನ್ ೧೨]] [[ko:6월 12일]] [[krc:12 июнь]] [[ku:12'ê pûşperê]] [[kv:12 лӧддза-номъя]] [[la:12 Iunii]] [[lb:12. Juni]] [[li:12 juni]] [[lmo:12 06]] [[lt:Birželio 12]] [[lv:12. jūnijs]] [[mg:12 Jiona]] [[mhr:12 Пеледыш]] [[mk:12 јуни]] [[ml:ജൂൺ 12]] [[mn:6 сарын 12]] [[ms:12 Jun]] [[myv:Аштемковонь 12 чи]] [[nah:Tlachicuazti 12]] [[nap:12 'e giùgno]] [[nds:12. Juni]] [[nds-nl:12 juni]] [[ne:१२ जुन]] [[new:जुन १२]] [[nl:12 juni]] [[nn:12. juni]] [[no:12. juni]] [[nov:12 de june]] [[nrm:12 Juîn]] [[oc:12 de junh]] [[os:12 июны]] [[pa:੧੨ ਜੂਨ]] [[pag:June 12]] [[pam:Juniu 12]] [[pl:12 czerwca]] [[pt:12 de junho]] [[qu:12 ñiqin inti raymi killapi]] [[ro:12 iunie]] [[ru:12 июня]] [[rue:12. юн]] [[sah:Бэс ыйын 12]] [[scn:12 di giugnu]] [[sco:12 Juin]] [[se:Geassemánu 12.]] [[sh:12. 6.]] [[simple:June 12]] [[sk:12. jún]] [[sl:12. junij]] [[sq:12 Qershor]] [[sr:12. јун]] [[su:12 Juni]] [[sv:12 juni]] [[sw:12 Juni]] [[ta:ஜூன் 12]] [[te:జూన్ 12]] [[tg:12 июн]] [[th:12 มิถุนายน]] [[tk:12 iýun]] [[tl:Hunyo 12]] [[tr:12 Haziran]] [[uk:12 червня]] [[ur:12 جون]] [[uz:12-iyun]] [[vec:12 de giugno]] [[vi:12 tháng 6]] [[vls:12 juni]] [[vo:Yunul 12]] [[wa:12 di djun]] [[war:Hunyo 12]] [[xal:Мөчн сарин 12]] [[yi:12טן יוני]] [[yo:12 June]] [[zh:6月12日]] [[zh-min-nan:6 goe̍h 12 ji̍t]] [[zh-yue:6月12號]] podkn88gfzxtydk7s0zfblcyrij38j3 14 16615 569156 2012-06-12T20:32:00Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[as:শ্ৰেণী:পৰিবহন]] {{Навигация|Викиҗыентык=Transport}} {{catmain|Транспорт}} {{Commonscat|Transport}} [[Төркем:Техника]] [[ab:Акатегориа:Атранспорт]] [[af:Kategorie:Vervoer]] [[als:Kategorie:Verkehr]] [[an:Categoría:Transporte]] [[ang:Flocc:Fōr]] [[ar:تصنيف:نقل]] [[as:শ্ৰেণী:পৰিবহন]] [[ast:Categoría:Tresporte]] [[az:Kateqoriya:Nəqliyyat]] [[ba:Төркөм:Транспорт]] [[bat-smg:Kateguorėjė:Transpuorts]] [[be:Катэгорыя:Транспарт]] [[be-x-old:Катэгорыя:Транспарт]] [[bg:Категория:Транспорт]] [[bs:Kategorija:Saobraćaj]] [[ca:Categoria:Transport]] [[cbk-zam:Categoría:Transporte]] [[ceb:Kategoriya:Transportasyon]] [[chr:Category:ᎠᏂᎩᏍᏙᏗ]] [[cs:Kategorie:Doprava]] [[cy:Categori:Cludiant]] [[da:Kategori:Transport]] [[de:Kategorie:Verkehrswesen]] [[el:Κατηγορία:Μεταφορές]] [[eml:Categoria:TRASPORTI]] [[en:Category:Transport]] [[eo:Kategorio:Transporto]] [[es:Categoría:Transporte]] [[et:Kategooria:Transport]] [[eu:Kategoria:Garraioa]] [[fa:رده:ترابری]] [[fi:Luokka:Liikenne]] [[fr:Catégorie:Transport]] [[frr:Kategorie:Ferkiar]] [[fy:Kategory:Ferfier]] [[ga:Catagóir:Iompar]] [[gan:Category:交通]] [[gl:Categoría:Transporte]] [[gv:Ronney:Arraghey]] [[he:קטגוריה:תחבורה]] [[hi:श्रेणी:यातायात]] [[hr:Kategorija:Promet]] [[hsb:Kategorija:Wobchad]] [[ht:Kategori:Transpò]] [[hu:Kategória:Közlekedés]] [[hy:Կատեգորիա:Տրանսպորտի տեսակներ]] [[ia:Categoria:Transporto]] [[id:Kategori:Transportasi]] [[ik:Category:Taimani Igliġutit]] [[io:Kategorio:Transporto]] [[is:Flokkur:Samgöngur]] [[it:Categoria:Trasporti]] [[iu:Category:ᐃᖏᕐᕋᔾᔪᑎᑦ/ingirrajjutit]] [[ja:Category:交通]] [[kl:Sumut atassuseq:Angallassissutit]] [[ko:분류:교통]] [[krc:Категория:Улоу]] [[ksh:Saachjrupp:Verkiihr]] [[ku:Kategorî:Raguhestin]] [[kv:Категория:Транспорт]] [[kw:Class:Karyans]] [[la:Categoria:Transportatio]] [[lb:Kategorie:Transport]] [[li:Categorie:Verveur]] [[lmo:Categuria:Traspòort]] [[lt:Kategorija:Transportas]] [[lv:Kategorija:Transports]] [[mhr:Категорий:Транспорт]] [[mk:Категорија:Транспорт]] [[mn:Ангилал:Тээвэр]] [[mr:वर्ग:वाहतूक]] [[ms:Kategori:Pengangkutan]] [[mt:Kategorija:Trasport]] [[mwl:Catadorie:Transporte]] [[nap:Categurìa:Traspuorto]] [[nds:Kategorie:Verkehr]] [[nds-nl:Kategorie:Vervoer]] [[nl:Categorie:Vervoer]] [[nn:Kategori:Transport]] [[no:Kategori:Transport]] [[oc:Categoria:Transpòrt]] [[os:Категори:Транспорт]] [[pfl:Kategorie:Väkea]] [[pl:Kategoria:Transport]] [[ps:وېشنيزه:ترافيک ترانسپورت]] [[pt:Categoria:Transporte]] [[rm:Categoria:Transport]] [[ro:Categorie:Transport]] [[ru:Категория:Транспорт]] [[rw:Category:Gutwara abantu n’ibintu]] [[sco:Category:Transport]] [[sh:Kategorija:Saobraćaj]] [[simple:Category:Transportation]] [[sk:Kategória:Doprava]] [[sl:Kategorija:Promet]] [[so:Category:Gaadiidka]] [[sq:Kategoria:Transporte]] [[sr:Категорија:Саобраћај]] [[su:Kategori:Angkutan]] [[sv:Kategori:Transport]] [[szl:Kategoria:Transzport]] [[ta:பகுப்பு:போக்குவரத்து]] [[te:వర్గం:రవాణా]] [[th:หมวดหมู่:การขนส่ง]] [[tk:Kategoriýa:Transport]] [[tl:Kategorya:Transportasyon]] [[tr:Kategori:Ulaşım]] [[udm:Категория:Транспорт]] [[uk:Категорія:Транспорт]] [[ur:زمرہ:نقل و حمل]] [[vec:Categoria:Trasporti]] [[vep:Kategorii:Transport]] [[vi:Thể loại:Giao thông]] [[vls:Categorie:Vervoer]] [[wa:Categoreye:Transpôrt]] [[war:Kaarangay:Panakayan]] [[wuu:分类:交通]] [[yi:קאַטעגאָריע:טראנספארט]] [[zh:Category:交通]] [[zh-classical:Category:交通]] [[zh-min-nan:Category:Kau-thong]] [[zh-yue:Category:交通]] dym1f2njlafgsqx6vvrx48vny5pwqzi 0 17715 569184 2012-06-12T22:36:57Z Hudrogen 9745 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Сан-Франциско |чын исем = San Francisco |ил = АКШ |герб = Sfseal.png |байрак = Flag of San Francisco.svg |герб киңлеге = 100 |байрак киңлеге = |lat_dir = N |lat_deg = 37 |lat_min = 46 |lat_sec = 0 |lon_dir = W |lon_deg = 122|lon_min = 26|lon_sec = 0 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%A1%D0%A8%D0%90%2C%20%D0%A1%D0%B0%D0%BD-%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE&sll=-122.355716%2C37.575531&sspn=11.249998%2C6.713941&l=map |ил харитасы зурлыгы = 250 |регион харитасы зурлыгы = 250 |район харитасы зурлыгы = |регион төре = Штат |регион = Калифорния |регион таблицада = Калифорния |район төре = Округ |район = Сан-Франциско |район таблицада = Сан-Франциско (округ){{!}}Сан-Франциско |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |регион харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = Мэр |башлык = Гевин Ньюсом |нигезләү датасы = 1776 |беренче телгә алу = |элекеге исемнәр = |статус = |мәйдан = 122 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = 16 |климат = |рәсми тел = |халык саны = 808,976 |исәп елы = 2008 |халык тыгызлыгы = 6688 |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |UTC = −8 |DST = бар |телефон коды = 415 |почта индексы = |почта индекслары = 94101-94112, 94114-94147,<br />94150-94170, 94172, 94175, 94177 |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = http://www.sfgov.org |сайт теле = en }} '''Сан-Франци́ско''' ({{lang-es|San Francisco}}, кыскача ''Frisco'') — [[АКШ]]ның [[Калифорния]] [[АКШ административ бүленеше|штатында]] урнашкан [[шәһәр]]. 2008 елда халык саны 808 мең кеше булган, халык тыгызлыгы буенча Сан-Франциско АКШның 12 шәһәре. Сан-Франциско шәһәре [[Сан-Франциско (ярымутрау)|Сан-Франциско ярымутрауның]] төньягында урнашкан. [[1776 ел]]да [[испаннар]] ярымутрау ярында форт төзеп, аны изге [[Франциск Ассизский]] хөрмәтенә атадылар. [[1848 ел]]да Алтын лихорадка нәтиҗәсендә Сан-Франциско тиз үсә башлады. 1906 елда булган [[җир тетрәү]] һәм янгын нәтиҗәсендә шәһәр тулысынча бетерелде, һәм яңадан төзелде. ү Сан-Франциско — дөньяның иң мәшһүр туристик үзәкләрнең берсе. [[Файл:Sanfrancisco10182006.jpg|650px|left|thumb|]] </br>~</br> == Шулай ук карагыз == {{Навигация|Викиҗыентык=San Francisco}} * [[Алтын капкалар (парк)]] == Сылтамалар == {{Тәрҗемә|en|San Francisco}} {{Калифорния}} [[Төркем:Сан-Франциско| ]] {{Link FA|en}} {{Link FA|es}} {{Link FA|fr}} {{Link FA|mk}} {{Link GA|is}} [[af:San Francisco]] [[als:San Francisco]] [[an:San Francisco (California)]] [[ar:سان فرانسيسكو]] [[arz:سان فرانسيسكو]] [[ast:San Francisco]] [[az:San-Fransisko]] [[be:Горад Сан-Францыска]] [[be-x-old:Сан-Францыска]] [[bg:Сан Франциско]] [[bn:সান ফ্রান্সিস্কো]] [[bo:སན་ཧྥུ་རན་སིས་ཁོ]] [[bpy:সান ফ্রান্সিসকো কাউন্টি, ক্যালিফোর্নিয়া]] [[br:San Francisco (Kalifornia)]] [[bs:San Francisco, California]] [[ca:San Francisco]] [[ce:Сан-Франциско]] [[ckb:سانفرانسیسکۆ]] [[co:San Francisco]] [[cs:San Francisco]] [[cy:San Francisco]] [[da:San Francisco]] [[de:San Francisco]] [[diq:San Francisco]] [[el:Σαν Φρανσίσκο]] [[en:San Francisco]] [[eo:San-Francisko]] [[es:San Francisco (California)]] [[et:San Francisco]] [[eu:San Francisco (Kalifornia)]] [[ext:San Franciscu]] [[fa:سان‌فرانسیسکو]] [[fi:San Francisco]] [[fo:San Francisco]] [[fr:San Francisco]] [[fy:San Fransisko]] [[ga:San Francisco]] [[gd:San Francisco]] [[gl:San Francisco]] [[gv:San Francisco]] [[hak:Khiu-kîm-sân]] [[haw:Kapalakiko]] [[he:סן פרנסיסקו]] [[hi:सैन फ्रांसिस्को]] [[hr:San Francisco, Kalifornija]] [[ht:San Francisco, Kalifòni]] [[hu:San Francisco]] [[hy:Սան Ֆրանցիսկո]] [[ia:San Francisco, California]] [[id:San Francisco]] [[ilo:San Francisco]] [[io:San Francisco]] [[is:San Francisco]] [[it:San Francisco]] [[ja:サンフランシスコ]] [[jv:San Francisco]] [[ka:სან-ფრანცისკო]] [[kk:Сан Франсиско]] [[ko:샌프란시스코]] [[krc:Сан-Франциско]] [[ku:San Francisco]] [[kw:San Francisco]] [[la:Franciscopolis (California)]] [[lb:San Francisco]] [[li:San Francisco]] [[lmo:San Francisco]] [[lt:San Franciskas]] [[lv:Sanfrancisko]] [[mg:San Francisco]] [[mi:San Francisco, Karapōnia]] [[mk:Сан Франциско]] [[ml:സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ]] [[mr:सॅन फ्रान्सिस्को]] [[ms:San Francisco]] [[my:ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]] [[na:San Francisco]] [[nah:San Francisco, California]] [[nds:San Francisco]] [[nl:San Francisco]] [[nn:San Francisco]] [[no:San Francisco]] [[oc:San Francisco]] [[os:Сан-Франциско]] [[pam:San Francisco, California]] [[pap:San Francisco, California]] [[pdc:San Francisco]] [[pl:San Francisco]] [[pnb:سان فرانسسکو]] [[pt:São Francisco (Califórnia)]] [[qu:San Francisco (California)]] [[ro:San Francisco]] [[ru:Сан-Франциско]] [[sah:Сан Франсиско]] [[scn:San Franciscu]] [[sco:San Francisco]] [[sh:San Francisco]] [[simple:San Francisco, California]] [[sk:San Francisco]] [[sl:San Francisco]] [[sq:San Francisco]] [[sr:Сан Франциско]] [[sv:San Francisco]] [[sw:San Francisco]] [[szl:San Francisco]] [[ta:சான் பிரான்சிஸ்கோ]] [[te:శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]] [[th:ซานฟรานซิสโก]] [[tl:San Francisco, Kaliporniya]] [[tr:San Francisco]] [[ty:San Francisco]] [[ug:San Fransisko]] [[uk:Сан-Франциско]] [[ur:سان فرانسسکو]] [[uz:San Fransisko]] [[vec:San Francisco]] [[vep:San Francisko]] [[vi:San Francisco]] [[vo:San Francisco]] [[war:San Francisco]] [[yi:סאן פראנציסקא]] [[yo:San Francisco]] [[zh:旧金山]] [[zh-min-nan:San Francisco]] [[zh-yue:三藩市]] 71o3u9qxkle86t2py8qml3xxka2lllt 569185 2012-06-12T22:38:43Z Hudrogen 9745 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Сан-Франциско |чын исем = San Francisco |ил = АКШ |герб = Sfseal.png |байрак = Flag of San Francisco.svg |герб киңлеге = 100 |байрак киңлеге = |lat_dir = N |lat_deg = 37 |lat_min = 46 |lat_sec = 0 |lon_dir = W |lon_deg = 122|lon_min = 26|lon_sec = 0 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = http://maps.yandex.ru/?text=%D0%A1%D0%A8%D0%90%2C%20%D0%A1%D0%B0%D0%BD-%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%BE&sll=-122.355716%2C37.575531&sspn=11.249998%2C6.713941&l=map |ил харитасы зурлыгы = 250 |регион харитасы зурлыгы = 250 |район харитасы зурлыгы = |регион төре = Штат |регион = Калифорния |регион таблицада = Калифорния |район төре = Округ |район = Сан-Франциско |район таблицада = Сан-Франциско (округ){{!}}Сан-Франциско |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |регион харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = Мэр |башлык = Гевин Ньюсом |нигезләү датасы = 1776 |беренче телгә алу = |элекеге исемнәр = |статус = |мәйдан = 122 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = 16 |климат = |рәсми тел = |халык саны = 808,976 |исәп елы = 2008 |халык тыгызлыгы = 6688 |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |UTC = −8 |DST = бар |телефон коды = 415 |почта индексы = |почта индекслары = 94101-94112, 94114-94147,<br />94150-94170, 94172, 94175, 94177 |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = http://www.sfgov.org |сайт теле = en }} '''Сан-Франци́ско''' ({{lang-es|San Francisco}}, кыскача ''Frisco'') — [[АКШ]]ның [[Калифорния]] [[АКШ административ бүленеше|штатында]] урнашкан [[шәһәр]]. 2008 елда халык саны 808 мең кеше булган, халык тыгызлыгы буенча Сан-Франциско АКШның 12 шәһәре. Сан-Франциско шәһәре [[Сан-Франциско (ярымутрау)|Сан-Франциско ярымутрауның]] төньягында урнашкан. [[1776 ел]]да [[испаннар]] ярымутрау ярында форт төзеп, аны изге [[Франциск Ассизский]] хөрмәтенә атадылар. [[1848 ел]]да Алтын лихорадка нәтиҗәсендә Сан-Франциско тиз үсә башлады. 1906 елда булган [[җир тетрәү]] һәм янгын нәтиҗәсендә шәһәр тулысынча бетерелде, һәм яңадан төзелде. ү Сан-Франциско — дөньяның иң мәшһүр туристик үзәкләрнең берсе. [[Файл:Sanfrancisco10182006.jpg|650px|left|thumb|]] </br>__</br> == Шулай ук карагыз == {{Навигация|Викиҗыентык=San Francisco}} * [[Алтын капкалар (парк)]] == Сылтамалар == {{Тәрҗемә|en|San Francisco}} {{Калифорния}} [[Төркем:Сан-Франциско| ]] {{Link FA|en}} {{Link FA|es}} {{Link FA|fr}} {{Link FA|mk}} {{Link GA|is}} [[af:San Francisco]] [[als:San Francisco]] [[an:San Francisco (California)]] [[ar:سان فرانسيسكو]] [[arz:سان فرانسيسكو]] [[ast:San Francisco]] [[az:San-Fransisko]] [[be:Горад Сан-Францыска]] [[be-x-old:Сан-Францыска]] [[bg:Сан Франциско]] [[bn:সান ফ্রান্সিস্কো]] [[bo:སན་ཧྥུ་རན་སིས་ཁོ]] [[bpy:সান ফ্রান্সিসকো কাউন্টি, ক্যালিফোর্নিয়া]] [[br:San Francisco (Kalifornia)]] [[bs:San Francisco, California]] [[ca:San Francisco]] [[ce:Сан-Франциско]] [[ckb:سانفرانسیسکۆ]] [[co:San Francisco]] [[cs:San Francisco]] [[cy:San Francisco]] [[da:San Francisco]] [[de:San Francisco]] [[diq:San Francisco]] [[el:Σαν Φρανσίσκο]] [[en:San Francisco]] [[eo:San-Francisko]] [[es:San Francisco (California)]] [[et:San Francisco]] [[eu:San Francisco (Kalifornia)]] [[ext:San Franciscu]] [[fa:سان‌فرانسیسکو]] [[fi:San Francisco]] [[fo:San Francisco]] [[fr:San Francisco]] [[fy:San Fransisko]] [[ga:San Francisco]] [[gd:San Francisco]] [[gl:San Francisco]] [[gv:San Francisco]] [[hak:Khiu-kîm-sân]] [[haw:Kapalakiko]] [[he:סן פרנסיסקו]] [[hi:सैन फ्रांसिस्को]] [[hr:San Francisco, Kalifornija]] [[ht:San Francisco, Kalifòni]] [[hu:San Francisco]] [[hy:Սան Ֆրանցիսկո]] [[ia:San Francisco, California]] [[id:San Francisco]] [[ilo:San Francisco]] [[io:San Francisco]] [[is:San Francisco]] [[it:San Francisco]] [[ja:サンフランシスコ]] [[jv:San Francisco]] [[ka:სან-ფრანცისკო]] [[kk:Сан Франсиско]] [[ko:샌프란시스코]] [[krc:Сан-Франциско]] [[ku:San Francisco]] [[kw:San Francisco]] [[la:Franciscopolis (California)]] [[lb:San Francisco]] [[li:San Francisco]] [[lmo:San Francisco]] [[lt:San Franciskas]] [[lv:Sanfrancisko]] [[mg:San Francisco]] [[mi:San Francisco, Karapōnia]] [[mk:Сан Франциско]] [[ml:സാൻ ഫ്രാൻസിസ്കോ]] [[mr:सॅन फ्रान्सिस्को]] [[ms:San Francisco]] [[my:ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့]] [[na:San Francisco]] [[nah:San Francisco, California]] [[nds:San Francisco]] [[nl:San Francisco]] [[nn:San Francisco]] [[no:San Francisco]] [[oc:San Francisco]] [[os:Сан-Франциско]] [[pam:San Francisco, California]] [[pap:San Francisco, California]] [[pdc:San Francisco]] [[pl:San Francisco]] [[pnb:سان فرانسسکو]] [[pt:São Francisco (Califórnia)]] [[qu:San Francisco (California)]] [[ro:San Francisco]] [[ru:Сан-Франциско]] [[sah:Сан Франсиско]] [[scn:San Franciscu]] [[sco:San Francisco]] [[sh:San Francisco]] [[simple:San Francisco, California]] [[sk:San Francisco]] [[sl:San Francisco]] [[sq:San Francisco]] [[sr:Сан Франциско]] [[sv:San Francisco]] [[sw:San Francisco]] [[szl:San Francisco]] [[ta:சான் பிரான்சிஸ்கோ]] [[te:శాన్ ఫ్రాన్సిస్కో]] [[th:ซานฟรานซิสโก]] [[tl:San Francisco, Kaliporniya]] [[tr:San Francisco]] [[ty:San Francisco]] [[ug:San Fransisko]] [[uk:Сан-Франциско]] [[ur:سان فرانسسکو]] [[uz:San Fransisko]] [[vec:San Francisco]] [[vep:San Francisko]] [[vi:San Francisco]] [[vo:San Francisco]] [[war:San Francisco]] [[yi:סאן פראנציסקא]] [[yo:San Francisco]] [[zh:旧金山]] [[zh-min-nan:San Francisco]] [[zh-yue:三藩市]] hdlzljgua9ss4u23pl57qf8ottlk9eg 14 18027 569017 2012-06-12T10:41:09Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[gn:Ñemohenda:Jogapokuaa]] {{catmain}} {{Навигация|Викиҗыенитык=Architecture}} {{Commonscat|Architecture}} [[Төркем:Сәнгать]] [[af:Kategorie:Argitektuur]] [[als:Kategorie:Architektur]] [[an:Categoría:Arquitectura]] [[ar:تصنيف:عمارة]] [[arz:تصنيف:عماره]] [[ast:Categoría:Arquiteutura]] [[az:Kateqoriya:Memarlıq]] [[ba:Төркөм:Архитекторлыҡ]] [[bar:Kategorie:Architektur]] [[bat-smg:Kateguorėjė:Arkėtektūra]] [[be:Катэгорыя:Архітэктура]] [[be-x-old:Катэгорыя:Архітэктура]] [[bg:Категория:Архитектура]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:স্থাপত্য]] [[bo:Category:ཁང་རྩིག་བཟོ་རིག]] [[br:Rummad:Savouriezh]] [[bs:Kategorija:Arhitektura]] [[ca:Categoria:Arquitectura]] [[cbk-zam:Categoría:Arquitectura]] [[ceb:Kategoriya:Arkitektura]] [[ckb:پۆل:تەلارسازی]] [[co:Category:Architittura]] [[cs:Kategorie:Architektura]] [[csb:Kategòrëjô:Architektura]] [[cy:Categori:Pensaernïaeth]] [[da:Kategori:Arkitektur]] [[de:Kategorie:Architektur]] [[dsb:Kategorija:Architektura]] [[el:Κατηγορία:Αρχιτεκτονική]] [[eml:Categoria:ARCHITETTURA]] [[en:Category:Architecture]] [[eo:Kategorio:Arkitekturo]] [[es:Categoría:Arquitectura]] [[et:Kategooria:Arhitektuur]] [[eu:Kategoria:Arkitektura]] [[ext:Category:Arquitetura]] [[fa:رده:معماری]] [[fi:Luokka:Arkkitehtuuri]] [[fiu-vro:Katõgooria:Ehitüskunst]] [[fr:Catégorie:Architecture]] [[frr:Kategorie:Arkitäktuur]] [[fur:Categorie:Architeture]] [[fy:Kategory:Arsjitektuer]] [[ga:Catagóir:Ailtireacht]] [[gag:Kategoriya:Arhitektura]] [[gan:Category:建築]] [[gd:Roinn-seòrsa:Ailtireachd]] [[gl:Categoría:Arquitectura]] [[gn:Ñemohenda:Jogapokuaa]] [[he:קטגוריה:אדריכלות]] [[hif:Category:Architecture aur civil engineering]] [[hr:Kategorija:Arhitektura]] [[hsb:Kategorija:Architektura]] [[ht:Kategori:Achitekti]] [[hu:Kategória:Építészet]] [[hy:Կատեգորիա:Ճարտարապետություն]] [[ia:Categoria:Architectura]] [[id:Kategori:Arsitektur]] [[ilo:Kategoria:Arkitektura]] [[io:Kategorio:Arkitekturo]] [[is:Flokkur:Byggingarlist]] [[it:Categoria:Architettura]] [[ja:Category:建築]] [[jv:Kategori:Arsitektur]] [[ka:კატეგორია:არქიტექტურა]] [[kl:Sumut atassuseq:Ilusilersugaaneq]] [[ko:분류:건축]] [[krc:Категория:Архитектура]] [[ksh:Saachjrupp:Architektur]] [[kw:Class:Pennserneth]] [[ky:Категория:Архитектура]] [[la:Categoria:Architectura]] [[lb:Kategorie:Architektur]] [[li:Categorie:Architectuur]] [[lij:Categorîa:Architettua]] [[lmo:Categuria:Architetüra]] [[lo:ໝວດ:ສະຖາປັດຕະຍະກຳ]] [[lt:Kategorija:Architektūra]] [[lv:Kategorija:Arhitektūra]] [[mg:Sokajy:Maritrano]] [[mk:Категорија:Архитектура]] [[ml:വർഗ്ഗം:വാസ്തുകല]] [[mn:Ангилал:Архитектур]] [[mr:वर्ग:वास्तुशास्त्र]] [[ms:Kategori:Seni bina]] [[mt:Kategorija:Arkitettura]] [[mwl:Catadorie:Arquitetura]] [[my:Category:ဗိသုကာပညာ]] [[nah:Neneuhcāyōtl:Calmanaliztli]] [[nap:Categurìa:Architettura]] [[nds:Kategorie:Architektur]] [[nds-nl:Kategorie:Architektuur]] [[nl:Categorie:Architectuur]] [[nn:Kategori:Arkitektur]] [[no:Kategori:Arkitektur]] [[nrm:Category:Architectuthe]] [[oc:Categoria:Arquitectura]] [[os:Категори:Архитектурæ]] [[pap:Category:Arkitektura]] [[pfl:Kategorie:Arschidekdur]] [[pl:Kategoria:Architektura i budownictwo]] [[pms:Categorìa:Architetura]] [[pt:Categoria:Arquitetura]] [[ro:Categorie:Arhitectură]] [[ru:Категория:Архитектура]] [[sa:वर्गः:वास्तुशास्त्रम्]] [[sc:Categoria:Architetura]] [[scn:Catigurìa:Architittura]] [[sco:Category:Airchitectur]] [[sh:Kategorija:Arhitektura]] [[si:ප්‍රවර්ගය:ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය]] [[simple:Category:Architecture]] [[sk:Kategória:Architektúra]] [[sl:Kategorija:Arhitektura]] [[sq:Kategoria:Arkitekturë]] [[sr:Категорија:Архитектура]] [[stq:Kategorie:Baukunst]] [[su:Kategori:Arsitéktur]] [[sv:Kategori:Arkitektur]] [[szl:Kategoria:Baukůnszt a budowńictwo]] [[ta:பகுப்பு:கட்டிடக்கலை]] [[th:หมวดหมู่:สถาปัตยกรรม]] [[tl:Kategorya:Arkitektura]] [[tr:Kategori:Mimarlık]] [[uk:Категорія:Архітектура]] [[ur:زمرہ:معماری]] [[vec:Categoria:Architetura]] [[vep:Kategorii:Arhitektur]] [[vi:Thể loại:Kiến trúc]] [[vls:Categorie:Architectuur]] [[xmf:კატეგორია:არქიტექტურა]] [[yi:קאַטעגאָריע:ארכיטעקטור]] [[zh:Category:建筑]] [[zh-classical:Category:建築]] [[zh-min-nan:Category:Kiàn-tio̍k]] [[zh-yue:Category:建築]] 9kshlywhjhma63yfs5xplyn0ycnm20z 0 18157 569102 2012-06-12T17:52:11Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[lmo:Lèngua portoghéza]] '''Португал теле''' ({{lang-pt|língua portuguesa}}) — [[Индоауруп телләр гаиләсе|Индоауруп телләр гаиләсенең]] [[Роман төркеме|Роман төркеменә]] кергән тел. Урта гасырлардагы [[галисий-португаль теле|галисий-португаль теленнән]] килеп чыккан. Язу [[латин әлифбасы]]на нигезләнгән. Сүләүчеләр саны буенча [[Испан теле|Испан теленнән]] соң икенче роман теле, дөньяда күп таралган телләрнең берсе (6-8 урын). Португаль телендә сүләүчеләр гомумиләштереп [[лузофон]] (Лузитан рим провинциясе исеменнән) дип аталалар. [[Португалия]], [[Бразилия]], [[Ангола]], [[Мозамбик]], [[Кабо-Верде]], [[Гвинея-Бисау]], [[Сан-Томе һәм Принсипи]], [[Көнчыгыш Тимор]] һәм [[Макао]] илләренда рәсми тел булып тора. == Шулай ук карагыз == * [[Сөйләшүчеләр саны буенча телләр исемлеге]] * [[Телләрнең Интернета кулланылышы]] * [[Киң таралган телләр исемлеге]] [[Төркем:Португал теле| ]] {{Link FA|no}} {{Link GA|sv}} [[af:Portugees]] [[als:Portugiesische Sprache]] [[an:Idioma portugués]] [[ang:Portuglisc sprǣc]] [[ar:لغة برتغالية]] [[arc:ܠܫܢܐ ܦܘܪܛܘܓܠܝܐ]] [[arz:لغه بورتوجالى]] [[ast:Portugués]] [[az:Portuqal dili]] [[bar:Portugiesische Sproch]] [[bat-smg:Portugalu kalba]] [[bcl:Portuges]] [[be:Партугальская мова]] [[be-x-old:Партугальская мова]] [[bg:Португалски език]] [[bjn:Bahasa Paranggi]] [[bn:পর্তুগিজ ভাষা]] [[bo:པོ་ཅུ་གྷལ་གྱི་སྐད།]] [[br:Portugaleg]] [[bs:Portugalski jezik]] [[ca:Portuguès]] [[ce:Portugalhoyn mott]] [[ceb:Pinulongang Portuges]] [[ckb:زمانی پۆرتووگالی]] [[co:Lingua portughese]] [[crh:Portugal tili]] [[cs:Portugalština]] [[cv:Португал чĕлхи]] [[cy:Portiwgaleg]] [[da:Portugisisk (sprog)]] [[de:Portugiesische Sprache]] [[dsb:Portugišćina]] [[dv:ޕޯޗުގީޒު]] [[ee:Pɔtugisgbe]] [[el:Πορτογαλική γλώσσα]] [[eml:Partüghês]] [[en:Portuguese language]] [[eo:Portugala lingvo]] [[es:Idioma portugués]] [[et:Portugali keel]] [[eu:Portuges]] [[ext:Luenga portuguesa]] [[fa:زبان پرتغالی]] [[fi:Portugalin kieli]] [[fo:Portugisiskt mál]] [[fr:Portugais]] [[frp:Português]] [[fur:Lenghe portughese]] [[fy:Portegeesk]] [[ga:An Phortaingéilis]] [[gan:葡萄牙語]] [[gd:Portagailis]] [[gl:Lingua portuguesa]] [[gn:Poytugañe'ẽ]] [[gv:Portiugish]] [[hak:Phù-thò-â-ngî]] [[he:פורטוגזית]] [[hi:पुर्तगाली भाषा]] [[hif:Portuguese bhasa]] [[hr:Portugalski jezik]] [[hsb:Portugalšćina]] [[hu:Portugál nyelv]] [[hy:Պորտուգալերեն]] [[ia:Lingua portugese]] [[id:Bahasa Portugis]] [[ilo:Pagsasao a Portugés]] [[io:Portugalana linguo]] [[is:Portúgalska]] [[it:Lingua portoghese]] [[ja:ポルトガル語]] [[jv:Basa Portugis]] [[ka:პორტუგალიური ენა]] [[kbd:Португалыбзэ]] [[kg:Kimputulukesi]] [[kk:Португал тілі]] [[kn:ಪೋರ್ಚುಗೀಯ ಭಾಷೆ]] [[ko:포르투갈어]] [[krc:Португал тил]] [[ku:Zimanê portûgalî]] [[kv:Португал кыв]] [[kw:Portyngalek]] [[la:Lingua Lusitana]] [[lad:Lingua portugeza]] [[lb:Portugisesch]] [[lez:Португал чӀал]] [[li:Portugees]] [[lij:Lengua portugheise]] [[lmo:Lèngua portoghéza]] [[ln:Lipulutugɛ́si]] [[lt:Portugalų kalba]] [[lv:Portugāļu valoda]] [[mg:Fiteny portogey]] [[mhr:Португал йылме]] [[mi:Reo Pōtikī]] [[mk:Португалски јазик]] [[ml:പോർച്ചുഗീസ് ഭാഷ]] [[mn:Португал хэл]] [[mr:पोर्तुगीज भाषा]] [[ms:Bahasa Portugis]] [[mwl:Lhéngua pertuesa]] [[nah:Portugallahtōlli]] [[nds:Portugeesche Spraak]] [[nds-nl:Portugees]] [[nl:Portugees]] [[nn:Portugisisk]] [[no:Portugisisk]] [[nrm:Portûndgais]] [[nso:Sepotokisi]] [[oc:Portugués]] [[os:Португайлаг æвзаг]] [[pa:ਪੁਰਤਗਾਲੀ ਭਾਸ਼ਾ]] [[pag:Salitan Português]] [[pap:Português]] [[pl:Język portugalski]] [[pms:Lenga portughèisa]] [[pnb:پرتگالی]] [[pt:Língua portuguesa]] [[qu:Purtuyis simi]] [[rm:Lingua portugaisa]] [[ro:Limba portugheză]] [[ru:Португальский язык]] [[rw:Igiporutigali]] [[sa:पुर्तगाली भाषा]] [[sah:Португаал тыла]] [[sc:Limba portughesa]] [[scn:Lingua portughisa]] [[sco:Portuguese leid]] [[se:Portugálagiella]] [[sh:Portugalski jezik]] [[simple:Portuguese language]] [[sk:Portugalčina]] [[sl:Portugalščina]] [[sq:Gjuha portugeze]] [[sr:Португалски језик]] [[su:Basa Portugis]] [[sv:Portugisiska]] [[sw:Kireno]] [[szl:Portugalsko godka]] [[ta:போர்த்துக்கீச மொழி]] [[tet:Lia-portugés]] [[tg:Забони португалӣ]] [[th:ภาษาโปรตุเกส]] [[tl:Wikang Portuges]] [[tr:Portekizce]] [[ty:Reo Pōtītī]] [[ug:پورتۇگال تىلى]] [[uk:Португальська мова]] [[ur:پرتگیزی زبان]] [[vec:Łéngoa portoghexe]] [[vi:Tiếng Bồ Đào Nha]] [[vls:Portugees]] [[wa:Portuguès (lingaedje)]] [[war:Pinortuges]] [[wuu:葡萄牙语]] [[xmf:პორტუგალიური ნინა]] [[yi:פארטוגעזיש]] [[yo:Èdè Pọrtugí]] [[zh:葡萄牙語]] [[zh-min-nan:Portugal-gú]] [[zh-yue:葡萄牙話]] [[zu:IsiPutukezi]] 84jfw3eeix1lhyuvyzypq7owlly5ix7 0 18306 569226 2012-06-13T07:04:41Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[lmo:Lengua irlandesa]] {{тел |исем= ирланд теле |үзисем= Gaeilge |гаиләтөсе= Indo-European |илләр= [[Ирландия]], [[Төньяк Ирландия]], [[Аурупа Берлеге]] |регион= |сөйләшүче= 1,6 - 1,8 млн (нинди дә булса дәрәҗәдә сөйләшә алучылар саны) |дәрәҗә= |гаилә= [[Кельт телләре|Кельт төркеме]] |рәсми= |идарә= |iso1=ga |iso2=gle |iso3=gle |sil= }} '''Ирла́нд теле''' ('''Gaeilge''') — [[ирландиялеләр]]нең теле, [[кельт телләре]]нең берсе, [[шотланд (гэль) теле|шотланд (гэль)]] һәм [[мэн теле|мэн]] телләре белән беррәттән бу төркемнең [[гойдель телләре|гойдель]] төркемчәсенә карый. [[Төркем:Гойдель телләре]] {{Link GA|de}} [[af:Iers-Gaelies]] [[an:Idioma irlandés]] [[ang:Īrisc sprǣc]] [[ar:لغة أيرلندية]] [[arz:ايرلاندى]] [[ast:Irlandés]] [[az:İrland dili]] [[bar:Irische Sproch]] [[be:Ірландская мова]] [[be-x-old:Ірляндзкая мова]] [[bg:Ирландски език]] [[bn:আইরিশ ভাষা]] [[br:Iwerzhoneg]] [[bs:Irski jezik]] [[ca:Gaèlic irlandès]] [[ce:Irlandhoyn mott]] [[ckb:زمانی ئیری]] [[cs:Irština]] [[cv:Ирланд чĕлхи]] [[cy:Gwyddeleg]] [[da:Irsk (sprog)]] [[de:Irische Sprache]] [[diq:İrlandki]] [[dsb:Iršćina]] [[el:Ιρλανδική γλώσσα]] [[en:Irish language]] [[eo:Irlanda lingvo]] [[es:Idioma irlandés]] [[et:Iiri keel]] [[eu:Irlandako gaelera]] [[fa:زبان ایرلندی]] [[fi:Iiri]] [[fiu-vro:Iiri kiil]] [[fo:Írskt mál]] [[fr:Irlandais]] [[frp:Gaèlico irlandês]] [[fur:Lenghe irlandese]] [[fy:Iersk]] [[ga:An Ghaeilge]] [[gd:Gàidhlig na h-Èireann]] [[gl:Lingua irlandesa]] [[gv:Yernish]] [[he:אירית]] [[hi:आयरिश भाषा]] [[hr:Irski jezik]] [[hsb:Iršćina]] [[hu:Ír nyelv]] [[hy:Իռլանդերեն]] [[ia:Lingua irlandese]] [[id:Bahasa Irlandia]] [[ilo:Pagsasao nga Irlandés]] [[io:Gaelana linguo]] [[is:Írska]] [[it:Lingua irlandese]] [[ja:アイルランド語]] [[ka:ირლანდიური ენა]] [[kab:Tirlandit]] [[ko:아일랜드어]] [[koi:Ир кыв]] [[ku:Zimanê îrlandî]] [[kv:Ирландса кыв]] [[kw:Wordhonek]] [[la:Lingua Hibernica]] [[li:Iers]] [[lij:Lengoa irlandeize]] [[lmo:Lengua irlandesa]] [[lt:Airių kalba]] [[lv:Īru valoda]] [[mk:Ирски јазик]] [[mr:आयरिश भाषा]] [[nds-nl:Iers]] [[nl:Iers]] [[nn:Irsk språk]] [[no:Irsk]] [[nrm:Irlandais]] [[oc:Irlandés]] [[os:Ирландиаг æвзаг]] [[pl:Język irlandzki]] [[pms:Lenga irlandèisa]] [[pnb:آئرش]] [[pt:Língua irlandesa]] [[qu:Ilanda simi]] [[rm:Lingua irlandaisa]] [[ro:Limba irlandeză]] [[ru:Ирландский язык]] [[sc:Gaelicu Irlandiesu]] [[sco:Erse leid]] [[se:Iirragiella]] [[sh:Irski jezik]] [[simple:Irish language]] [[sk:Írčina]] [[sl:Irska gelščina]] [[sq:Gjuha irlandeze]] [[sr:Ирски језик]] [[sv:Iriska]] [[szl:Irlandzko godka]] [[ta:ஐரிய மொழி]] [[tg:Забони ирландӣ]] [[tl:Wikang Irlandes]] [[tpi:Tok Aialan]] [[tr:İrlandaca]] [[ug:ئرېلاندىيە تىلى]] [[uk:Ірландська мова]] [[vec:Łéngua irlandexe]] [[vi:Tiếng Ireland]] [[xal:Гәәлгүдин келн]] [[xmf:ირლანდიური ნინა]] [[yi:איריש]] [[yo:Irishi]] [[zh:愛爾蘭語]] gol3xd8a7ljlcyfw60hu5lngbib0jj5 0 18412 569221 2012-06-13T06:34:05Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[lmo:Lengua cürda]] {{тел |исем=Көрд теле |үзисем= كوردی, Kurdî, Köpди |гаиләтөсе= indo-european |илләр= [[Иран]], [[Гыйрак]], [[Төркия]], [[Сүрия]], [[Ливан]] |регион= |сөйләшүче= 20-26 млн |дәрәҗә= 33-39 |гаилә=[[Һинд-аурупа телләре]] :[[һинд-иран телләре|һинд-иран тармагы]] ::[[иран телләре|иран тармагы]] :::[[көрд телләре]] |рәсми= [[Гыйрак]] ([[Гыйрак Көрдстаны]]) |идарә= |iso1=ku |iso2=kur |iso3=kur; ckb, kmr, sdh |sil= }} '''Көрд теле''' (كوردی, Kurdî, Köpди) — [[көрдләр]]нең теле, [[иран телләре]]нең көнбатыш төркемчәсенең бер вәкиле. Рәсми булмаган рәвештә [[Көрдстан]] дип аталучы өлкәдә кулланылышта. Чынлыкта рәсми рәвештә диалект дип аталучы берничә телгә бүленгән: [[курманҗи (тел)|курманҗи]] (төньяк көрдчә), [[сорани]] (үзәк көрдчә), [[келхури]] (көньяк көрдчә), [[зазаки]], [[горани]]. Соңгы икесе бүгенге көндә гадәттә аерым тел буларак санала, көрд теленең төрле диалетлары буларак нигездә беренче өчесен саныйлар. [[Төркем:Көрд телләре]] [[als:Kurdische Sprache]] [[an:Idioma kurdo]] [[ar:لغة كردية]] [[arc:ܠܫܢܐ ܩܪܕܘܝܐ]] [[az:Kürd dili]] [[be:Курдская мова]] [[bg:Кюрдски език]] [[bn:কুর্দি ভাষা]] [[ca:Kurd]] [[ceb:Pinulongang Kurdo]] [[ckb:زمانی کوردی]] [[cs:Kurdština]] [[cv:Курт чĕлхи]] [[cy:Cyrdeg]] [[da:Kurdisk (sprog)]] [[de:Kurdische Sprachen]] [[diq:Kurdki]] [[dsb:Kurdšćina]] [[el:Κουρδική γλώσσα]] [[en:Kurdish language]] [[eo:Kurda lingvo]] [[es:Idioma kurdo]] [[eu:Kurduera]] [[ext:Luenga kurda]] [[fa:زبان کردی]] [[fi:Kurdi]] [[fr:Kurde]] [[gl:Lingua curda]] [[he:כורדית]] [[hi:कुर्दी भाषा]] [[hif:Kurdish bhasa]] [[hr:Kurdski jezik]] [[hsb:Kurdšćina]] [[hu:Kurd nyelv]] [[hy:Քրդերեն]] [[id:Bahasa Kurdi]] [[io:Kurda linguo]] [[is:Kúrdíska]] [[it:Lingua curda]] [[ja:クルド語]] [[ka:ქურთული ენა]] [[kab:Takurdit]] [[kl:Kurdiskisut]] [[ko:쿠르드어]] [[ku:Zimanê kurdî]] [[kv:Курд кывъяс]] [[la:Lingua Curdica]] [[lij:Lengua curda]] [[lmo:Lengua cürda]] [[lt:Kurdų kalba]] [[lv:Kurdu valoda]] [[mi:Reo Kuruti]] [[mr:कुर्दिश भाषा]] [[ms:Bahasa Kurdi]] [[mzn:کوردی]] [[nl:Koerdisch]] [[nn:Kurdiske språk]] [[no:Kurdisk]] [[oc:Curd]] [[pl:Język kurdyjski]] [[pt:Língua curda]] [[qu:Kurdi simi]] [[ro:Limba kurdă]] [[ru:Курдские языки]] [[sco:Kurdish leid]] [[simple:Kurdish language]] [[sk:Kurdčina]] [[sq:Gjuha kurde]] [[sr:Курдски језик]] [[sv:Kurdiska]] [[ta:குருதீசிய மொழி]] [[tg:Забони курдӣ]] [[th:ภาษาเคิร์ด]] [[tr:Kürtçe]] [[ug:كۇرد تىلى]] [[uk:Курдська мова]] [[vi:Tiếng Kurd]] [[xal:Курдин келн]] [[zh:庫爾德語]] fyorl85822sibdu6hsu34w5eso6bd5d 0 18416 569197 2012-06-13T00:50:08Z Gerakibot 3283 r2.7.1) (робот өстәде: [[lmo:Lengua lituana]] {{тел |исем=Литвалылар теле |үзисем= Lietuvių kalba |гаиләтөсе= indo-european |илләр=[[Литва]], [[Белоруссия]], [[Польша]] |регион= |сөйләшүче= ~3,2 млн |дәрәҗә= |гаилә= [[һинд-аурупа телләре]] :[[балтыйк телләре]] |рәсми= [[Литва]], [[Аурупа Берлеге]] |идарә= литвалылар теленең дәүләт комиссиясе |iso1=lt |iso2=LT |iso3=LIT |sil= }} '''Литвалылар теле''' ({{lang-lt|Lietùvių kalbà}}) — [[литвалылар]]ның теле, [[Литва]]ның дәүләт һәм [[Аурупа Берлеге]]нең рәсми теле. Бу телдә [[Литва]]да якынча өч миллион һәм [[Литва]] тышында 170 меңгә якын кеше сөйләшә. [[Латыш теле]] белән бергә [[балтыйк телләре]] төркеменә керәләр. == Шулай ук карагыз == * [[Сөйләшүчеләр саны буенча телләр исемлеге]] * [[Телләрнең Интернета кулланылышы]] * [[Киң таралган телләр исемлеге]] [[Төркем:Балтыйк телләре]] [[af:Litaus]] [[an:Idioma lituán]] [[ang:Liþþuanisc sprǣc]] [[ar:لغة لتوانية]] [[ast:Lituanu]] [[ay:Lituaña aru]] [[az:Litva dili]] [[bat-smg:Lietoviu kalba]] [[be:Літоўская мова]] [[be-x-old:Летувіская мова]] [[bg:Литовски език]] [[bs:Litvanski jezik]] [[ca:Lituà]] [[ce:Litovhoyn mott]] [[ceb:Pinulongang Litwano]] [[cs:Litevština]] [[csb:Lëtewsczi jãzëk]] [[cv:Литва чĕлхи]] [[da:Litauisk (sprog)]] [[de:Litauische Sprache]] [[dsb:Litawšćina]] [[el:Λιθουανική γλώσσα]] [[en:Lithuanian language]] [[eo:Litova lingvo]] [[es:Idioma lituano]] [[et:Leedu keel]] [[eu:Lituaniera]] [[fa:زبان لیتوانیایی]] [[fi:Liettuan kieli]] [[fr:Lituanien]] [[fy:Litousk]] [[ga:An Liotuáinis]] [[gd:Liotuànais]] [[gl:Lingua lituana]] [[gv:Litaanish]] [[he:ליטאית]] [[hi:लिथुआनियाई भाषा]] [[hif:Lithuanian bhasa]] [[hr:Litavski jezik]] [[hsb:Litawšćina]] [[hu:Litván nyelv]] [[hy:Լիտվերեն]] [[id:Bahasa Lituavi]] [[io:Lituaniana linguo]] [[is:Litháíska]] [[it:Lingua lituana]] [[ja:リトアニア語]] [[ka:ლიტვური ენა]] [[kab:Talitwanit]] [[kk:Литва тілі]] [[kl:Litauenimiutut]] [[ko:리투아니아어]] [[ku:Zimanê lîtvanî]] [[kv:Литва кыв]] [[kw:Lithywanek]] [[la:Lingua Lithuanica]] [[lb:Litauesch]] [[li:Litouws]] [[lij:Lengua lituana]] [[lmo:Lengua lituana]] [[lt:Lietuvių kalba]] [[ltg:Lītaunīku volūda]] [[lv:Lietuviešu valoda]] [[mdf:Литванонь кяль]] [[mhr:Литва йылме]] [[mi:Reo Rituānia]] [[mk:Литвански јазик]] [[mn:Литва хэл]] [[mr:लिथुएनियन भाषा]] [[ms:Bahasa Lithuania]] [[nds:Litausche Spraak]] [[nl:Litouws]] [[nn:Litauisk]] [[no:Litauisk]] [[oc:Lituanian]] [[os:Литоваг æвзаг]] [[pih:Lithyuanyan]] [[pl:Język litewski]] [[pms:Lenga lituan-a]] [[pnb:لتھوانی]] [[pt:Língua lituana]] [[qu:Lituwa simi]] [[ro:Limba lituaniană]] [[ru:Литовский язык]] [[rw:Ikilituwaniya]] [[sco:Lithuanie leid]] [[se:Liettuvagiella]] [[sh:Litvanski jezik]] [[simple:Lithuanian language]] [[sk:Litovčina]] [[sl:Litovščina]] [[sq:Gjuha lituane]] [[sr:Литвански језик]] [[sv:Litauiska]] [[sw:Kilituanya]] [[szl:Litewsko godka]] [[ta:இலித்துவானிய மொழி]] [[tg:Забони литвонӣ]] [[th:ภาษาลิทัวเนีย]] [[tl:Wikang Litwano]] [[tpi:Tok Lituwenia]] [[tr:Litvanca]] [[udm:Литва кыл]] [[ug:لىتۋا تىلى]] [[uk:Литовська мова]] [[vi:Tiếng Litva]] [[war:Linituano]] [[yi:ליטוויש]] [[yo:Èdè Lituéníà]] [[zh:立陶宛语]] [[zu:IsiLithuwaniya]] ropfda46pdt1wl1bn1e5zxiy4wti27r 0 18446 569013 2012-06-12T10:16:25Z Hudrogen 9745 /* Вакыйгалар */ {{alsonumber|1986}} '''1986 ел''' — [[милади тәкъвиме]]ндә [[чәршәмбе]] көненнән башланган кәбисә булмаган [[ел]]. {{Ел өчен навигация|1986}} * [[Һиҗри тәкъвиме]]ндә 1407—1408 еллар. * Халыкара тынычлык елы ([[БМО]]). {{Гасыр өчен навигация|20}} == Вакыйгалар == * [[3 февраль]] — [[Pixar]] студиясе ачыла. * [[3 март]] — [[Metallica]] ның өченче альбомы [[Master of Puppets]] чыга. * [[26 апрель]] — [[Габдулла Тукай]] тууына 100 ел туа. * [[26 апрель]] — [[Чернобыль АЭС]]ында һәлакәт. * [[3 ноябрь]] — [[Федератив Микронезия Штатлары]]ның бәйсезлеге игълан ителде. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1986 елда туганнар}} * [[27 апрель]] — [[Динара Сафина]], [[Русия]] теннисисты. * [[13 май]] — [[Александр Рыбак]], [[Норвегия]] җырчысы. * [[13 май]] — [[Роберт Паттинсон]] — британ актеры, модель, музыкант. * [[16 май]] — [[Меган Фокс]], [[АКШ]] актрисасы. * [[11 июнь]] — [[Шайа Лабаф]], [[АКШ]] актеры. * [[2 июль]] — [[Линдсей Лохан]], [[АКШ]] актрисасы. == Вафатлар == [[Файл:Sara Sadíqova Mäskäw konservatoriäsendä uqığan çaqta 1924.jpg|right|120px|thumb|татар композиторы [[Сара Садыйкова]]]] {{Шулай ук карагыз|:Төркем:1986 елда вафатлар}} * [[8 гыйнвар]] — [[Зиннур Насыйбуллин]], татар шагыйре. * [[10 гыйнвар]] — [[Ярослав Сейферт]], чех язучысы. * [[18 апрель]] — [[Әминә Бикчәнтәева]], татар шагыйрәсе, балалар язучысы. * [[7 июнь]] — [[Сара Садыйкова]], татар композиторы. * [[14 июнь]] — [[Хорхе Луис Борхес]], Аргентина прозаигы, шагыйрь, публицист. * [[4 ноябрь]] — [[Галимҗан Латыйп]], татар шагыйре, тәрҗемәче. * [[29 декабрь]] — [[Гарольд Макмиллан]], британ сәясәтчесе, [[Бөекбритания]]нең 65 нче премьер-министры. * [[Сибгат Хәким]], татар шагыйре. == [[Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе]] лауреатлары == * [[Хисам Камал]], татар язучысы, («Һәркемнең гомере бер генә», «Безне өйдә көтәләр» исемле китаплары өчен)<ref>[http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=1212&Itemid=81 Тукай премиясе лауреатлары — Хисам Камал]</ref>. == [[Нобель премиясе]] лауреатлары == [[Файл:Soyinka, Wole (1934).jpg|right|100px|thumb|[[Воле Шойинка]]]] * [[Физика өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Эрнст Руска]], [[Герд Биннинг]] һәм [[Генрих Рорер]]. * [[Химия өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Дадли Роберт Хершбах]], [[Ли Ян]], [[Джон Чарлз Полани]]. * [[Физиология һәм медицина өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Стэнли Коэн]], [[Рита Леви-Монтальчини]]. * [[Әдәбият өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Воле Шойинка]]. * [[Икътисад өлкәсендә Нобель премиясе]] — [[Джеймс Бьюкенен]]. * [[Тынычлык өчен Нобель премиясе]] — [[Эли Визель]]. == Шулай ук кара == {{Навигация |Викиҗыентык = 1986 }} <categorytree>1986 ел</categorytree> == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} [[Төркем:1986 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:1986]] [[am:1986 እ.ኤ.አ.]] [[an:1986]] [[ar:ملحق:1986]] [[arz:1986]] [[ast:1986]] [[av:1986]] [[ay:1986]] [[az:1986]] [[bat-smg:1986]] [[bcl:1986]] [[be:1986]] [[be-x-old:1986]] [[bg:1986]] [[bh:१९८६]] [[bn:১৯৮৬]] [[bpy:মারি ১৯৮৬]] [[br:1986]] [[bs:1986]] [[ca:1986]] [[ckb:١٩٨٦]] [[co:1986]] [[cs:1986]] [[csb:1986]] [[cv:1986]] [[cy:1986]] [[da:1986]] [[de:1986]] [[diq:1986]] [[el:1986]] [[en:1986]] [[eo:1986]] [[es:1986]] [[et:1986]] [[eu:1986]] [[fa:۱۹۸۶ (میلادی)]] [[fi:1986]] [[fiu-vro:1986]] [[fo:1986]] [[fr:1986]] [[frp:1986]] [[frr:1986]] [[fur:1986]] [[fy:1986]] [[ga:1986]] [[gag:1986]] [[gan:1986年]] [[gd:1986]] [[gl:1986]] [[gn:1986]] [[gv:1986]] [[he:1986]] [[hi:१९८६]] [[hif:1986]] [[hr:1986.]] [[ht:1986 (almanak gregoryen)]] [[hu:1986]] [[hy:1986]] [[ia:1986]] [[id:1986]] [[ilo:1986]] [[io:1986]] [[is:1986]] [[it:1986]] [[ja:1986年]] [[jbo:1986moi]] [[jv:1986]] [[ka:1986]] [[kk:1986 жыл]] [[kn:೧೯೮೬]] [[ko:1986년]] [[krc:1986 джыл]] [[ksh:Joohr 1986]] [[ku:1986]] [[kv:1986 во]] [[kw:1986]] [[la:1986]] [[lb:1986]] [[li:1986]] [[lij:1986]] [[lmo:1986]] [[ln:1986]] [[lt:1986 m.]] [[lv:1986. gads]] [[map-bms:1986]] [[mhr:1986]] [[mi:1986]] [[mk:1986]] [[ml:1986]] [[mr:इ.स. १९८६]] [[ms:1986]] [[my:အောက်တိုဘာ ၁၉၈၆]] [[myv:1986 ие]] [[nah:1986]] [[nap:1986]] [[nds:1986]] [[nds-nl:1986]] [[ne:सन् १९८६]] [[nl:1986]] [[nn:1986]] [[no:1986]] [[nov:1986]] [[nrm:1986]] [[oc:1986]] [[os:1986-æм аз]] [[pa:੧੯੮੬]] [[pag:1986]] [[pam:1986]] [[pap:1986]] [[pi:१९८६]] [[pl:1986]] [[pnb:1986]] [[pt:1986]] [[qu:1986]] [[ro:1986]] [[ru:1986 год]] [[rue:1986]] [[sah:1986]] [[scn:1986]] [[se:1986]] [[sh:1986]] [[simple:1986]] [[sk:1986]] [[sl:1986]] [[so:1986]] [[sq:1986]] [[sr:1986]] [[stq:1986]] [[su:1986]] [[sv:1986]] [[sw:1986]] [[ta:1986]] [[te:1986]] [[tet:1986]] [[th:พ.ศ. 2529]] [[tk:1986]] [[tl:1986]] [[tpi:1986]] [[tr:1986]] [[ty:1986]] [[udm:1986 ар]] [[uk:1986]] [[ur:1986ء]] [[uz:1986]] [[vec:1986]] [[vi:1986]] [[vls:1986]] [[vo:1986]] [[wa:1986]] [[war:1986]] [[xal:1986 җил]] [[yi:1986]] [[yo:1986]] [[zea:1986]] [[zh:1986年]] [[zh-classical:一九八六年]] [[zh-min-nan:1986 nî]] [[zh-yue:1986年]] fyiky19dvlmj9p3bmclw0123w699k88 0 18466 569088 2012-06-12T17:07:54Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[vep:Saha (Jakutijan) Tazovaldkund]] {{Ил |исем = Саха Җөмһүрияте (Якутия) |исем2 = '''Саха Республиката''' |исем3 = Республика Саха |кыска исем = |байрак = Flag of Sakha.svg |герб = Coat of Arms of Sakha (Yakutia).png |девиз = |гимн = |карта = Map of Russia - Sakha (Yakutia) Republic (2008-03).svg |нигезләнү датасы = |бәйсезлек датасы = |халәт = |идарә итү формасы = |телләр = |башкала = Якутск |шәһәрләр = |ил башлыгы урыны = Президент |ил башлыгы исеме = Егор Борисов |вәзир урыны = Хөкүмәт җитәкчесе |вәзир исеме = Галина Данчикова |шура башлыгы урыны = Дәүләт Шурасы рәисе |шура башлыгы исеме = Виталий Басыгысов |мәйдан = 3 103 200 |су өлеше = 0,6 |халык саны = {{үсү}} 958 291<ref>http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/svod.xls</ref> |халык тыгызлыгы = 0,3 |исәп елы = 2010 |акча = |тулаем милли продукт = |тулаем милли продукт кеше башына = |UTC = MSK+6 (UTC+10)<br />MSK+7 (UTC+11)<br />MSK+8 (UTC+12) |интернет домены = |телефон коды = }} '''Саха́ Җөмһүрияте́''' ('''Яку́тия''') ([[Якут теле|якут.]] ''Саха Республиката, Саха Сирэ'') — [[Русия Федерациясе]] өчендә булган дәүләти корылма, [[Русия]] субъекты, [[Ерак Көнчыгыш федераль округы]]на керә. Мәйданы буенча Русиянең иң зур регионы; шуның өстенә, Якутия — дөньяда иң зур административ-территориаль берәмлек. Башкаласы — [[Якутск]] шәһәре. [[1922 ел|1922 елның]] [[27 апрель|27 апрелендә]] төзелгән. == География == === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! [[Русия Федерациясе]]нең субъекты |- | Көнбатыш || [[Красноярск крае]] |- | Көньяк-көнбатыш || [[Иркутск өлкәсе]] |- | Көньяк || [[Байкал арты крае]], [[Амур өлкәсе]] |- | Көньяк-көнчыгыш || [[Хабаровск крае]] |- | Көнчыгыш || [[Магадан өлкәсе]] |- | Төньяк-көнчыгыш || [[Чукотка автономияле округы]] |} Якутиянең яр буе сызыгының озынлыгы — 4 500 километрдан артыграк. Якутиянең 2/5 өлеше төньяк поляр түгәрәк артында урнаша. Республиканың төньяктан көньякка озынлыгы — 2 500 км, көнчыгыштан көнбатышка — 2 000 км. === Рельеф === [[Файл:LenaJakutsk.jpg|230px|thumb|right|[[Якутск]] янында Лена елгасы]] Якутиянең 2\3 өлешендә таулар урнашлалар. Иң бөек ноктасы — Победа тавы (3147 м, икенче мәгълүмәтләре буенча — 3 003 м; Черский тау сыртында урнаша), яки Мус-Хая тавы (2959 м, икенче мәгълүмәтләр буенча 3 011 м). Якутияыда шулай ук Верхоянск тау сырты урнаша. Якутиянең көнбатыш өлешне иң зур яссы таулыкларның берсе — Урта Себер яссы таулыгы урнаша. Эре түбәнлекләр: Үзәк Якутия түбәнлеге, Колыма түбәнлеге, Төньяк Себер түбәнлекнең көнчыгыш өлеше. === Гидрография === [[Файл:Amga.jpg|205px|thumb|right|Амга елгасы]] Якутия — иң елгалы (700 мең елгалар) һәм күлле (800 мең күлдән артыграк) регионнарның берсе. Иң зур елгалар: [[Лена (елга)|Лена]] (озынлык — 4 400 км), [[Вилюй]] (2650 км), Оленёк (2292 км), Алдан (2273 км), Колыма (2129 км), Индигирка (1726 км), Олёкма (1436 км), Анабар (939 км) һәм Яна (872 км). Эре күлләр: Бустак, Лабыңкыр, һ.б. === Табигать === Якутиянең территориясе 4 географик зонасы чикләрендә урнаша: тайга урманнары, тундра, урманлы тундра һәм арктик чүлләре; Якутия күбесенчә мәңгелек туңлык зонасында урнаша. ==== Үсемлекләр ==== Тайгада даур карагач күпчелек тәшкил итә, шулай ук нарат, кедр стланикы, чыршы, каен, усак; көньяктагы районнарда — Себер кедры, таулы районнарда исле тирәк һәм чозения таратылган. ==== Хайваннар дөньясы ==== Якутия тайга-тундра зоогеографик зонасында урнаша. Монда морж, нерпа, тюлень, ак аю торалар (утраулы территориясендә); поши, төньяк боланы, кабарга, карлы тәкә, изюбр, көрән аю, бүре, кызыл төлке, ак төлке, кеш, ас, себер көзәне, чәшке һ. б. Республиканың сулыкларда балыкларның 50 төре тора, кошларның 250 төре монда оя ясый. == Климат == Климат — кискен континенталь, кышның озын һәм җәйнең кыска периоды белән аерылып тора. {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! Период ! Гый, °C ! Фев, °C ! Мар, °C ! Апр, °C ! Май, °C ! Июн, °C ! Июл, °C ! Авг, °C ! Сен, °C ! Окт, °C ! Ноя, °C ! Дек, °C ! Ел, °C ! Ел, % ! Ел, кВтч/м² ! Ел, м/с |- ! [[Айхал]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-34.5}}"| −34,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-30.5}}"| −30,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-23.3}}"| −23,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−13.7}}"| −13,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-3.3}}"| −3,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|8.7}}"| 8,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.1}}"| 14,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|9.7}}"| 9,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|0.5}}"| 0,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−12.9}}"| −12,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-26.9}}"| −26,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-32.3}}"| −32,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−11.9}}"| −11,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-25}}"| 75,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15}}"| 905,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-16}}"| 3,2 |- ! [[Алдан (шәһәр)|Алдан]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-26.3}}"| −26,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-22.8}}"| −22,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-15.0}}"| −15,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−4.3}}"| −4,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.9}}"| 4,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|13.7}}"| 13,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|16.6}}"| 16,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|13.3}}"| 13,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.0}}"| 5,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−6.4}}"| −6,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-18.9}}"| −18,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-25.1}}"| −25,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−5.4}}"| −5,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-21}}"| 70,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1095,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-9.5}}"| 1,9 |- ! [[Аллах-Юнь (Усть-Майя районы)|Аллах-Юнь]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-34.6}}"| −34,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-31.8}}"| −31,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-24.5}}"| −24,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−12.5}}"| −12,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-1.4}}"| −1,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|9.7}}"| 9,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|12.7}}"| 12,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|9.1}}"| 9,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|0.7}}"| 0,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−14.2}}"| −14,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.0}}"| −28,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-34.6}}"| −34,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−12.3}}"| −12,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-26}}"| 76,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1051,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-17}}"| 3,4 |- ! [[Алмазный]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.2}}"| −28,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-24.4}}"| −24,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-17.5}}"| −17,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−8.0}}"| −8,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|3.9}}"| 3,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.0}}"| 14,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18.2}}"| 18,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.2}}"| 14,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|4.4}}"| 4,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−7.4}}"| −7,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-20.5}}"| −20,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-26.6}}"| −26,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−6.4}}"| −6,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-16}}"| 66,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|17}}"| 1048,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-16}}"| 3,2 |- ! [[Амга]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-41.1}}"| −41,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-36.4}}"| −36,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-22.6}}"| −22,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−5.5}}"| −5,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|7.2}}"| 7,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.5}}"| 15,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18.6}}"| 18,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.3}}"| 14,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.7}}"| 5,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−8.9}}"| −8,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.7}}"| −28,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-39.9}}"| −39,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−10.0}}"| −10,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-23}}"| 73,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|19}}"| 1110,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-9}}"| 1,8 |- ! [[Артык]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-41.0}}"| −41,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-38.2}}"| −38,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-30.0}}"| −30,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−16.9}}"| −16,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-4.3}}"| −4,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|8.1}}"| 8,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|11.3}}"| 11,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|6.7}}"| 6,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-2.2}}"| −2,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−18.5}}"| −18,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-33.7}}"| −33,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-40.7}}"| −40,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−16.5}}"| −16,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-29}}"| 79,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|17}}"| 1000,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-17.5}}"| 3,5 |- ! [[Бердигестях]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.9}}"| −28,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-25.2}}"| −25,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-18.7}}"| −18,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−7.9}}"| −7,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|4.5}}"| 4,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15}}"| 15,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18.9}}"| 18,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.8}}"| 14,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|4.8}}"| 4,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−7.9}}"| −7,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-21.3}}"| −21,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.2}}"| −28,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−6.6}}"| −6,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-18}}"| 67,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1081,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-15}}"| 3,0 |- ! [[Борогонцы]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-31.9}}"| −31,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.1}}"| −28,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-20.1}}"| −20,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−7.5}}"| −7,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.4}}"| 5,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.7}}"| 15,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|19}}"| 19,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.9}}"| 14,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.1}}"| 5,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−9.3}}"| −9,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-23.6}}"| −23,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-31.7}}"| −31,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−7.6}}"| −7,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-17}}"| 67,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1081,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-14}}"| 2,8 |- ! [[Верхоянск]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-47.0}}"| −47,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-42.7}}"| −42,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-29.8}}"| −29,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−12.9}}"| −12,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|2.8}}"| 2,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|13}}"| 13,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.2}}"| 15,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|10.8}}"| 10,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|2.3}}"| 2,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−14.9}}"| −14,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-36.7}}"| −36,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-43.6}}"| −43,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−15.1}}"| −15,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-21}}"| 70,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|16}}"| 938,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-8.5}}"| 1,7 |- ! [[Вилюйск]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-36.8}}"| −36,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-30.1}}"| −30,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-19}}"| −19,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−6.1}}"| −6,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.5}}"| 5,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.1}}"| 15,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18.8}}"| 18,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.2}}"| 14,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.6}}"| 5,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−7.8}}"| −7,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-25.9}}"| −25,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-34.3}}"| −34,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−8.3}}"| −8,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-17}}"| 66,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|17}}"| 1048,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-10}}"| 2,0 |- ! [[Витим (Якутия)|Витим]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.8}}"| −28,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-23.6}}"| −23,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-14}}"| −14,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−2.6}}"| −2,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|6.6}}"| 6,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.9}}"| 14,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18.3}}"| 18,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.0}}"| 15,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|6.4}}"| 6,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−3.5}}"| −3,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-17.1}}"| −17,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-26.5}}"| −26,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−4.5}}"| −4,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-23}}"| 73,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1077,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-12.5}}"| 2,5 |- ! [[Ленск]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-29}}"| −29,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-24}}"| −24,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-14.7}}"| −14,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−3.7}}"| −3,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|6.2}}"| 6,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.5}}"| 14,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|17.9}}"| 17,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|13.9}}"| 13,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.8}}"| 5,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−4.9}}"| −4,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-19.2}}"| −19,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-27.2}}"| −27,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−5.3}}"| −5,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-20}}"| 70,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1073,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-13.5}}"| 2,7 |- ! [[Майя (Якутия)|Майя]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-29.8}}"| −29,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-26.1}}"| −26,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−18.6}}"| −18,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-6.6}}"| −6,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.8}}"| 5,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.8}}"| 15,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|19.3}}"| 19,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.3}}"| 15,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.5}}"| 5,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-8.0}}"| −8,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−21.6}}"| −21,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−29.4}}"| −29,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-6.4}}"| −6,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-16}}"| 66,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1095,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-14}}"| 2,8 |- ! [[Мирный (Якутия)|Мирный]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.6}}"| −28,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-24.8}}"| −24,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-17.7}}"| −17,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−8.3}}"| −8,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|3.5}}"| 3,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|13.7}}"| 13,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|17.9}}"| 17,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.0}}"| 14,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|4.2}}"| 4,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−7.6}}"| −7,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-20.8}}"| −20,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-27.0}}"| −27,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−6.7}}"| −6,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-17}}"| 67,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|17}}"| 1033,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-16}}"| 3,2 |- ! [[Оймякон]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-47}}"| −47,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-42.9}}"| −42,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-32.4}}"| −32,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−14.4}}"| −14,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|1.9}}"| 1,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|11.6}}"| 11,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|13.8}}"| 13,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|10.1}}"| 10,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|1.7}}"| 1,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−16.1}}"| −16,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-37.2}}"| −37,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-45.6}}"| −45,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−16.2}}"| −16,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-21}}"| 70,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1106,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-6.5}}"| 1,3 |- ! [[Олёкминск]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-31.3}}"| −31,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-25.4}}"| −25,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-15}}"| −15,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−3.1}}"| −3,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|7.1}}"| 7,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.1}}"| 15,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18.4}}"| 18,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.7}}"| 14,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|6.2}}"| 6,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−5.2}}"| −5,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-20.9}}"| −20,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-29.7}}"| −29,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−5.7}}"| −5,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-21}}"| 70,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1088,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-12}}"| 2,4 |- ! [[Андреев утравы]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-31.2}}"| −31,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-31.1}}"| −31,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.8}}"| −28,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−22.6}}"| −22,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-10.2}}"| −10,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-1.2}}"| −1,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|2.9}}"| 2,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|2.2}}"| 2,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-2.6}}"| −2,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−15.0}}"| −15,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-26.0}}"| −26,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.2}}"| −28,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−15.9}}"| −15,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-35}}"| 84,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|11}}"| 668,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.5}}"| 5,7 |- ! [[Покровск (Якутия)|Покровск]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-39.7}}"| −39,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-33.7}}"| −33,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-21.1}}"| −21,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−5.4}}"| −5,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|6.7}}"| 6,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.2}}"| 15,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18.6}}"| 18,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.4}}"| 14,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.7}}"| 5,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−8.1}}"| −8,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-27.2}}"| −27,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-38.1}}"| −38,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−9.3}}"| −9,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-20}}"| 69,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1092,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-12}}"| 2,4 |- ! [[Тикси]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-31.1}}"| −31,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-29.2}}"| −29,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-26.4}}"| −26,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−18.9}}"| −18,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-6.4}}"| −6,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|3.1}}"| 3,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|7.6}}"| 7,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|7.4}}"| 7,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|1.5}}"| 1,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−11.0}}"| −11,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-23.8}}"| −23,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-28.2}}"| −28,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−12.9}}"| −12,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-32}}"| 81,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|13}}"| 785,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-24}}"| 4,8 |- ! [[Томмот]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-32.3}}"| −32,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-27.7}}"| −27,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-19.3}}"| −19,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−8.2}}"| −8,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|2.6}}"| 2,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|12.8}}"| 12,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.8}}"| 15,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|12.3}}"| 12,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|3.3}}"| 3,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−10.0}}"| −10,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-24.0}}"| −24,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-31.2}}"| −31,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−8.7}}"| −8,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-23}}"| 72,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1073,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-16}}"| 3,2 |- ! [[Удачный]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-34.4}}"| −34,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-30.4}}"| −30,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-23.2}}"| −23,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−13.6}}"| −13,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-3.2}}"| −3,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|8.8}}"| 8,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.1}}"| 14,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|9.7}}"| 9,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|0.6}}"| 0,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−12.8}}"| −12,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-26.7}}"| −26,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-32.1}}"| −32,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−11.8}}"| −11,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-25}}"| 74,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15}}"| 924,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-16}}"| 3,2 |- ! [[Чульман (посёлок)|Чульман]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-30.9}}"| −30,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-24.9}}"| −24,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-15.6}}"| −15,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−5}}"| −5,0 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|4.4}}"| 4,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|13.3}}"| 13,3 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|16.1}}"| 16,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|12.9}}"| 12,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|4.5}}"| 4,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−7.4}}"| −7,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-21.2}}"| −21,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-29.6}}"| −29,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−6.9}}"| −6,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-21}}"| 71,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|19}}"| 1117,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-13.5}}"| 2,7 |- ! [[Якутск]] ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-40.9}}"| −40,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-35.9}}"| −35,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-21.6}}"| −21,6 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−6.1}}"| −6,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|6.7}}"| 6,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|15.4}}"| 15,4 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18.7}}"| 18,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|14.9}}"| 14,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|5.7}}"| 5,7 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−8.5}}"| −8,5 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-29.2}}"| −29,2 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-38.8}}"| −38,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|−9.8}}"| −9,8 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-19}}"| 68,9 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|18}}"| 1081,1 ! style="text-align:center; {{Шәһәр климаты/cols|-10}}"| 2,0 |- |} === Сәгать пояслары === [[Файл:UTC hue4map RUS-SA 2011-09-01.svg|150px|thumb|right|Якутиядә сәгать пояслары]] Якутия өч сәгать поясларда урнаша: #[[Файл:Map of Russia - Yakutsk time zone.svg|left|75px]] Якутия сәгать зонасы (YAKT, [[UTC+10]]).<div style="clear:left"></div> #[[Файл:Map of Russia - Vladivostok time zone.svg|left|75px]] Владивосток сәгать зонасы (VLAT, [[UTC+11]])<div style="clear:left"></div> #[[Файл:Map of Russia - Magadan time zone.svg|left|75px]] Магадан сәгать зонасы (MAGT, [[UTC+12]])<div style="clear:left"> == Тарих == Беренче меңъеллыкның уртада эвенкларның һәм эвеннарның борынгы бабалары Якутиягә киләләр. Лена краена якутларның килүе аларны Ленадан көнбатышка һәм көнчыгышка китәргә мәҗбүр иткәннәр. === Русия составында === ''Моны да карагыз: '''[[Якутск өлкәсе]]''''' XVII гасырның беренче чирегендә рус сәяхәтчеләре Ленага барып җиткәннәр; [[Якутск]]ны, Жиганскны, Верхоянскны, Зашиверскны, Среднеколымскны нигезләнәләр. [[1632 ел]]да Ленаның уң ягында Якутск острогы нигезләнә. [[1638 ел]]да Якутск өязе оештырыла, анна соң ул Иркутск губернасы составында Якутия провинциясенә һәм [[Якутск өлкәсе]]нә үзгәртеп корылган. Якутия тарихының аерым сәхифә — [[1640-елла]]рдан башланган сөрген. XIX гасырдан сөрген күпчелектә сәяси булган: монда декабритслар, 1863 елның күтәрелешнең катнашучылар, народниклар, эсерлар, социал-демократлар үз срогын тутырганнар. 1922 елның 27 аперелендә ''Якутия Автономияле Совет Социалистик Республикасы'' ([[Якутия АССР]]) оештырыла. [[1920-еллар]]да алтынлы Алдан чыганакларның эшкәртелеш башлана. 1930-елларда ''Көньяк диңгез юл''ның эксплуатация башлана, Лена тамагында [[Тикси]] порты төзелә. [[1950-еллар]]ның уртасыа кадәр республикада [[Дальстрой]] һәм [[ГУЛаг]]ның хезмәт лагерьлары эшләгәннәр. [[1950-еллар]]да республиканың көнбатышында алмазлы чыганкларны, ә [[1960-еллар]]да республиканың көньягында уран рудалы чыганакларны тапканнар. 1990 елның 27 сентябрьдә республиканың суверенитеты турында декларациясе игълан ителә; 1991 елның октябрендә республикада президент посты оештырып җибәрелә, беренче президент Михаил Ефимов булган. == Халык == 2010 елның җанисәбе буенча Якуиянең халык саны — 958 291 кеше. Халык тыгызлыгы — 0,31 кеше/км²; [[Русия Федерациясе субъектлары]] арасында халык тыгызлыгы буенча Якутия 80нче урынын ала. === Милли состав === {| class="wikitable" |- !Милләт ![[1939]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=77 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[1959]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=91 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[1970]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=88 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[1979]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=88 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[1989]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=74 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> ![[2002]]<ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_02.php?reg=80 Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей]</ref> !2010<ref>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab7.xls Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]</ref> |- |Барлык |align="right"|413 198 (100,0 %) |align="right"|487 343 (100,0 %) |align="right"|664 123 (100,0 %) |align="right"|851 840 (100,0 %) |align="right"|1 094 065 (100,0 %) |align="right"|949 280 (100,0 %) |align="right"|958 291 (100,0 %) |- |[[Якутлар]] |align="right"|233 273 (56,5 %) |align="right"|226 053 (46,4 %) |align="right"|285 749 (43,0 %) |align="right"|313 917 (36,9 %) |align="right"|365 236 (33,4 %) |align="right"|432 290 (45,5 %) |align="right"|466 492 (49,9 %) |- |[[Руслар]] |align="right"|146 741 (35,5 %) |align="right"|215 328 (44,2 %) |align="right"|314 308 (47,3 %) |align="right"|429 588 (50,4 %) |align="right"|550 263 (50,3 %) |align="right"|390 671 (41,1 %) |align="right"|353 649 (37,8 %) |- |[[Эвенклар]] |align="right"|10 432 (2,5 %) |align="right"|9505 (2,0 %) |align="right"|9097 (1,4 %) |align="right"|11 584 (1,4 %) |align="right"|14 428 (1,3 %) |align="right"|18 232 (1,9 %) |align="right"|21 008 (2,2 %) |- |[[Украиннар]] |align="right"|4229 (1,0 %) |align="right"|12 182 (2,5 %) |align="right"|20 253 (3,0 %) |align="right"|46 326 (5,4 %) |align="right"|77 114 (7,0 %) |align="right"|34 633 (3,65 %) |align="right"|20 341 (2,2 %) |- |[[Эвеннар]] |align="right"|3133 (0,8 %) |align="right"|3537 (0,7 %) |align="right"|6471 (1,0 %) |align="right"|5763 (0,7 %) |align="right"|8668 (0,8 %) |align="right"|11 657 (1,2 %) |align="right"|15 071 (1,6 %) |- |[[Татарлар]] |align="right"|4420 (1,1 %) |align="right"|5172 (1,1 %) |align="right"|7678 (1,2 %) |align="right"|10 976 (1,3 %) |align="right"|17 478 (1,6 %) |align="right"|10 768 (1,1 %) |align="right"|8122 (0,9 %) |} === Халкының табигый хәрәкәтенең статистиасы === {| class="wikitable" |- ! ! width="100pt"|Халык саны, мең кеше ! width="100pt"|Туулар ! width="100pt"|Үлемнәр ! width="100pt"|Үзгәрешләр ! width="100pt"|Туучылар саны (1000 кешегә) ! width="100pt"|Үлүчеләр саны (1000 кешегә) ! width="100pt"|Үзгәрешләр (1000 кешегә) |- | 1970 | align="right" | 674 | align="right" | 13,899 | align="right" | 5,700 | align="right" | 8,199 | align="right" | 20.6 | align="right" | 8.5 | align="right" | 12.2 |- | 1975 | align="right" | 775 | align="right" | 15,636 | align="right" | 6,242 | align="right" | 9,394 | align="right" | 20.2 | align="right" | 8.1 | align="right" | 12.1 |- | 1980 | align="right" | 887 | align="right" | 18,132 | align="right" | 7,501 | align="right" | 10,631 | align="right" | 20.4 | align="right" | 8.5 | align="right" | 12.0 |- | 1985 | align="right" | 1,002 | align="right" | 22,823 | align="right" | 7,266 | align="right" | 15,557 | align="right" | 22.8 | align="right" | 7.3 | align="right" | 15.5 |- | 1990 | align="right" | 1,115 | align="right" | 21,662 | align="right" | 7,470 | align="right" | 14,192 | align="right" | 19.4 | align="right" | 6.7 | align="right" | 12.7 |- | 1991 | align="right" | 1,110 | align="right" | 19,805 | align="right" | 7,565 | align="right" | 12,240 | align="right" | 17.8 | align="right" | 6.8 | align="right" | 11.0 |- | 1992 | align="right" | 1,090 | align="right" | 17,796 | align="right" | 8,710 | align="right" | 9,086 | align="right" | 16.3 | align="right" | 8.0 | align="right" | 8.3 |- | 1993 | align="right" | 1,072 | align="right" | 16,771 | align="right" | 9,419 | align="right" | 7,352 | align="right" | 15.6 | align="right" | 8.8 | align="right" | 6.9 |- | 1994 | align="right" | 1,051 | align="right" | 16,434 | align="right" | 10,371 | align="right" | 6,063 | align="right" | 15.6 | align="right" | 9.9 | align="right" | 5.8 |- | 1995 | align="right" | 1,029 | align="right" | 15,731 | align="right" | 10,079 | align="right" | 5,652 | align="right" | 15.3 | align="right" | 9.8 | align="right" | 5.5 |- | 1996 | align="right" | 1,015 | align="right" | 14,584 | align="right" | 9,638 | align="right" | 4,946 | align="right" | 14.4 | align="right" | 9.5 | align="right" | 4.9 |- | 1997 | align="right" | 1,003 | align="right" | 13,909 | align="right" | 9,094 | align="right" | 4,815 | align="right" | 13.9 | align="right" | 9.1 | align="right" | 4.8 |- | 1998 | align="right" | 986 | align="right" | 13,640 | align="right" | 8,856 | align="right" | 4,784 | align="right" | 13.8 | align="right" | 9.0 | align="right" | 4.9 |- | 1999 | align="right" | 970 | align="right" | 12,724 | align="right" | 9,480 | align="right" | 3,244 | align="right" | 13.1 | align="right" | 9.8 | align="right" | 3.3 |- | 2000 | align="right" | 960 | align="right" | 13,147 | align="right" | 9,325 | align="right" | 3,822 | align="right" | 13.7 | align="right" | 9.7 | align="right" | 4.0 |- | 2001 | align="right" | 954 | align="right" | 13,262 | align="right" | 9,738 | align="right" | 3,524 | align="right" | 13.9 | align="right" | 10.2 | align="right" | 3.7 |- | 2002 | align="right" | 950 | align="right" | 13,887 | align="right" | 9,700 | align="right" | 4,187 | align="right" | 14.6 | align="right" | 10.2 | align="right" | 4.4 |- | 2003 | align="right" | 949 | align="right" | 14,224 | align="right" | 9,660 | align="right" | 4,564 | align="right" | 15.0 | align="right" | 10.2 | align="right" | 4.8 |- | 2004 | align="right" | 950 | align="right" | 14,716 | align="right" | 9,692 | align="right" | 5,024 | align="right" | 15.5 | align="right" | 10.2 | align="right" | 5.3 |- | 2005 | align="right" | 950 | align="right" | 13,591 | align="right" | 9,696 | align="right" | 3,895 | align="right" | 14.3 | align="right" | 10.2 | align="right" | 4.1 |- | 2006 | align="right" | 950 | align="right" | 13,713 | align="right" | 9,245 | align="right" | 4,468 | align="right" | 14.4 | align="right" | 9.7 | align="right" | 4.7 |- | 2007 | align="right" | 951 | align="right" | 15,268 | align="right" | 9,179 | align="right" | 6,089 | align="right" | 16.1 | align="right" | 9.7 | align="right" | 6.4 |- | 2008 | align="right" | 953 | align="right" | 15,363 | align="right" | 9,579 | align="right" | 5,784 | align="right" | 16.1 | align="right" | 10.1 | align="right" | 6.1 |- | 2009 | align="right" | 955 | align="right" | 15,970 | align="right" | 9,353 | align="right" | 6,617 | align="right" | 16.7 | align="right" | 9.8 | align="right" | 6.9 |- | 2010 | align="right" | 957 | align="right" | 16,109 | align="right" | 9,402 | align="right" | 6,707 | align="right" | 16.8 | align="right" | 9.8 | align="right" | 7.0 |} === Торак пунктлары === <p style="text-align:center;">'''Якутиянең эре торак пунктлары'''</p> {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%; border-collapse:collapse;" |- ! align=center style="background:#e9e9e9; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd;" | № ! align=left style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd; padding: 0px 5px" | Торак пункты ! align=center style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd;" | [[Якут теле|Якутча исеме]] ! align=center style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd;" | Халык саны ! align=center style="background:#e9e9e9; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd;" | № ! align=left style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; padding: 0px 5px" | Торак пункты ! align=center style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd;" | [[Якут теле|Якутча исеме]] ! align=center style="background:#f5f5f5; border-right: 1px solid #ddd; border-bottom: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | Халык саны ! rowspan=11 | {{Tnavbar|Якутиянең эре торак пунктлары|plain=1}} [[Файл:RusAsian bank Yakutsk.jpg|border|135px|Якутск]]<br />[[Якутск]]<br />[[Файл:Center square in Mirny (Yakutia, Russia).jpg|border|135px|Мирный (Якутия)]]<br />[[Мирный (Якутия)|Мирный]]<br /> |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd " | 1 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Якутск]]''' || ''Дьокуускай'' || 269 486 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 11 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''Чульман''' || ''Чульман'' || 9 767 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 2 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Нерюнгри]]''' || ''Нүөрүҥгүрү'' || 61 746 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 12 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''Жатай''' || ''Жатай'' || 9 502 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 3 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Мирный (Якутия)|Мирный]]''' || ''Мирнэй'' || 37 179 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 13 || align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Покровск (Якутия)|Покровск]]''' || ''Покровскай'' || 9 495 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 4 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Ленск]]''' || ''Ленскэй'' || 24 955 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 14 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Олекминск]]''' || ''Өлүөхүмэ'' || 9 487 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 5 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Алдан (шәһәр)|Алдан]]''' || ''Алдан'' || 21 277 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 15 ||align=left style="padding: 0px 5px"| '''Намцы''' || ''Нам'' || 9 100 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 6 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''Айхал''' || ''Айхал'' || 13 724 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 16 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''Чурапча''' || ''Чурапчы'' || 8 400 (2007) |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 7 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Удачный]]''' || ''Удачнай'' || 12 611 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 17 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Томмот]]''' || ''Томмот'' || 8 054 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 8 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''Сунтар''' || ''Сунтаар'' || 10 303 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 18 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''Майя''' || ''Майа'' || 7 700 (2007) |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd" | 9 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Вилюйск]]''' || ''Бүлүү'' || 10 233 || align=center style="background:#f0f0f0; border-bottom: 1px solid #ddd; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 19 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''Борогонцы''' || ''Бороҕон'' || 7 350 |- | align=center style="background:#f0f0f0; border-right: 1px solid #ddd" | 10 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''[[Нюрба]]''' || ''Ньурба'' || 10 156 || align=center style="background:#f0f0f0; border-right: 1px solid #ddd; border-left: 1px solid #ddd" | 20 ||align=left style="padding: 0px 5px" | '''Мохсоголлох''' || ''Мохсоҕоллох'' || 6 698 |- | colspan="11" align=right style="background:#f5f5f5; border-top: 1px solid #ddd; padding: 0 10px" | ''2010 елның җанисәбе буенча'' |}<noinclude> == Административ бүленеш == Республика үз эчендә 36 муниципаль берәмлеккә бүленә: 34&nbsp;муниципаль районы һәм 2&nbsp;шәһәр округы. [[Файл:Sakha Republic Municipal Divisions.PNG|400px|right|thumb|]] {| class="standard" |- ! Картада № ! Исеме ! [[Якут теле|Якут]]ча исеме ! Халык саны, <br /> мең кеше ! Мәйдан, <br /> мең. км² ! Административ <br /> үзәге |+ |- bgcolor="#e6eaec" | colspan="9" | '''Городские округа''' |-class="shadow" |-class="shadow" | align="center" | I | [[Жатай]] | Жатай | align=right| 9,1 | align=right| | align=center | |-class="shadow" | align="center" | II |[[Якутск]] | Дьокуускай | align=right| 274,9 | align=right| | align=right| | align=center | |+ |- bgcolor="#e6eaec" | colspan="9" | '''Муниципаль районнар (улуслар)''' |- | align="center" | 1 | Абый | Абый улууһа | align=right| 4,8 | align=right| 69,4 | align=center | Белая Гора |- | align="center" | 2 | Алдан | Алдан улууһа | align=right| 49,4 | align=right| 156,8 | align=center | [[Алдан (шәһәр)|Алдан]] |- | align="center" | 3 | Аллаих | Аллайыаха улууhа | align=right| 3,2 | align=right| 107,3 | align=center | Чокурдах |- | align="center" | 4 | Амга | Амма улууһа | align=right| 17,3 | align=right| 29,4 | align=center | Амга |- | align="center" | 5 | Анабара | Анаабыр улууhа | align=right| 3,7 | align=right| 55,6 | align=center | Саскылах |- | align="center" | 6 | Булун | Булуҥ улууһа | align=right| 9,7 | align=right| 235,1 | align=center | [[Тикси]] |- | align="center" | 7 | Верхневилюйск | Үөһээ Бүлүү улууһа | align=right| 21,2 | align=right| 43,2 | align=center | Верхневилюйск |- | align="center" | 8 | Югары Колыма | Үөһээ Халыма улууһа | align=right| 6,9 | align=right| 67,8 | align=center | Зырянка |- | align="center" | 9 | Верхоянск | Үөһээ Дьааҥы улууһа | align=right| 13,7 | align=right| 24,7 | align=center | Батагай |- | align="center" | 10 | Вилюй | Бүлүү улууһа | align=right| 27,6 | align=right| 55,2 | align=center | Вилюйск |- | align="center" | 11 | Таулы | Горнай улууhа | align=right| 11,2 | align=right| 45,6 | align=center | Бердигестях |- | align="center" | 12 | Жиганск | Эдьигээн улууһа | align=right| 3,98 | align=right| 140,2 | align=center | Жиганск |- | align="center" | 13 | Кобяй | Кэбээйи улууһа | align=right| 14,0 | align=right| 107,8 | align=center | Сангар |- | align="center" | 14 | Ленск | Ленскэй улууһа | align=right| 38,8 | align=right| 77,0 | align=center | [[Ленск]] |- | align="center" | 15 | Мегино-Кангалас | Мэҥэ Хаҥалас улууһа | align=right| 32,1 | align=right| 11,7 | align=center | Түбән Бестях |- | align="center" | 16 | Мирный | Мирнэй улууһа | align=right| 86,0 | align=right| 165,8 | align=center | [[Мирный (Якутия)|Мирный]] |- | align="center" | 17 | Мома | Муома улууһа | align=right| 4,5 | align=right| 101,7 | align=center | Хонуу |- | align="center" | 18 | Намцы | Нам улууһа | align=right| 24,3 | align=right| 11,9 | align=center | Намцы |- | align="center" | 19 | Нерюнгри | Нүөрүҥгүрү улууhа | align=right| 85,8 | align=right| 93,0 | align=center | [[Нерюнгри]] |- | align="center" | 20 | Нижнеколымск | Аллараа Халыма улууhа | align=right| 5,3 | align=right| 86,8 | align=center | Черский |- | align="center" | 21 | Нюрба | Ньурба улууһа | align=right| 25,9 | align=right| 52,4 | align=center | Нюрба |- | align="center" | 22 | Оймякон | Өймөкөөн улууhа | align=right| 13,4 | align=right| 92,2 | align=center | Усть-Нера |- | align="center" | 23 | Оленёк милли | Өлөөн улууһа | align=right| 4,1 | align=right| 318,1 | align=center | Оленёк |- | align="center" | 24 | Олёкминск | Өлүөхүмэ улууһа | align=right| 29,6 | align=right| 166,7 | align=center | [[Олёкминск]] |- | align="center" | 25 | Среднеколымск | Орто Халыма улууhа | align=right| 7,9 | align=right| 125,2 | align=center | Среднеколымск |- | align="center" | 26 | Сунтар | Сунтаар улууһа | align=right| 25,5 | align=right| 57,8 | align=center | Сунтар |- | align="center" | 27 | Татта | Таатта улууһа | align=right| 17,3 | align=right| 18,98 | align=center | Ытык-Кюёль |- | align="center" | 28 | Томпо | Томпо улууhа | align=right| 15,1 | align=right| 135,8 | align=center | Хандыга |- | align="center" | 29 | Усть-Алдан | Уус-Алдан улууһа | align=right| 22,4 | align=right| 18,3 | align=center | Борогонцы |- | align="center" | 30 | Усть-Майя | Уус-Маайа улууhа | align=right| 10,6 | align=right| 95,3 | align=center | Усть-Мая |- | align="center" | 31 | Усть-Яна | Усуйаана улууһа | align=right| 8,7 | align=right| 120,3 | align=center | Депутатский |- | align="center" | 32 | Хангалас | Хаҥалас улууhа | align=right| 34,7 | align=right| 24,7 | align=center | [[Покровск (Якутия)|Покровск]] |- | align="center" | 33 | Чурапча | Чурапчы улууhа | align=right| 19,9 | align=right| 12,6 | align=center | Чурапча |- | align="center" | 34 | Эвен-Бытантай милли | Эбээн-Бытантай улууhа | align=right| 2,8 | align=right| 55,6 | align=center | Батагай-Алыта |} == Икътисад == [[Файл:Udachnaya pipe.JPG|200px|thumb|right|«Удачная» кимберлит трубкасы]] === Сәнәгать === ==== Сәнәгатьнең төп секторлары ==== * Чыгару (алмаз, нефть, алтын, газ, күмер, һ.б. файдалы казылмалар). * Эшкәртү * Ягулык-энергетика комплексы * Агач сәнәгате * Җиңел сәнәгате * Азык-төлек промышленносте === Авыл хуҗалыгы === * Ит, сөт терлекчелеге * Ат үрчетүчелеге * Бәрәңге-яшелчә хуҗалыгы * Кыйммәтле мех хуҗалыгы * Боланчылык === Транспорт === Йөкләр хәрәкәте күбесенчә су транспортына туры килә. Навигация периодында Лена, (Вилюй и Алдан кушылдыклары белән), Яна, Индигирка, Колыма елгалары республиканың төп транспорт артерияләр булалар. ==== Автомобиль юллар ==== М56 «Колыма» федераль әһәмиятле автомобиль юлы (Якутск — Магадан), М56 «Лена» федераль әһәмиятле автомобиль юлы; «Вилюй» автомобиль юлы (Якутск — Вилюйск — Мирный — Ленск — Усть-Кут — Тулун). Планларда: «Амга» (Якутск — Амга — Усть-Мая) автомобиль юлның [[Аян]]га кадәр озынайту, «Яна» (Хандыга — Батагай — Усть-Куйга) һәм «Анабар» (Мирный — Удачный — Оленёк — Юрюнг-Хая) трассаларны төзү. === Һава транспорты === Республикада [[:ru:Список_аэродромов_Якутии|32 аэропорт]] бар. === Тимер юл транспорты === Амур-Якутск магисральнең Беркакит — Түбән Бестях өлеше эшли; планларда — бу юлны Магаданга кадәр озынайту. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Навигация|Викиҗыентык=Sakha}} * [http://www.sakha.gov.ru/ Рәсми сервер] * [http://il-tumen.sakha.ru/ Дәүләт Шурасы рәсми сайты] {{Төрки дәүләтләр һәм автономияләр}} {{Рәсәй субъектлары}} [[Төркем:Якутия| ]] [[Төркем:Себер]] [[ace:Republik Sakha]] [[af:Jakoetië]] [[ar:ياقوتيا]] [[az:Saxa Respublikası (Yakutiya)]] [[ba:Саха Республикаһы]] [[bat-smg:Jakotėjė]] [[be:Якуція]] [[be-x-old:Якутыя]] [[bg:Якутия]] [[bs:Republika Saha]] [[bxr:Заха Республика]] [[ca:Sakhà]] [[cs:Sacha]] [[cv:Якути]] [[da:Sakha]] [[de:Sacha]] [[diq:Cumhurêtê Saxa]] [[el:Δημοκρατία των Σαχά]] [[en:Sakha Republic]] [[eo:Jakutio]] [[es:República de Sajá]] [[et:Sahha]] [[eu:Yakutia]] [[fa:یاقوتستان]] [[fi:Sahan tasavalta]] [[fr:Sakha]] [[ga:Poblacht Shácha]] [[he:רפובליקת סאחה-יקוטיה]] [[hr:Jakutska]] [[hu:Jakutföld]] [[id:Sakha]] [[is:Jakútía]] [[it:Sacha-Jacuzia]] [[ja:サハ共和国]] [[ka:სახა (იაკუტია)]] [[kk:Саха Республикасы]] [[ko:사하 공화국]] [[koi:Якутму]] [[kv:Саха республика]] [[ky:Якутия]] [[la:Iacutia]] [[lez:Саха Республика]] [[lt:Jakutija]] [[lv:Saha]] [[mdf:Якутмастор]] [[mk:Јакутија]] [[mn:Саха]] [[mr:साखा प्रजासत्ताक]] [[mrj:Саха Республик]] [[ms:Republik Sakha]] [[myv:Якутия Республикась]] [[nl:Jakoetië]] [[nn:Sakha]] [[no:Sakha]] [[os:Якути]] [[pl:Jakucja]] [[pnb:یاکوتیا]] [[pt:Iacútia]] [[ro:Iacuția]] [[ru:Якутия]] [[sah:Саха Сирэ]] [[sco:Sakha Republic]] [[sh:Jakutska]] [[sk:Jakutsko]] [[sl:Jakutija]] [[sq:Sahaja]] [[sr:Јакутија]] [[su:Sakha]] [[sv:Sacha]] [[th:สาธารณรัฐซาฮา]] [[tl:Republika ng Sakha]] [[tr:Saha Cumhuriyeti]] [[udm:Якутия]] [[ug:ياكۇتىيە]] [[uk:Республіка Саха]] [[vep:Saha (Jakutijan) Tazovaldkund]] [[vi:Cộng hòa Sakha]] [[war:Republika han Sakha]] [[xal:Якудин таңһч]] [[zh:萨哈共和国]] ighoxfsdus69nvfbmofwbmqimt9baa1 0 18551 569096 2012-06-12T17:43:23Z LaaknorBot 1267 робот үзгәртте: [[got:𐌳𐌰𐌲𐌴𐍃𐍄𐌰𐌽]] {{twinCYR|Dağstan Cɵmhüriəte}} {{Ил|исем = Дагстан Республикасы |исем2 = Республика Дагестан |исем3 = |кыска исем = Дагстан |герб = Coat of Arms of Dagestan.svg|110px| |байрак = Flag of Dagestan.svg|170px| |карта = Map of Russia – Republic of Dagestan (2008-03).svg |гимн = |девиз = |телләр = [[рус теле|рус]], [[авар теле|авар]], [[агул теле|агул]], [[азәри теле|азәри]], [[даргин теле|даргин]], [[комык теле|комык]], [[лак теле|лак]], [[лезгин теле|лезгин]], [[нугай теле|нугай]], [[рутул теле|рутул]], [[табасаран теле|табасаран]], [[тат теле|тат]], [[цахур теле|цахур]], [[чечен теле|чечен]] телләре |халәт = [[республика]] |башкала = [[Махачкала]] |шәһәрләр = |ил башлыгы урыны = [[Президент]] |ил башлыгы исеме = Магомедсалам Магомедов |вәзир урыны = [[Хөкүмәт рәисе]] |вәзир исеме = Магомед Абдулаев |шура башлыгы урыны = |шура башлыгы исеме = |мәйдан = 50 300 |су өлеше = 0,4 |халык саны = 2 711 679 |исәп елы = 2009 |халык тыгызлыгы = 53,9 |тулаем милли продукт = |тулаем милли продукт кеше башына = |акча = RUB |UTC = +3, җәен UTC+4 |интернет домены = юк |телефон коды = +7 }} '''Дагстан Республикасы''' (''Дагстан'', {{lang-ru|Республика Дагестан}}, {{lang-av|Дагъистаналъул Республика}}, {{lang-az|Dağıstan Respublikası}}, [[даргин теле|дарг.]] ''Дагъистанес Республика'', {{lang-kum|Дагъыстан Республикасы}}, {{lang-lez|Дагъустандин Республика}}, {{lang-lbe|Дагъусттаннал Республика}}) — [[Русия Федерациясе]] эчендә [[Русия Федерациясенең республикалары|республика (дәүләт)]], Русия Федерациясенең [[Русия Федерациясенең субъектлары|субъекты]]. [[1921 ел|1921 елның]] [[20 гыйнвар|20 гыйнварында]] барлыкка килә. [[Башкала|Башкаласы]] — [[Махачкала]] шәһәре. Көньякта [[Азәрбайҗан]] белән, көньяк-көнбатышта [[Грузия]] белән, көнбатышта [[Чечня]] белән, төньякта [[Калмыкия Республикасы|Калмыкия]] белән һәм төньяк-көнбатышта [[Ставрополь төбәге]] белән чиктәш. == География. Табигать == [[Файл:Tau_kule.jpg|thumb|left|295px|Дагстанда ау күле]] Дагстанның бик зур туристик потенциалы бар. 30га якын тау түбәсенең биеклеге 4000&nbsp;мдан артыграк, иң югары ноктасы – [[Базардүзү]] түбәсенең биеклеге 4466&nbsp;м. Дагстан [[Каспий диңгезе|Каспий диңгезенең]] көнбатышында урнашкан. Җөмһүриятнең көньягын [[Кавказ таулары]] алып тора, төньягында [[Каспий буе үзәнлеге]] башлана. Урта өлешеннән [[Терек]] һәм [[Сулак]] елгалары ага. Таулар Дагстанның 25,5 мең км² мәйданын биләп тора, барлык территориянең уртача биеклеге 960&nbsp;м тәшкил итә. == Халык == {{main|Дагстан халыклары}} Халык саны — 2 737,7 мең кеше ([[2010 ел|2010]]). Авыл халкы 57,6 % тәшкил итә, шәһәр халкы — 42,4 % ([[2009 ел|2009]]). Халык тыгызлыгы — 53,9&nbsp;кеше/км² ([[2009]]). Дагстан хөкүмәтеннән алынган мәгълүмат буенча җөмһүриятенең тышында даими рәвештә 700&nbsp;меңнән артык дагыстанлы яши. Дагстан халыклары телләре дүрт төп тел төркеменә карый. Ышанучыларның 96 % — [[мөселман|мөселманнар]]: шуларның төрле чыганаклар буенча 96-99 % — [[сөнни|сөнниләр]], 1-4 % — [[шигый|шигыйләр]]; 3% — [[христиан|христианнар]] (православ). Берникадәр [[яһүди|яһүдиләр]] бар. Туулар — 1000 кешегә 19,5 ([[Ингушетия]] һәм [[Чечня|Чечнядан]] соң Русия Федерациясендә 3 урын). Бер хатын-кызга уртача балалар саны — 2,13. {| class="standard" !Халык ||[[2002 ел]]да саны, <br /> мең кеше |- |[[Аварлар]]|| 758,4 (29,4 %) |- |[[Даргиннар]]|| 425,5 (16,5 %) |- |[[Комыклар]]|| 365,8 (14,2 %) |- |[[Лезгиннар]]|| 336,7 (13,1 %) |- |[[Лаклар]]|| 139,7 (5,4 %) |- |[[Руслар]]|| 120,9 (4,7 %) |- |[[Азәрбайҗаннар]]|| 111,7 (4,3 %) |- |[[Табасараннар]]|| 110,2 (4,3 %) |- |[[Чеченнар]]|| 87,9 (3,4 %) |- |[[Нугайлар]]|| 36,2 (1,4 %) |- |[[Рутуллар]]|| 24,3 (0,9 %) |- |[[Агуллар]]|| 23,3 (0,9 %) |- |[[Цахурлар]]|| 8,2 |- |[[Әрмәннәр]]|| 5,7 |- |[[Татарлар]]|| 4,7 |- |[[Украиннар]]|| 2,9 |- |[[Яһудилар]]|| 1,5 |- |[[Тау яһудилары]]|| 1,1 |- |<small> Саны 1000нән артык булган халыклар күрсәтелгән</small> |} {{Төрки дәүләтләр һәм автономияләр}} {{Русия субъектлары}} [[Төркем:Дагстан Республикасы]] [[Төркем:Русия Федерациясе]] [[ace:Republik Dagestan]] [[af:Dagestan]] [[ar:داغستان]] [[av:Дагъистан]] [[az:Dağıstan]] [[be:Дагестан]] [[be-x-old:Дагестан]] [[bg:Дагестан]] [[br:Dagestan]] [[bs:Dagestan]] [[bxr:Дагестаан Республика]] [[ca:Daguestan]] [[ce:ДегIeстан]] [[cs:Dagestán]] [[csb:Dagestan]] [[cv:Дагестан Республики]] [[da:Dagestan]] [[de:Dagestan]] [[diq:Dağıstan]] [[el:Δημοκρατία του Νταγκεστάν]] [[en:Dagestan]] [[eo:Dagestano]] [[es:Daguestán]] [[et:Dagestan]] [[eu:Dagestan]] [[fa:داغستان]] [[fi:Dagestan]] [[fr:Daguestan]] [[ga:An Dagastáin]] [[gag:Dagestan]] [[gl:Daguestán - Дагестан]] [[got:𐌳𐌰𐌲𐌴𐍃𐍄𐌰𐌽]] [[he:דאגסטן]] [[hi:दाग़िस्तान]] [[hr:Dagestan]] [[hu:Dagesztán]] [[hy:Դաղստան]] [[id:Dagestan]] [[is:Dagestan]] [[it:Daghestan]] [[ja:ダゲスタン共和国]] [[jv:Dagestan]] [[ka:დაღესტანი]] [[kbd:Республикэ Дагъыстэн]] [[kk:Дағыстан]] [[ko:다게스탄 공화국]] [[ku:Daxistan]] [[kv:Дагестан]] [[la:Daghestania]] [[lbe:Дагъусттан]] [[lez:Дагъустан]] [[lt:Dagestanas]] [[lv:Dagestāna]] [[mk:Дагестан]] [[ml:ദാഗസ്താൻ]] [[mn:Дагестан]] [[mr:दागिस्तान प्रजासत्ताक]] [[ms:Dagestan]] [[myv:Дагестан Республикась]] [[mzn:داغستون]] [[nds:Dagestan]] [[nl:Dagestan]] [[nn:Dagestan]] [[no:Dagestan]] [[os:Дагъистан]] [[pam:Dagestan]] [[pl:Dagestan]] [[pnb:داغستان]] [[pt:Daguestão]] [[ro:Daghestan]] [[ru:Дагестан]] [[sah:Дагестаан]] [[sco:Dagestan]] [[se:Dagestan]] [[sh:Dagestan]] [[simple:Dagestan]] [[sk:Dagestan]] [[sl:Dagestan]] [[sq:Dagestani]] [[sr:Дагестан]] [[su:Dagéstan]] [[sv:Dagestan]] [[ta:தாகெஸ்தான்]] [[tg:Доғистон]] [[tk:Dagystan]] [[tl:Dagestan]] [[tr:Dağıstan]] [[udm:Дагестан]] [[ug:داغىستان]] [[uk:Дагестан]] [[ur:داغستان]] [[vep:Dagestanan Tazovaldkund]] [[vi:Dagestan]] [[war:Dagestan]] [[xal:Дагъсин таңһч]] [[xmf:დაღესტანი]] [[zh:达吉斯坦共和国]] a2akffmsbkxdaed3bpjdru4mdle041m 14 18582 569195 2012-06-13T00:28:01Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот өстәде: [[bn:বিষয়শ্রেণী:প্রথা]] {{Навигация|Викиҗыентык=Traditions}} {{Commonscat|Traditions}} [[Төркем:Мәдәният]] [[Төркем:Этнография]] [[als:Kategorie:Bruuchtum]] [[an:Categoría:Usos y costumbres]] [[ar:تصنيف:تراث]] [[az:Kateqoriya:Ənənələr]] [[bar:Kategorie:Feste und Brauchtum]] [[be:Катэгорыя:Традыцыі]] [[be-x-old:Катэгорыя:Традыцыі]] [[bg:Категория:Традиции]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:প্রথা]] [[bo:Category:གོམས་སྲོལ།]] [[bs:Kategorija:Tradicije]] [[ca:Categoria:Tradicions]] [[cs:Kategorie:Tradice]] [[cy:Categori:Traddodiadau]] [[da:Kategori:Traditioner]] [[de:Kategorie:Feste und Brauchtum]] [[en:Category:Traditions]] [[es:Categoría:Usos y costumbres]] [[eu:Kategoria:Ohiturak]] [[fa:رده:سنت‌ها]] [[fi:Luokka:Perinteet]] [[fr:Catégorie:Tradition]] [[gl:Categoría:Tradicións]] [[he:קטגוריה:מסורות]] [[hi:श्रेणी:परम्पराएँ]] [[hu:Kategória:Népszokások]] [[id:Kategori:Tradisi]] [[io:Kategorio:Tradicioni]] [[ja:Category:伝統]] [[ka:კატეგორია:ტრადიციები]] [[kn:ವರ್ಗ:ಸಂಪ್ರದಾಯ]] [[ko:분류:전통]] [[koi:Категория:Традицияэз]] [[ksh:Saachjrupp:Brauch]] [[ku:Kategorî:Dab]] [[la:Categoria:Traditio]] [[li:Categorie:Tradities]] [[lt:Kategorija:Tradicijos]] [[lv:Kategorija:Tradīcijas]] [[mhr:Категорий:Йӱла]] [[ms:Kategori:Tradisi]] [[nds:Kategorie:Bruuk]] [[nn:Kategori:Tradisjon]] [[no:Kategori:Tradisjon]] [[oc:Categoria:Tradicion]] [[pl:Kategoria:Zwyczaje]] [[pt:Categoria:Tradições]] [[ro:Categorie:Tradiții]] [[ru:Категория:Традиции]] [[sh:Kategorija:Tradicija]] [[simple:Category:Traditions]] [[sk:Kategória:Tradície]] [[sl:Kategorija:Tradicije]] [[sr:Категорија:Традиција]] [[su:Kategori:Tradisi]] [[sv:Kategori:Traditioner]] [[szl:Kategoria:Zwyki]] [[th:หมวดหมู่:ประเพณี]] [[tl:Kategorya:Kaugalian]] [[tr:Kategori:Gelenekler]] [[uk:Категорія:Традиції]] [[ur:زمرہ:اقدار]] [[vi:Thể loại:Phong tục tập quán]] [[wa:Categoreye:Uzances]] [[wo:Wàll:Cosaan]] [[xmf:კატეგორია:ტრადიციეფი]] [[zh:Category:傳統]] s4hpeevm4rm5je9uemdgmk7ukgfdi4t 0 18851 569194 2012-06-12T23:31:33Z HiW-Bot 7670 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[lmo:Lèngua danéza]] {{тел |исем= Дания теле |үзисем= dansk |гаиләтөсе= Indo-European |илләр= [[Дания]], [[Гренландия]],[[Германия]], [[Фарер утраулары]] |регион= |сөйләшүче= 5,7 миллион. |дәрәҗә= 2-4 (исәпләү методикасына бәйле) |гаилә= [[Һинд-Аурупа телләре]] |рәсми=[[Дания]], [[Аурупа берлеге]] |идарә=Dansk Sprognævn |iso1=da |iso2=dan |iso3=dan |sil= }} '''Дания теле́''' (''dansk'') — [[Даниялеләр|даниялеләрнең]] теле. Скандинавия телләренең берсе. [[Дания]]дә, [[Алмания]]дә киң таралган. Сөйләшүчеләр саны — якынча 5,7 миллион кеше. == Шулай ук карагыз == * [[Сөйләшүчеләр саны буенча телләр исемлеге]] * [[Телләрнең Интернета кулланылышы]] * [[Киң таралган телләр исемлеге]] {{interwiki|da|Forside|дат|}} [[Төркем:Дат теле| ]] [[Төркем:Аурупа телләре]] {{Link FA|ro}} [[af:Deens]] [[als:Dänische Sprache]] [[an:Idioma danés]] [[ang:Denisc sprǣc]] [[ar:لغة دنماركية]] [[arz:دنماركى]] [[ast:Danés]] [[az:Danimarka dili]] [[bat-smg:Danu kalba]] [[be:Дацкая мова]] [[be-x-old:Дацкая мова]] [[bg:Датски език]] [[bn:ডেনীয় ভাষা]] [[br:Daneg]] [[bs:Danski jezik]] [[ca:Danès]] [[ce:Dathoyn mott]] [[co:Lingua danese]] [[crh:Dan tili]] [[cs:Dánština]] [[cy:Daneg]] [[da:Dansk (sprog)]] [[de:Dänische Sprache]] [[dsb:Dańšćina]] [[el:Δανική γλώσσα]] [[en:Danish language]] [[eo:Dana lingvo]] [[es:Idioma danés]] [[et:Taani keel]] [[eu:Daniera]] [[fa:زبان دانمارکی]] [[fi:Tanskan kieli]] [[fo:Danskt mál]] [[fr:Danois]] [[frp:Danouès]] [[frr:Däänsk]] [[fy:Deensk]] [[ga:An Danmhairgis]] [[gd:Danmhairgis]] [[gl:Lingua dinamarquesa]] [[gv:Danvargish]] [[he:דנית]] [[hi:डेनिश भाषा]] [[hif:Danish bhasa]] [[hr:Danski jezik]] [[hsb:Danšćina]] [[hu:Dán nyelv]] [[hy:Դանիերեն]] [[id:Bahasa Denmark]] [[ilo:Pagsasao a Danés]] [[io:Daniana linguo]] [[is:Danska]] [[it:Lingua danese]] [[ja:デンマーク語]] [[jv:Basa Denmark]] [[ka:დანიური ენა]] [[kbd:Даниэбзэ]] [[kl:Qallunaatut]] [[km:ភាសាដាណឺម៉ាក]] [[ko:덴마크어]] [[ku:Zimanê danîmarkî]] [[kv:Данск кыв]] [[kw:Danek]] [[la:Lingua Danica]] [[li:Deens]] [[lij:Lèngoa daneïse]] [[lmo:Lèngua danéza]] [[lt:Danų kalba]] [[ltg:Danīšu volūda]] [[lv:Dāņu valoda]] [[mdf:Данонь кяль]] [[mhr:Датчан йылме]] [[mk:Дански јазик]] [[mr:डॅनिश भाषा]] [[ms:Bahasa Denmark]] [[nah:Dantlahtōlli]] [[nds:Däänsche Spraak]] [[nds-nl:Deens]] [[nl:Deens]] [[nn:Dansk]] [[no:Dansk]] [[oc:Danés]] [[os:Даниаг æвзаг]] [[pl:Język duński]] [[pms:Lenga danèisa]] [[pnb:ڈنمارکی]] [[pt:Língua dinamarquesa]] [[qu:Dan simi]] [[ro:Limba daneză]] [[ru:Датский язык]] [[sco:Dens leid]] [[se:Dánskkagiella]] [[sh:Danski jezik]] [[simple:Danish language]] [[sk:Dánčina]] [[sl:Danščina]] [[sq:Gjuha daneze]] [[sr:Дански језик]] [[stq:Deensk]] [[sv:Danska]] [[sw:Kidenmark]] [[ta:டேனிய மொழி]] [[tg:Забони даниягӣ]] [[th:ภาษาเดนมาร์ก]] [[tl:Wikang Danes]] [[tpi:Tok Denmak]] [[tr:Danca]] [[ug:دانىش تىلى]] [[uk:Данська мова]] [[vec:Łéngua danéxe]] [[vi:Tiếng Đan Mạch]] [[xal:Данмудн келн]] [[yi:דעניש]] [[zh:丹麦语]] 2i0j02p0p3x8nj4lu3tao2nm6u1mcss 0 18854 569204 2012-06-13T01:29:26Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[lmo:Lengua ungheresa]] {{тел |исем=Маҗар теле |үзисем=Magyar nyelv |гаиләтөсе= 9ACD32 |илләр=[[Венгрия]], [[Румыния]], [[Словакия]], [[Украина]], [[Сербия]], [[Хорватия]], [[Австрия]], [[Словения]] |регион= |сөйләшүче=14 млн |дәрәҗә=– |гаилә=[[Урал телләре гаиләсе]] * [[Фин-угыр телләре|Фин-угыр төркеме]] * [[Угыр телләре]] |рәсми= [[Венгрия]], [[Аурупа берлеге]], [[Сербия]]дәге [[Воеводина]] |идарә= |iso1=hu |iso2=hun |iso3=hun |sil= }} '''Маҗар теле''' яки '''венгр теле''' фин-угыр гаиләсенең угыр төркеменә [[манси теле|манси]] һәм [[хант теле|хант]] телләре белән беррәттән керә. [[Аурупа]]да [[Фин теле|Фин]] һәм [[Эстон теле|Эстон]] телләре ерактагы туган булалар. Венгр теле сузык авазларның уникаль фонетикасы белән били. [[Венгрия]]дән башка [[Украина]]ның [[Карпатлар артындагы өлкәсе]]ндә, [[Сербия]]дәге [[Воеводинада]], [[Румыния]]дәге [[Трансильвания]]дә, [[Словакия]]дә, [[Хорватия]] һәм [[Словения]]дә җәелдерә. == Шулай ук карагыз == * [[Сөйләшүчеләр саны буенча телләр исемлеге]] * [[Телләрнең Интернета кулланылышы]] * [[Киң таралган телләр исемлеге]] {{Interwiki|hu|Kezdőlap|венгер|}} [[Төркем:Венгрия телләре]] [[Төркем:Маҗар теле| ]] {{Link GA|de}} [[af:Hongaars]] [[als:Ungarische Sprache]] [[an:Idioma hongaro]] [[ar:لغة مجرية]] [[ast:Húngaru]] [[az:Macar dili]] [[bar:Ungarisch]] [[bat-smg:Vengru kalba]] [[be:Венгерская мова]] [[be-x-old:Вугорская мова]] [[bg:Унгарски език]] [[bn:হাঙ্গেরীয় ভাষা]] [[br:Hungareg]] [[bs:Mađarski jezik]] [[ca:Hongarès]] [[ce:Vengarhoyn mott]] [[ceb:Pinulongang Unggaro]] [[crh:Macar tili]] [[cs:Maďarština]] [[cv:Венгр чĕлхи]] [[cy:Hwngareg]] [[da:Ungarsk (sprog)]] [[de:Ungarische Sprache]] [[dsb:Hungoršćina]] [[el:Ουγγρική γλώσσα]] [[eml:Ungherais]] [[en:Hungarian language]] [[eo:Hungara lingvo]] [[es:Idioma húngaro]] [[et:Ungari keel]] [[eu:Hungariera]] [[fa:زبان مجاری]] [[fi:Unkarin kieli]] [[fiu-vro:Ungari kiil]] [[fo:Ungarskt mál]] [[fr:Hongrois]] [[fy:Hongaarsk]] [[ga:An Ungáiris]] [[gag:Uygur dili]] [[gd:Ungairis]] [[gl:Lingua húngara]] [[gv:Ungaarish]] [[he:הונגרית]] [[hif:Hungarian bhasa]] [[hr:Mađarski jezik]] [[hsb:Madźaršćina]] [[hu:Magyar nyelv]] [[hy:Հունգարերեն]] [[ia:Lingua hungare]] [[id:Bahasa Hongaria]] [[io:Hungariana linguo]] [[is:Ungverska]] [[it:Lingua ungherese]] [[ja:ハンガリー語]] [[jv:Basa Hongaria]] [[ka:უნგრული ენა]] [[kk:Мажар тілі]] [[ko:헝가리어]] [[koi:Мадьяр кыв]] [[kv:Мадьяр кыв]] [[kw:Hungarek]] [[la:Lingua Hungarica]] [[li:Hongaars]] [[lmo:Lengua ungheresa]] [[lt:Vengrų kalba]] [[lv:Ungāru valoda]] [[mdf:Венгеронь кяль]] [[mg:Fiteny hongariana]] [[mhr:Венгр йылме]] [[mk:Унгарски јазик]] [[mr:हंगेरियन भाषा]] [[ms:Bahasa Hungary]] [[myv:Мадьяронь кель]] [[nl:Hongaars]] [[nn:Ungarsk]] [[no:Ungarsk]] [[oc:Ongrés]] [[os:Венгриаг æвзаг]] [[pa:ਮਗਯਾਰ]] [[pl:Język węgierski]] [[pms:Lenga ungherèisa]] [[pnb:مگیار]] [[pt:Língua húngara]] [[qu:Unriya simi]] [[rm:Lingua ungaraisa]] [[rmy:Ungarikani chib]] [[ro:Limba maghiară]] [[ru:Венгерский язык]] [[rw:Igihongiriya]] [[scn:Lingua ungarisa]] [[sco:Hungarian leid]] [[se:Ungárgiella]] [[sh:Mađarski jezik]] [[simple:Hungarian language]] [[sk:Maďarčina]] [[sl:Madžarščina]] [[sm:Gagana Hungary]] [[sq:Gjuha hungareze]] [[sr:Мађарски језик]] [[stq:Ungarisk]] [[sv:Ungerska]] [[sw:Kihungaria]] [[szl:Madźarsko godka]] [[ta:அங்கேரிய மொழி]] [[tet:Lia-úngaru]] [[th:ภาษาฮังการี]] [[tpi:Tok Hangari]] [[tr:Macarca]] [[udm:Венгер кыл]] [[ug:ماجار تىلى]] [[uk:Угорська мова]] [[vi:Tiếng Hungary]] [[wa:Hongrwès]] [[yi:אונגעריש]] [[yo:Èdè Húngárì]] [[zh:匈牙利语]] [[zh-min-nan:Magyar-gí]] n01760osbp3he030r5cy5tc4rl1yyw1 0 18875 569049 2012-06-12T14:21:48Z LaaknorBot 1267 робот өстәде: [[pl:2019]] {{Көтелгән вакыйгалар}} {{alsonumber|2019}} {{Ел өчен навигация|2019}} {{Гасыр өчен навигация|21}} '''2019''' ел — [[Сишәмбе]] көненнән башланачак ел. * [[Хиҗри тәкъвиме]]ндә 1439–1440 еллар. == Вакыйгалар == * Шул елның [[декабрь]] аенда [[НАСА]] [[ай]]га 3 астронавтны җибәрергә ниятли. == Вафатлар == == Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреатлары == == Нобель премиясе лауреатлары == == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:2019 ел]] [[Төркем:Еллар]] [[af:2019]] [[ar:ملحق:2019]] [[bat-smg:2019]] [[bcl:2019]] [[bg:2019]] [[bh:२०१९]] [[bs:2019]] [[ckb:٢٠١٩]] [[cs:2019]] [[cy:2019]] [[da:2019]] [[de:2019]] [[diq:2019]] [[en:2019]] [[eo:2019]] [[es:2019]] [[et:2019]] [[eu:2019]] [[fa:۲۰۱۹ (میلادی)]] [[fi:2019]] [[fr:2019]] [[frr:2019]] [[gan:2019年]] [[gd:2019]] [[he:2019]] [[hi:२०१९]] [[hr:2019.]] [[hu:2019]] [[ia:2019]] [[id:2019]] [[is:2019]] [[it:2019]] [[ja:2019年]] [[ka:2019]] [[kk:2019 жыл]] [[ko:2019년]] [[krc:2019 джыл]] [[la:2019]] [[lt:2019 m.]] [[lv:2019. gads]] [[mi:2019]] [[mk:2019]] [[ms:2019]] [[nah:2019]] [[new:सन् २०१९]] [[nl:2019]] [[nn:2019]] [[pi:२०१९]] [[pl:2019]] [[pt:2019]] [[qu:2019]] [[ro:2019]] [[ru:2019 год]] [[sah:2019]] [[se:2019]] [[simple:2019]] [[sk:2019]] [[sq:2019]] [[sr:2019]] [[sv:2019]] [[sw:2019]] [[ta:2019]] [[th:พ.ศ. 2562]] [[tk:2019]] [[tl:2019]] [[tr:2019]] [[uk:2019]] [[vo:2019]] [[war:2019]] [[yo:2019]] [[zh:2019年]] [[zh-min-nan:2019 nî]] [[zh-yue:2019年]] gutksve1gykbzk6cj6rfsc0r2yarp28 10 18950 569007 2012-06-12T09:40:06Z Рашат Якупов 1864 [[Русия]] көне, [[Филиппиннар]]да бәйсезлек көне [[Файл:Mansurov.jpg|right|120px|Фуат Мансуров]] * [[1906 ел|1906]] — [[татар]] [[язучы]]сы [[Ләбиб Гыйльми]] дөньяга килә. * [[1920 ел|1920]] — рәсми төстә [[Панама каналы]] ачыла. * [[1928 ел|1928]] — галим, тәнкыйтьче [[Нур Гыйззәтуллин]] туа. * [[1990 ел|1990]] — [[РСФСР]] суверенитеты игълан ителә. * [[1991 ел|1991]] — [[Миңтимер Шәймиев]] [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] беренче [[Татарстан президенты|Президенты]] итеп сайлана. * [[1994 ел|1994]] — [[Австрия]] референдумда [[Аурупа Берлеге]]нә керергә карар кыла. * [[1997 ел|1997]] — [[Елизавета II]] яңа төзелгән «[[Глобус (театр)|Глобус]]» театрын ача. * [[2010 ел|2010]] — татар дирижеры, музыкант [[Фуат Мансуров]] (''ajnjcehonno'') вафат була. 2qqpoxk24jq58oio6k302hoc5pdhuio 569008 2012-06-12T09:40:18Z Рашат Якупов 1864 [[Русия]] көне, [[Филиппиннар]]да бәйсезлек көне [[Файл:Mansurov.jpg|right|120px|Фуат Мансуров]] * [[1906 ел|1906]] — [[татар]] [[язучы]]сы [[Ләбиб Гыйльми]] дөньяга килә. * [[1920 ел|1920]] — рәсми төстә [[Панама каналы]] ачыла. * [[1928 ел|1928]] — галим, тәнкыйтьче [[Нур Гыйззәтуллин]] туа. * [[1990 ел|1990]] — [[РСФСР]] суверенитеты игълан ителә. * [[1991 ел|1991]] — [[Миңтимер Шәймиев]] [[Татарстан|Татарстан Республикасының]] беренче [[Татарстан президенты|Президенты]] итеп сайлана. * [[1994 ел|1994]] — [[Австрия]] референдумда [[Аурупа Берлеге]]нә керергә карар кыла. * [[1997 ел|1997]] — [[Елизавета II]] яңа төзелгән «[[Глобус (театр)|Глобус]]» театрын ача. * [[2010 ел|2010]] — татар дирижеры, музыкант [[Фуат Мансуров]] (''фотосурәттә'') вафат була. 0t2e98zm242plzv6xvf2zpet5tbqziz 0 18961 569101 2012-06-12T17:47:46Z Рашат Якупов 1864 '''13 июнь''' — [[Милади тәкъвиме]]ндә алтынчы айның унөченче көне. Ел ахырына кадәр 201 көн кала. {{Июнь тәкъвиме}} == Бәйрәмнәр һәм истәлекле вакыйгалар == * {{Байрак/Кыргызстан}} [[Кыргызстан]] — Хәтер көне. * [[Латвия]], [[Литва]], [[Эстония]] — коммунистик репрессияләр корбаннарын искә алу көне. == Вакыйгалар == * [[922 ел|922]] — [[Идел буе Болгары|Идел буе Болгарында]] [[Ислам]] динен кабул итү рәсми тантанасы уза. * [[1920 ел|1920]] — [[АКШ]] [[почта]] хезмәте балаларны почтадан җибәрүне тыючы кагыйдәне кабул итә. * [[1944 ел|1944]] — беренче тапкыр [[Алмания]] канатлы [[Фау-1]] ракеталарын куллана ([[Бөекбритания]]гә каршы). * [[1969 ел|1969]] — [[Ярославль дәүләт университеты]] нигезләнә. * [[2000 ел|2000]] — [[Төньяк Корея|Төньяк]] һәм [[Көньяк Корея|Көньяк]] Кореяләр җитәкчеләре арасында беренче очрашу. == Туулар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:13 июнь көнне туганнар}} * [[1831 ел|1831]] — [[Джеймс Максвелл]] (''James Clerk Maxwell''), шотланд физигы. * [[1921 ел|1921]] — [[Гарәфи Хәсәнов]], татар язучысы. * [[1937 ел|1937]] — [[Ренат Еникиев]], татар композиторы. == Вафатлар == {{Шулай ук карагыз|:Төркем:13 июнь көнне вафатлар}} * [[1875 ел|1875]] — [[Генрих Луи д’Арре]], алман астрономы. * [[1939 ел|1939]] — [[Гомәр Толымбай]], күренекле татар язучысы. [[Төркем:Ел көннәре]] [[Төркем:13 июнь]] [[xmf:13 მანგი]] [[ab:13 рашәара]] [[af:13 Junie]] [[an:13 de chunio]] [[ar:ملحق:13 يونيو]] [[arz:13 يونيه]] [[ast:13 de xunu]] [[az:13 iyun]] [[bat-smg:Bėrželė 13]] [[bcl:Hunyo 13]] [[be:13 чэрвеня]] [[be-x-old:13 чэрвеня]] [[bg:13 юни]] [[bn:জুন ১৩]] [[bpy:জুন ১৩]] [[br:13 Mezheven]] [[bs:13. juni]] [[ca:13 de juny]] [[ceb:Hunyo 13]] [[ckb:١٣ی حوزەیران]] [[co:13 di ghjugnu]] [[cs:13. červen]] [[csb:13 czerwińca]] [[cv:Çĕртме, 13]] [[cy:13 Mehefin]] [[da:13. juni]] [[de:13. Juni]] [[diq:13 Heziran]] [[dv:ޖޫން 13]] [[el:13 Ιουνίου]] [[en:June 13]] [[eo:13-a de junio]] [[es:13 de junio]] [[et:13. juuni]] [[eu:Ekainaren 13]] [[fa:۱۳ ژوئن]] [[fi:13. kesäkuuta]] [[fiu-vro:13. piimäkuu päiv]] [[fo:13. juni]] [[fr:13 juin]] [[frp:13 jouen]] [[fur:13 di Jugn]] [[fy:13 juny]] [[ga:13 Meitheamh]] [[gan:6月13號]] [[gd:13 an t-Ògmhios]] [[gl:13 de xuño]] [[gu:જૂન ૧૩]] [[gv:13 Mean Souree]] [[he:13 ביוני]] [[hi:१३ जून]] [[hif:13 June]] [[hr:13. lipnja]] [[ht:13 jen]] [[hu:Június 13.]] [[hy:Հունիսի 13]] [[ia:13 de junio]] [[id:13 Juni]] [[ie:13 junio]] [[ig:Önwa ishií 13]] [[ilo:Hunio 13]] [[io:13 di junio]] [[is:13. júní]] [[it:13 giugno]] [[ja:6月13日]] [[jv:13 Juni]] [[ka:13 ივნისი]] [[kk:13 маусым]] [[kl:Juuni 13]] [[kn:ಜೂನ್ ೧೩]] [[ko:6월 13일]] [[krc:13 июнь]] [[ku:13'ê pûşperê]] [[kv:13 лӧддза-номъя]] [[la:13 Iunii]] [[lb:13. Juni]] [[li:13 juni]] [[lmo:13 06]] [[lt:Birželio 13]] [[lv:13. jūnijs]] [[mhr:13 Пеледыш]] [[mk:13 јуни]] [[ml:ജൂൺ 13]] [[mn:6 сарын 13]] [[mr:जून १३]] [[ms:13 Jun]] [[myv:Аштемковонь 13 чи]] [[nah:Tlachicuazti 13]] [[nap:13 'e giùgno]] [[nds:13. Juni]] [[nds-nl:13 juni]] [[ne:१३ जुन]] [[new:जुन १३]] [[nl:13 juni]] [[nn:13. juni]] [[no:13. juni]] [[nov:13 de june]] [[nrm:13 Juîn]] [[oc:13 de junh]] [[os:13 июны]] [[pa:੧੩ ਜੂਨ]] [[pag:June 13]] [[pam:Juniu 13]] [[pl:13 czerwca]] [[pt:13 de junho]] [[qu:13 ñiqin inti raymi killapi]] [[ro:13 iunie]] [[ru:13 июня]] [[rue:13. юн]] [[sah:Бэс ыйын 13]] [[scn:13 di giugnu]] [[sco:13 Juin]] [[se:Geassemánu 13.]] [[sh:13. 6.]] [[simple:June 13]] [[sk:13. jún]] [[sl:13. junij]] [[sq:13 Qershor]] [[sr:13. јун]] [[su:13 Juni]] [[sv:13 juni]] [[sw:13 Juni]] [[ta:ஜூன் 13]] [[te:జూన్ 13]] [[th:13 มิถุนายน]] [[tk:13 iýun]] [[tl:Hunyo 13]] [[tr:13 Haziran]] [[uk:13 червня]] [[ur:13 جون]] [[uz:13-iyun]] [[vec:13 de giugno]] [[vi:13 tháng 6]] [[vls:13 juni]] [[vo:Yunul 13]] [[wa:13 di djun]] [[war:Hunyo 13]] [[xal:Мөчн сарин 13]] [[yi:13טן יוני]] [[yo:13 June]] [[zh:6月13日]] [[zh-min-nan:6 goe̍h 13 ji̍t]] [[zh-yue:6月13號]] jbqetqxgz33b7jxv402whfzhe3u6iyd 10 18962 569100 2012-06-12T17:46:55Z Рашат Якупов 1864 [[Латвия]], [[Литва]] һәм [[Эстония]]дә коммунистик репрессияләр корбаннарын искә алу көне [[Файл:Гомәр Толымбай.jpg|right|90px|Гомәр Толымбай]] * [[922 ел|922]] — [[Идел буе Болгары|Идел буе Болгарында]] [[Ислам]] динен кабул итү рәсми тантанасы уза. * [[1920 ел|1920]] — [[АКШ]] [[почта]] хезмәте балаларны почтадан җибәрүне тыючы кагыйдәне кабул итә. * [[1921 ел|1921]] — татар [[язучы]]сы, тәрҗемәче [[Гарәфи Хәсәнов]] туа. * [[1937 ел|1937]] — [[татар]] [[композитор]]ы [[Ренат Еникиев]] дөньяга килә. * [[1939 ел|1939]] — күренекле татар язучысы [[Гомәр Толымбай]] (''фотосурәттә'') репрессияләнеп үтерелә. * [[1944 ел|1944]] — беренче тапкыр [[Алмания]] канатлы [[Фау-1]] ракеталарын куллана ([[Бөекбритания]]гә каршы). * [[2000 ел|2000]] — [[Төньяк Корея|Төньяк]] һәм [[Көньяк Корея|Көньяк]] Кореяләр җитәкчеләре арасында беренче очрашу. rvtquo9uus1kunl799gcm5j8hzyubkb 0 19124 569199 2012-06-13T01:00:28Z Gerakibot 3283 r2.7.1) (робот өстәде: [[lmo:Lengua letton]] {{тел |исем= Латыш теле |үзисем= Latviešu valoda |гаиләтөсе= indo-european |илләр=[[Латвия]] |регион= |сөйләшүче= ~2 млн. |дәрәҗә= |гаилә= [[һинд-аурупа телләре]] :[[балтыйк телләре]] |рәсми= [[Латвия]], [[Аурупа Берлеге]] |идарә= |iso1=lv |iso2=lav |iso3=lav |sil= }} '''Латыш теле''' ({{lang-lv|latviešu valoda}}) — [[балтыйк телләре]]нең берсе. [[Латвия]]дә һәм [[Аурупа берлеге]]ндә рәсми тел. Барлык сөйләшүчеләр саны якынча 2 млн. тәшкил итә. [[Төркем:Балтыйк телләре]] {{Link FA|mk}} {{Link GA|lt}} [[af:Lets]] [[an:Idioma letón]] [[ang:Lettisc sprǣc]] [[ar:لغة لاتفية]] [[arz:لاتفى]] [[az:Latış dili]] [[bat-smg:Latviu kalba]] [[be:Латышская мова]] [[be-x-old:Латыская мова]] [[bg:Латвийски език]] [[br:Latveg]] [[bs:Latvijski jezik]] [[ca:Letó]] [[ceb:Pinulongang Leton]] [[cs:Lotyština]] [[cy:Latfieg]] [[da:Lettisk (sprog)]] [[de:Lettische Sprache]] [[dsb:Letišćina]] [[el:Λεττονική γλώσσα]] [[en:Latvian language]] [[eo:Latva lingvo]] [[es:Idioma letón]] [[et:Läti keel]] [[eu:Letoniera]] [[fa:زبان لتونیایی]] [[fi:Latvian kieli]] [[fiu-vro:Läti kiil]] [[fo:Lettiskt mál]] [[fr:Letton]] [[fy:Letsk]] [[ga:An Laitvis]] [[gl:Lingua letona]] [[gv:Latvish]] [[he:לטבית]] [[hi:लातवियाई भाषा]] [[hr:Latvijski jezik]] [[hsb:Letišćina]] [[hu:Lett nyelv]] [[id:Bahasa Latvi]] [[io:Latviana linguo]] [[is:Lettneska]] [[it:Lingua lettone]] [[ja:ラトビア語]] [[ka:ლატვიური ენა]] [[kk:Латыш тілі]] [[kl:Letlandimiutut]] [[ko:라트비아어]] [[ku:Zimanê letonî]] [[kv:Латыш кыв]] [[kw:Latviek]] [[la:Lingua Lettonica]] [[li:Lets]] [[lij:Lengua lettone]] [[lmo:Lengua letton]] [[lt:Latvių kalba]] [[ltg:Latvīšu volūda]] [[lv:Latviešu valoda]] [[mdf:Латвиень кяль]] [[mhr:Латыш йылме]] [[mk:Латвиски јазик]] [[mr:लात्व्हियन भाषा]] [[ms:Bahasa Latvia]] [[nds:Lettsch]] [[nl:Lets]] [[nn:Latvisk]] [[no:Latvisk]] [[pih:Latwyan]] [[pl:Język łotewski]] [[pms:Lenga leton-a]] [[pnb:لٹویائی]] [[pt:Língua letã]] [[qu:Litunya simi]] [[ro:Limba letonă]] [[ru:Латышский язык]] [[rw:Ikilativiya]] [[sco:Latvian leid]] [[se:Látviagiella]] [[sh:Letonski jezik]] [[simple:Latvian language]] [[sk:Lotyština]] [[sl:Latvijščina]] [[sq:Gjuha letoneze]] [[sr:Летонски језик]] [[sv:Lettiska]] [[szl:Łotewsko godka]] [[ta:இலத்துவிய மொழி]] [[th:ภาษาลัตเวีย]] [[tr:Letonca]] [[udm:Латви кыл]] [[ug:لاتۋىيە تىلى]] [[uk:Латиська мова]] [[uz:Latish tili]] [[vi:Tiếng Latvia]] [[war:Lineton]] [[yi:לעטיש]] [[zh:拉脱维亚语]] [[zu:IsiLatviya]] i3dq4gfeyvnilui018x6aoyi2getv08 0 19168 569032 2012-06-12T12:39:51Z Dinamik-bot 2868 r2.7.3) (робот үзгәртте: [[mn:Дорнод Ази]] [[Файл:East Asia (orthographic projection).svg|thumb|Ярымшар картасында Көнчыгыш Азия]] '''Көнчыгыш Азия''' ({{lang-zh|东亚}}, {{lang-ko|동아시아}}, {{lang-ja|東アジア}}) — [[Азия]] кыйтгасының көнчыгыш өлеше. Мәйданы якынча 12 000 000 km<sup>2</sup>, ягъни Азиянең якынча 28%. Территорияләрдә яшәүче халык саны 1,5 млрддан артыграк, ягъни Азия халкының 38%, барлык кешелекнең 22% тәшкил итә. Көнчыгыш Азиягә [[Россия]]нең [[Ерак Көнчыгыш]]ы, [[Кытай]], [[Тайвань]], [[Япония]], [[КХДҖ]], [[Корея Республикасы]] һәм [[Монголия]] керә. [[Төркем:Азия]] [[Төркем:Регионнар]] [[ace:Asia Timu]] [[af:Oos-Asië]] [[ar:شرق آسيا]] [[az:Şərqi Asiya]] [[bg:Източна Азия]] [[br:Azia ar Reter]] [[bs:Istočna Azija]] [[ca:Àsia Oriental]] [[ckb:ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] [[cs:Východní Asie]] [[cy:Dwyrain Asia]] [[da:Østasien]] [[de:Ostasien]] [[en:East Asia]] [[eo:Orienta Azio]] [[es:Asia Oriental]] [[et:Ida-Aasia]] [[eu:Ekialdeko Asia]] [[fa:آسیای شرقی]] [[fi:Itä-Aasia]] [[fr:Asie de l'Est]] [[gan:東亞]] [[he:מזרח אסיה]] [[hr:Istočna Azija]] [[hu:Kelet-Ázsia]] [[hy:Արևելյան Ասիա]] [[id:Asia Timur]] [[is:Austur-Asía]] [[it:Asia orientale]] [[ja:東アジア]] [[jv:Asia Wétan]] [[ka:აღმოსავლეთი აზია]] [[kk:Шығыс Азия]] [[km:អាស៊ីខាងកើត]] [[kn:ಪೂರ್ವ ಏಷ್ಯಾ]] [[ko:동아시아]] [[la:Asia orientalis]] [[lad:Asya Oryentala]] [[lt:Rytų Azija]] [[lv:Austrumāzija]] [[mdf:Шистяма Азия]] [[mk:Источна Азија]] [[mn:Дорнод Ази]] [[mr:पूर्व आशिया]] [[ms:Asia Timur]] [[nl:Oost-Azië]] [[no:Øst-Asia]] [[oc:Asia de l'Èst]] [[pl:Azja Wschodnia]] [[pt:Ásia Oriental]] [[ro:Asia de Est]] [[ru:Восточная Азия]] [[sah:Илин Азия]] [[scn:Asia livanti]] [[sd:اوڀر ايشيا]] [[sh:Istočna Azija]] [[simple:East Asia]] [[sk:Východná Ázia]] [[sl:Vzhodna Azija]] [[sq:Azia Lindore]] [[sr:Источна Азија]] [[sv:Östasien]] [[sw:Asia ya Mashariki]] [[ta:கிழக்காசியா]] [[th:เอเชียตะวันออก]] [[tl:Silangang Asya]] [[tr:Doğu Asya]] [[ug:شەرقىي ئاسىيا]] [[uk:Східна Азія]] [[ur:مشرقی ایشیاء]] [[uz:Sharqiy Osiyo]] [[vi:Đông Á]] [[war:Sinirangan nga Asya]] [[wo:Penku Asi]] [[wuu:东亚]] [[yo:Ìlàoòrùn Ásíà]] [[zh:东亚]] [[zh-min-nan:Tang-a]] [[zh-yue:東亞]] 68mhtzpo6ezxk6ww9hp49pugonmjj1a 0 19557 569165 2012-06-12T21:41:12Z MerlIwBot 6220 робот бетерде: [[uz:Таиланд]] (deleted) {{Ил |исем = Таиланд Патшалыгы |исем2 = '''ราชอาณาจักรไทย''' |исем3 = |кыска исем = |байрак = Flag of Thailand.svg |герб = Garuda Emblem of Thailand.svg |девиз = |гимн = [[Таиланд гимны|''«Пхленг чат»'']] |карта = Location Thailand ASEAN.svg |нигезләнү датасы = [[1238 ел]] |бәйсезлек датасы = |халәт = |идарә итү формасы = Конституцион монархия |телләр = [[Тай теле]] |башкала = Бангкок |шәһәрләр = Бангкок |ил башлыгы урыны = Патша |ил башлыгы исеме = Пумипон Адульядет |вәзир урыны = Премьер-министр |вәзир исеме = Апхисит Ветчачива |шура башлыгы урыны = |шура башлыгы исеме = |мәйдан = 514 000 |су өлеше = 0,4% |халык саны = 65 444 371 |халык тыгызлыгы = 126 |исәп елы = 2005 |акча = бат |тулаем милли продукт = |тулаем милли продукт кеше башына = |UTC = +7 |интернет домены = [[.th]] |телефон коды = +66 }} '''Таила́нд''' ([[Тай теле|тайча]] ประเทศไทย), '''Таиланд Патшалыгы''' ([[Тай теле|тайча]] ราชอาณาจักรไทย [râːtɕʰa ʔaːnaːtɕɑ̀k tʰɑj]) — [[Көньяк-көнчыгыш Азия]]дә, [[Индокитай]] ярымутравының көньяк-көнбатыш өлешендә һәм [[Малакка]] ярымутравының төньяк өлешендә урнашкан [[дәүләт]]. Көнчыгышта [[Камбоҗа]] һәм [[Лаос]], көнбатышта [[Мьянма]], көньякта [[Малайзия]] белән чиктәш. [[1939 ел]]га кадәр дәүләт '''Сиам''' дип аталды. «Тхай» (ไทย) сүзе «азатлык» дигәнне аңлата, һәм бу исем җисеменә туры килә, чөнки Таиланд Көньяк-көнчыгыш Азиядә бәйсезлекне саклап калган бердәнбер ил (башка күршеләре [[Франция]] яки [[Бөекбритания]] колонияләре булдылар). [[Файл:Watpichayart.jpg|left|200px|thumb|Традицион архитектура]] {{Азия дәүләтләре}} [[Төркем:Азия дәүләтләре]] [[Төркем:Конституцион монархияләр]] [[Төркем:Унитар дәүләтләр]] {{Link FA|af}} {{Link FA|ar}} {{Link FA|da}} {{Link FA|id}} {{Link FA|lo}} {{Link FA|th}} [[ace:Muang Thai]] [[af:Thailand]] [[als:Thailand]] [[am:ታይላንድ]] [[an:Tailandia]] [[ang:Thailand]] [[ar:تايلاند]] [[arz:تايلاندا]] [[ast:Tailandia]] [[az:Tailand]] [[bar:Thailand]] [[bat-smg:Tailands]] [[bcl:Tailandya]] [[be:Тайланд]] [[be-x-old:Тайлянд]] [[bg:Тайланд]] [[bn:থাইল্যান্ড]] [[bo:ཐའི་ལེན།]] [[bpy:টাইলান্ডিয়া]] [[br:Thailand]] [[bs:Tajland]] [[bug:Thailand]] [[ca:Tailàndia]] [[ceb:Thailand]] [[ckb:تایلەند]] [[crh:Tayland]] [[cs:Thajsko]] [[csb:Tajlandiô]] [[cv:Таиланд]] [[cy:Gwlad Thai]] [[da:Thailand]] [[de:Thailand]] [[diq:Tayland]] [[dsb:Thailandska]] [[dv:ސިޔާމު]] [[dz:ཐཱའི་ལེནཌ]] [[el:Ταϊλάνδη]] [[en:Thailand]] [[eo:Tajlando]] [[es:Tailandia]] [[et:Tai]] [[eu:Thailandia]] [[ext:Tailándia]] [[fa:تایلند]] [[fi:Thaimaa]] [[fiu-vro:Tai]] [[fo:Teiland]] [[fr:Thaïlande]] [[frp:Tayilande]] [[fur:Tailandie]] [[fy:Tailân]] [[ga:An Téalainn]] [[gag:Tailand]] [[gan:泰國]] [[gd:Dùthaich nan Tàidh]] [[gl:Tailandia - ประเทศไทย]] [[gu:થાઇલેન્ડ]] [[gv:Yn Çheer Thai]] [[hak:Thai-koet]] [[haw:Tailani]] [[he:תאילנד]] [[hi:थाईलैण्ड]] [[hif:Thailand]] [[hr:Tajland]] [[hsb:Thailandska]] [[ht:Tayilann]] [[hu:Thaiföld]] [[hy:Թաիլանդ]] [[ia:Thailanda]] [[id:Thailand]] [[ie:Thailand]] [[ilo:Tailandia]] [[io:Tailando]] [[is:Taíland]] [[it:Thailandia]] [[ja:タイ王国]] [[jv:Thailand]] [[ka:ტაილანდი]] [[kbd:Тайлэнд]] [[ki:Thailand]] [[kk:Тайланд]] [[kl:Thailandi]] [[km:ថៃ]] [[kn:ಥೈಲ್ಯಾಂಡ್]] [[ko:타이]] [[ku:Tayland]] [[kv:Таиланд]] [[kw:Pow Tay]] [[la:Thailandia]] [[lb:Thailand]] [[li:Thailand]] [[lij:Thailandia]] [[lmo:Thailandia]] [[lo:ປະເທດໄທ]] [[lt:Tailandas]] [[lv:Taizeme]] [[map-bms:Thailand]] [[mg:Tailandy]] [[mhr:Таиланд]] [[mk:Тајланд]] [[ml:തായ്‌ലാന്റ്]] [[mn:Тайланд]] [[mr:थायलंड]] [[ms:Thailand]] [[my:ထိုင်းနိုင်ငံ]] [[na:Thailand]] [[nah:Taitlālpan]] [[nds:Thailand]] [[nds-nl:Thailaand]] [[ne:थाइल्याण्ड]] [[new:थाइल्याण्ड]] [[nl:Thailand]] [[nn:Thailand]] [[no:Thailand]] [[nov:Tailande]] [[nv:Tʼáí Bikéyah]] [[oc:Tailàndia]] [[or:ଥାଇଲାଣ୍ଡ]] [[os:Таиланд]] [[pam:Thailand]] [[pap:Thailand]] [[pih:Tailan]] [[pl:Tajlandia]] [[pms:Thailandia]] [[pnb:تھائی لینڈ]] [[ps:تايلنډ]] [[pt:Tailândia]] [[qu:Thaysuyu]] [[ro:Thailanda]] [[roa-tara:Thailandie]] [[ru:Таиланд]] [[rue:Таїланд]] [[rw:Tayilande]] [[sa:थाइलैंड]] [[sah:Тайлаан]] [[scn:Thailandia]] [[sco:Thailand]] [[se:Thaieana]] [[sg:Tailânde]] [[sh:Tajland]] [[simple:Thailand]] [[sk:Thajsko]] [[sl:Tajska]] [[so:Tayland]] [[sq:Tajlanda]] [[sr:Тајланд]] [[srn:Taikondre]] [[ss:IThayilandi]] [[stq:Thailound]] [[su:Thailand]] [[sv:Thailand]] [[sw:Uthai]] [[szl:Tajlandyjo]] [[ta:தாய்லாந்து]] [[te:థాయిలాండ్]] [[tg:Таиланд]] [[th:ประเทศไทย]] [[tk:Taýland]] [[tl:Thailand]] [[tpi:Tailan]] [[tr:Tayland]] [[tw:Thailand]] [[udm:Таиланд]] [[ug:تايلاند]] [[uk:Таїланд]] [[ur:تھائی لینڈ]] [[vec:Thailandia]] [[vi:Thái Lan]] [[vo:Tayän]] [[war:Taylandya]] [[wo:Taaylaand]] [[wuu:泰国]] [[xal:Тагилмудин Нутг]] [[yi:טיילאנד]] [[yo:Tháílàndì]] [[za:Daigoz]] [[zea:Thailand]] [[zh:泰国]] [[zh-classical:泰國]] [[zh-min-nan:Thài-kok]] [[zh-yue:泰國]] 33n1uw3sa68y3frne2jue6yyv7g818r 0 19604 569160 2012-06-12T20:40:23Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[ru:Турецкая Республика Северного Кипра]] {{Ил |исем = Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте |исем2 = Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti |исем3 = |кыска исем = |байрак = Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |герб = Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg |девиз = |гимн = «[[İstiklâl Marşı]]» |карта = NCyprus location.svg |нигезләнү датасы = [[1974 ел]]ның июле |бәйсезлек датасы = [[1983 ел]]ның [[15 ноябрь|15 ноябре]] |халәт = |идарә итү формасы = |телләр = [[Төрек теле]] |башкала = Лефкоша |шәһәрләр = |ил башлыгы урыны = Президент |ил башлыгы исеме = Дервиш Эроглу |вәзир урыны = Премьер-министр |вәзир исеме = Ирсен Кучук |шура башлыгы урыны = |шура башлыгы исеме = |мәйдан = 3 300 |су өлеше = 2,7 |халык саны = 200 000 |халык тыгызлыгы = 70 |исәп елы = 2009 |акча = Төрек лирасы |тулаем милли продукт = $1776 млн. |тулаем милли продукт кеше башына = $10095 |UTC = +2 |интернет домены = |телефон коды = +90 392 }} '''Тө́ньяк Ки́прның Төре́к Җөмһүрияте́''' ([[Төрек теле|төр.]] ''Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti''), '''Тө́ньяк Кипр''' ([[Төрек теле|төр.]] ''Kuzey Kıbrıs'') — [[Кипр]] утравында урнашкан өлешчә танылган [[дәүләт]]. Ул [[Төркия]] һәм [[Абхазия]] тарафыннан танылган. == Фотосурәтләр == <gallery> Изображение: Guzelyurt church 01.jpg Изображение: KyreniaMountainRange.jpg Изображение: Lefkoşa Türk Belediyesi (2).JPG Изображение: Maraş (KKTC).JPG Изображение: Girne-Kyrenia.jpg Изображение: Beşparmak Dağları (KKTC ve Türkiye bayrağı).JPG Изображение: Girneharbour.JPG Изображение: Kyrenia(girne).jpg Изображение: Saint Hilarion Castle.jpg Изображение: Girne 2006-07-20.jpg Изображение: HilmiAyhanSelimiyeMosque.jpg Изображение: Lefkoşa Türk Belediyesi.JPG Изображение: HilmiAyhanLefkosaSelimiyeMosqueCourtyard.jpg Изображение: Northern Cyprus in its region (de-facto).svg| </gallery> {{Төрки дәүләтләр һәм автономияләр}} {{Азия дәүләтләре}} [[Төркем:Азия дәүләтләре|*]] [[Төркем:Өлешчә танылган дәүләтләр]] [[ace:Siprus Barôh]] [[af:Turkse Republiek van Noord-Siprus]] [[an:Republica Turca d'o Norte de Chipre]] [[ar:قبرص الشمالية]] [[arz:قبرص الشماليه]] [[ast:República Turca de Xipre del Norte]] [[az:Şimali Kipr Türk Respublikası]] [[ba:Төньяҡ Ҡыбрыҙ Төрөк Республикаһы]] [[be:Паўночны Кіпр]] [[be-x-old:Паўночны Кіпр]] [[bg:Севернокипърска турска република]] [[br:Republik Turk Kiprenez an Norzh]] [[bs:Turska Republika Sjeverni Kipar]] [[ca:República Turca de Xipre del Nord]] [[ckb:قوبرسی باکوور]] [[crh:Şimaliy Qıbrız Türk Cumhuriyeti]] [[cs:Severokyperská turecká republika]] [[cy:Gogledd Cyprus]] [[da:Nordcypern]] [[de:Türkische Republik Nordzypern]] [[dv:އުތުރު ސައިޕްރަސް]] [[el:Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου]] [[en:Northern Cyprus]] [[eo:Turka Respubliko Norda Kipro]] [[es:República Turca del Norte de Chipre]] [[et:Põhja-Küprose Türgi Vabariik]] [[eu:Ipar Zipreko Turkiar Errepublika]] [[fa:جمهوری ترک قبرس شمالی]] [[fi:Pohjois-Kyproksen turkkilainen tasavalta]] [[fr:Chypre du Nord]] [[frp:Rèpublica turca de Ch·ipre du Nord]] [[gag:Poyraz Kipra Türk Respublikası]] [[gl:República Turca do Norte de Chipre]] [[gv:Yn Cheeprey Hwoaie]] [[he:הרפובליקה הטורקית של צפון קפריסין]] [[hi:उत्तरी साइप्रस]] [[hr:Turska Republika Sjeverni Cipar]] [[hu:Észak-Ciprus]] [[hy:Հյուսիսային Կիպրոսի Թուրքական Հանրապետություն]] [[id:Republik Turki Siprus Utara]] [[io:Turkiana republiko di nordala Chipro]] [[is:Tyrkneska lýðveldið á Norður-Kýpur]] [[it:Repubblica Turca di Cipro del Nord]] [[ja:北キプロス・トルコ共和国]] [[jv:Siprus Lor]] [[ka:ჩრდილოეთი კვიპროსი]] [[kaa:Arqa Kipr Tu'rk Respublikası]] [[kk:Солтүстік Кипр Түрік Республикасы]] [[ko:북키프로스]] [[ku:Komara Tirk a Bakurê Kîprosê]] [[kw:Repoblek Turkek Kobros Kledh]] [[lad:Repuvlika Turkana del Norte de Kipre]] [[lb:Tierkesch Republik Nordzypern]] [[lbe:Ухссавнил Кипр]] [[li:Turkse Rippubliek Noord-Cyprus]] [[lt:Turkų Kipras]] [[lv:Ziemeļkipra]] [[mg:Repoblika Torka ny Kipra]] [[mk:Турска Република Северен Кипар]] [[mr:उत्तर सायप्रस]] [[mrj:Йыдвел Кипр]] [[ms:Republik Turki Cyprus Utara]] [[nds:Noordzypern]] [[nl:Noord-Cyprus]] [[nn:Nord-Kypros]] [[no:Nord-Kypros]] [[nv:Béésh Łichíiʼii Bikéyah Náhookǫsjígo Siʼanígíí]] [[oc:Republica Turca de Chipre del Nòrd]] [[or:ଉତ୍ତର ସାଇପ୍ରସ]] [[os:Цæгат Кипр]] [[pl:Cypr Północny]] [[pms:Repùblica Turca ëd Cipro Nòrd]] [[pnb:ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] [[pt:República Turca de Chipre do Norte]] [[ro:Republica Turcă a Ciprului de Nord]] [[roa-rup:Republica Turtsescã di Chipro di Aratsile]] [[ru:Турецкая Республика Северного Кипра]] [[rw:Shipure y’Amajyaruguru]] [[scn:Cipru dû Nord]] [[sco:Northren Cyprus]] [[sh:Turska Republika Sjeverni Kipar]] [[simple:Turkish Republic of Northern Cyprus]] [[sk:Severocyperská turecká republika]] [[sl:Severni Ciper]] [[sq:Qiproja Veriore]] [[sr:Турска Република Северни Кипар]] [[su:Républik Turki Siprus Kalér]] [[sv:Nordcypern]] [[sw:Jamhuri ya Kituruki ya Kupro ya Kaskazini]] [[ta:வடக்கு சைப்பிரசு]] [[th:ไซปรัสเหนือ]] [[tk:Demirgazyk Kipr türk respublikasy]] [[tr:Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti]] [[uk:Турецька Республіка Північного Кіпру]] [[ur:ترک جمہوریہ شمالی قبرص]] [[vi:Bắc Síp]] [[vo:Nolüda-Sipreän]] [[war:Amihanan Cyprus]] [[xal:Ар Кипрудин Таңһч]] [[yo:Apáàríwá Kíprù]] [[zh:北賽普勒斯土耳其共和國]] [[zh-yue:北塞浦路斯]] 6hjpy08ek4qotrxvkmn0xf648n2kl09 14 19678 569174 2012-06-12T22:12:58Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[eo:Kategorio:Japanlingvaj verkistoj]] {{Commonscat|Writers from Japan}} [[Төркем:Япон теле]] [[Төркем:Телләр буенча язучылар]] [[Төркем:Япония әдәбияты]] [[an:Categoría:Escritors en chaponés]] [[br:Rummad:Skrivagnerien japanek]] [[ceb:Kategoriya:Mga magsusulat sa Hinapones]] [[en:Category:Japanese-language writers]] [[eo:Kategorio:Japanlingvaj verkistoj]] [[es:Categoría:Escritores en japonés]] [[eu:Kategoria:Japonierazko idazleak]] [[la:Categoria:Auctores Iaponici]] [[no:Kategori:Japanskspråklige forfattere]] [[ru:Категория:Писатели на японском языке]] [[sv:Kategori:Japanskspråkiga författare]] ftco24c7gtjp0hd6pzplxr2c1ydjzkb 0 19760 569028 2012-06-12T12:05:58Z Gerakibot 3283 r2.7.1) (робот өстәде: [[el:Χωριό]] {{twinLAT|Авыл}} <gallery> Image:castle.combe.mainstreet.arp.jpg| [[:en:Castle Combe|Castle Combe]] awılınıñ töp uramı, [[:en:Wiltshire|Wiltshire]], [[Angliyä]] Image:masouleh.jpg|[[:en:Masouleh|Masouleh]] awılı, [[:en:Gilan Province|Gilan töbäge]], [[İran]] Image:KippelLötschental WoodenHouses.jpg| [[Şveytsariyä]] tawları arasında yatuçı [[:en:Lötschental|Lötschental]] üzänendäge awıl </gallery> '''Awıl''' keşelärneñ bergä yäşi torğan urınnarınıñ ber töreder. Xalıq sanı berniçä distädän berniçä meñgä qädär bula ala. Kübesençä awıl tirä-yünendä, yäğni tabiğät qoçağında urnaşa. Awıl ğädättä küçemsez, qaywaqıt isä küçemle dä bula ala. <ref>http://www.google.co.uk/search?hl=tt&safe=off&q=%22transient+villages%22&btnG=Search&meta=</ref>. Tağın ber ayıra torğan üzençälege - keşelärneñ yäşägän yortlarnıñ ber-bersenä yaqın toruları, yäğni tirä-yün buylap taralğan kileş tormawları. Awıl - natural' xucalıq belän yäşägän cämğiyätlärneñ ğädäti toru forması. İske zamannarda [[Şähär]] häm qalalarda xalıqnıñ sanı bik kim bulğan, ä alarda yäşägän xalıqnıñ öleşe bik az ide. [[Seneği inqilab]] säbäple keşelär küpläp şähärlärgä küçä başlıylar häm awıllarda yäşäwçelärneñ sanı kimi bara. == Awıl xalqı == 1926 yıldan 1989 yılğa qädär [[Räsäy]]neñ awıl xalqı sanı 76 millionnan 39 millionğa qädär kimede. Monıñ säbäpläre - kollektivizatsiyä (kolhozlaştıru), urbanizatsiyä (şähärlärgä küçü) häm [[İkençe Dönya suğışı]] bulıp tora. Bügen awıl xalqı sanınıñ kimüe aqrınlaşqan, läkin tuqtamağan. Berençe çiratta keçkenä awıllar xalqın yuğalta. 1959 yılda 500dän äzräk keşelek awıllarda awıl xalqınıñ yartısı yäşägän, bügen isä - öçtän bere genä. Räsäyneñ awıl xalqı sanı: {| class="wikitable" |- ! İsäp yılı !1959 !1970 !1979 !1989 !2002 |- | Räsäydä awıl toraq urınnarınıñ sanı |294,059 |216,845 |177,047 |152,922 |155,289 |- | Şul isäptän, 1-10 keşe yäşägän awıllar |41,493 |25,895 |23,855 |30,170 |47,089 |- | Şul isäptän, 11-200 keşe yäşägän awıllar |186,437 |132,515 |105,112 |80,663 |68,807 |} [[İnguşetiyä]]däge [[Ordjonikidzevskaya]] awılı - Räsäydä iñ zur awıl toraq urını häm dönyanıñ iñ zurlarınnan berse. Awıl xalqı sanı 65.1 meñ täşkil itä, bu urta zurlıqtağı şähärgä turı kilä. Awıl keşeläreneñ kübese awıl xucalığı belän şöğillänä, üze häm ğäiläse öçen azıqnı üze üsterä. Awıllarda yış qına awıl xucalığı produktları eşkärtü eşlätmäläre tözelä: tegermännär, ağaç kisü h.b. == Etimologiyä == [[Tatar tele|Tatar telennän]] başqa tellärdä ''awıl'' terminı [[İdel-Ural]] häm [[Kavkaz]] töbäklärendä urnaşqan [[Íslam|möselman]] xalqı yäşägän awıl toraqları öçen qullanıla. == İskärmälär == {{Reflist|colwidth=30em}} == Tışqı sıltamalar == * [http://www.gloriousindia.com/places/villages/index.html Information about villages in India from GloriousIndia] * [http://www.ukvillages.co.uk Information on all villages in the UK] * [http://www.archinomy.com/blog/planning-a-village.html Planning A Village] * [http://www.ecotope.org/anthromes/v1/guide/villages/ Types of villages (anthropogenic biomes)] [[Төркем:Awıllar]] [[an:Lugar]] [[ar:قرية]] [[bat-smg:Suoda]] [[be:Вёска]] [[be-x-old:Вёска]] [[bg:Село]] [[bjn:Disa]] [[bn:গ্রাম]] [[bo:གྲོང་ཚོ།]] [[bs:Selo]] [[ca:Poble (localitat)]] [[cs:Vesnice]] [[cv:Ял]] [[cy:Pentref]] [[da:Landsby]] [[de:Dorf]] [[el:Χωριό]] [[en:Village]] [[eo:Vilaĝo]] [[es:Pueblo (población rural)]] [[et:Küla]] [[eu:Herrixka]] [[fa:روستا]] [[fi:Kylä]] [[fiu-vro:Külä]] [[fr:Village]] [[frp:Vilâjo]] [[fy:Doarp]] [[ga:Sráidbhaile]] [[gag:Küü]] [[gd:Clachan]] [[gv:Balley beg]] [[he:כפר]] [[hi:गाँव]] [[hr:Selo]] [[hu:Falu]] [[hy:Գյուղ]] [[id:Desa]] [[ig:Ogbè]] [[io:Vilajo]] [[it:Villaggio]] [[ja:村]] [[jv:Désa]] [[kk:Ауыл]] [[ko:촌락]] [[ksh:Dörp]] [[ku:Gund]] [[kv:Грезд]] [[lbe:Шяравалу]] [[li:Dörp]] [[lt:Kaimas]] [[lv:Ciems]] [[mhr:Ял]] [[mk:Село]] [[mr:गाव]] [[ms:Kampung]] [[na:Tekawa kadudu]] [[nds-nl:Daarp]] [[ne:गाउँ]] [[nl:Dorp]] [[nn:Landsby]] [[no:Landsby]] [[os:Хъæу]] [[pdc:Schtettel]] [[pl:Wieś]] [[pnb:پنڈ]] [[pt:Aldeia]] [[qu:Uchuy llaqta]] [[rmy:Gav]] [[ro:Sat]] [[ru:Село]] [[rue:Село]] [[sa:ग्रामः]] [[sh:Selo]] [[simple:Village]] [[sk:Dedina (všeobecne)]] [[sl:Vas]] [[so:Tuulo]] [[sq:Fshati]] [[sr:Село]] [[su:Désa]] [[sv:By]] [[szl:Wjeś]] [[ta:ஊர்]] [[te:గ్రామం]] [[tg:Деҳа]] [[th:หมู่บ้าน]] [[tr:Köy]] [[uk:Село]] [[ur:گاؤں]] [[vi:Làng]] [[wa:Viyaedje]] [[wuu:村]] [[yi:דארף]] [[zea:Durp]] [[zh:村]] [[zh-yue:村]] efgxdj49886ujqu3h5d60om53mz0iv6 14 20173 569014 2012-06-12T10:24:58Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[gn:Ñemohenda:Ñorairõ]] {{catmain}} {{Commonscat|War}} [[Төркем:Кораллы низаглар]] [[Төркем:Сәяси процесслар]] [[als:Kategorie:Krieg]] [[ang:Flocc:Gūþ]] [[ar:تصنيف:حرب]] [[az:Kateqoriya:Müharibə]] [[bar:Kategorie:Krieg]] [[bat-smg:Kateguorėjė:Vaina]] [[be:Катэгорыя:Вайна]] [[be-x-old:Катэгорыя:Вайна]] [[bo:Category:དམག་འཁྲུག]] [[br:Rummad:Brezel]] [[bs:Kategorija:Rat]] [[ca:Categoria:Guerra]] [[cs:Kategorie:Válka]] [[da:Kategori:Krig]] [[de:Kategorie:Krieg]] [[el:Κατηγορία:Πόλεμος]] [[en:Category:War]] [[eo:Kategorio:Milito]] [[es:Categoría:Guerra]] [[eu:Kategoria:Gerrak]] [[fa:رده:جنگ]] [[fi:Luokka:Sodankäynti]] [[gan:Category:打仗]] [[gn:Ñemohenda:Ñorairõ]] [[hi:श्रेणी:युद्ध]] [[hsb:Kategorija:Wójna]] [[ia:Categoria:Guerra]] [[id:Kategori:Perang]] [[it:Categoria:Guerra]] [[ja:Category:戦争]] [[ka:კატეგორია:ომი]] [[kk:Санат:Соғыс]] [[ko:분류:전쟁]] [[krc:Категория:Къазауат]] [[ksh:Saachjrupp:Kresch]] [[kw:Class:Breselyow]] [[la:Categoria:Bella]] [[li:Categorie:Oorloge]] [[lt:Kategorija:Karas]] [[lv:Kategorija:Karš]] [[mhr:Категорий:Сар]] [[mk:Категорија:Војна]] [[mn:Ангилал:Дайн]] [[mr:वर्ग:युद्ध]] [[ms:Kategori:Peperangan]] [[mwl:Catadorie:Guerra]] [[mzn:رج:جنگ]] [[nds-nl:Kategorie:Oorlog]] [[nl:Categorie:Oorlog]] [[nn:Kategori:Krig]] [[no:Kategori:Krig]] [[os:Категори:Хæст]] [[pt:Categoria:Guerra]] [[ro:Categorie:Război]] [[ru:Категория:Война]] [[scn:Catigurìa:Guerra]] [[sh:Kategorija:Ratovi]] [[simple:Category:War]] [[sk:Kategória:Vojna]] [[sl:Kategorija:Vojna]] [[sr:Категорија:Рат]] [[sv:Kategori:Krig]] [[sw:Jamii:Vita]] [[th:หมวดหมู่:สงคราม]] [[tk:Kategoriýa:Uruş]] [[tl:Kategorya:Digmaan]] [[tr:Kategori:Savaş]] [[uk:Категорія:Війна]] [[ur:زمرہ:جنگ]] [[vls:Categorie:Oorlog]] [[xmf:კატეგორია:ლჷმა]] [[yi:קאַטעגאָריע:מלחמות]] [[yo:Ẹ̀ka:Ogun]] [[zh:Category:战争]] [[zh-yue:Category:打仗]] a6g4oji2gfn5sdsmxr4z9yxoymj2nri 0 20797 569209 2012-06-13T02:30:39Z Chobot 80 r2.6.5) (робот өстәде: [[eml:Ho Chi Minh City]] {{ТП |статус = шәһәр (префектура) |татар исеме = Хошимин |чын исем = Thành phố Hồ Chí Minh |ил = Вьетнам |герб = |байрак = |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = |lat_deg = 10 |lat_min = 40 |lat_sec = 0 |lon_dir = |lon_deg = 105|lon_min = 40 |lon_sec = 0 |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = 300 |регион харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |регион төре = |регион = Dong Nam Bo |регион таблицада = |район төре = |район = |район таблицада = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |регион харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элекеге исемнәр = |статус = |мәйдан = 2 095 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = {{үсү}} 7 123 340 |исәп елы = 2009 |халык тыгызлыгы = 3 401 |агломерация = 10 820 000 |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |UTC = +7 |DST = |телефон коды = |почта индексы = |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = http://www.hochiminhcity.gov.vn/ |сайт теле = |сайт теле 2 = }} '''Хошимин''' ({{lang-vi|Thành phố Hồ Chí Minh|}}) — [[Вьетнам]] көньягында урнашкан [[шәһәр]]. [[Dong Nam Bo]] утравының көньяк-көнчыгышында урнаша. Мәйданы — 2 095 км². Халык саны — 7 170 000 кеше. Халык тыгызлыгы — 3 401 кеше/км². == Тарих == [[Файл:DowntownSaigon1.JPG|left|300px|thumb|Хошимин]] == Кардәш шәһәрләр == == Моны да карагыз == == Сылтамалар == * [http://www.hochiminhcity.gov.vn Ho Chi Minh City] {{ref-en}} [[Төркем:Вьетнам шәһәрләре]] {{Link FA|vi}} {{Link GA|de}} {{Link GA|no}} [[ace:Kota Ho Chi Minh]] [[af:Ho Chi Minh-stad]] [[ak:Ho Chi Minh City]] [[als:Ho-Chi-Minh-Stadt]] [[an:Ciudat Ho Chi Minh]] [[ar:هو تشي منه (مدينة)]] [[arz:هو تشى مينه]] [[ast:Ciudad Ho Chi Minh]] [[ay:Ho Chi Min marka]] [[az:Hoşimin]] [[bar:Ho-Chi-Minh-Stadt]] [[bat-smg:Hošėmins]] [[bcl:Ho Chi Minh City]] [[be:Горад Хашымін]] [[bg:Хошимин]] [[bi:Ho Chi Minh City]] [[bjn:Ho Chi Minh City]] [[bm:Ho Chi Minh-Ville]] [[bn:হো চি মিন সিটি]] [[bo:ཧོ་ཀྲི་མིན་གྲོང་ཁྱེར།]] [[br:Kêr Ho-Chi-Minh]] [[bs:Ho Ši Min Grad]] [[bug:Ho Chi Minh City]] [[ca:Ciutat Ho Chi Minh]] [[cbk-zam:Ciudad Ho Chi Minh]] [[ch:Ho Chi Minh]] [[chy:Ho Chi Minh City]] [[crh:Ho Şi Min]] [[cs:Ho Či Minovo Město]] [[csb:Ho Chi Minh City]] [[cv:Хошимин]] [[cy:Dinas Ho Chi Minh]] [[da:Ho Chi Minh-byen]] [[de:Ho-Chi-Minh-Stadt]] [[diq:Ho Chi Minh (bacar)]] [[dsb:Ho Chi Minh město]] [[ee:Ho Chi Minh City]] [[el:Χο Τσι Μινχ (πόλη)]] [[eml:Ho Chi Minh City]] [[en:Ho Chi Minh City]] [[eo:Ho-Ĉi-Min-urbo]] [[es:Ciudad Ho Chi Minh]] [[et:Hồ Chí Minh (linn)]] [[eu:Saigon]] [[ext:Ciá Ho Chi Minh]] [[fa:هوشی‌مین (شهر)]] [[ff:Ho Chi Minh City]] [[fi:Hồ Chí Minhin kaupunki]] [[fiu-vro:Ho Chi Minh]] [[fo:Ho Chi Minh City]] [[fr:Hô-Chi-Minh-Ville]] [[frp:Ho Chi Minh Vela]] [[frr:Ho Chi Minh-stää]] [[fy:Ho Chi Minh stêd]] [[ga:Cathair Ho Chi Minh]] [[gan:胡志明市]] [[gd:Ho Chi Minh (baile)]] [[gl:Cidade Ho Chi Minh - Thành phố Hồ Chí Minh]] [[gn:Táva Ho Chi Minh]] [[gv:Caayr Ho Chi Minh]] [[he:הו צ'י מין סיטי]] [[hi:हो ची मिन्ह शहर]] [[hif:Ho Chi Minh City]] [[hr:Ho Ši Min (grad)]] [[hsb:Ho Chi Minh město]] [[ht:Hô-Chi-Minh-Vil]] [[hu:Ho Si Minh-város]] [[hy:Հոշիմին]] [[ia:Ho Chi Minh Citate]] [[id:Kota Hồ Chí Minh]] [[ie:Ho Chi Minh Cité]] [[ig:Ho Chi Minh City]] [[ik:Ho Chi Minh City]] [[ilo:Ciudad ti Ho Chi Minh]] [[io:Ho Chi Minh urbo]] [[is:Ho Chi Minh-borg]] [[it:Ho Chi Minh (città)]] [[ja:ホーチミン市]] [[jbo:Ho Chi Minh tcadu]] [[jv:Kutha Ho Chi Minh]] [[ka:ხოშიმინი]] [[kaa:Ho Chi Minh City]] [[kab:Ho Chi Minh City]] [[kg:Ho Chi Minh City]] [[kl:Ho Chi Minh Illoqarfik]] [[km:ក្រុងព្រៃនគរ]] [[ko:호찌민 시]] [[ku:Ho Chi Minh City]] [[kw:Cita Ho Chi Minh]] [[la:Hochiminhopolis]] [[lad:Sivdad Ho Chi Minh]] [[lb:Ho Chi Minh City]] [[lez:Хошимин]] [[lg:Ho Chi Minh City]] [[li:Ho Chi Minhstad]] [[lij:Ho Chi Minh Cittæ]] [[lmo:Cità de Ho Chi Minh]] [[ln:Ho Chi Minh Engumba]] [[lt:Hošiminas]] [[lv:Hošimina]] [[map-bms:Kota Ho Chi Minh]] [[mdf:Хошимин]] [[mg:Hô-Chi-Minh-Ville]] [[mhr:Хошимин]] [[mi:Ho Chi Minh City]] [[ml:ഹോ ചി മിൻ നഗരം]] [[mn:Хо Ши Мин хот]] [[mr:हो चि मिन्ह सिटी]] [[ms:Bandar Raya Ho Chi Minh]] [[mt:Ho Chi Minh (belt)]] [[mwl:Ho Chi Minh Cidade]] [[my:ဟိုချီမင်းစီးတီး]] [[na:Ho Chi Minh City]] [[nah:Āltepētl Ho Chi Minh]] [[nap:Ho Chi Minh (cità)]] [[nds:Ho-Chi-Minh-Stadt]] [[nds-nl:Ho Chi Minh (stad)]] [[nl:Ho Chi Minhstad]] [[nn:Ho Chi Minh-byen]] [[no:Ho Chi Minh-byen]] [[nov:Ho Chi Minh City]] [[nrm:Ho Chi Minh Ville]] [[nv:Ho Chi Min Sídii]] [[oc:Ho Chi Minh (ciutat)]] [[os:Хошимин]] [[pam:Ho Chi Minh Lakanbalen]] [[pap:Saigon]] [[pcd:Ho Chi Minh Vile]] [[pdc:Ho Chi Minh-Schtadt]] [[pfl:Ho-Chi Minh-Schdadt]] [[pih:Ho Chi Minh City]] [[pl:Ho Chi Minh (miasto)]] [[pms:Ho Chi Minh City]] [[pt:Cidade de Ho Chi Minh]] [[qu:Ho Chi Minh llaqta]] [[rm:Citad Ho Chi Minh]] [[rmy:Ho Chi Minh City]] [[ro:Ho Și Min (oraș)]] [[roa-rup:Ho Chi Minh City]] [[roa-tara:Ho Chi Minh (cetate)]] [[ru:Хошимин]] [[rw:Ho Chi Minh (umujyi)]] [[sc:Ho Chi Minh (Tzitade)]] [[scn:Ho Chi Minh City]] [[sco:Ho Chi Minh Ceety]] [[se:Hồ Chí Minh gávpot]] [[sg:Ho Chi Minh City]] [[sh:Ho Chi Minh (grad)]] [[simple:Ho Chi Minh City]] [[sk:Hočiminovo Mesto]] [[sl:Hošiminh]] [[sm:Ho Chi Minh City]] [[sq:Ho-Chi-Minh-Stadt]] [[sr:Град Хо Ши Мин]] [[srn:Ho Chi Minh City]] [[st:Ho Chi Minh City]] [[stq:Ho-Chi-Minh-Stääd]] [[su:Kota Ho Chi Minh]] [[sv:Ho Chi Minh-staden]] [[sw:Mji wa Ho Chi Minh]] [[szl:Ho Chi Minh (mjasto)]] [[ta:ஹோ சி மின் நகரம்]] [[tet:Ho Chi Minh City]] [[th:นครโฮจิมินห์]] [[tk:Ho Chi Minh City]] [[tl:Lungsod ng Ho Chi Minh]] [[tn:Ho Chi Minh City]] [[tpi:Ho Chi Minh City]] [[tr:Ho Chi Minh Kenti]] [[tum:Ho Chi Minh City]] [[tw:Ho Chi Minh City]] [[udm:Хошимин]] [[ug:سايگون]] [[uk:Хошимін]] [[ur:ہو چی من]] [[vec:Ho Chi Minh City]] [[vep:Hošimin]] [[vi:Thành phố Hồ Chí Minh]] [[wa:Hô Chí Minh Veye]] [[war:Syudad han Ho Chi Minh]] [[wo:Ho Chi Minh City]] [[wuu:胡志明市]] [[yi:הא טשי מין שטאט]] [[za:Ho Chi Minh Si]] [[zea:Ho Chi Minh stad]] [[zh:胡志明市]] [[zh-min-nan:Hồ Chí Minh Chhī]] [[zh-yue:胡志明市]] [[zu:IHochiminh]] n9whm36cmg9fidnozw5ibwf4hhu975z 10 21081 569186 2012-06-12T22:41:23Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[zh-classical:Template:User es-1]] {{User lang | lang = es | name = Испан теле | level = 1 | size = | info = Este usuario puede contribuir con un nivel '''[[:Категория:User es-1|básico]]''' de '''[[:Категория:User es|español]]''' }}<noinclude> [[Төркем:Тел белү шаблоннары|es]] [[ar:قالب:مستخدم es-1]] [[ast:Plantía:Usuarios por idioma (es-1)]] [[av:Шаблон:User es-1]] [[az:Şablon:User es-1]] [[bat-smg:Šabluons:User es-1]] [[bg:Шаблон:Потребител es-1]] [[bi:Template:User es-1]] [[br:Patrom:User es-1]] [[bug:Templat:Pengguna es-1]] [[ceb:Plantilya:User es-1]] [[cv:Шаблон:User es-1]] [[de:Vorlage:User es-1]] [[dv:ފަންވަތް:User es-1]] [[el:Πρότυπο:Χρήστης es-1]] [[en:Template:User es-1]] [[eo:Ŝablono:Vikipediisto es-1]] [[es:Plantilla:·Usuarios por idioma (es-1)]] [[et:Mall:User es-1]] [[eu:Txantiloi:·Hizkuntza (es-1)]] [[fa:الگو:User es-1]] [[ff:Modèle:User es-1]] [[fi:Malline:User es-1]] [[fj:Template:User es-1]] [[fr:Modèle:Utilisateur es-1]] [[gl:Modelo:User es-1]] [[he:תבנית:User es-1]] [[hi:साँचा:User es-1]] [[ht:Modèl:User es-1]] [[hu:Sablon:User es-1]] [[id:Templat:User es-1]] [[ik:Template:User es-1]] [[it:Template:Utente es-1]] [[ja:Template:User es-1]] [[ka:თარგი:User es-1]] [[ko:틀:User es-1]] [[krc:Шаблон:User es-1]] [[lb:Schabloun:Benotzer es-1]] [[lbe:Шаблон:User es-1]] [[lt:Šablonas:User es-1]] [[map-bms:Cithakan:User es-1]] [[mwl:Modelo:User es-1]] [[nds-nl:Mal:Gebruker es-1]] [[ne:ढाँचा:User es-1]] [[nl:Sjabloon:Gebruiker es-1]] [[nv:Bee álnééhí:User es-1]] [[ny:Template:User es-1]] [[os:Шаблон:User es-1]] [[pdc:Moddel:User es-1]] [[pl:Szablon:User es-1]] [[pt:Predefinição:User es-1]] [[qu:Plantilla:Ruwaq:es-1]] [[rm:Model:User es-1]] [[ru:Шаблон:User es-1]] [[rue:Шаблона:User es-1]] [[rw:Template:User es-1]] [[sah:Халыып:User es-1]] [[se:Málle:User es-1]] [[simple:Template:User es-1]] [[sk:Šablóna:User es-1]] [[sl:Predloga:Uporabnik es-1]] [[sn:Template:User es-1]] [[sr:Шаблон:Корисник es-1]] [[sv:Mall:Användare es-1]] [[szl:Szablon:User es-1]] [[te:మూస:User es-1]] [[th:แม่แบบ:User es-1]] [[tum:Template:User es-1]] [[udm:Шаблон:User es-1]] [[uk:Шаблон:User es-1]] [[uz:Andoza:User es-1]] [[vi:Bản mẫu:User es-1]] [[vo:Samafomot:User es-1]] [[war:Template:User es-1]] [[wo:Royuwaay:Jëfandikukat es-1]] [[wuu:模板:User es-1]] [[xal:Кевләр:User es-1]] [[xh:Template:User es-1]] [[zh:Template:User es-1]] [[zh-classical:Template:User es-1]] [[zh-min-nan:Template:User es-1]] [[zh-yue:Template:User es-1]] </noinclude> babmcsz57o9i3s6dnlxwl4xwui1blnr 10 21088 569193 2012-06-12T23:30:02Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[tg:Шаблон:User de-4]] {{User lang | lang = de | name = Алман теле | level = 4 | size = | info = Dieser Benutzer hat '''[[:Категория:User de-4|mit einem Muttersprachler vergleichbare]] [[:Категория:User de|Deutschkenntnisse]] }}<noinclude> [[Төркем:Тел белү шаблоннары|de]] [[ar:قالب:مستخدم de-4]] [[az:Şablon:User de-4]] [[bat-smg:Šabluons:User de-4]] [[be:Шаблон:User de-4]] [[bg:Шаблон:Потребител de-4]] [[br:Patrom:User de-4]] [[bug:Templat:Pengguna de-4]] [[ce:Куцкеп:User de-4]] [[ceb:Plantilya:User de-4]] [[ckb:داڕێژە:User de-4/doc]] [[cr:Template:User de-4]] [[csb:Szablóna:User de-4]] [[cu:Обраꙁьць:User de-4]] [[cv:Шаблон:User de-4]] [[cy:Nodyn:Defnyddiwr de-4]] [[da:Skabelon:Bruger de-4]] [[de:Vorlage:User de-4]] [[en:Template:User de-4]] [[eo:Ŝablono:Vikipediisto de-4]] [[es:Plantilla:·Usuarios por idioma (de-4)]] [[eu:Txantiloi:·Hizkuntza (de-4)]] [[fa:الگو:User de-4]] [[fi:Malline:User de-4]] [[fr:Modèle:Utilisateur de-4]] [[gag:Şablon:Kullanıcı de-4]] [[gl:Modelo:User de-4]] [[he:תבנית:User de-4]] [[ht:Modèl:User de-4]] [[hu:Sablon:User de-4]] [[id:Templat:User de-4]] [[ja:Template:User de-4]] [[ka:თარგი:User de-4]] [[kbd:Template:User de-4]] [[ko:틀:User de-4]] [[krc:Шаблон:User de-4]] [[lb:Schabloun:Benotzer de-4]] [[lt:Šablonas:User de-4]] [[ltg:Taiss:User de-4]] [[lv:Veidne:User de-4]] [[mdf:Шаблон:User de-4]] [[mg:Endrika:User de-4]] [[mk:Шаблон:Корисник de-4]] [[mn:Загвар:User de-4]] [[nds-nl:Mal:Gebruker de-4]] [[ne:ढाँचा:User de-4]] [[nl:Sjabloon:Gebruiker de-4]] [[no:Mal:Bruker de-4]] [[nv:Bee álnééhí:User de-4]] [[oc:Modèl:Utilizaire de-4]] [[pa:ਨਮੂਨਾ:User de-4]] [[pdc:Moddel:User de-4]] [[pl:Szablon:User de-4]] [[ru:Шаблон:User de-4]] [[sah:Халыып:User de-4]] [[sd:سانچو:User de-4]] [[se:Template:User de-4]] [[simple:Template:User de-4]] [[sl:Predloga:Uporabnik de-4]] [[sr:Шаблон:Корисник de-4]] [[su:Citakan:User de-4]] [[tg:Шаблон:User de-4]] [[tl:Suleras:User de-4]] [[tr:Şablon:Kullanıcı de-4]] [[uk:Шаблон:User de-4]] [[ur:سانچہ:User de-4]] [[uz:Andoza:User de-4]] [[vi:Bản mẫu:User de-4]] [[vo:Samafomot:User de-4]] [[war:Template:User de-4]] [[zh:Template:User de-4]] [[zh-yue:Template:User de-4]] </noinclude> sx8x7bicsihlrp89gwcwlo7xh0avj4x 0 21146 569097 2012-06-12T17:43:49Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[simple:Strait of Hormuz]] [[Файл:Strait of Hormuz.jpg|right|200px|thumb|Ормуз бугазы харитасы]] '''Ормуз бугазы''' ({{lang-ar|مضيق هرمز}} — ''Madīq Hurmuz'', {{lang-fa|تنگه هرمز}} — ''Tangeh-ye Hormoz'') — [[Фарсы култыгы]]н [[Гарәбстан диңгезе]]нең [[Оман култыгы]] белән тоташтыра. Озынлыгы 195 км, киңлеге 55,6 км, иң сай урыны 71 м. {{Rq|stub}} [[Төркем:Оман географиясе]] [[Төркем:Иран географиясе]] [[Төркем:Азия бугазлары]] [[Төркем:Һинд океаны бугазлары]] [[ar:مضيق هرمز]] [[az:Hörmüz boğazı]] [[be:Армузскі праліў]] [[bg:Ормузки проток]] [[bn:হরমুজ প্রণালী]] [[ca:Estret d'Ormuz]] [[cs:Hormuzský průliv]] [[cv:Ормус пырĕ]] [[cy:Culfor Hormuz]] [[da:Hormuzstrædet]] [[de:Straße von Hormus]] [[en:Strait of Hormuz]] [[eo:Hormuza Markolo]] [[es:Estrecho de Ormuz]] [[et:Hormuze väin]] [[eu:Ormuzko itsasartea]] [[fa:تنگه هرمز]] [[fi:Hormuzinsalmi]] [[fr:Détroit d'Ormuz]] [[fy:Strjitte fan Hormûz]] [[gl:Estreito de Ormuz]] [[he:מצר הורמוז]] [[hi:होर्मुज जलसन्धि]] [[hr:Hormuški tjesnac]] [[hy:Հորմուզի նեղուց]] [[id:Selat Hormuz]] [[is:Hormússund]] [[it:Stretto di Hormuz]] [[ja:ホルムズ海峡]] [[ka:ჰორმუზის სრუტე]] [[ko:호르무즈 해협]] [[ku:Tengava Hurmiz]] [[lb:Strooss vun Hormus]] [[lt:Ormūzo sąsiauris]] [[lv:Hormuzs]] [[ml:ഹോര്‍മൂസ് കടലിടുക്ക്]] [[mn:Ормузын хоолой]] [[nl:Straat van Hormuz]] [[nn:Hormuzsundet]] [[no:Hormuzstredet]] [[oc:Estrech d'Ormuz]] [[os:Ормузы донкъубал]] [[pl:Ormuz (cieśnina)]] [[pnb:آبنائے ہرمز]] [[pt:Estreito de Ormuz]] [[ro:Strâmtoarea Ormuz]] [[ru:Ормузский пролив]] [[sah:Һормуз силбэһиитэ]] [[sh:Hormuški tjesnac]] [[simple:Strait of Hormuz]] [[sk:Hormuzský prieliv]] [[sq:Ngushtica e Hormuzit]] [[sr:Ормуски пролаз]] [[sv:Hormuzsundet]] [[sw:Mlango wa Hormuz]] [[ta:ஓர்முசு நீரிணை]] [[th:ช่องแคบฮอร์มุซ]] [[tr:Hürmüz Boğazı]] [[uk:Ормузька протока]] [[ur:آبنائے ہرمز]] [[vi:Eo biển Hormuz]] [[zh:霍爾木茲海峽]] q2whc67lfpy1o97mhhv4nxqbxhuqk88 0 21178 569107 2012-06-12T18:25:11Z Frhdkazan 3171 [[Файл:Prayer in Cairo 1865.jpg|thumb|250px|Намаз кылучы мөселманнар]] '''Мөселман''', '''мөслим''' ({{lang-ar|مسلم}}) — [[Ислам]] [[дин]]ен тотучы. Ислам динендә мөселман — [[Аллаһ]] тәгаләнең барлыгына һәм берлегенә, [[Мөхәммәт]] [[пәйгамбәр]]нең аның [[илче]]се һәм [[рәсүл]]е булуына [[ышану]]чы [[кеше]]. Мөселманнар [[сан]]ы [[дөнья]] буйлап 1,3 — 1,8 млрд кеше дип исәпләнә. [[Төркем:Ислам]] [[Төркем:Шәхесләр:Ислам]] [[af:Moslem]] [[ar:مسلم]] [[arc:ܡܫܠܡܢܐ]] [[as:মুছলিম]] [[az:Müsəlman]] [[ba:Мосолмандар]] [[be:Мусульмане]] [[be-x-old:Мусульмане]] [[bn:মুসলিম]] [[bs:Musliman]] [[ceb:Muslim]] [[cs:Muslim]] [[de:Muslim]] [[el:Μουσουλμάνος]] [[en:Muslim]] [[eo:Islamano]] [[es:Musulmán]] [[et:Muslim]] [[eu:Musulman]] [[fa:مسلمان]] [[fi:Muslimi]] [[fy:Moslim]] [[gn:Musulmã]] [[hi:मुसलमान]] [[hr:Musliman]] [[ia:Musulman]] [[id:Muslim]] [[ig:Ndi áláküba]] [[it:Musulmano]] [[ja:ムスリム]] [[jv:Muslim]] [[ka:მუსლიმანი]] [[kk:Мұсылман]] [[ko:무슬림]] [[ku:Misilman]] [[lbe:Бусурман]] [[lv:Musulmaņi]] [[ml:മുസ്‌ലിം]] [[mr:मुस्लिम]] [[ms:Muslim]] [[nl:Moslim]] [[or:ମୁସଲମାନ]] [[pl:Muzułmanin]] [[pnb:مسلمان]] [[pt:Muçulmano]] [[ru:Мусульманин]] [[scn:Mussurmanu]] [[sco:Muslim]] [[simple:Islam#The Five Pillars of Islam]] [[sk:Moslim (vyznavač islamu)]] [[sl:Muslimani]] [[so:Muslim]] [[sq:Myslimani]] [[sr:Муслимани]] [[sw:Mwislamu]] [[th:มุสลิม]] [[tl:Muslim]] [[tr:Müslüman]] [[uk:Мусульмани]] [[ur:مسلمان]] [[uz:Musulmon]] [[war:Muslim]] [[yo:Mùsùlùmí]] [[zh:穆斯林]] 7twrow58woij57yhrko7ts8rwn2r4ys 569108 2012-06-12T18:25:52Z Frhdkazan 3171 [[Файл:Prayer in Cairo 1865.jpg|thumb|250px|[[Намаз]] кылучы мөселманнар]] '''Мөселман''', '''мөслим''' ({{lang-ar|مسلم}}) — [[Ислам]] [[дин]]ен тотучы. Ислам динендә мөселман — [[Аллаһ]] тәгаләнең барлыгына һәм берлегенә, [[Мөхәммәт]] [[пәйгамбәр]]нең аның [[илче]]се һәм [[рәсүл]]е булуына [[ышану]]чы [[кеше]]. Мөселманнар [[сан]]ы [[дөнья]] буйлап 1,3 — 1,8 [[миллиард|млрд]] кеше дип исәпләнә. [[Төркем:Ислам]] [[Төркем:Шәхесләр:Ислам]] [[af:Moslem]] [[ar:مسلم]] [[arc:ܡܫܠܡܢܐ]] [[as:মুছলিম]] [[az:Müsəlman]] [[ba:Мосолмандар]] [[be:Мусульмане]] [[be-x-old:Мусульмане]] [[bn:মুসলিম]] [[bs:Musliman]] [[ceb:Muslim]] [[cs:Muslim]] [[de:Muslim]] [[el:Μουσουλμάνος]] [[en:Muslim]] [[eo:Islamano]] [[es:Musulmán]] [[et:Muslim]] [[eu:Musulman]] [[fa:مسلمان]] [[fi:Muslimi]] [[fy:Moslim]] [[gn:Musulmã]] [[hi:मुसलमान]] [[hr:Musliman]] [[ia:Musulman]] [[id:Muslim]] [[ig:Ndi áláküba]] [[it:Musulmano]] [[ja:ムスリム]] [[jv:Muslim]] [[ka:მუსლიმანი]] [[kk:Мұсылман]] [[ko:무슬림]] [[ku:Misilman]] [[lbe:Бусурман]] [[lv:Musulmaņi]] [[ml:മുസ്‌ലിം]] [[mr:मुस्लिम]] [[ms:Muslim]] [[nl:Moslim]] [[or:ମୁସଲମାନ]] [[pl:Muzułmanin]] [[pnb:مسلمان]] [[pt:Muçulmano]] [[ru:Мусульманин]] [[scn:Mussurmanu]] [[sco:Muslim]] [[simple:Islam#The Five Pillars of Islam]] [[sk:Moslim (vyznavač islamu)]] [[sl:Muslimani]] [[so:Muslim]] [[sq:Myslimani]] [[sr:Муслимани]] [[sw:Mwislamu]] [[th:มุสลิม]] [[tl:Muslim]] [[tr:Müslüman]] [[uk:Мусульмани]] [[ur:مسلمان]] [[uz:Musulmon]] [[war:Muslim]] [[yo:Mùsùlùmí]] [[zh:穆斯林]] 1xmdq8o89ukbwj9b876bk3mno1vkrum 0 21686 569173 2012-06-12T22:09:12Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[mr:तंत्रज्ञान]], [[ta:தொழினுட்பம்]] '''Технология''' ({{lang-el|τέχνη}} — [[һөнәр]], [[осталык]]; {{lang-grc|λόγος}} — [[фикер]], [[сәбәп]]; [[ысул]]) — [[матдә]], [[гайрәт]], [[мәгълүмат]]ның [[үзгәртү]] [[чара]]сы. {{Rq|stub|image}} [[Төркем:Технология| ]] [[af:Tegnologie]] [[am:ቴክኖዎሎጂ]] [[an:Tecnolochía]] [[ar:تقنية]] [[as:প্ৰযুক্তি]] [[ast:Teunoloxía]] [[ay:Lurañ yänaka]] [[az:Texnologiya]] [[ba:Технология]] [[bat-smg:Teknuoluogėjė]] [[be:Тэхналогія]] [[be-x-old:Тэхналёгія]] [[bg:Технология]] [[bn:প্রযুক্তি]] [[br:Teknologiezh]] [[bs:Tehnologija]] [[ca:Tecnologia]] [[ceb:Teknolohiya]] [[cs:Technologie]] [[cy:Technoleg]] [[da:Teknologi]] [[de:Technologie]] [[el:Τεχνολογία]] [[en:Technology]] [[eo:Teknologio]] [[es:Tecnología]] [[et:Tehnoloogia]] [[eu:Teknologia]] [[fa:فناوری]] [[fi:Teknologia]] [[fiu-vro:Teknoloogia]] [[fr:Technologie]] [[fur:Tecnologjie]] [[fy:Technology]] [[ga:Teicneolaíocht]] [[gan:技術]] [[gd:Teicneòlas]] [[gl:Tecnoloxía]] [[he:טכנולוגיה]] [[hi:तकनीकी]] [[hr:Tehnologija]] [[ht:Teknoloji]] [[hu:Technológia]] [[hy:Տեխնոլոգիա]] [[ia:Technologia]] [[id:Teknologi]] [[ig:Nka na Uzu]] [[io:Teknologio]] [[is:Tækni]] [[it:Tecnologia]] [[iu:ᓴᓇᕐᕈᑏᑦ ᐊᑑᑎᖏᑕᓗ ᖃᐅᔨᒪᔭᐅᓂᖓ]] [[ja:テクノロジー]] [[jv:Tèknologi]] [[ka:ტექნოლოგია]] [[kk:Технология]] [[km:បច្ចេកវិជ្ជា]] [[kn:ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ]] [[ko:기술]] [[krc:Технология]] [[ky:Технология]] [[la:Technologia]] [[lo:ເຕັກໂນໂລຊີ]] [[lt:Technologija]] [[lv:Tehnoloģija]] [[map-bms:Teknologi]] [[mg:Teknôlôjia]] [[mhr:Технологий]] [[ml:സാങ്കേതികവിദ്യ]] [[mn:Технологи]] [[mr:तंत्रज्ञान]] [[ms:Teknologi]] [[mwl:Tecnologie]] [[my:နည်းပညာ]] [[nah:Āmantēcayōtl]] [[ne:प्रविधि]] [[nl:Technologie]] [[nn:Teknologi]] [[no:Teknologi]] [[nrm:Technologie]] [[oc:Tecnologia]] [[pa:ਤਕਨੀਕੀ]] [[pap:Teknologia]] [[pdc:Waerkzeichheit]] [[pl:Technologia]] [[pnb:ٹیکنالوجی]] [[ps:تکنالوژي]] [[pt:Tecnologia]] [[qu:Allwiya kamay]] [[ro:Tehnologie]] [[ru:Технология]] [[rue:Технолоґія]] [[sah:Технология]] [[sh:Tehnologija]] [[si:තාක්‍ෂණය]] [[simple:Technology]] [[sk:Technológia]] [[sl:Tehnologija]] [[sq:Teknologjia]] [[sr:Технологија]] [[su:Téhnologi]] [[sv:Teknologi]] [[sw:Teknolojia]] [[ta:தொழினுட்பம்]] [[tet:Teknolojia]] [[tg:Технолоҷӣ]] [[th:เทคโนโลยี]] [[tl:Teknolohiya]] [[tr:Teknoloji]] [[uk:Технологія]] [[ur:طرزیات]] [[vec:Tegnołogia]] [[vi:Công nghệ]] [[vls:Technologie]] [[war:Teknolohiya]] [[yi:טעכנאלאגיע]] [[yo:Tẹknọ́lọ́jì]] [[zh:技术]] [[zh-min-nan:Ki-su̍t]] [[zh-yue:工藝]] gp1s722iwqo00p59pw3m1ry1lt1a1ou 0 21762 569208 2012-06-13T02:27:33Z Gerakibot 3283 r2.7.1) (робот үзгәртте: [[got:𐍆𐌰𐌹𐌾𐍃𐌱𐍉𐌺]] {{Сайт |исем = Facebook |логотип = Facebook.svg|200px |URL = [http://www.facebook.com www.facebook.com] |Cкриншоты =[[Файл:Facebook2010.JPG|200px]] |Табышлы = әйе |Төр = социаль челтәр |Теркәлү = мәҗбүри, бушлай |Телләр = күптелле |Урнашу = |Хуҗасы =[[Марк Цукерберг]] |Эшли башлау вакыты = [[4 февраль]] [[2004 ел]] |Эше тәмамлану вакыты = |Хәләте = актив |Телефон = |Башка мәгълүмат = $700 млн <ref>[http://sd.net.ua/2010/03/03/facebook_zadeklariroval_pribyl_v_700000000.html Facebook $700000000 күләмендәге кереме турында игълан итә» ASD-inform Украина: сәяси яңалыклар, Украинадагы сәясәт, төп сәяси вакыйгаларны тикшерү һәм күзәтү]</ref> (2009) }} '''''Facebook''''' ({{IPA|[ˈfeɪsˌbʊk]}}) — [[Марк Цукерберг]] тарафыннан 2004 елда нигезләнгән [[социаль челтәр]]. Шушы сайт ярдәмендә, 23 яшендәге Марк Цукерберг - дөньяның беренче миллиардерлары рәтенә керә<ref>{{cite web |author=Андрей Колесов| datepublished =01.11.2007|url=http://www.pcweek.ru/themes/detail.php?ID=103732| title = 23 яшендәге миллиардер? МТ ярдәмендә бу мөмкинме!| publisher =PC Week| accessdate= 2009-06-13| lang= ru}}</ref>. Беренче вакытларда сайтка бары [[Гарвард университеты]] мөгаллимнәренә генә керергә мөмкин була, аннан соң башка [[Бостон]] университет студентларына да бу мөмкинлек ачыла. [[2006 ел|2006 елның]] сентябрененнән башлап сайт [[электрон почта]]лары булган барлык кулланучылар өчен дә ачыла. [[2010 ел|2010 елның]] 21 июленә карата Facebook сәхифәсендә якынча 500 миллион кулланучы теркәлгән була <ref>[http://blog.facebook.com/blog.php?post=409753352130 500 Million Stories] {{ref-en}}</ref>. Шуның өстенә [[2010 ел|2010 елның]] апрель аена сайтның уникаль кулланучылар саны 540 млн, каралган битләр саны — 570 млрд җитә<ref>[http://www.google.com/adplanner/static/top1000/ The 1000 most-visited sites on the web]</ref>. [[2009 ел|2009 елда]] Facebook сәхифәсенең кереме 700 млн [[АКШ доллары]] тәшкил итә<ref>[http://sd.net.ua/2010/03/03/facebook_zadeklariroval_pribyl_v_700000000.html Facebook $700000000 күләмендәге кереме турында игълан итә]</ref>. == Facebook сәнгатьтә == === Кинода === * [[:ru:Социальная сеть (фильм)|«Социа́ль челтәр»]] ({{lang-en|The Social Network}}) — [[Facebook]] социаль челтәрен уйлап чыгару тарихы турында [[Дэвид Финчер]]ның нәфис фильмы. === Музыкада === * [http://www.ismailyk.com/ İsmail YK (төр.)] - [http://www.youtube.com/watch?v=SdjRn2GfkVY Çilgin(Facebook)] (аль. Haydi Bastir) == Сылтамалар == * [http://www.facebook.com/ '''Facebook.com'''] * {{cite web | author = [http://www.guardian.co.uk/profile/tomhodgkinson Tom Hodgkinson] | authorlink = | datepublished = | url = http://www.guardian.co.uk/technology/2008/jan/14/facebook | title = With friends like this… | publisher = [[The Guardian]] | accessdate = | lang = en }} * {{cite web | datepublished = | url = http://habrahabr.ru/blog/social_trend/42278.html | title = Facebook Google Friend Connect'ка бәйләнә | publisher = Социаль трендлар | accessdate = | lang = ru }} * [http://wiki.developers.facebook.com/index.php/FBML Facebook Developers Wiki] === Искәрмәләр === {{Reflist}} {{Үрнәк:Социаль челтәрләр}} [[Төркем:Социаль челтәрләр]] [[Төркем:АКШ сайтлары]] {{Link GA|en}} [[af:Facebook]] [[als:Facebook]] [[am:ፌስቡክ]] [[ar:فيس بوك]] [[arz:فيس بوك]] [[as:ফেচবুক]] [[ast:Facebook]] [[az:Facebook]] [[bar:Facebook]] [[bat-smg:Facebook]] [[bcl:Facebook]] [[be:Facebook]] [[be-x-old:Facebook]] [[bg:Facebook]] [[bjn:Facebook]] [[bn:ফেইসবুক]] [[br:Facebook]] [[bs:Facebook]] [[ca:Facebook]] [[ce:Facebook]] [[ckb:فەیسبووک]] [[cs:Facebook]] [[cv:Facebook]] [[cy:Facebook]] [[da:Facebook]] [[de:Facebook]] [[diq:Facebook]] [[el:Facebook]] [[eml:Facebook]] [[en:Facebook]] [[eo:Facebook]] [[es:Facebook]] [[et:Facebook]] [[eu:Facebook]] [[fa:فیس‌بوک]] [[fi:Facebook]] [[fo:Facebook]] [[fr:Facebook]] [[fy:Facebook]] [[ga:Facebook]] [[gan:Facebook]] [[gl:Facebook]] [[got:𐍆𐌰𐌹𐌾𐍃𐌱𐍉𐌺]] [[gv:Facebook]] [[ha:Facebook]] [[he:פייסבוק]] [[hi:फेसबुक]] [[hr:Facebook]] [[hu:Facebook]] [[hy:Ֆեյսբուք]] [[id:Facebook]] [[ilo:Facebook]] [[is:Facebook]] [[it:Facebook]] [[ja:Facebook]] [[jv:Facebook]] [[ka:Facebook]] [[kk:Facebook]] [[km:ហ្វេសប៊ុក]] [[kn:ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌]] [[ko:페이스북]] [[ku:Facebook]] [[la:Facebook]] [[lad:Facebook]] [[lmo:Facebook]] [[lo:ເຟຊບຸກ]] [[lt:Facebook]] [[lv:Facebook]] [[mhr:Facebook]] [[mk:Facebook]] [[ml:ഫേസ്‌ബുക്ക്]] [[mr:फेसबूक]] [[ms:Facebook]] [[mt:Facebook]] [[my:ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်]] [[mzn:فیس‌بوک]] [[nds:Facebook]] [[nds-nl:Facebook]] [[ne:फेसबुक]] [[nl:Facebook]] [[nn:Facebook]] [[no:Facebook]] [[nv:Naaltsoos binííʼ]] [[or:ଫେସବୁକ]] [[os:Facebook]] [[pam:Facebook]] [[pap:Facebook]] [[pdc:Facebook]] [[pl:Facebook]] [[pms:Facebook]] [[pnb:فیس بک]] [[ps:فېس بوک]] [[pt:Facebook]] [[ro:Facebook]] [[ru:Facebook]] [[rw:Facebook]] [[sah:Facebook]] [[scn:Facebook]] [[sco:Facebook]] [[sh:Facebook]] [[si:ෆේස්බුක්]] [[simple:Facebook]] [[sk:Facebook]] [[sl:Facebook]] [[so:Facebook]] [[sq:Facebook]] [[sr:Фејсбук]] [[su:Facebook]] [[sv:Facebook]] [[sw:Facebook]] [[ta:ஃபேஸ்புக்]] [[te:ఫేస్‌బుక్]] [[tg:Фейсбук]] [[th:เฟซบุ๊ก]] [[tl:Facebook]] [[tr:Facebook]] [[ug:Facebook]] [[uk:Facebook]] [[ur:فیس بک]] [[vec:Facebook]] [[vep:Facebook]] [[vi:Facebook]] [[vls:Facebook]] [[war:Facebook]] [[xmf:ფეისბუქი]] [[yi:פייסבוק]] [[zh:Facebook]] [[zh-min-nan:Facebook]] [[zh-yue:Facebook]] [[zu:Facebook]] egn6pdui4ycnyl2vpaymjzzadbno2y5 0 21878 569016 2012-06-12T10:31:44Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[hr:Ujgurski jezik]] {{тел |исем= Уйгур теле |үзисем= {{Unicode|ئۇيغۇرچە, Уйғурчә}} |гаиләтөсе= LimeGreen |илләр= [[Кытай]], [[Казакъстан]] |регион= |сөйләшүче= ~9 млн. |дәрәҗә= 98 |гаилә=[[Алтай гаиләсе]] :[[Төрки телләр]] ::[[Уйгур төркеме]] |рәсми= [[Синьцзян-Уйгур автоном районы]] ([[Кытай]]) |идарә= |iso1=ug |iso2=uig |iso3=uig |sil= }} '''Уйгу́р теле''' ([[кириллица|кирил.]] ''Уйғурчә'' яки ''Уйғур тили''; ''ئۇيغۇر تىلى'' яки ''ئۇيغۇرچە''; {{Lang-zh|维吾尔语/維吾爾語}}, [[пиньинь]] Wéiwú'ěryǔ) — [[уйгурлар]]ның теле. [[Төрки телләр]] гаиләсенә керә. Сөйләшүчеләр саны якынча 9 млн. кеше. [[Үзбәк теле]] белән берлектә төрки телләрнең [[уйгур төркеме]]нә керә. {{Rq|stub}} {{Төрки телләр}} [[Төркем:Төрки телләр]] [[am:ኡይጉርኛ]] [[ar:لغة أويغورية]] [[ast:Uigur]] [[az:Uyğur dili]] [[bat-smg:Uigūru kalba]] [[be-x-old:Уйгурская мова]] [[bg:Уйгурски език]] [[bn:উইগুর ভাষা]] [[bo:ཡུལ་གོར་སྐད།]] [[br:Ouigoureg]] [[ca:Uigur]] [[ckb:زمانی ئویغوری]] [[crh:Uyğur tili]] [[cs:Ujgurština]] [[cv:Уйгур чĕлхи]] [[de:Uigurische Sprache]] [[en:Uyghur language]] [[eo:Ujgura lingvo]] [[es:Idioma uigur]] [[fa:زبان اویغوری]] [[fi:Uiguurin kieli]] [[fr:Ouïghour]] [[he:אויגור]] [[hi:उइगुर भाषा]] [[hif:Uyghur bhasa]] [[hr:Ujgurski jezik]] [[id:Bahasa Uighur]] [[is:Úýgúríska]] [[it:Lingua uigura]] [[ja:ウイグル語]] [[kk:Ұйғыр тілі]] [[ko:위구르어]] [[kv:Уйгур кыв]] [[lad:Lingua uygur]] [[lt:Uigūrų kalba]] [[lv:Uiguru valoda]] [[mk:Ујгурски јазик]] [[mn:Уйгур хэл]] [[ms:Bahasa Uyghur]] [[new:उईघर भाषा]] [[nl:Oeigoers]] [[nn:Uigurisk]] [[no:Uigurisk]] [[pl:Język ujgurski]] [[pms:Lenga uyghur]] [[pt:Língua uigur]] [[qu:Uyq'ur simi]] [[ru:Уйгурский язык]] [[sk:Ujgurčina]] [[sv:Uiguriska]] [[ta:உய்குர் மொழி]] [[tg:Забони уйғурӣ]] [[th:ภาษาอุยกูร์]] [[tl:Wikang Uighur]] [[tr:Uygurca]] [[udm:Уйгур кыл]] [[ug:ئۇيغۇر تىلى]] [[uk:Уйгурська мова]] [[uz:Uygʻur tili]] [[vi:Tiếng Uyghur]] [[zh:维吾尔语]] 2f6gdq40q6i0fr1czqu1tu8n0avtajy 0 21881 569040 2012-06-12T14:00:12Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[hr:Karakalpački jezik]] {{тел |исем= Каракалпак теле |үзисем= Qaraqalpaq tili, Қарақалпақ тили |гаиләтөсе= LimeGreen |илләр= [[Үзбәкстан]], [[Әфганстан]], [[Казакъстан]] |регион= [[Каракалпакстан]] |сөйләшүче= 412,000 ([[1993 ел]]) |дәрәҗә= |гаилә=[[Алтай гаиләсе]] :[[Төрки телләр]] ::[[Кыпчак төркеме]] |рәсми= [[Каракалпакия]] ([[Үзбәкстан]]) |идарә= |iso1= |iso2=kaa |iso3=kaa |sil= }} '''Каракалпа́к теле''' (''Қарақалпақ тили, Qaraqalpaq tili'') — [[каракалпаклар]] теле, [[Үзбәкстан]]га керүче [[Каракалпакия]] автоном республикасының рәсми теле. Каракалпак теле [[казакъ теле|казакъ]], [[комык теле|комык]], [[татар теле|татар]], [[башкорт теле|башкорт]] телләре белән беррәттән [[төрки телләр]]нең [[кыпчак төркеме]]нә керә. Лескикасы буенча казакъ теле аңа иң якын тел буларак санала. {{Rq|stub}} {{Төрки телләр}} [[Төркем:Төрки телләр]] [[ba:Ҡараҡалпаҡ теле]] [[bar:Karakalpakische Språch]] [[bat-smg:Karakalpaku kalba]] [[br:Karakalpakeg]] [[ca:Karakalpak]] [[cs:Karakalpačtina]] [[cv:Каракалпак чĕлхи]] [[de:Karakalpakische Sprache]] [[en:Karakalpak language]] [[eo:Karakalpaka lingvo]] [[es:Idioma karakalpako]] [[fa:زبان قره‌قالپاقی]] [[fi:Karakalpakin kieli]] [[fr:Karakalpak]] [[gag:Karakalpak dili]] [[hr:Karakalpački jezik]] [[id:Bahasa Karakalpak]] [[it:Lingua karakalpaka]] [[ja:カラカルパク語]] [[kaa:Qaraqalpaq tili]] [[kk:Қарақалпақ тілі]] [[kv:Каракалпак кыв]] [[lb:Karakalpakesch]] [[lt:Karakalpakų kalba]] [[mk:Каракалпачки јазик]] [[mzn:قره‌قالپاقی]] [[nl:Karakalpaks]] [[pl:Język karakałpacki]] [[pms:Lenga karakalpak]] [[ru:Каракалпакский язык]] [[sk:Karakalpačtina]] [[sv:Karakalpakiska]] [[ta:கரகல்பக மொழி]] [[th:ภาษาการากัลปัก]] [[tr:Karakalpakça]] [[ug:قارا قالپاق تىلى]] [[uk:Каракалпацька мова]] [[zh:卡拉卡尔帕克语]] so08itijdjd9qqohpzypn3r2hd0f3pz 0 21883 569041 2012-06-12T14:06:25Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[hr:Nogajski jezik]]; косметик үзгәртүләр {{тел |исем= Нугай теле |үзисем= Ногай тили |гаиләтөсе= LimeGreen |илләр= [[Русия]] |регион= [[Дагстан]], [[Ставрополь крае]], [[Карачай-Чиркәсия]], [[Әстерхан өлкәсе]] |сөйләшүче= 90 000 кеше |дәрәҗә= |гаилә= [[Алтай телләре]] :[[Төрки телләр]] ::[[Кыпчак төркеме]] |рәсми= [[Дагстан]], [[Карачай-Чиркәсия]] |идарә= |iso1=ba |iso2=bak |iso3=bak |sil= }} '''Нуга́й теле''' — нигездә [[Ставрополь крае]], [[Дагстан]], [[Карачай-Чиркәсия]], [[Әстерхан өлкәсе]]ндә яшәүче [[нугайлар]]ның теле. Нугай теле төрки телләрнең кыпчак төркеменә керә, ләкин лексик-фонетик яктан үзләре яшәгән урыннардагы халыклар телләренә бәйле Сөйләшүчеләр саны якынча 90 000 кеше. Төрки телләрнең кыпчак төркеменә керә. Ногай телендә «Шоьл тавысы» һәм «Ногай давысы» [[гәзит]]ләре чыга. Аларның телләреннән алынмалар күп, хәтта алар теленә күчү дә бар. Әйтик, Әстерхан нугайларының әдәби теле — [[татар теле]], Дагъстаннын Хәсәу-Йорт, Баба-Йорт районнарында яшәүчеләрнең әдәби теле — [[Комык теле|кумык]]ныкы. Гомумән алганда, нугай теле кыпчак төркеменә кергән башка телләрдән лексик, грамматик яктан әллә ни аерылмый, шулай да фонетик яктан [[Төрек теле|төрек]] һәм [[Үзбәк теле|үзбәк]], [[Каракалпак теле|каракалпак]] телләренә якын: акыкат—хакыйкать, умер—гомер, таала—тәгалә, саат—сәгать. == Диалектлары == Нугай сөйләш теле өч диалектка бүленә: узнугай (Ставрополь нугайлары), каранугай (Дагьстан нугайлары), акнугай (карачай нугайлары). Алар бер-берсеннән кайбер фонетик үзенчәлекләр белән генә аерыла. == Әлифба == [[1928 ел]]га кадәр кулланылышта [[гарәп әлифбасы]] була, соңрак [[латин әлифбасы]], [[1938 ел]]дан – [[кириллица]]. {{Төрки телләр}} [[Төркем:Төрки телләр]] [[Төркем:Нугайлар]] [[af:Nogai]] [[az:Noqay dili]] [[bat-smg:Nuogaju kalba]] [[br:Nogaieg]] [[ca:Nogai]] [[cs:Nogajština]] [[de:Nogaische Sprache]] [[en:Nogai language]] [[eo:Nogaja lingvo]] [[es:Idioma nogai]] [[fa:زبان نوقایی]] [[fi:Nogain kieli]] [[fr:Nogaï (langue)]] [[gag:Nogay dili]] [[hr:Nogajski jezik]] [[it:Lingua nogai]] [[ja:ノガイ語]] [[kk:Ноғай тілі]] [[ko:노가이어]] [[krc:Ногъай тил]] [[kv:Ногай кыв]] [[lt:Nogajų kalba]] [[mhr:Ногай йылме]] [[mk:Ногајски јазик]] [[os:Ногъайаг æвзаг]] [[pl:Język nogajski]] [[pms:Lenga nogai]] [[pt:Língua nogai]] [[ru:Ногайский язык]] [[th:ภาษาโนไก]] [[tr:Nogayca]] [[uk:Ногайська мова]] f1uso803ii3my1ggj94n8qt5dflz3oy 0 21934 569093 2012-06-12T17:26:39Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[hr:Južnoaltajski jezik]] {{Үрнәк:Хаталар}} ''[[Алтай теле]] бите монда юнәлтә. Бәлки, сез [[Төньяк Алтай теле]] турында мәкаләсен эзлисез.'' '''Кө́ньяк Алта́й теле́''' (ягъни алтай теле) — ике тау-алтай теленең берсе, алтайларның төп теле. Алтай җөмһүриятенең рәсми теле. 1948 елгача ойрот теле дип аталган. == Тасвирлама == Элеккедән көньяк- һәм төнья-алтай телләре бер тел - алтай теле дип саналган. Ләкин, хәзерге заман [[төрки телләр]] квалификациясе буенча, алар ике аерым тел булып саналалар. Хәлне рәсми рәвештә аерым көньяк һәм төньяк сөйләмнәрне [[Рәсәй]]нең әзсанлы халыкларның (кумандин, челкан һәм тубалар) аерым телләре итеп тану катлауландыра. [[Бөтенрәсәй 2002 ел халык санын алу]] мәгълүматлары буенча, Рәсәйдә 65 534 кеше алтай телен белүләре турында әйтә<ref>[http://perepis2002.ru/index.html?id=44 Всероссийская перепись населения 2002 года. Том 13. «Коренные малочисленные народы Российской Федерации»]</ref>. Бәяләүләр буенча, аларның ун меңе төньяк-алтай сөйләмнәрендә, ә калганы көньяк-алтайныкында сөйли, шул ук вакытта аларның күбесе алтай-кижи сөйләмендә. Кайбер мәгълүматлар буенча, 2 % алтайлар гына алтай телендә ирекле сөйләшә.<ref name="Krugosvet">[http://www.krugosvet.ru/articles/80/1008043/1008043a1.htm Энциклопедия «Кругосвет»]</ref>. Көньяк Алтай телендә 4 сөйләм бар: * [[Алтай-кижи (сөйләм)|алтай-кижи]] — хәзерге алтай әдәби теленең нигезе.; * [[телеут теле|телеут сөйләме]] — [[XIX гасыр]] уртасыннан [[1923 ел]]гача әдәби тел; * [[теленгит сөйләме]] — [[теленгитлар]] теле; * [[тубалар сөйләме]] (туба, дьиш/йыш) — төньяк-алтай теле белән арадаш. Һәрбер сөйләмне ничә кеше белүе турында төгәл мәгълүмат юк. Якынча бәяләүләр буенча, соңгы өч сөйләмнең һәркайсысында 3 мең тирәсе кеше сөйләшә. Башкалар төп алтай телендә сөйлиләр. [[Кытай]]да [[Канас күле]] янында, сөйләшүчеләр теленгитлар һәм синцзян кыргызларына максималь якын булган, көньяк-алтай теленә якын диалектлар очрый. «-z-» урынына интервокаль «-j-» булуы сәбәпле, көньяк-алтай теленең хакас телләренә керүе шикле, ул [[кыргыз-кыпчак телләре|кыргыз-кыпчак теле]] булырга кирәк. Имлялары өстәмә {{unicode|[[Ҥ]], [[Ј]], [[Ӧ]], [[Ӱ]]}} хәрефләре белән [[кириллица]] ниезендә. 1840 еллардан кириллица нигезендәге имля үсеш ала, ә 1928-1938 елларда [[латин имлясы]] кулланыла, ә аннан соң яңадан кириллица. XIX гасырның язма һәйкәлләре - алтай-ойротларны христианлаштыру вакытында булдырылган инҗил текстларының, изгеләр кыйссалары, догалыкларның тәрҗемәләре. [[1869 ел|1869 елда]] [[Казан|Казанда]] алтай теленең төгәл грамматикасы басыла; 1884 елда - сүзлеге<ref name="Krugosvet" />. В развитии литературного языка сыграло роль творчество писателя-просветителя [[Чевалков, Михаил Васильевич|М. В. Чевалкова]]<ref>[http://etheo.h10.ru/alto01.htm Проект ETHEO]</ref>. Әдәби тел алтай диалектына нигезләнә. Октябрь инкыйлабына кадәр, әдәби тел, хәзерге вакытта региональ әдәби тел функциясен башкаручы, телеут диалекты үзенчәлекләренә нигезләнгән. Алтай телендә «[[Алтайдыҥ чолмоны]]» [[газит|газиты]] чыгарыла == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Rq|stub}} {{Төрки телләр}} [[en:Southern Altai language]] [[eo:Sudaltaja lingvo]] [[fa:زبان آلتایی جنوبی]] [[fr:Téléoute]] [[gag:Altay dili]] [[hr:Južnoaltajski jezik]] [[ja:南アルタイ語]] [[kk:Алтай тілі]] [[kv:Алтай кыв]] [[lt:Pietų altajiečių kalba]] [[mhr:Алтай йылме]] [[pms:Lenga altai meridional]] [[ru:Южноалтайский язык]] [[udm:Алтай кыл]] 6ag7f77xu6p8beejsqwweihzz15gd5t 0 22397 569153 2012-06-12T20:29:23Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[ta:லிவீவ்]] {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Львов |чын исем = Львів |ил = Украина |герб = Lviv-modern-coat-of-arms2.png |байрак = Lviv-prapor Alex K.png |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |регион харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |регион төре = |регион = |регион таблицада = |район төре = |район = |район таблицада = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |регион харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = [[Андрей Иванович Садовый]] |нигезләү датасы = XIII гасыр |беренче телгә алу = 1256 ел |элекеге исемнәр = Лемберг |статус = |мәйдан = 182,01 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = |рәсми тел = |халык саны = {{Кимү}} 734 000 <ref name="perepis-2010">http://ukrstat.gov.ua/region/region_u/lviv.htm</ref>''' |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = [[украиннар]], [[руслар]], [[поляклар]], [[еврейлар]], [[әрмәннәр]] |дини состав = |этнохороним = |UTC = |DST = |телефон коды = 32 |почта индексы = 79000 |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = http://www.city-adm.lviv.ua |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Львов''' ({{lang-uk|Львів}}, {{lang-pl|Lwów}}, {{lang-la|Leopolis}}, {{lang-hy|Լվով}}, {{lang-de|Lemberg}}, {{lang-yi|לעמבעריק}} — Лемберик) — [[Украина]]ның көнбатышында урнашкан шәhәр. Халык саны 734 000 кеше ([[2010 ел|2010]]). Полтва елгасында [[Польша]] чигеннән 70 км ераклыкта урнашкан. {{Rq|stub}} {{reflist}} [[Төркем:Шәһәрләр]] [[Төркем:Украина шәһәрләре]] {{Link FA|uk}} {{Link GA|uk}} [[ab:Львив]] [[af:Lwif]] [[als:Lemberg]] [[an:Lviv]] [[ar:لفيف]] [[az:Lvov]] [[bar:Lemberg]] [[be:Горад Львоў]] [[be-x-old:Львоў]] [[bg:Лвов]] [[br:Lviv]] [[bs:Lavov]] [[ca:Lviv]] [[crh:İlbav]] [[cs:Lvov]] [[cv:Львов]] [[da:Lviv]] [[de:Lemberg]] [[el:Λβιβ]] [[en:Lviv]] [[eo:Lvivo]] [[es:Leópolis]] [[et:Lviv]] [[eu:Lviv]] [[fa:لووف]] [[fi:Lviv]] [[fiu-vro:Lviv]] [[fo:Ljviv]] [[fr:Lviv]] [[gl:Lviv - Львів]] [[he:לבוב]] [[hr:Lavov]] [[hsb:Lwów]] [[hu:Lviv]] [[id:Lviv]] [[ie:Lviv]] [[it:Leopoli]] [[ja:リヴィウ]] [[jv:Lviv]] [[ka:ლვოვი]] [[kl:Lviv]] [[ko:리비우]] [[la:Leopolis]] [[lmo:Leopul]] [[lt:Lvovas]] [[lv:Ļvova]] [[mhr:Львов]] [[mr:लिव्हिव]] [[mrj:Львов]] [[nl:Lviv]] [[nn:Lviv]] [[no:Lviv]] [[os:Львов]] [[pap:Lviv]] [[pfl:Lembärsch]] [[pl:Lwów]] [[pms:Lviv]] [[pnb:لویو]] [[pt:Lviv]] [[qu:Lwiw]] [[ro:Liov]] [[ru:Львов]] [[rue:Львів]] [[scn:Liòpuli]] [[sco:Lviv]] [[simple:Lviv]] [[sk:Ľvov]] [[sl:Lvov]] [[sr:Lavov]] [[sv:Lviv]] [[szl:Lwůw]] [[ta:லிவீவ்]] [[th:ลวีฟ]] [[tr:Lviv]] [[uk:Львів]] [[vec:Leopołi]] [[vi:Lviv]] [[vo:L'viv]] [[war:Lviv]] [[yi:לעמבערג]] [[zh:利沃夫]] g7d9jkwioycrl2mtpbs9x8jej9mh2dc 0 22409 568995 2012-06-12T08:21:41Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот өстәде: [[ta:தோனெத்ஸ்க்]] [[Файл:Kalmius. Donets'k, Ukraine.JPG|right|250px]] '''Донецк''' ([[украин теле|укр.]] ''Донецьк'') — [[Украина]] көньяк-көнчыгышыеда урнашкан [[шәhәр]]. Украинаның [[икътисад]]и, [[мәдәният|мәдәни]], [[сәясәт|сәяси]] үзәкләренең берсе. {{Шаблон өстәү|ТП}} {{Rq|stub}} [[Төркем:Шәһәрләр]] [[Төркем:Украина шәһәрләре]] [[af:Donetsk]] [[ar:دونتسك]] [[az:Donetsk (Ukrayna)]] [[be:Горад Данецк]] [[be-x-old:Данецк]] [[bg:Донецк]] [[ca:Donetsk]] [[crh:Donetsk]] [[cs:Doněck]] [[cv:Донецк]] [[da:Donetsk]] [[de:Donezk]] [[el:Ντονέτσκ]] [[en:Donetsk]] [[eo:Donecko]] [[es:Donetsk]] [[et:Donetsk]] [[eu:Donetsk]] [[fa:دونتسک]] [[fi:Donetsk]] [[fo:Donetsk]] [[fr:Donetsk]] [[gl:Donetsk]] [[he:דונצק]] [[hr:Donjeck]] [[hsb:Doneck]] [[hu:Doneck]] [[id:Donetsk]] [[ie:Donetsk]] [[it:Donec'k]] [[ja:ドネツィク]] [[ka:დონეცკი]] [[kk:Донецк]] [[kl:Donetsk]] [[ko:도네치크]] [[kv:Донецк]] [[lt:Doneckas]] [[lv:Doņecka]] [[mhr:Донецк]] [[mr:दोनेत्स्क]] [[nl:Donetsk]] [[nn:Donetsk]] [[no:Donetsk]] [[os:Донецк]] [[pap:Donietsk]] [[pl:Donieck]] [[pnb:دونیتسک]] [[pt:Donetsk]] [[ro:Donețk]] [[ru:Донецк]] [[rue:Донецьк]] [[scn:Donetsk]] [[sco:Donetsk]] [[sk:Doneck]] [[sr:Доњецк]] [[sv:Donetsk]] [[ta:தோனெத்ஸ்க்]] [[th:โดเนตสค์]] [[tr:Donetsk]] [[tw:Donetsk]] [[udm:Донецк]] [[uk:Донецьк]] [[vi:Donetsk]] [[vo:Donetsk]] [[war:Donetsk]] [[zh:頓涅茨克]] 8nx28inljpfnogy83m8zgxqlizqk4h2 0 22412 569120 2012-06-12T18:52:30Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[ta:கார்கீவ்]] {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Харьков |чын исем = Харків |ил = Украина |герб = KharkovTownflag.png |байрак = Прапор Харкова.gif |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_dir = N|lat_deg = 50|lat_min = 00|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 36|lon_min = 15|lon_sec = |CoordAddon = type:city_region:UA |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = 300 |регион харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |регион төре = Төбәк |регион = Слобожанщина |регион таблицада = |район төре = |район = |район таблицада = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |регион харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = |элекеге исемнәр = |статус = |мәйдан = 310 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = 205 |климат = |рәсми тел = |халык саны = 1,449 млн. |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = 4674 |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |UTC = +2 |DST = |телефон коды = +380 57 |почта индексы = |почта индекслары = 61001 — 61204 |автомобил коды = АХ, ХА, UA21 |Commons-та төркем = Kharkiv |сайт = http://www.city.kharkov.ua/ }} '''Ха́рьков''' ({{lang-uk|Ха́рків}}, [[ХФА]]: {{IPA|[ˈxɑrkiu̯]}}) — [[Украина]] көнчыгышында урнашкан эре [[шәhәр]], [[Харьков өлкәсе]] административ үзәге. Халык саны — 1,449 млн. кеше (2010 елның 1 апреленә), мәйданы — 310 км². Шәһәрдә 45 югары уку йорты бар. {{Rq|stub}} [[Төркем:Украина шәһәрләре]] [[Төркем:Миллионлы шәһәрләр]] [[af:Charkof]] [[ar:خاركيف]] [[az:Xarkov]] [[be:Горад Харкаў]] [[be-x-old:Харкаў]] [[bg:Харков]] [[br:C'harkiv]] [[bs:Harkiv]] [[ca:Khàrkiv]] [[crh:Harkiv]] [[cs:Charkov]] [[da:Kharkiv]] [[de:Charkiw]] [[el:Χάρκοβο]] [[en:Kharkiv]] [[eo:Ĥarkovo]] [[es:Járkov]] [[et:Harkiv]] [[eu:Kharkiv]] [[fa:خارکوف]] [[fi:Harkova]] [[fo:Kharkiv]] [[fr:Kharkiv]] [[gl:Kharkiv]] [[he:חרקוב]] [[hr:Harkiv]] [[hsb:Charkiw]] [[hu:Harkov]] [[hy:Խարկով]] [[id:Kharkiv]] [[ie:Kharkiv]] [[io:Kharkiv]] [[it:Charkiv]] [[ja:ハルキウ]] [[jv:Kharkiv]] [[ka:ხარკოვი]] [[kl:Kharkiv]] [[ko:하르키우]] [[la:Charcovia]] [[lt:Charkovas]] [[lv:Harkova]] [[mhr:Харьков]] [[mr:खार्कीव्ह]] [[nl:Charkov]] [[nn:Kharkiv]] [[no:Kharkov]] [[os:Харьков]] [[pap:Kharkiv]] [[pl:Charków]] [[pnb:خارکیف]] [[pt:Carcóvia]] [[ro:Harkov]] [[ru:Харьков]] [[rue:Харків]] [[sco:Kharkiv]] [[simple:Kharkiv]] [[sk:Charkov]] [[sr:Харков]] [[sv:Charkiv]] [[ta:கார்கீவ்]] [[th:คาร์คิฟ]] [[tr:Harkov]] [[udm:Харьков]] [[uk:Харків]] [[vi:Kharkiv]] [[vo:Kharkiv]] [[war:Kharkiv]] [[zh:哈爾科夫]] 06sem9va541ydsoh9wwv0o5gk3lcvzn 0 22413 569139 2012-06-12T19:14:44Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[sh:Odesa]] {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Одесса |чын исем = Одеса |ил = Украина |герб = Coat of Arms of Odessa.svg |байрак = Flag of Odessa, Ukraine.svg |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg=46 |lat_min=28 |lat_sec= 00 |lon_deg=30 |lon_min=44 |lon_sec=00 |CoordAddon = type:city(1001000)_region:UA |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = 300 |регион харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |регион төре = |регион = |регион таблицада = |район төре = |район = |район таблицада = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |регион харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = 1795 ел |элекеге исемнәр = [[Хаджибей]] ( [[1795 ел]]га кадәр) |статус = өлкә үзәге |мәйдан = 236,9 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = 65 |климат = |рәсми тел = |халык саны = {{кимү}} 1 005 591 <ref name="uprstat"> [http://www.od.ukrstat.gov.ua/expres/0910/217.doc Одесса өлкәсенең төп идарә итү органнары хисап буенча мәгълүматлары 1 сентябрь 2010 ел»]</ref> ''' |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = 6314 <ref name=> [http://www.odessa.ua/ru/news/29413/ одессада Украина буенча иң зур халык тыгызлыгы ]</ref> |агломерация = |милли состав = [[украиннар]], [[руслар]], [[болгарлар]],<br /> [[яхудиләр]], [[әрмәннәр]] һәм башкалар<ref name= >2001 елгы халык саны алу буенча</ref> |дини состав = |этнохороним = |UTC = |DST = |телефон коды = 48(2) |почта индексы = |почта индекслары = 65000 — 65480 |автомобил коды = |Commons-та төркем = Odessa |сайт = http://www.odessa.ua |сайт теле = |сайт теле 2 = |сайт теле 3 = |сайт теле 4 = |сайт теле 5 = |add1n = |add1 = |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Одесса''' яки '''Одэсса''' ([[Украин теле|укр.]] ''Одеса'') — [[Украина]]да урнашкан [[шәhәр]]. Украинаның [[икътисад]]и, [[мәдәният|мәдәни]], [[сәясәт|сәяси]] үзәкләренең берсе. == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Шәһәрләр]] [[Төркем:Украина шәһәрләре]] [[af:Odessa]] [[an:Odessa]] [[ar:أوديسا (أوكرانيا)]] [[az:Odessa]] [[be:Горад Адэса]] [[be-x-old:Адэса]] [[bg:Одеса]] [[br:Odesa]] [[ca:Odessa]] [[crh:Ades]] [[cs:Oděsa]] [[cv:Одесса]] [[cy:Odessa]] [[da:Odessa]] [[de:Odessa]] [[el:Οδησσός]] [[en:Odessa]] [[eo:Odesa]] [[es:Odesa]] [[et:Odessa]] [[eu:Odesa]] [[fa:اودسا]] [[fi:Odessa]] [[fo:Odessa]] [[fr:Odessa]] [[fy:Odessa (stêd)]] [[gag:Odesa]] [[he:אודסה]] [[hr:Odesa]] [[hsb:Odesa]] [[hu:Odessza]] [[hy:Օդեսա]] [[id:Odessa]] [[ie:Odessa]] [[io:Odessa]] [[it:Odessa]] [[ja:オデッサ]] [[jv:Odessa]] [[ka:ოდესა]] [[kl:Odessa]] [[ko:오데사]] [[la:Odessa]] [[lb:Odessa]] [[lmo:Udessa]] [[lt:Odesa]] [[lv:Odesa]] [[mhr:Одесса]] [[mr:ओदेसा]] [[nl:Odessa (stad)]] [[nn:Odessa]] [[no:Odessa]] [[oc:Odessa]] [[os:Одессæ]] [[pl:Odessa]] [[pnb:اودیسا]] [[pt:Odessa]] [[ro:Odesa]] [[ru:Одесса]] [[rue:Одеса]] [[sc:Odessa]] [[scn:Odessa]] [[sco:Odessa]] [[sh:Odesa]] [[simple:Odessa]] [[sk:Odesa]] [[sl:Odesa]] [[sr:Одеса]] [[sv:Odessa]] [[szl:Odessa]] [[tg:Одесса]] [[tr:Odessa]] [[uk:Одеса]] [[vec:Odessa (Ucraina)]] [[vi:Odessa]] [[vo:Odesa]] [[war:Odessa]] [[yi:אדעס]] [[zh:敖德薩]] pr6sh7g2cyfy3mjhmyjl63tdcr7v9lb 0 22419 569042 2012-06-12T14:06:54Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[frr:Astana]] '''Астана''' — [[Казакъстан Республикасы]]ның [[башкала]]сы. Илнең [[икътисад]]и, [[мәдәният|мәдәни]], [[сәясәт|сәяси]] үзәкләренең берсе. {{Казакъстан}} {{Rq|stub|image}} {{Шаблон өстәү|ТП}} [[Төркем:Шәһәрләр]] [[Төркем:Миллионлы шәһәрләр]] [[Төркем:Казакъстан шәһәрләре]] [[Төркем:Азия башкалалары]] [[ace:Astana]] [[af:Astana]] [[am:አስታና]] [[ar:أستانا]] [[az:Astana]] [[be:Горад Астана]] [[be-x-old:Астана]] [[bg:Астана]] [[bn:আস্তানা]] [[bo:ཨ་སི་ཐ་ན།]] [[br:Astana]] [[bs:Astana]] [[ca:Astanà]] [[ce:Астана]] [[ckb:ئاستانا]] [[cs:Astana]] [[cy:Astana]] [[da:Astana]] [[de:Astana]] [[diq:Astana]] [[dsb:Astana]] [[el:Αστανά]] [[en:Astana]] [[eo:Astano]] [[es:Astaná]] [[et:Astana]] [[eu:Astana]] [[fa:آستانه (قزاقستان)]] [[fi:Astana]] [[fr:Astana]] [[frp:Astana]] [[frr:Astana]] [[fy:Astana]] [[ga:Astana]] [[gag:Astana]] [[gd:Astana]] [[gl:Astana - Астана]] [[gv:Astana]] [[he:אסטנה]] [[hi:अस्ताना]] [[hif:Astana]] [[hr:Astana]] [[hsb:Astana]] [[ht:Astana]] [[hu:Asztana]] [[hy:Աստանա]] [[id:Astana, Kazakhstan]] [[ie:Astana]] [[io:Astana]] [[is:Astana]] [[it:Astana]] [[ja:アスタナ]] [[jv:Astana, Kazakhstan]] [[ka:ასტანა]] [[kaa:Astana]] [[kbd:Астана]] [[kk:Астана қаласы]] [[kn:ಅಸ್ತಾನ]] [[ko:아스타나]] [[koi:Астана]] [[ku:Astana]] [[kv:Астана]] [[ky:Астана]] [[la:Astana]] [[lb:Astana]] [[lez:Астана]] [[lmo:Astana]] [[lt:Astana]] [[lv:Astana]] [[mi:Astana]] [[mk:Астана]] [[ml:അസ്താന]] [[mn:Астана]] [[mr:अस्ताना]] [[mrj:Астана]] [[ms:Astana]] [[myv:Астана ош]] [[mzn:آستانه]] [[nah:Astana]] [[nl:Astana (stad)]] [[nn:Astana]] [[no:Astana]] [[nov:Astana]] [[oc:Astana]] [[os:Астана]] [[pl:Astana]] [[pms:Astana]] [[pnb:آستانہ شہر]] [[pt:Astana]] [[qu:Astana]] [[ro:Astana]] [[roa-rup:Astana]] [[roa-tara:Astana]] [[ru:Астана]] [[rw:Astana]] [[sah:Астана]] [[scn:Astana]] [[sco:Astana]] [[simple:Astana]] [[sk:Astana]] [[sl:Astana]] [[sq:Astana]] [[sr:Астана]] [[sv:Astana]] [[sw:Astana]] [[ta:அஸ்தானா]] [[tg:Остона]] [[th:อัสตานา]] [[tl:Astana]] [[tr:Astana]] [[udm:Астана]] [[ug:Astana]] [[uk:Астана]] [[uz:Astana]] [[vep:Astan]] [[vi:Astana]] [[vo:Astana]] [[war:Astana]] [[wo:Astana]] [[yi:אסטאנא]] [[yo:Astana]] [[zh:阿斯塔納]] [[zh-min-nan:Astana]] [[zh-yue:阿斯塔納]] mygqsq434a9y1vk1f333aby7qdr0dzv 0 23047 569011 2012-06-12T10:14:18Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[hr:Tunguski jezik]]; косметик үзгәртүләр {{тел |исем=Эвенк теле<br /> |үзисем=Эвэды̄ турэ̄н |гаиләтөсе=LimeGreen |илләр=[[Рәсәй]], [[Кытай]], [[Монголия]] |регион= [[Рәсәй]]дә: [[Көнчыгыш Себер]], [[Ерак Көнчыгыш]]; [[Кытай]]да: [[Эчке Монголия]] |сөйләшүче= 44 500 |дәрәҗә= |гаилә=[[Алтай телләре]] гаиләсе :[[тунгус-манчжур телләр|тунгус-манчжур төркеме]] :: төньяк төркеме |рәсми=[[Эвенк муниципаль районы]] ([[Красноярск крае]]) |идарә= |iso1= |iso2= |iso3=evn |sil= }} '''Эвенк теле''' (эвенк. эвэды̄ турэ̄н) — [[эвенклар]]ның теле, [[тунгус-манчжур телләр]]гә керә. Рәсәйдә [[1929 ел]]дан [[латин әлифбасы]], [[1937 ел]]дан [[кирил әлифбасы]] кертелә. Кытайда, Монголияда — [[латин әлифбасы|латин]] һәм [[иске монгол әлифба|иске монгол]] әлифбалары. Эвенк теле балалар бакчаларының әзерлек төркемнәрендә, башлангыч сыйныфларында, факультатив буларак 8 нче сыйныфка кадәр укытыла. Фән буларак [[Санкт-Петербург]], [[Якутск]], [[Хабаровск]], [[Улан-Удэ]], [[Игарка]], [[Амурдагы Николаевск]] югары уку йортларында укытыла. Аралашу теле буларак эвенк теле урта һәм олы яшьтәге [[эвенклар]] арасында кулланыла. «Эведы ин» (''Эвенк тормышы'') рус-эвенк телле газета нәшер ителә. == Хәзерге вәзгыять == [[1989 ел]]гы җанисәп буенча, [[Русия]]дә 29 957 эвенк яши иде. Алар арасында эвенк телен тугын тел дип 26,1 % кеше санады. Эвенк телендә 45,1 % кеше иркен сөйләшә алды. Хәзерге вакытта эвенк теле фәкать эвенклар күпләп яшәгән районнарда кулланыла. Эвенк телендә өч сөйләш аерыла: төньяк, көньяк һәм көнчыгыш. Әдәби тел [[1930-еллар|1930 елларда]] латин әлифбасы нигезендә язуны кертү белән бергә формалаша башлый. Ләкин хәзер дә әдәби тел нормалары тулысынча формалашмаган, диалекталь аерымлыклар күп. == Әлифба == === Кирил әлифбасы нигезендә === Рәсәйдә хәзерге эвенк әлифбасында ([[1958 ел]]дан) 34 хәреф бар: {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӈ ӈ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | | | | | | |} === Латин әлифбасы нигезендә === [[Кытай]]да эвенк латин әлифбасында 30 хәреф бар: {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a<br />{{IPA|/a/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B b<br />{{IPA|/b/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c<br />{{IPA|/ts/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d<br />{{IPA|/d/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e<br />{{IPA|/ə/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|Ē ē}}<br />{{IPA|/e/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F F<br />{{IPA|/f/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g<br />{{IPA|/ɡ/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | [[Ḡ]] ḡ<br />{{IPA|/ɣ/}} |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h<br />{{IPA|/x. h/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I I<br />{{IPA|/i/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j<br />{{IPA|/dʒ/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k<br />{{IPA|/k/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l<br />{{IPA|/l/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m<br />{{IPA|/m/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n<br />{{IPA|/n/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ng ng<br />{{IPA|/ŋ/, /ˠ/}} | |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | {{Unicode|[[Ɵ]] ō}}<br />{{IPA|/ɔ/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o<br />{{IPA|/ʊ/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p<br />{{IPA|/p/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q<br />{{IPA|/tʃ/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r<br />{{IPA|/r/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s<br />{{IPA|/s/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t<br />{{IPA|/t/}} | | |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u<br />{{IPA|/u/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v<br />{{IPA|/ɵ/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | W w<br />{{IPA|/w/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | X x<br />{{IPA|/ʃ/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y<br />{{IPA|/j/}} | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z<br />{{IPA|/dz/}} | | | |} == Сылтамалар == {{Incubator|evn||эвенк|}} * [http://www.omniglot.com/writing/evenki.htm Гомуми мәгълүмат] {{ref-en}} [[Төркем:Тунгус-маньчжур телләре]] [[bg:Евенкски език]] [[br:Evenkieg]] [[ca:Evenki]] [[de:Ewenkische Sprache]] [[en:Evenki language]] [[eo:Evenka lingvo]] [[es:Idioma evenki]] [[fa:زبان اونکی]] [[fi:Evenkin kieli]] [[fr:Evenki (langue)]] [[he:אבנקית]] [[hr:Tunguski jezik]] [[hu:Evenki nyelv]] [[it:Lingua evenchi]] [[ja:エヴェンキ語]] [[kk:Эвенкі тілі]] [[ko:예벤키어]] [[lt:Evenkų kalba]] [[mhr:Эвенк йылме]] [[mk:Евенки јазик]] [[nn:Evenkisk]] [[no:Evenkisk]] [[pl:Język ewenkijski]] [[pms:Lenga evenki]] [[pt:Língua evenki]] [[ru:Эвенкийский язык]] [[sah:Эбэҥки тыла]] [[sk:Evenkovčina]] [[th:ภาษาเอเวนค์]] [[tr:Evenki Dili]] [[uk:Евенкійська мова]] [[zh:鄂温克语]] kr3r03y72nvxytd0rf1b6kci2llrmye 0 23051 569085 2012-06-12T16:54:52Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[hr:Karagaski jezik]] {{тел |исем=Тофалар теле<br /> |үзисем=Тоъфа дыл |гаиләтөсе=LimeGreen |илләр=[[Рәсәй]] |регион= [[Иркутск өлкәсе]]нең [[Түбән Уда районы]] |сөйләшүче= 378 |дәрәҗә= |гаилә=[[Алтай телләре]] гаиләсе :[[төрки телләр|төрки-телләр төркеме]] :: Саяны төркеме |рәсми= |идарә= |iso1= |iso2=tut |iso3=kim |sil= }} '''Тофалар теле''' (тоф. тоъфа дыл) — [[тофаларлар]]ның теле, [[төрки телләр]]гә керә. Язу — [[кирил әлифбасы]]на нигезләнгән ([[1988 ел]]дан). == Әлифба == Хәзерге тофалар әлифбасында 42 хәреф бар<ref name="сүзлек">{{китап |автор = Рассадин В. И. |бүлек = |башлык = Тофача-русча һәм русча-тофача сүзлек. |оригинал = Словарь тофаларско-русский и русско-тофаларский |сылтама = |басма = |җаваплы = |урын = СПб |нәшрият = «„Дрофа“ Санкт-Петербург» |ел = 2005 |том = |битләр = 295 |битләр = |isbn = }}</ref>: {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF;white-space:nowrap;" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ғ ғ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӄ ӄ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Һ һ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ӈ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ө ө | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ү ү | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ҷ ҷ¹ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ә | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | | | | | | | |} <!-- НЕТ ПЕРЕВОДА <small>¹ — В тофаларском алфавите, указанном в словаре [[2005 год]]а, подстрочный элемент литеры ҷ не прямой, как изображено здесь, а скруглённый в левую сторону — как у букв ӄ и ӈ, однако на данный момент такая буква отсутствует в таблице [[Юникод]]а и общедоступных [[шрифт]]ах.</small>--> == Искәрмәләр == {{Reflist}} [[Төркем:Төрки телләр]] [[bg:Тофаларски език]] [[br:Tofaeg]] [[cs:Tofalarština]] [[cv:Тофалар чĕлхи]] [[de:Tofalarische Sprache]] [[en:Tofa language]] [[eo:Tofalara lingvo]] [[et:Karagassi keel]] [[fi:Tofan kieli]] [[fr:Tofalar]] [[gag:Tofa dili]] [[hr:Karagaski jezik]] [[kk:Тофа тілі]] [[kv:Тофалар кыв]] [[mk:Тофански јазик]] [[no:Tofalarisk]] [[pl:Język tofa]] [[ru:Тофаларский язык]] [[th:ภาษาโตฟา]] [[tr:Tofaca]] cl7d8xd7l679h1wdhxz1dyulbombny0 0 23081 569110 2012-06-12T18:32:01Z Frhdkazan 3171 {{Шәхес | исем = Махмүт Остаосманоглу | рәсем = Мауляна Махмуд эфэнди.jpg | рәсем_зурлыгы = 386px | һөнәр = мөршид | туу датасы = 1929 | туу җире = [[Трабзон]], [[Төркия]] | дин = Ислам | милләт = төрек (госманлы) | әти = Гали бин Мостафа | әни = Фатыйма ханым | сайт = http://www.ismailagacemaati.com | башка мәгълүмат = }} '''Шәех Мәхмүт Остагосманоглу әл-Уфи''', ({{lang-tr|Mahmut Ustaosmanoğlu}}; [[1929 ел]]да туды) — [[мәшһүр]] [[шәех]]. [[Хәнәфи]] [[мәзһәб]]е [[галим]]е, [[Коръән|Коръән Кәрим]] [[мөфәссир]]е, [[Нәкшбәнди]] [[тарикат]]ының [[мөршид]]е. Нәкшбәнди-Мөҗәддиди-Халиди тарикатының [[алтын]] [[силсилә]]нең 36-нчы шәехе. “[[Исмаил ага]]” [[җәмгыят]]енең [[рәис]]е. == Шәех Мәхмүт Остагосманоглу әл-Уфиның биографиясе == [[1929 ел]]да Уф шәһәре янында булган Миччо авылында (хәзерге Тавшанлы) дөньяга килә. Әтисенең исеме Гали Мостафа улы авылдагы мәчеттә мөәззин һәм имам-хатыйп вазифаларын башкара. Әнисе Фатыйма Туфан Ванлыуглы кызы. Кечкенә Мәхмүткә 10 ел тулгач, әтисе хозурында Коръәни Кәримне ятлый башлый, хафизлык кыла. Башта икешәр, аннары дүртешәр бит ятлап, Коръән хафиз була. Аннан соң Мәхмәд Рөштү Ашыйк Кутлудан тәгълим дәресләрен (дөрес махраҗ) ала. Аннары Балабан авылында “Әмсилә”, “Бина” дәресләрен Габделваххаб хуҗадан ала. Шулай ук “Ясин” сүрәсенең тәфсирен Мостафа һәм Хәсән Ибраһимуглы хуҗалардан ала, бу хуҗалар аны Рамазан аенда Кайсери шәһәренә Коръән Кәримне хәтем кылырга җибәрәләр. Анда Мәхмүт әфәнде бер елга кала һәм Тәсбихчизәде Хаҗи Әхмәт әфәнде хозурында [[фарсы теле|фарсы]] һәм [[гарәп теле|гарәп]] телләрен өйрәнә. Бу ел азагында ул: «Сөбха-и сыбъян», «Тухфа-и Вәхби», «Әвәмиль» һәм «Изхар» китапларын өйрәнә. Кайсеридан кайткач, Чалек исемле, Оф шәһәре янында булган бер авылга юл тота. Бу авылда “Сөләймәние” мәдрәсәсен тәмамлаган мәшһүр галимдә - Хаҗи Дурсун Фәйзи Гүвән исемле хуҗа-әфәндедә Кавагыйд, Фикх, Тәфсир, Хәдис һәм Гыйльме Каләм фәннәрен өйрәнә. 1935-нче елда 16 яшендә шаригать фәннәре буенча ижазәт (укыту рөхсәтен) ала. Туган авылына кайткач, укыту эшен башлый, шул ук вакытта ул авыл мәчетендә имам-хатыйп хезмәтен башкара башлый. Шул елны аны Зөхрә исемле апасының кызына өйләндерәләр, аларның өч балалары туа: Әхмәт (1949 елда туа), Габдулла (1952 елда туа) һәм кызы Фатыйма (1953 – 2004 еллар). [[1952 ел]]да Бәндермә шәһәренә хәрби хезмәткә алалар. [[1954 ел|1954]]—[[1996 ел|1996]] елларда кадәр [[Истанбул]]дагы «Исмаил ага» мәчетенең имам хатыйбы вазифасын башкара. == Гали Хәйдәр Ахысхави (к.с.) белән очрашу == [[Файл:Ali_Haydar_Hazretleri.jpg|thumb|180px| Фотода Гали Хәйдәр Ахысхави (к.с): "Миндә булган бөтен гыйлемне мин Мәхмүткә тапшырдым!"]] Мәхмүт әфәндедә (к.с.) яхшы гадәте була: кая да булган җирдә шәехларны зиярәт итү, шәех мәрхүмнәр саныннан булса, аның каберен зиярәт кылу һәм рухына Коръән уку. Нәкъ шулай ук аның хәрби хезмәттә булганда була. Мәхмүт әфәнде (к.с.) Бандырма шәһәрендә Шәех Гали Риза Әл-Бәззаз (к.с.) кабере турында белеп, вакыт табып, аның нурлы каберен зиярәт кыла. Моннан соң ул ошбу мөбарәк мөршиднең халифәсе, Истамбул шәһәренең Фәтих-Чәршәмбә төбәгендә, Мостафа Гыйсмәт Гарибулла дәргахында, булганын белә. Шул вакыт Чәршәмбә төбәгендә булган Шәех Гали Хәйдәр әфәнде (к.с.), бу дөньядан 40 ел элек киткән, үзенең мөршиден – Гали Риза Әл-Бәззазны, күрә. Гали Хәйдәр әфәнде (к.с.) үзенең авыруына карамастан, юл сәфәренә җыена. Бандырма шәһәренә килгәч, ишек алдында Шәех Гали Риза Әл-Бәззаз (к.с.) күмелгән, мәчет-тәккәдә туктый. Моннан соң ул үзенең мөридләренә әмер бирә: “Солдатны эзләгез!”. Мөридләре исемен дә, фамилиясен дә, адресын да, бернәрсәсен белмәгән, солдатны эзли башлыйлар. Шәехнең әмере – изге, аңа каршы чыгып булмый. Шулай берничә көн үтә... Бер вакыт Мәхмут әфәнде хәрби хезмәт сергән урыныннан чыгарга мөмкинчелек ала, моннан сож ул (к.с.) тәккәгә ашыгып Шәех Гали Риза әл-Бәззазның (к.с.) каберен зиярат итергә ният кыла. Мәхмут әфәнде (к.с.) Шәехның (к.с.) кабере янында Коръән укыганда, мәчеттән Гали Хәйдәр Ахысхавиның (к.с.) бер мөриде чыгып барган була. Мәхмут әфәндене (к.с.) хәрби хезмәтче киемендә күргәч, ул тиз генә мәчеткә борылып йөгерә һәм дә остазына мөрәҗәгать итеп, әйтә: “Остазым, безнең остазыбыз кабере өстендә бер яшь хәрби хезмәткәр Коръән укый!”. Гали Хәйдәр Ахысхави (к.с.) ашыгып, әйтә: “Тизрәк аны монда чакырыгыз!”. Гали Хәйдәр әфәнденең мөриде яшь Мәхмүт әфәндегә (к.с.) килеп, ана мөрәҗагать итә: “Кардәшем, хәзер мәчетнең өчендә бер шәех бар. Ул Сезне көтә. Мәхмүт әфәнде (к.с.) мәчет өченә кергәч, Гали Хәйдәр әфәнде аңа ихтирам йөзеннән торып баса, һәм дә мәчет өчендә булган кешеләргә мөрәҗәгать итә: “Ниһаять, Мин кемгә әмәнәтемне калдыручы килде!”. Шулай ул, 1952-нче елда, 4 мәзхәб мөфтие Гали Хәйдәр Ахысхави (к.с.) мөриде була. 1954-нче елдан алып, Истамбулдагы “Исмаил ага” мәчетенең имам вазыйфасын үти башлый. 1996-нчы елда 65 яшькә җитеп, имамчылык вазыйфасын калдыра. 2010-нче елда Истамбул шәһәрендә бик мөһим бер хәл була: 42 илдән 320 Ислам галимнәре җыела. Үзенең чыгышында Ливан мөфтие Усама Рөфәи бөтен җыелган галимнәр исеменнән Шәех Мәхмүт әл-Уфины (к.с.) 15-нче хиҗри һәм 21-нче милади (григориан) гасырның яңартучысы (мөҗәддиде) дип раслыйлар. == Китаплары == * '''Рухул Фуркан тәфсире''' [[Файл:Risale-i Kudsiyye.jpg|thumb|right|120px|"Дөньяда, аларга каршы чыгып булмый торган, ике генә китап бар: беренчесе - Шәех Җәләлетдин Руминың (к.с.) "Мәснәви" китабы, икенчесе - "Рисәлә-и Көдсия"]] # Рухул Фуркан тәфсире ({{lang-tr|Ruhu`l-Furkan Tefsiri}}, 18 том) # Сөхбәтләр ({{lang-tr|Sohbetler}}, 4 том) # Рисалә-и Көдсия ({{lang-tr|Risale-i Kudsiyye}}, 2 том) османлы теленнән тәрҗемә. Тафсир Рухуль Фуркан {{lang-tr|Ruhu`l-Furkan Tefsiri}} Ошбу Коръән тәфсире Мәхмүт әфәнденең зур эшләренең берсе. "Рухул Фуркан" тәфсирендә тирән рәвештә фикх, гакыйдә, тасаввуф һәм башка Ислам фәннәре ачыклана. Тәфсирнең язылуы һаман дәвам ителә (бүгенге көнгә 18-нче томы чыккан), авыр һәм җентекле эш алып барыла. <ref> [http://video.yahoo.com/watch/6562525/17037043 CÜBBELİ AHMET HOCA -RUHUL FURKAN TEFSİRİ Kıyamete kadar tasavvuf ehlinin elinde on Yahoo! Video<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * '''Сөхбәтләр''' Сөхбәтләр {{lang-tr|Sohbetler}} (4 том) <ref>[http://www.ismailagacemaati.com/efendi-hz-sohbetleri/index.php Efendi Hz Sohbetleri - İsmailAğa Cemaati Web Sitesi || Bizim Yolumuz Sohbettir<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * '''Хатме Хаҗе сөхбәтләре''' Хатме Хаҗе сөхбәтләре {{lang-tr|Hatm-i Hace Sohbetleri}} * '''Иршадөл Мөридин''' Иршадөл Мөридин {{lang-tr|İrşadül Müridin}} * '''Рисәлә-и Көдсия''' “Рисәлә-и Көдсия” (2 томда) госман теленнән тәрҗемә һәм аңлатмалар. “Рисәлә-и Көдсия” – Шәех Мостафа Гыйсмәт Гарибулланың бөек шигъри әсәре (Бөек Шәех Әфәнде исеме белән киң танылган). Әсәр 30 кисәктән һәм 443 бәйттән тора. Остаз Мәхмүт Әл-Уфи (к.с.) “Рисәлә-и Көдсия” әсәре хакында әйткән: “Ул имам Раббаниның (к.с.) “Мәктүбәт” дигән әсәренең мәтне (кыскача әсәре)”. Шулай ук бу китап турында әйтелде: “Дәрвишнең рухында берәр авырлык, яки шик керсә - “Рисәлә-и Көдсия” әсәреннән берәр бит укысын (һәм дә Аллаһ Тәгалә теләсә) - аңа рухи җиңеллек, сәкинә киләчәк”. “Рисәлә-и Көдсия” китабына аңлатмарны әле Мөфтий Гали Хәйдәр Ахысхави (к.с.) яза башлый, шуның өчен Мәхмүт әл-Уфи (к.с.) аңлатмасына Гали Хәйдәр Ахысхави (к.с.) шәрехында аның китаплары битләрендә читендәге билгеләр белән тутырылган була. Мөфтий Гали Хәйдәр Ахысхави (к.с.) әйткән: "Дөньяда, аларга каршы чыгып булмый торган, ике генә китап бар: беренчесе - Шәех Җәләлетдин Руминың (к.с.) "Мәснәви" китабы, икенчесе - "Рисәлә-и Көдсия", әммә "Рисәлә-и Көдсия" әсәрендә шәригать фәннәре тирәнрәк бирелгән”. Ошбу әсәр госманлы телендә язылган булса да, анда күп фарсы һәм гарәп сүзләре бар. Шәех Мәхмүт әл-Уфи (к.с.) 2 томлы әсәрен аңлатмалар белән яза һәм дә кайбер гарәп һәм фарсы сүзләрен яңа төрек теленә үзгәртеп яза. Китапның беренче томы 2000-нчы елның 4-нче августында дөнья күрә. "Okunmaz bu ilim asla kitapla <br /> Eğer çi hep beyan oldu kitapta <br /> Verildi yedi bin yed sadri hitapla<br /> Değildir harfu-savf ya kubabla <br /> Teselsülle bulup hakka gidelim. <br /> Cemâli bâ kemâle seyr idelim."<br /> ("Рисәлә-и Көдсия" китабыннан өзек) == Шәех Мәхмүт Остагосманоглу әл-Уфиның (к.с.) хикмәтле сүзләре == Бер хәзрәт (динне, шәригать хөкемнәрен яхшы белүче кеше) йөз мең телевизордан да хәерлерәк вә мәнфәгатьле. Рабита мәхәббәт белән генә була ала, мәхәббәт тыңлау, буйсыну (иттибагъ) белән генә була ала, тыңлый, буйсына алсаң – яратырсың, сине дә яратырлар. Имам Раббаниның (к.с.) "Мәктүбәтсез" калган вакытта фәиз киселә (Аллаһ Тәгаләне белү нуры). Кешеләр ит кебек, дин галимнәре тоз кебек. Ит тозсыз чери башлаган кебек, вәгазьсез калган кешеләр дә чери башлыйлар һәм дә алардан начар ис килә башлый. Аллаһ Тәгалә синең гамәл китабын укырга сиңа әмер иткән вакытта, синең янында Коръәни Кәримне куярлар һәм дә әйтер Аллаһ Сөбхәнәһү вә Тәгалә: “Син гөнаһ кылгансың. Минем Китабымда Син аны кылыр өчен кая таптың?” Духа намазын калдыру минем өчен үлемнән дә авырыррак. Аны калдырганга мин үлемне сайлармын. Чалманы кабул итмәгән кешене Пәйгамбәребез (с.г.в.), Җәбраил (а.с.) һәм дә үзе Аллаһ Тәгалә кабул итмәсләр. Бу дөньяда бөтен әйбер ләгънәт кылынган, Аллаһ Тәгаләне зикер итүдән башка, "Әмер бил-Мәгрүф һәм Наһий ганил-Мөнкәр" (Яхшыга өндәүче һәм начарлыктан тыючы) ясаучылардан башка. Әти-әниең, яки хатының синнән хат алып, берничә көннән соң аны укысалар – бу хәл, әлбәттә, синең кәефеңне бозыр иде. Ә бит, Аллаһ Раббың сине гөл күреп тора, ә син аның хатын (ягъни Коръәни Кәрим) кулыңа да алмыйсың, сиңа бу хәлгә оялырга кирәк. Аурупа модасына иярү - намаз калдырганнан да начарырак (ягъни кәферләргә иярү бик начар гамәлләрдән). Син Аллаһ Тәгаләнең сөтне чирәм белән саламнан барлыкка китерүенә гаҗәпләнмисең, ләкин кәферләр куллары белән ясалган электр әйберләрне күрүгә шаккатасың. Балаларыгызны аналарының карыныда булган вакыт ук өйрәтә башлагыз. Үзеңне, хатыныңны һәм балаңны яратсан - гарәп теленә өйрән һәм аларны өйрәт. “Хәерле көн!”, “Хәерле кичләр!”, “Алло!”, - сүзләрен Аллаһы Тәгаләнең сәламе (“Ассаләме галәйкөм!”) алдыннан әйтү зур гөнаһ булып санала. 7 яшьлек безнең калебләребездә нәрсә бар икәнлеген белсә, без тау артларына йөгереп китәр идек (оялудан). Аллаһ Тәгалә бөтен әйбер турында белә, ә без бер дә оялмыйбыз. Телевизор караган кеше - үзенең динен яратмый. Кемдә шул 3 әйбер булса, ул иманның татлыгын, тәмен сизәр: а) Аллаһы Тәгаләне яратса, б) Аллаһы Тәгаләнең илчесен (с.г.в.) яратса, в) Диндә булган кардәшен фәкать Аллаһ ризалыгы өчен яратса. Кеше үзенең асылынып куюыннан курыккан кебек, иманын югалтудан да куркырга тиеш. Ничәдән ничә сез гыйлем өйрәнүгә вакыт бирәсез, мин дә сезгә шулай ук минем белән аралашуга вакыт бирермен. Һәркөнлек 4000-гә якын сөннәтләр бар, мин аларның өчесен генә кире каксам - минем артымнан бармагыз. Миндә үлгән вакытта соңгы сулышым калса, мин “гыйлем алыгыз!”, - дип барыбер әйтер идем. Зикерсез тәфәккүр (Аллаһ Тәгалә турында уйлау, фикерләү) җәй көне кар яуган кебек. Син нәфесеңне хаклык белән тутырмасаң, нәфес үзеңне ялкан корырга әмер итәр. Кем дә кем Әмер бил-Мәгъруф өчен чыкса, әммә дә ләкин сәясәт турында сөйләшсә - беркегә дә аның, хаклык белән алган, җәзасын туктата алмаячак. Хәләл булмаган хатынга караган кешенең күзләренә эретелгән кургаш агызырлар. “Хатын-кызлар ачык, капланмыйча йөрсәләр - гөнаһ булмас”, - дип әйткән кеше мөртәд (диннән чыккан) булыр. Дөньяга (фәни көнкүрешкә) булган мәхәббәте кешене хәмердән күбрәк исертә, җәһәннәмгә керер өчен батырлык бирә. == Нәкшъбәндия тарикатының Шәех Мәхмүт Остагосманоглу әл-Уфига (к.с.) хәтле алтын силсиләсе == [[Файл:Шейх Махмуд эфэнди и Мухаммад аль-Аляви.jpg|thumb|326px|Шәзилия тарикатының Шәехе булып Мөхәммәд Әл-Әләви әл-Мәлики (Сәгуд Гарапстан) мөршиде итеп Мәхмүт Остагосманоглу әл-Уфины (к.с.) ала. Шуның белән авыр һәм озын, шулай ук гүзәл, көчле һәм югары булган Нәкшъбәндия тарикатының юлына баса.]] * 1) [[Пәйгамбәребез Мөхәммәд (с.г.в.)]] * 2) [[Әбү Бәкер Әс-Сиддык]] * 3) [[Сәлмән Әл-Фәриси бин Муса]] * 4) [[Касим бин Мөхәммәд бин Әбу Бәкер]] * 5) [[Җәгфәр_Әс-Садык|Җәгфәр Әс-Садык]] * 6) [[Әбу_Йәзид_Әл-Бәстәми|Әбу Йәзид Әл-Бәстәми]] * 7) [[Габдельхәсән Әл-Хәркани]] * 8) [[Сәйид Әбү Гали Әл-Фәрәмади]] * 9) [[Йосыф Әл-Хәмәдани]] * 10) [[Габдельхалик Әл-Гуҗдүвәни]] * 11) [[Гариф Әр-Ривәкәри ибн Исмаил]] * 12) [[Мәхмүт Инҗир Фәгнәви]] * 13) [[Гали Рәмитәни]] * 14) [[Мөхәммәд Бәбә Әс-Симәси]] * 15) [[Сәйид Әмир Күләл]] * 16) [[Бәхәуддин Нәкшыбанд|Бәхәуддин Мөхәммәд Нәкшъбәнди Әл-Бохари]] * 17) [[Галәветдин ибн Мөхәммәд Әтәри Мөхәммәд ибн Мөхәммәд Әл-Бохари]] * 18) [[Сәйид Йәгкуб Әл-Чархый]] * 19) [[Гөбәйдулла Әл-Әхрар]] * 20) [[Мөхәммәд Зәхид Әс-Сәмәрканди]] * 21) [[Дәрвиш Мөхәммәд Әс-Сәмәрканди|Дәрвиш Мөхәммәд]] * 22) [[Хәвәҗа Мөхәммәд Әл-Әмкәнәки]] * 23) [[Мөхәммәд Әл-Бәкый]] * 24) [[Имам_Раббәни|Әхмәт Әс-Сәрхәнди Әл-Фәрукый - Имам Раббәни (к.с.) - 2-нче меңъеллыкның яңартучысы]] * 25) [[Мөхәммад Мәгсум]] * 26) [[Сәйфүддин Әбу Бәракәт Әхмәт]] * 27) [[Мөхәммәд Бәдәвини Сәйид Нур]] * 28) [[Хәбибуллах Җән Җәнән Әл-Мәзхәр]] * 29) [[Габдуллах Дәхләви]] * 30) [[Мөхәммәд Халид Зияуддин Бәгдәди]] * 31) [[Габдулла Мөҗәвиру фи бәләдилЛәх (әл-Мәкки)]] * 32) [[Мөхәммәд Мостафа Гыйсмәт ГарибулЛах]] * 33) [[Халиль НурулЛах Зәгрәви]] * 34) [[Гали Риза Әл-Бәззаз]] * 35) [[Гали Хәйдәр Ахысхави]] * 36) [[Мәхмүт Остаосманоглу Әл-Уфи]] == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.ismailagacemaati.com/ Махмуд Остаосманоглу аль-Уфиның интернет-сайфасы] * [http://www.rabbani.ru/ Мәхмүд Остагосманоглу әл-Уфиның татар укучыларының интернет-сайфасы] [[Төркем:Ислам галимнәре]] [[Төркем:Шәхесләр:Ислам]] [[de:Mahmut Ustaosmanoğlu]] [[hu:Mahmut Ustaosmanoğlu]] [[ru:Махмуд Устаосманоглу аль-Уфи]] [[tr:Mahmut Ustaosmanoğlu]] lt583s22ov03rta5fbon7dj04nvkin8 0 23391 569084 2012-06-12T16:48:39Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[hr:Dolganski jezik]] {{тел |исем= Долган теле |үзисем= Дулҕан |гаиләтөсе= LimeGreen |илләр= [[Рәсәй]] |регион= [[Красноярск крае]]ның [[Таймыр]] районы |сөйләшүче= як. 5000 кеше |дәрәҗә= тотрыклы түгел |гаилә= [[Алтай телләре гаиләсе]] :[[Төрки телләр]] |рәсми= |идарә= |iso1= |iso2= |iso3= dlg |sil= }} '''Долган теле''' — [[долганнар]]ның теле. [[Төрки телләр]]гә керә. [[Якут теле]]нең бер сөйләме буларак санала. [[Эвенклар теле]] тәэсире астында үзгәрешкә дучар булган. [[Красноярск крае]]ның [[Таймыр]] районының көньягында һәм көньяк-көнчыгышында таралган. Шулай ук [[Якутия]]нең [[Анабар олысы]]нда сөйләшүчеләр бар. Тулаем сөйләшүчеләр саны якынча 5 мең кеше. [[Төркем:Долган теле]] [[Төркем:Якут теле]] [[bg:Долгански език]] [[br:Dolganeg]] [[de:Dolganische Sprache]] [[en:Dolgan language]] [[fa:زبان دولگان]] [[fi:Dolgaanin kieli]] [[fr:Dolgane]] [[gag:Dolgan dili]] [[hr:Dolganski jezik]] [[kk:Долған тілі]] [[ko:돌간어]] [[kv:Долган кыв]] [[lt:Dolganų kalba]] [[lv:Dolganu valoda]] [[mhr:Долган йылме]] [[mk:Долгански јазик]] [[ms:Bahasa Dolgan]] [[nl:Dolgaans]] [[nn:Dolgansk]] [[no:Dolgansk]] [[pms:Lenga dolgan]] [[ru:Долганский язык]] [[tr:Dolganca]] [[uk:Долганська мова]] [[zh:多尔干语]] q2ilerhgkjjc74wqyurkm4nast78344 0 23808 569164 2012-06-12T21:34:54Z MerlIwBot 6220 робот бетерде: [[cv:Аслă Китай хӳтлĕхĕ]] (missing) {{Infobox |name = Infobox/doc |bodystyle = |title = Бөек Кытай дивары |titlestyle = |image = [[Файл:Great Wall of China July 2006.JPG|300px|alt=Бөек Кытай дивары]] |imagestyle = |caption = ''Бөек Кытай дивары күренеше'' |captionstyle = |headerstyle = background:#ccf; |labelstyle = background:#ddf; |datastyle = |header1 = Гомуми мәгълүмат |label2 = [[Дәүләт]] |data2 = [[Кытай]] |header3 = |label3 = Төзелү вакыты |data3 = III гасыр (б. э. к.) — [[1644 ел|1644]] |header4 = |label4 = [[Халәт]]е |data4 = Дәүләт тарафыннан саклана. [[ЮНЕСКО]] мирасы өлеше. Дөньяның җиде могҗизаларының берсе. |belowstyle = background:#ddf; |below = [http://whc.unesco.org/en/list/438 Рәсми сайт] }} '''Бөек Кытай дивары''' ({{zh-тупб|長城|长城|Chángchéng|Озын дивар}}) — [[дөнья]]ның җиде [[могҗиза]]ларының берсе, [[архитектура|архитектур]] [[ядкарь]]. Төньяк [[Кытай]] [[территория]]сендә 8851,8 км-га сузылган. == Тарих == Диварның беренче өлеше [[хуннар]] күчмә кабиләсенең һөжүменнән сакланылу максатыннан император [[Цинь Ши-хуанди]] әмере буенча 475—221 елларда (б. э. к.) төзелә. Төзелештә халыкның биштән бер өлеше, ягъни миллионнан артык кеше катнаша. == Фотосурәтләр == <gallery> Файл:20090529 Great Wall 8185.jpg| Файл:The_Great_wall_-_by_Hao_Wei.jpg| Файл:Noel 2005 Pékin 031 muraille de chine Mutianyu.jpg| Файл:Greatwall-SA14.jpg| Файл:Great wall of china-mutianyu 3.JPG| Файл:20090529 Great Wall 8125.jpg| Файл:Great wall of china-mutianyu 4.JPG| Файл:GreatWall_2004_Summer_1.jpg| Файл:GreatWall_2004_Summer_2.jpg| Файл:GreatWall_2004_Summer_3.jpg| Файл:GreatWall 2004 Summer 4.jpg| Файл:Zeď2005.jpg| </gallery> [[Төркем:Кытай архитектурасы]] [[Төркем:ЮНЕСКО]] {{Link FA|ar}} {{Link FA|he}} [[an:Gran Muralla Chinesa]] [[ar:سور الصين العظيم]] [[arz:سور الصين العظيم]] [[ast:Gran Muralla China]] [[az:Böyük Çin səddi]] [[ba:Бөйөк Ҡытай диуары]] [[bat-smg:Dėdlīsės Kėnėjės robežios]] [[be:Вялікая Кітайская сцяна]] [[be-x-old:Вялікая кітайская сьцяна]] [[bg:Велика китайска стена]] [[bn:চীনের মহাপ্রাচীর]] [[bo:ལྕགས་རི་རིང་པོ།]] [[br:Moger Vras Sina]] [[bs:Veliki kineski zid]] [[ca:Gran Muralla Xinesa]] [[ckb:دیواری چین]] [[cs:Velká čínská zeď]] [[cy:Mur Mawr Tsieina]] [[da:Den Kinesiske Mur]] [[de:Chinesische Mauer]] [[dv:ޗައިނާގެ ބޮޑު ފާރު]] [[el:Μέγα Σινικό Τείχος]] [[en:Great Wall of China]] [[eo:Granda Ĉina Muro]] [[es:Gran Muralla China]] [[et:Suur Hiina müür]] [[eu:Txinako Harresi Handia]] [[fa:دیوار چین]] [[fi:Kiinan muuri]] [[fiu-vro:Hiina müür]] [[fr:Grande Muraille]] [[fy:Sineeske Muorre]] [[ga:Balla Mór na Síne]] [[gan:長城]] [[gd:Balla Mòr Shìona]] [[gl:Gran Muralla Chinesa]] [[gu:ચીનની મહાન દિવાલ]] [[hak:Van-lî Tshòng-sàng]] [[he:החומה הגדולה של סין]] [[hi:चीन की विशाल दीवार]] [[hif:Great Wall of China]] [[hr:Kineski zid]] [[hu:Kínai nagy fal]] [[hy:Չինական մեծ պարիսպ]] [[id:Tembok Raksasa Cina]] [[io:Granda china muro]] [[is:Kínamúrinn]] [[it:Grande muraglia cinese]] [[ja:万里の長城]] [[jbo:jungo ke banli bitmu]] [[jv:Témbok Raseksa Cina]] [[ka:ჩინეთის დიდი კედელი]] [[kk:Ұлы Қытай қорғаны]] [[kn:ಚೀನಾದ ಮಹಾ ಗೋಡೆ]] [[ko:만리장성]] [[ku:Bedena Çînê]] [[la:Murus Sinicus]] [[lb:Chinesesch Mauer]] [[lt:Didžioji kinų siena]] [[lv:Lielais Ķīnas mūris]] [[mk:Кинески Ѕид]] [[ml:ചൈനയിലെ വന്മതിൽ]] [[mn:Цагаан хэрэм]] [[mr:चीनची भिंत]] [[ms:Tembok Besar China]] [[my:တရုတ်ပြည်မှ မဟာရံတံတိုင်းကြီး]] [[mzn:دیوار چین]] [[nds-nl:Sinese muur]] [[ne:चीनको विशाल पर्खाल]] [[nl:Chinese Muur]] [[nn:Den kinesiske muren]] [[no:Den kinesiske mur]] [[nrm:Graund-murâle]] [[oc:Granda Muralha de China]] [[pa:ਚੀਨ ਦੀ ਮਹਾਨ ਦਿਵਾਰ]] [[pap:Muraya Grandi di China]] [[pl:Wielki Mur Chiński]] [[pnb:دیوار چین]] [[pt:Muralha da China]] [[qu:Chunwa Hatun Pirqa]] [[ro:Marele Zid Chinezesc]] [[ru:Великая китайская стена]] [[sah:Кытай улуу эркинэ]] [[scn:Granni Muragghia Cinisi]] [[sh:Veliki kineski zid]] [[si:චීන මහා ප්‍රාකාරය]] [[simple:Great Wall of China]] [[sk:Veľký čínsky múr]] [[sl:Kitajski zid]] [[so:Gidaarka Shiinaha]] [[sq:Muri kinez]] [[sr:Кинески зид]] [[stq:Chinesiske Muure]] [[su:Témbok Gedé Cina]] [[sv:Kinesiska muren]] [[sw:Ukuta wa China]] [[ta:சீனப் பெருஞ் சுவர்]] [[te:చైనా మహా కుడ్యము]] [[tg:Девори Бузурги Чин]] [[th:กำแพงเมืองจีน]] [[tl:Mahabang Muog ng Tsina]] [[tr:Çin Seddi]] [[ug:Sedichin Sépili]] [[uk:Великий китайський мур]] [[ur:دیوار چین]] [[vi:Vạn Lý Trường Thành]] [[war:Dungganan nga Bungbong han Tsina]] [[wuu:万里长城]] [[xmf:ჩინეთიშ დიდი კიდალა]] [[yi:כינעזער וואנט]] [[zh:长城]] [[zh-classical:長城]] [[zh-min-nan:Tn̂g-siâⁿ]] [[zh-yue:萬里長城]] lecnqg7ju6lc56dkg4fp9ubn50lxp42 0 24162 568990 2012-06-12T07:37:01Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[sq:Stresi]] '''Стресс''' ({{lang-en|stress}} — басым) — [[организм]]ның, бигрәк тә [[нерв]]ларның артык киеренкелек хәле. [[Медицина]]да, [[психология]]дә, [[физиология]]дә стрессның уңайлы ([[эустресс]]) һәм тискәре ([[дистресс]]) формалары аерала. «Стресс» терминын беренче тапкыр физиологиядә [[Уолтер Кэннон]] куллана. {{Rq|stub}} [[Төркем:Физиология]] [[Төркем:Психик халәтләр]] [[af:Stres]] [[ar:كرب]] [[arz:توتر]] [[az:Stress]] [[be:Стрэс]] [[be-x-old:Стрэс]] [[bg:Стрес]] [[ca:Estrès]] [[cs:Stres]] [[da:Stress]] [[de:Stress]] [[el:Άγχος]] [[en:Stress (biology)]] [[eo:Streso]] [[es:Estrés]] [[et:Stress]] [[eu:Estres]] [[fa:تنیدگی]] [[fi:Stressi]] [[fr:Stress]] [[he:דחק]] [[hi:तनाव (चिकित्सा)]] [[hr:Napetost]] [[hu:Stressz]] [[hy:Ստրես]] [[id:Stres]] [[is:Streita]] [[it:Stress (medicina)]] [[ja:ストレス (生体)]] [[kk:Стресс]] [[ko:스트레스]] [[ku:Stres]] [[ky:Стресс]] [[ln:Stress]] [[lt:Stresas]] [[mk:Стрес]] [[mr:तणाव]] [[nl:Stress]] [[no:Stress]] [[pl:Stres]] [[pt:Estresse]] [[ro:Stres]] [[ru:Стресс]] [[sh:Stres]] [[simple:Stress (medicine)]] [[sk:Stres (psychológia)]] [[sl:Stres]] [[sq:Stresi]] [[sr:Стрес (медицина)]] [[sv:Stress]] [[ta:மன அழுத்தம்]] [[th:ความเครียด (ชีววิทยา)]] [[tr:Stres]] [[uk:Стрес (медицина)]] [[vec:Stres]] [[vi:Xúc kích]] [[zh:应激]] bgd05fyguz6jzdnhgmqqu3cwc4mfstu 14 24263 569055 2012-06-12T15:29:17Z MastiBot 3093 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[pl:Kategoria:OS X]] {{Commonscat|Mac OS X}} [[Төркем:Операцион система]] [[ar:تصنيف:ماك أو أس أكس]] [[cs:Kategorie:Mac OS X]] [[en:Category:Mac OS X]] [[es:Categoría:Mac OS X]] [[fa:رده:مک اواس ده]] [[fi:Luokka:Mac OS X]] [[fr:Catégorie:Mac OS X]] [[gl:Categoría:Mac OS X]] [[is:Flokkur:Mac OS X]] [[it:Categoria:Mac OS X]] [[ja:Category:Mac OS X]] [[ko:분류:맥 OS X]] [[lt:Kategorija:Mac OS X]] [[mk:Категорија:Mac OS X]] [[ms:Kategori:Mac OS X]] [[nl:Categorie:Mac OS X]] [[nn:Kategori:Mac OS X]] [[pl:Kategoria:OS X]] [[pt:Categoria:Mac OS X]] [[ru:Категория:Mac OS X]] [[simple:Category:Mac OS X]] [[sk:Kategória:Mac OS X]] [[sv:Kategori:Mac OS X]] [[tr:Kategori:Mac OS X]] [[uk:Категорія:Mac OS X]] [[zh:Category:Mac OS X]] bq4rmgog6fot9eojui2cyqx6zkt0s7n 0 24916 569071 2012-06-12T16:18:43Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот өстәде: [[bar:Massachusetts]] {{Infobox Ил |исем = Массачусетс штаты |исем2 = '''Commonwealth of Massachusetts''' |исем3 = |кыска исем = |байрак = Flag of Massachusetts.svg |герб = Seal of Massachusetts.svg |девиз = |гимн = |карта = Map of USA MA.svg |нигезләнү датасы = |бәйсезлек датасы = |халәт = |идарә итү формасы = |телләр = |башкала = [[Бостон]] |шәһәрләр = Бостон |ил башлыгы урыны =Губернатор |ил башлыгы исеме = [[Деваль Патрик]] |вәзир урыны = |вәзир исеме = |шура башлыгы урыны = |шура башлыгы исеме = |мәйдан = 27 360 |су өлеше = 25,7 |халык саны = 6 349 097 |халык тыгызлыгы = 312,68 |исәп елы =2000 |акча = |тулаем милли продукт = |тулаем милли продукт кеше башына = |UTC = |интернет домены = |телефон коды = }} '''Массачу́сетс''' ({{lang-en|Commonwealth of Massachusetts}}) — [[АКШ]] төньяк-көнчыгышында урнашкан [[АКШ штатлары исемлеге|штат]], [[Яңа Англия]] регионына керә. Көнбатыштан штат [[Атлантик океан]] белән юыла. Штат исеме монда яшәгән [[массачусет]] индеецлар кабиләсе белән бәйле. Ул исә «зур таулы урын» дигәнне аңлата. [[АКШ]] составына Массачусетс [[1788 ел]]да алтынчы булып керә. Төньякта Массачусетс [[Нью-Гемпшир]] һәм [[Вермонт]], көнбатыштан [[Нью-Йорк (штат)|Нью-Йорк]], көньякта [[Коннектикут]] һәм [[Род-Айленд]] штатлары белән чиктәш. <gallery> Image:Lexington Battle Green, Lexington MA.jpg Image:Reflecting pool at the Christian Science Church, Boston MA.jpg|<center>Бостон</center> </gallery> {{АКШ административ бүленеше}} {{US-geo-stub}} [[Төркем:Массачусетс|*]] [[af:Massachusetts]] [[an:Massachusetts]] [[ang:Massachusetts]] [[ar:ماساتشوستس]] [[arc:ܡܐܣܐܬܫܘܣܬܣ]] [[arz:ماساتشوستس]] [[ast:Massachusetts]] [[az:Massaçusets]] [[bar:Massachusetts]] [[bat-smg:Masačusetsos]] [[bcl:Massachusetts]] [[be:Штат Масачусетс]] [[be-x-old:Масачусэтс]] [[bg:Масачузетс]] [[bi:Massachusetts]] [[bn:ম্যাসাচুসেট্‌স]] [[bpy:ম্যাসাচুসেট্‌স]] [[br:Massachusetts]] [[bs:Massachusetts]] [[ca:Massachusetts]] [[ckb:ماساچووسێتس]] [[co:Massachusetts]] [[cs:Massachusetts]] [[cv:Массачусетс]] [[cy:Massachusetts]] [[da:Massachusetts]] [[de:Massachusetts]] [[diq:Massachusetts]] [[el:Μασαχουσέτη]] [[en:Massachusetts]] [[eo:Masaĉuseco]] [[es:Massachusetts]] [[et:Massachusetts]] [[eu:Massachusetts]] [[fa:ماساچوست]] [[fi:Massachusetts]] [[fo:Massachusetts]] [[fr:Massachusetts]] [[frp:Massachusetts]] [[frr:Massachusetts]] [[fy:Massachusetts]] [[ga:Massachusetts]] [[gag:Massachusetts]] [[gd:Massachusetts]] [[gl:Massachusetts]] [[gv:Massachusetts]] [[hak:Mà-sat-tsû-set]] [[haw:Makakukeka]] [[he:מסצ'וסטס]] [[hi:मैसाचूसिट्स]] [[hif:Massachusetts]] [[hr:Massachusetts]] [[ht:Masachosèt]] [[hu:Massachusetts]] [[hy:Մասաչուսեթս]] [[ia:Massachusetts]] [[id:Massachusetts]] [[ie:Massachusetts]] [[ig:Másáchusẹts]] [[ik:Massachusetts]] [[ilo:Massachusetts]] [[io:Massachusetts]] [[is:Massachusetts]] [[it:Massachusetts]] [[iu:ᒫᓵᓲᓰᑦᔅ]] [[ja:マサチューセッツ州]] [[jv:Massachusetts]] [[ka:მასაჩუსეტსი]] [[ko:매사추세츠 주]] [[ku:Massachusetts]] [[kw:Massachusetts]] [[la:Massachusetta]] [[lad:Massachusetts]] [[li:Massachusetts]] [[lij:Massachusetts]] [[lmo:Massachusetts]] [[lt:Masačusetsas]] [[lv:Masačūsetsa]] [[mg:Massachusetts]] [[mi:Massachusetts]] [[mk:Масачусетс]] [[ml:മസാച്യുസെറ്റ്സ്]] [[mn:Массачусеттс]] [[mr:मॅसेच्युसेट्स]] [[mrj:Массачусетс]] [[ms:Massachusetts]] [[my:မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်]] [[mzn:ماساچوست]] [[nah:Massachusetts]] [[nds:Massachusetts]] [[nl:Massachusetts]] [[nn:Massachusetts]] [[no:Massachusetts]] [[nv:Méésíchóoshish Hahoodzo]] [[oc:Massachusetts]] [[os:Массачусетс]] [[pam:Massachusetts]] [[pap:Massachusetts]] [[pl:Massachusetts]] [[pms:Massachusetts]] [[pnb:میساچیوسٹس]] [[pt:Massachusetts]] [[qu:Massachusetts suyu]] [[rm:Massachusetts]] [[ro:Massachusetts]] [[ru:Массачусетс]] [[scn:Massachusetts]] [[sh:Massachusetts]] [[simple:Massachusetts]] [[sk:Massachusetts]] [[sl:Massachusetts]] [[sq:Massachusetts]] [[sr:Масачусетс]] [[sv:Massachusetts]] [[sw:Massachusetts]] [[ta:மாசச்சூசெட்ஸ்]] [[th:รัฐแมสซาชูเซตส์]] [[tl:Masatsusets]] [[tr:Massachusetts]] [[ug:Massachuséts Shitati]] [[uk:Массачусетс]] [[ur:میساچوسٹس]] [[uz:Massachusetts]] [[vec:Massachusetts]] [[vi:Massachusetts]] [[vo:Massachusetts]] [[war:Massachusetts]] [[wuu:马萨诸塞]] [[xal:Масачуусиц]] [[yi:מאסאטשוסעטס]] [[yo:Massachusetts]] [[za:Massachusetts]] [[zh:麻薩諸塞州]] [[zh-min-nan:Massachusetts]] [[zh-yue:麻省]] [[zu:Massachusetts]] ouwce6i12ll9ftgoa6a6kgjj0xx12pa 10 25259 569147 2012-06-12T20:01:52Z Acebot 5452 Bot: Автоматик рәвештә мәгълүматларны яңарту <!-- Яңа бүлек өстәргә теләсәгез, зинһар, үтенечегезне бәхәс битендә языгыз [[:ru:Обсуждение участника:Acebot]]. Үзегез бернәрсәдә кулдан өстәмәгез. --><onlyinclude>{{#switch:{{{1}}} | en = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3970932 | NUMBEROFFILES | FILES = 791741 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 27420575 | NUMBEROFUSERS | USERS = 16949793 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 134798 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1471 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 539221272 | 0 }} | de = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1420236 | NUMBEROFFILES | FILES = 173490 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3954585 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1443971 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 21815 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 288 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 109142400 | 0 }} | fr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1259680 | NUMBEROFFILES | FILES = 40577 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5141831 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1304696 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 16935 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 195 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 84863266 | 0 }} | nl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1048218 | NUMBEROFFILES | FILES = 18 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2276016 | NUMBEROFUSERS | USERS = 461206 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 4620 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 65 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 31820917 | 0 }} | it = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 930264 | NUMBEROFFILES | FILES = 105441 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2968792 | NUMBEROFUSERS | USERS = 758468 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 8878 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 105 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 54738917 | 0 }} | pl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 902063 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1730951 | NUMBEROFUSERS | USERS = 493928 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 5351 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 155 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 31714063 | 0 }} | es = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 896277 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3761260 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2247723 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 16225 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 135 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 60919432 | 0 }} | ru = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 864914 | NUMBEROFFILES | FILES = 133161 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2974116 | NUMBEROFUSERS | USERS = 863636 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 12817 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 92 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 48822238 | 0 }} | ja = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 810417 | NUMBEROFFILES | FILES = 77456 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2194919 | NUMBEROFUSERS | USERS = 630838 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 11824 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 61 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 43781845 | 0 }} | pt = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 738505 | NUMBEROFFILES | FILES = 16285 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2936102 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1009903 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 5580 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 34 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 31376612 | 0 }} | zh = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 477747 | NUMBEROFFILES | FILES = 30175 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2417982 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1224720 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 6712 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 75 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 22247094 | 0 }} | sv = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 473713 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1342278 | NUMBEROFUSERS | USERS = 277341 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 3026 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 94 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 17572806 | 0 }} | vi = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 414633 | NUMBEROFFILES | FILES = 15579 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1184134 | NUMBEROFUSERS | USERS = 285553 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 1289 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 26 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 7217668 | 0 }} | uk = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 387045 | NUMBEROFFILES | FILES = 65771 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1187207 | NUMBEROFUSERS | USERS = 137090 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 1905 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 24 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 9895051 | 0 }} | ca = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 376501 | NUMBEROFFILES | FILES = 6854 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 913478 | NUMBEROFUSERS | USERS = 116445 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 1580 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 27 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 9842360 | 0 }} | no = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 342953 | NUMBEROFFILES | FILES = 503 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 844323 | NUMBEROFUSERS | USERS = 236383 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 1996 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 66 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 11281575 | 0 }} | fi = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 299009 | NUMBEROFFILES | FILES = 30017 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 806362 | NUMBEROFUSERS | USERS = 205947 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 1910 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 47 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 12330137 | 0 }} | cs = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 233164 | NUMBEROFFILES | FILES = 2 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 608193 | NUMBEROFUSERS | USERS = 187662 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 2265 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 28 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 8867934 | 0 }} | hu = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 218357 | NUMBEROFFILES | FILES = 40703 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 750030 | NUMBEROFUSERS | USERS = 200853 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 2028 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 39 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 12348451 | 0 }} | ko = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 203004 | NUMBEROFFILES | FILES = 10678 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 650890 | NUMBEROFUSERS | USERS = 189832 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 1986 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 29 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 10223170 | 0 }} | fa = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 195692 | NUMBEROFFILES | FILES = 22039 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 922412 | NUMBEROFUSERS | USERS = 288334 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 2530 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 23 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 9549326 | 0 }} | id = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 190232 | NUMBEROFFILES | FILES = 33120 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 820069 | NUMBEROFUSERS | USERS = 365688 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 2009 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 15 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 6526402 | 0 }} | tr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 188270 | NUMBEROFFILES | FILES = 25575 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 946990 | NUMBEROFUSERS | USERS = 408443 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 2367 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 26 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 12090013 | 0 }} | ro = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 180254 | NUMBEROFFILES | FILES = 28531 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 803333 | NUMBEROFUSERS | USERS = 226409 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 1264 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 24 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 6762941 | 0 }} | ar = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 179323 | NUMBEROFFILES | FILES = 13027 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1048409 | NUMBEROFUSERS | USERS = 508238 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 3269 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 25 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 10466003 | 0 }} | sk = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 173840 | NUMBEROFFILES | FILES = 4 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 354816 | NUMBEROFUSERS | USERS = 74595 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 625 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 10 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 4710654 | 0 }} | eo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 165621 | NUMBEROFFILES | FILES = 9210 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 360507 | NUMBEROFUSERS | USERS = 66960 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 525 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 21 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 4379688 | 0 }} | da = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 165024 | NUMBEROFFILES | FILES = 16 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 523624 | NUMBEROFUSERS | USERS = 159782 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 1207 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 36 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 6369727 | 0 }} | sr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 160526 | NUMBEROFFILES | FILES = 17770 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 496735 | NUMBEROFUSERS | USERS = 104126 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 842 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 20 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 5854709 | 0 }} | lt = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 151355 | NUMBEROFFILES | FILES = 15745 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 322045 | NUMBEROFUSERS | USERS = 58847 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 460 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 24 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 4104609 | 0 }} | ms = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 137342 | NUMBEROFFILES | FILES = 13011 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 291496 | NUMBEROFUSERS | USERS = 94073 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 353 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 16 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2539662 | 0 }} | eu = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 134889 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 311169 | NUMBEROFUSERS | USERS = 35517 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 336 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 12 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 3061897 | 0 }} | he = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 134449 | NUMBEROFFILES | FILES = 35201 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 555387 | NUMBEROFUSERS | USERS = 173143 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 2238 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 38 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 13352494 | 0 }} | sl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 132940 | NUMBEROFFILES | FILES = 5818 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 282205 | NUMBEROFUSERS | USERS = 96465 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 611 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 30 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 3667076 | 0 }} | bg = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 132075 | NUMBEROFFILES | FILES = 1428 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 296665 | NUMBEROFUSERS | USERS = 114148 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 876 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 24 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 5189774 | 0 }} | kk = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 127295 | NUMBEROFFILES | FILES = 7347 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 187134 | NUMBEROFUSERS | USERS = 16199 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 189 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 11 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 973620 | 0 }} | vo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 118941 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 247056 | NUMBEROFUSERS | USERS = 14004 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 57 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2785861 | 0 }} | war = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 110348 | NUMBEROFFILES | FILES = 396 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 153975 | NUMBEROFUSERS | USERS = 12466 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 75 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1369349 | 0 }} | hr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 109976 | NUMBEROFFILES | FILES = 9848 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 243761 | NUMBEROFUSERS | USERS = 92213 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 691 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 27 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 3576903 | 0 }} | hi = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 102671 | NUMBEROFFILES | FILES = 2911 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 373880 | NUMBEROFUSERS | USERS = 68211 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 262 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 16 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1960043 | 0 }} | et = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 97354 | NUMBEROFFILES | FILES = 3409 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 246181 | NUMBEROFUSERS | USERS = 48588 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 503 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 36 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 3195912 | 0 }} | az = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 86946 | NUMBEROFFILES | FILES = 14992 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 217005 | NUMBEROFUSERS | USERS = 43412 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 402 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 12 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2266588 | 0 }} | gl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 86485 | NUMBEROFFILES | FILES = 9004 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 187955 | NUMBEROFUSERS | USERS = 36136 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 331 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 10 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2517668 | 0 }} | simple = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 83774 | NUMBEROFFILES | FILES = 33 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 252021 | NUMBEROFUSERS | USERS = 240446 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 771 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 27 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 4176019 | 0 }} | nn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 83467 | NUMBEROFFILES | FILES = 190 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 202581 | NUMBEROFUSERS | USERS = 39746 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 291 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 30 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2123973 | 0 }} | la = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 75262 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 144005 | NUMBEROFUSERS | USERS = 46657 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 275 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 19 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2110313 | 0 }} | th = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 74082 | NUMBEROFFILES | FILES = 26185 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 342114 | NUMBEROFUSERS | USERS = 143085 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 989 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 18 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 4300128 | 0 }} | el = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 73961 | NUMBEROFFILES | FILES = 7235 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 188359 | NUMBEROFUSERS | USERS = 104778 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 996 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 21 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 3452752 | 0 }} | new = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 69477 | NUMBEROFFILES | FILES = 83 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 186093 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8119 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 38 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 688452 | 0 }} | roa-rup = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 61657 | NUMBEROFFILES | FILES = 518 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 65263 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5400 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 30 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 147639 | 0 }} | oc = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 61133 | NUMBEROFFILES | FILES = 1220 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 108577 | NUMBEROFUSERS | USERS = 13333 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 142 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1543926 | 0 }} | sh = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 57715 | NUMBEROFFILES | FILES = 3195 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 150436 | NUMBEROFUSERS | USERS = 41846 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 234 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 12 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1185072 | 0 }} | ka = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 57270 | NUMBEROFFILES | FILES = 8998 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 170622 | NUMBEROFUSERS | USERS = 43338 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 286 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 10 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2078190 | 0 }} | mk = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 56603 | NUMBEROFFILES | FILES = 5638 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 985110 | NUMBEROFUSERS | USERS = 35938 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 287 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 17 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2633871 | 0 }} | tl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 55744 | NUMBEROFFILES | FILES = 1679 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 159130 | NUMBEROFUSERS | USERS = 36887 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 167 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 11 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1111821 | 0 }} | ht = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 53172 | NUMBEROFFILES | FILES = 70 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 60462 | NUMBEROFUSERS | USERS = 9035 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 48 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 566086 | 0 }} | pms = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 50293 | NUMBEROFFILES | FILES = 2179 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 74792 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8407 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 67 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 9 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 559817 | 0 }} | te = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 50260 | NUMBEROFFILES | FILES = 6929 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 113578 | NUMBEROFUSERS | USERS = 25285 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 110 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 19 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 750614 | 0 }} | ta = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 46874 | NUMBEROFFILES | FILES = 7361 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 126982 | NUMBEROFUSERS | USERS = 39300 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 280 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 26 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1182554 | 0 }} | be-x-old = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 44498 | NUMBEROFFILES | FILES = 1090 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 112148 | NUMBEROFUSERS | USERS = 24193 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 205 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1380682 | 0 }} | ceb = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 42874 | NUMBEROFFILES | FILES = 352 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 56872 | NUMBEROFUSERS | USERS = 10518 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 47 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1198980 | 0 }} | be = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 42782 | NUMBEROFFILES | FILES = 648 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 96771 | NUMBEROFUSERS | USERS = 26301 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 232 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1251928 | 0 }} | br = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 42560 | NUMBEROFFILES | FILES = 4493 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 89649 | NUMBEROFUSERS | USERS = 21547 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 146 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 11 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1326611 | 0 }} | lv = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 42115 | NUMBEROFFILES | FILES = 12592 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 166659 | NUMBEROFUSERS | USERS = 32385 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 282 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 18 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1747207 | 0 }} | sq = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 41458 | NUMBEROFFILES | FILES = 8629 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 97144 | NUMBEROFUSERS | USERS = 42559 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 261 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 15 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1216332 | 0 }} | jv = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 38365 | NUMBEROFFILES | FILES = 3357 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 84632 | NUMBEROFUSERS | USERS = 13859 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 318 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 9 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 705990 | 0 }} | mg = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 37837 | NUMBEROFFILES | FILES = 53 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 165167 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4737 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 47 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 451561 | 0 }} | cy = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 36554 | NUMBEROFFILES | FILES = 3464 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 85272 | NUMBEROFUSERS | USERS = 20461 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 157 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 17 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1395091 | 0 }} | lb = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 36298 | NUMBEROFFILES | FILES = 3547 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 74443 | NUMBEROFUSERS | USERS = 17641 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 151 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 8 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1391863 | 0 }} | mr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 36183 | NUMBEROFFILES | FILES = 4617 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 116195 | NUMBEROFUSERS | USERS = 25365 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 164 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 12 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1045823 | 0 }} | is = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 34102 | NUMBEROFFILES | FILES = 2692 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 89645 | NUMBEROFUSERS | USERS = 26909 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 172 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 24 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1299549 | 0 }} | bs = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 32340 | NUMBEROFFILES | FILES = 4287 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 131109 | NUMBEROFUSERS | USERS = 49708 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 210 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 15 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1944464 | 0 }} | yo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 29968 | NUMBEROFFILES | FILES = 285 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 47845 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7434 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 50 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 404782 | 0 }} | an = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 27654 | NUMBEROFFILES | FILES = 879 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 89143 | NUMBEROFUSERS | USERS = 21580 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 119 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1346457 | 0 }} | hy = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 26148 | NUMBEROFFILES | FILES = 3714 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 71890 | NUMBEROFUSERS | USERS = 17319 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 229 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 776386 | 0 }} | fy = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 25027 | NUMBEROFFILES | FILES = 4946 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 49757 | NUMBEROFUSERS | USERS = 11597 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 103 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 8 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 592552 | 0 }} | bpy = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 24765 | NUMBEROFFILES | FILES = 164 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 56917 | NUMBEROFUSERS | USERS = 10016 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 28 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 686304 | 0 }} | lmo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 24520 | NUMBEROFFILES | FILES = 3334 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 58430 | NUMBEROFUSERS | USERS = 9629 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 54 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 829770 | 0 }} | pnb = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 24100 | NUMBEROFFILES | FILES = 203 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 28236 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6870 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 66 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 265775 | 0 }} | ml = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 24007 | NUMBEROFFILES | FILES = 2374 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 164476 | NUMBEROFUSERS | USERS = 36261 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 249 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 15 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1457151 | 0 }} | sw = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 23939 | NUMBEROFFILES | FILES = 1901 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 62871 | NUMBEROFUSERS | USERS = 12510 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 80 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 10 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 810839 | 0 }} | bn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 23537 | NUMBEROFFILES | FILES = 1071 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 261069 | NUMBEROFUSERS | USERS = 32827 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 208 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 9 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1240288 | 0 }} | io = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 23496 | NUMBEROFFILES | FILES = 106 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 32659 | NUMBEROFUSERS | USERS = 11263 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 87 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 766457 | 0 }} | af = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 22918 | NUMBEROFFILES | FILES = 1797 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 56012 | NUMBEROFUSERS | USERS = 41041 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 167 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 11 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1018903 | 0 }} | gu = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 22000 | NUMBEROFFILES | FILES = 347 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 34719 | NUMBEROFUSERS | USERS = 11913 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 80 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 208483 | 0 }} | zh-yue = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 20737 | NUMBEROFFILES | FILES = 656 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 66508 | NUMBEROFUSERS | USERS = 57882 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 151 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 11 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 700298 | 0 }} | ne = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 20495 | NUMBEROFFILES | FILES = 146 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 46802 | NUMBEROFUSERS | USERS = 9779 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 100 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 8 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 265968 | 0 }} | nds = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 19182 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 44749 | NUMBEROFUSERS | USERS = 16188 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 94 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 646264 | 0 }} | ku = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 18441 | NUMBEROFFILES | FILES = 1259 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 42730 | NUMBEROFUSERS | USERS = 14078 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 81 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 501813 | 0 }} | ur = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 18361 | NUMBEROFFILES | FILES = 3457 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 66301 | NUMBEROFUSERS | USERS = 19911 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 93 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 10 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 553348 | 0 }} | ast = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 18205 | NUMBEROFFILES | FILES = 25 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 33004 | NUMBEROFUSERS | USERS = 16561 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 107 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 676145 | 0 }} | scn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 17886 | NUMBEROFFILES | FILES = 1470 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 45106 | NUMBEROFUSERS | USERS = 13312 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 67 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 8 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 621067 | 0 }} | su = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 17215 | NUMBEROFFILES | FILES = 569 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 34631 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7986 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 60 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 390031 | 0 }} | qu = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 17043 | NUMBEROFFILES | FILES = 81 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 46274 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8996 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 64 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 551044 | 0 }} | diq = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 16416 | NUMBEROFFILES | FILES = 611 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 28434 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6235 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 54 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 208530 | 0 }} | ba = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 15977 | NUMBEROFFILES | FILES = 503 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 25016 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6033 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 46 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 126025 | 0 }} | tt = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = {{NUMBEROFARTICLES:R}} | NUMBEROFFILES | FILES = {{NUMBEROFFILES:R}} | NUMBEROFPAGES |PAGES = {{NUMBEROFPAGES:R}} | NUMBEROFUSERS | USERS = {{NUMBEROFUSERS:R}} | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = {{NUMBEROFACTIVEUSERS:R}} | NUMBEROFADMINS | ADMINS = {{NUMBEROFADMINS:R}} | NUMBEROFEDITS | EDITS = {{NUMBEROFEDITS:R}} | 0 }} | tt2 = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 15310 | NUMBEROFFILES | FILES = 1398 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 41435 | NUMBEROFUSERS | USERS = 9728 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 67 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 593841 | 0 }} | my = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 15189 | NUMBEROFFILES | FILES = 3098 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 27527 | NUMBEROFUSERS | USERS = 13723 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 74 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 149147 | 0 }} | ga = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 14750 | NUMBEROFFILES | FILES = 1144 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 32419 | NUMBEROFUSERS | USERS = 13898 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 94 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 8 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 594134 | 0 }} | uz = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 13979 | NUMBEROFFILES | FILES = 1136 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 31707 | NUMBEROFUSERS | USERS = 9364 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 65 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 527305 | 0 }} | cv = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 13708 | NUMBEROFFILES | FILES = 606 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 27820 | NUMBEROFUSERS | USERS = 10197 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 63 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 436615 | 0 }} | ia = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 13618 | NUMBEROFFILES | FILES = 21 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 22791 | NUMBEROFUSERS | USERS = 13814 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 65 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 10 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 432867 | 0 }} | nap = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 13539 | NUMBEROFFILES | FILES = 332 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 25371 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8573 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 36 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 595380 | 0 }} | bat-smg = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 13216 | NUMBEROFFILES | FILES = 690 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 22862 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8967 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 45 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 288515 | 0 }} | map-bms = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 12953 | NUMBEROFFILES | FILES = 537 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 25226 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4577 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 35 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 168552 | 0 }} | wa = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 12414 | NUMBEROFFILES | FILES = 2215 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 32070 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7148 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 43 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 279455 | 0 }} | als = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 11669 | NUMBEROFFILES | FILES = 612 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 28739 | NUMBEROFUSERS | USERS = 26638 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 109 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 443662 | 0 }} | kn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 11666 | NUMBEROFFILES | FILES = 2542 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 30921 | NUMBEROFUSERS | USERS = 12004 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 77 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 286809 | 0 }} | am = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 11631 | NUMBEROFFILES | FILES = 1543 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 33849 | NUMBEROFUSERS | USERS = 10796 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 44 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 271916 | 0 }} | bug = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 10681 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 13372 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4146 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 25 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 119644 | 0 }} | tg = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 10247 | NUMBEROFFILES | FILES = 285 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 18669 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7306 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 54 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 293532 | 0 }} | gd = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 10006 | NUMBEROFFILES | FILES = 544 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 18157 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7760 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 53 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 9 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 388582 | 0 }} | zh-min-nan = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 9913 | NUMBEROFFILES | FILES = 419 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 26307 | NUMBEROFUSERS | USERS = 14153 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 56 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 8 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 391804 | 0 }} | yi = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 9529 | NUMBEROFFILES | FILES = 1444 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 31375 | NUMBEROFUSERS | USERS = 13754 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 59 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 432519 | 0 }} | vec = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 9438 | NUMBEROFFILES | FILES = 734 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 27767 | NUMBEROFUSERS | USERS = 9214 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 57 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 8 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 480810 | 0 }} | sco = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 9250 | NUMBEROFFILES | FILES = 263 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 30247 | NUMBEROFUSERS | USERS = 13439 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 79 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 278103 | 0 }} | hif = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 9215 | NUMBEROFFILES | FILES = 164 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 17624 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6135 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 43 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 152075 | 0 }} | roa-tara = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 9128 | NUMBEROFFILES | FILES = 290 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 16059 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3908 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 24 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 99588 | 0 }} | arz = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 8711 | NUMBEROFFILES | FILES = 1441 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 26813 | NUMBEROFUSERS | USERS = 28851 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 117 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 423899 | 0 }} | os = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 8690 | NUMBEROFFILES | FILES = 439 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 31990 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8376 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 68 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 390387 | 0 }} | nah = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 8336 | NUMBEROFFILES | FILES = 209 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 17566 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7403 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 43 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 340871 | 0 }} | sah = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 8169 | NUMBEROFFILES | FILES = 1577 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 21628 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6136 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 45 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 257104 | 0 }} | mn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 7691 | NUMBEROFFILES | FILES = 577 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 21302 | NUMBEROFUSERS | USERS = 17956 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 109 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 8 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 277194 | 0 }} | sa = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 7609 | NUMBEROFFILES | FILES = 65 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 18959 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6801 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 56 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 195627 | 0 }} | mzn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 7603 | NUMBEROFFILES | FILES = 250 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 16478 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4476 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 52 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 66592 | 0 }} | pam = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 7508 | NUMBEROFFILES | FILES = 847 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 15403 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6209 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 42 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 232675 | 0 }} | hsb = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 7365 | NUMBEROFFILES | FILES = 171 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 18256 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8318 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 59 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 260082 | 0 }} | ky = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 7047 | NUMBEROFFILES | FILES = 1464 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 15642 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5318 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 103 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 90173 | 0 }} | mi = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 7018 | NUMBEROFFILES | FILES = 25 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 12226 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4363 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 28 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 10 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 127278 | 0 }} | li = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 7007 | NUMBEROFFILES | FILES = 679 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 21528 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8649 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 50 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 324538 | 0 }} | si = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 6683 | NUMBEROFFILES | FILES = 3777 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 34011 | NUMBEROFUSERS | USERS = 11244 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 80 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 217431 | 0 }} | co = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 6258 | NUMBEROFFILES | FILES = 67 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 11944 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6102 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 44 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 305445 | 0 }} | gan = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 6104 | NUMBEROFFILES | FILES = 257 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 22876 | NUMBEROFUSERS | USERS = 13753 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 42 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 328621 | 0 }} | ckb = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 5981 | NUMBEROFFILES | FILES = 410 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 15772 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6770 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 81 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 120105 | 0 }} | glk = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 5973 | NUMBEROFFILES | FILES = 844 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 10702 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4246 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 44 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 36422 | 0 }} | bo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 5583 | NUMBEROFFILES | FILES = 241 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 13304 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7397 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 38 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 108450 | 0 }} | fo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 5489 | NUMBEROFFILES | FILES = 533 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 14908 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7418 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 55 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 8 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 239997 | 0 }} | bar = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 5484 | NUMBEROFFILES | FILES = 293 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 22139 | NUMBEROFUSERS | USERS = 17581 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 103 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 10 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 285740 | 0 }} | bcl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 5394 | NUMBEROFFILES | FILES = 840 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8965 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4961 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 32 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 122372 | 0 }} | ilo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 5162 | NUMBEROFFILES | FILES = 232 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 11916 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4400 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 38 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 139435 | 0 }} | mrj = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 5074 | NUMBEROFFILES | FILES = 48 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8096 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2121 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 39 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 59519 | 0 }} | fiu-vro = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 4827 | NUMBEROFFILES | FILES = 237 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8295 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4315 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 29 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 151326 | 0 }} | nds-nl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 4790 | NUMBEROFFILES | FILES = 1124 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 13194 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7968 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 49 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 249993 | 0 }} | tk = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 4482 | NUMBEROFFILES | FILES = 279 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 9882 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6117 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 28 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 162461 | 0 }} | vls = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 4447 | NUMBEROFFILES | FILES = 582 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 13660 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7681 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 42 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 248886 | 0 }} | se = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 4308 | NUMBEROFFILES | FILES = 35 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 11793 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7846 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 36 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 11 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 205522 | 0 }} | gv = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 4007 | NUMBEROFFILES | FILES = 320 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 15234 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6003 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 49 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 244483 | 0 }} | ps = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3928 | NUMBEROFFILES | FILES = 1013 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 11917 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5946 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 35 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 128873 | 0 }} | rue = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3645 | NUMBEROFFILES | FILES = 20 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 6271 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4050 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 38 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 69816 | 0 }} | dv = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3617 | NUMBEROFFILES | FILES = 1108 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 10046 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8727 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 39 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 106576 | 0 }} | nrm = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3512 | NUMBEROFFILES | FILES = 5 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 7583 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4422 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 31 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 193539 | 0 }} | pag = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3451 | NUMBEROFFILES | FILES = 43 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4997 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2456 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 24 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 41414 | 0 }} | koi = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3396 | NUMBEROFFILES | FILES = 271 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 7089 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1909 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 32 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 42768 | 0 }} | pa = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3389 | NUMBEROFFILES | FILES = 188 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 11897 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4323 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 44 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 75766 | 0 }} | rm = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3350 | NUMBEROFFILES | FILES = 122 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 7476 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5747 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 42 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 121817 | 0 }} | km = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3258 | NUMBEROFFILES | FILES = 952 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 16283 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8532 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 43 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 11 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 105106 | 0 }} | kv = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3220 | NUMBEROFFILES | FILES = 179 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 7657 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4172 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 36 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 97744 | 0 }} | udm = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3080 | NUMBEROFFILES | FILES = 107 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 7274 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4177 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 37 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 81175 | 0 }} | csb = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3062 | NUMBEROFFILES | FILES = 145 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5984 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5245 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 38 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 147134 | 0 }} | mhr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3027 | NUMBEROFFILES | FILES = 296 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 9390 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3629 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 57 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 93180 | 0 }} | fur = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3006 | NUMBEROFFILES | FILES = 404 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 6358 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4820 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 32 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 143425 | 0 }} | mt = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2997 | NUMBEROFFILES | FILES = 740 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 11637 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6407 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 52 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 188249 | 0 }} | wuu = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2940 | NUMBEROFFILES | FILES = 432 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 9991 | NUMBEROFUSERS | USERS = 20216 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 40 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 178312 | 0 }} | lij = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2904 | NUMBEROFFILES | FILES = 121 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8540 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4011 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 36 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 134458 | 0 }} | ug = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2897 | NUMBEROFFILES | FILES = 558 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8005 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6353 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 26 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 120564 | 0 }} | lad = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2860 | NUMBEROFFILES | FILES = 58 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8935 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6238 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 35 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 132018 | 0 }} | zea = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2858 | NUMBEROFFILES | FILES = 6 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4954 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3566 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 25 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 64647 | 0 }} | pi = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2798 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4023 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2077 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 19 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 89515 | 0 }} | sc = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2731 | NUMBEROFFILES | FILES = 173 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8529 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5550 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 40 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 108821 | 0 }} | bh = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2710 | NUMBEROFFILES | FILES = 12 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 6323 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3540 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 21 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 104197 | 0 }} | zh-classical = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2692 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 62871 | NUMBEROFUSERS | USERS = 26198 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 57 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 205401 | 0 }} | or = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2625 | NUMBEROFFILES | FILES = 34 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 15995 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3549 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 74 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 88296 | 0 }} | nov = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2608 | NUMBEROFFILES | FILES = 10 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4562 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3531 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 21 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 161571 | 0 }} | ksh = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2599 | NUMBEROFFILES | FILES = 112 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 9267 | NUMBEROFUSERS | USERS = 9326 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 44 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2103397 | 0 }} | ang = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2534 | NUMBEROFFILES | FILES = 378 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 11648 | NUMBEROFUSERS | USERS = 35239 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 62 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 149140 | 0 }} | kw = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2416 | NUMBEROFFILES | FILES = 128 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 6415 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4428 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 33 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 150066 | 0 }} | so = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2407 | NUMBEROFFILES | FILES = 139 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 6648 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5670 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 65 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 98703 | 0 }} | nv = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2369 | NUMBEROFFILES | FILES = 363 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 12069 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4885 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 29 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 126778 | 0 }} | stq = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2354 | NUMBEROFFILES | FILES = 434 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 6535 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4226 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 37 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 92804 | 0 }} | hak = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2269 | NUMBEROFFILES | FILES = 18 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4755 | NUMBEROFUSERS | USERS = 7574 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 30 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 71499 | 0 }} | ay = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2223 | NUMBEROFFILES | FILES = 12 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5387 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5210 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 37 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 63389 | 0 }} | frp = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2185 | NUMBEROFFILES | FILES = 27 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4804 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4476 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 32 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 169888 | 0 }} | frr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2174 | NUMBEROFFILES | FILES = 359 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 7115 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3106 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 37 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 55585 | 0 }} | ext = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2046 | NUMBEROFFILES | FILES = 4 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4774 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5363 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 34 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 88183 | 0 }} | szl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2036 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8517 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6855 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 39 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 185472 | 0 }} | pcd = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2005 | NUMBEROFFILES | FILES = 61 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4685 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2779 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 49 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 31856 | 0 }} | ie = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1921 | NUMBEROFFILES | FILES = 11 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4205 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4429 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 28 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 98333 | 0 }} | gag = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1914 | NUMBEROFFILES | FILES = 9 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4331 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2342 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 30 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 42500 | 0 }} | haw = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1842 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4153 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4603 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 25 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 53241 | 0 }} | xal = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1835 | NUMBEROFFILES | FILES = 8 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 6780 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3356 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 27 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 63017 | 0 }} | ln = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1820 | NUMBEROFFILES | FILES = 16 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5960 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3513 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 29 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 96084 | 0 }} | rw = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1808 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4562 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3077 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 25 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 59367 | 0 }} | pdc = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1804 | NUMBEROFFILES | FILES = 159 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4742 | NUMBEROFUSERS | USERS = 10375 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 28 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 86108 | 0 }} | pfl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1767 | NUMBEROFFILES | FILES = 59 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3281 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2336 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 42 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 28337 | 0 }} | krc = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1749 | NUMBEROFFILES | FILES = 74 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 9424 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2539 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 23 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 79785 | 0 }} | crh = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1727 | NUMBEROFFILES | FILES = 5 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8361 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5229 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 28 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 102466 | 0 }} | eml = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1697 | NUMBEROFFILES | FILES = 420 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 8323 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5279 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 37 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 57684 | 0 }} | ace = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1679 | NUMBEROFFILES | FILES = 36 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4092 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5969 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 47 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 62652 | 0 }} | gn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1671 | NUMBEROFFILES | FILES = 9 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5140 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4565 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 31 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 74987 | 0 }} | to = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1648 | NUMBEROFFILES | FILES = 439 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5870 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2956 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 15 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 30461 | 0 }} | ce = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1600 | NUMBEROFFILES | FILES = 256 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 7246 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5045 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 21 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 7 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 63980 | 0 }} | kl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1568 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4339 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4202 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 28 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 57110 | 0 }} | arc = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1521 | NUMBEROFFILES | FILES = 72 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5726 | NUMBEROFUSERS | USERS = 6118 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 31 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 5 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 76989 | 0 }} | myv = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1512 | NUMBEROFFILES | FILES = 18 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3615 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3358 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 20 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 66725 | 0 }} | dsb = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1391 | NUMBEROFFILES | FILES = 16 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 6251 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5723 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 45 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 99260 | 0 }} | pap = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1284 | NUMBEROFFILES | FILES = 115 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3218 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3700 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 33 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 60547 | 0 }} | bjn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1282 | NUMBEROFFILES | FILES = 32 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5212 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2442 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 36 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 38589 | 0 }} | as = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1282 | NUMBEROFFILES | FILES = 1537 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 23416 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4670 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 100 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 75625 | 0 }} | tpi = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1201 | NUMBEROFFILES | FILES = 11 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5667 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4008 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 25 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 63233 | 0 }} | lbe = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1191 | NUMBEROFFILES | FILES = 13 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 6491 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2870 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 24 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 29745 | 0 }} | mdf = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1127 | NUMBEROFFILES | FILES = 78 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3744 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2794 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 24 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 37465 | 0 }} | wo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1117 | NUMBEROFFILES | FILES = 72 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5106 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4938 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 32 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 86805 | 0 }} | jbo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1106 | NUMBEROFFILES | FILES = 10 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5631 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4838 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 24 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 6 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 96784 | 0 }} | kab = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1065 | NUMBEROFFILES | FILES = 97 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4175 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3082 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 26 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 44617 | 0 }} | av = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1019 | NUMBEROFFILES | FILES = 28 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4091 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3328 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 31 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 39597 | 0 }} | sn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1007 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2294 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2873 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 31 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 25137 | 0 }} | cbk-zam = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 945 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2304 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4812 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 32 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 66204 | 0 }} | ty = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 876 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2920 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2524 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 19 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 38124 | 0 }} | srn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 864 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2137 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2191 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 20 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 31877 | 0 }} | lo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 819 | NUMBEROFFILES | FILES = 23 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4900 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3960 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 32 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 35489 | 0 }} | ab = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 790 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3898 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4976 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 35 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 31812 | 0 }} | mwl = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 732 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 4283 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3412 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 34 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 64714 | 0 }} | na = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 707 | NUMBEROFFILES | FILES = 2 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3919 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3352 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 30 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 64932 | 0 }} | ig = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 690 | NUMBEROFFILES | FILES = 15 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3720 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3477 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 22 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 47852 | 0 }} | kg = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 679 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2726 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2790 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 19 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 31785 | 0 }} | tet = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 657 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1916 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2546 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 22 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 47114 | 0 }} | za = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 606 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1716 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2838 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 19 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 30430 | 0 }} | kaa = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 583 | NUMBEROFFILES | FILES = 12 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2140 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2973 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 19 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 27878 | 0 }} | zu = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 554 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3377 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4585 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 28 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 26241 | 0 }} | rmy = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 524 | NUMBEROFFILES | FILES = 6 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2116 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5797 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 24 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 40984 | 0 }} | cu = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 506 | NUMBEROFFILES | FILES = 11 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3758 | NUMBEROFUSERS | USERS = 8562 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 30 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 59372 | 0 }} | tn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 491 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1680 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2617 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 17 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 15553 | 0 }} | chr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 442 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3246 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5197 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 29 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 26845 | 0 }} | chy = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 422 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1542 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2920 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 19 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 14439 | 0 }} | sm = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 420 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2691 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2585 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 20 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 27853 | 0 }} | got = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 420 | NUMBEROFFILES | FILES = 14 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3213 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5732 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 28 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 24831 | 0 }} | bi = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 406 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1392 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3132 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 20 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 30043 | 0 }} | mo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 401 | NUMBEROFFILES | FILES = 31 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2339 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2122 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 9986 | 0 }} | bm = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 386 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2679 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3460 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 26 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 30417 | 0 }} | iu = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 384 | NUMBEROFFILES | FILES = 5 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3401 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5324 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 17 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 3 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 32225 | 0 }} | ik = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 371 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2698 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2451 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 17 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 23752 | 0 }} | pih = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 365 | NUMBEROFFILES | FILES = 2 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1340 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3073 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 23 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 33120 | 0 }} | ss = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 361 | NUMBEROFFILES | FILES = 5 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1542 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2362 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 22 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 30854 | 0 }} | sd = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 355 | NUMBEROFFILES | FILES = 2 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 3656 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3023 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 25 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 24436 | 0 }} | pnt = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 340 | NUMBEROFFILES | FILES = 3 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1488 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2983 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 19 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 29267 | 0 }} | cdo = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 317 | NUMBEROFFILES | FILES = 48 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2545 | NUMBEROFUSERS | USERS = 5918 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 25 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 30208 | 0 }} | ee = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 289 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 5720 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3717 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 26 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 37797 | 0 }} | ha = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 274 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1396 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2943 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 15 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 22992 | 0 }} | ti = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 257 | NUMBEROFFILES | FILES = 3 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1140 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2449 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 23 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 15624 | 0 }} | bxr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 246 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2379 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3101 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 27 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 17575 | 0 }} | ts = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 243 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1467 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2533 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 32 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 23505 | 0 }} | om = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 239 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2506 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2271 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 17 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 16174 | 0 }} | ks = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 238 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1982 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3005 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 18 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 25374 | 0 }} | ki = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 198 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1203 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2212 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 21 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 11769 | 0 }} | ve = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 190 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1088 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2067 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 17 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 13417 | 0 }} | sg = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 183 | NUMBEROFFILES | FILES = 3 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1221 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2123 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 22 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 16795 | 0 }} | rn = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 183 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1036 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2458 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 15 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 14952 | 0 }} | dz = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 171 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1165 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2874 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 15 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 23645 | 0 }} | cr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 168 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2302 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4249 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 17 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 21008 | 0 }} | lg = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 163 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1374 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1979 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 12 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 14555 | 0 }} | ak = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 158 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1258 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3251 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 31 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 14081 | 0 }} | tum = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 151 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1022 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2042 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 13 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 18314 | 0 }} | fj = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 149 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1236 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2848 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 15 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 29610 | 0 }} | st = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 145 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2092 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2984 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 14 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 13095 | 0 }} | tw = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 141 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 903 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3323 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 19 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 12743 | 0 }} | ch = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 140 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 2057 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4369 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 17 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 13370 | 0 }} | ny = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 140 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1073 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2043 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 16 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 1 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 13350 | 0 }} | xh = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 139 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1256 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2625 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 19 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 20298 | 0 }} | ff = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 139 | NUMBEROFFILES | FILES = 2 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1280 | NUMBEROFUSERS | USERS = 2432 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 20 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 2 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 16514 | 0 }} | ng = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 21 | NUMBEROFFILES | FILES = 1 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 426 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1718 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 5906 | 0 }} | ii = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 16 | NUMBEROFFILES | FILES = 3 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 158 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1510 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 11518 | 0 }} | cho = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 15 | NUMBEROFFILES | FILES = 2 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 140 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1374 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 4052 | 0 }} | mh = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 10 | NUMBEROFFILES | FILES = 2 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 164 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1701 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 4090 | 0 }} | aa = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 6 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 1414 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3217 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 2477 | 0 }} | kj = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 5 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 69 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1103 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 3424 | 0 }} | ho = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 3 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 75 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1242 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 3625 | 0 }} | mus = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 2 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 77 | NUMBEROFUSERS | USERS = 1592 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 3495 | 0 }} | kr = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 1 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 83 | NUMBEROFUSERS | USERS = 4371 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 4393 | 0 }} | hz = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 0 | NUMBEROFFILES | FILES = 0 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 118 | NUMBEROFUSERS | USERS = 3049 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 0 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 0 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 4317 | 0 }} | total = {{#switch:{{{2}}} | NUMBEROFARTICLES | ARTICLES = 22190245 | NUMBEROFFILES | FILES = 2008813 | NUMBEROFPAGES | PAGES = 84177853 | NUMBEROFUSERS | USERS = 34944564 | NUMBEROFACTIVEUSERS | ACTIVEUSERS = 301851 | NUMBEROFADMINS | ADMINS = 4556 | NUMBEROFEDITS | EDITS = 1359838461 | 0 }} | 0 }}</onlyinclude> dy3kwbo3ydzp6po4j8q3z13fzfdbhs8 0 25473 569148 2012-06-12T20:15:08Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[hr:Krimčak]] {{тел |исем= Кырымчак теле |үзисем= Кърымчах тыльы |гаиләтөсе= LimeGreen |илләр= [[Кырым]], [[Израиль]], [[Төркия]] |регион= |сөйләшүче= 101 |дәрәҗә= |гаилә=[[Алтай телләре]] :[[Төрки телләр]] :: [[Кыпчак төркеме]] |рәсми= |идарә= |iso1= — |iso2= — |iso3= jct |sil= }} '''Кырымчак теле''' (үзатамасы ''Кърымчах тыльы'') — [[кырымчаклар]] теле, [[төрки телләр]]нең кыпчак төркеменә карый. [[Угыз төркеме]] тәэсире зур (аеруча [[фонетика]] һәм [[лексика]] өлкәләрендә). [[XIX гасыр]]га кадәр үзатамалары «чагатай» булган. [[Икенче бөтендөнья сугышы]]на кадәр [[Кырым]]да 6 мең кырымчак яшәгән. [[1941 ел|1941]]—[[1944 ел|1944]] елларда, алман окупациясе вакытында, [[яһүдләр]] белән бергә күпләп үтерелделәр (кырымчаклар [[яһүд дине]]н тоталар). Сугыштан соң якынча 1 мең кеше кырымчак телен белгән. Хәзерге вакытта, әлеге телне туган тел дәрәҗәсендә фәкать берничә кеше белә ([[2004 ел]]да алар арасында булган [[Давид Реби]] кырымчак теленә багышланган хезмәтен чыгара), 100гә якын кеше аралаша ала. Тел юкка чыгу дәрәҗәсендә. == Татар теле белән чагыштыру == {| border="0" cellpadding="3" cellspacing="5" align="center" | style="background: #aaaaff;" align="center" | '''Кырымчак теле''' | style="background: #aaaaff;" align="center" | '''Татар теле''' | style="background: #aaaaff;" align="center" | '''Tatar tele''' |- | style="background: #ddddff;" | Kılıç | style="background: #ddddff;" | Кылыч | style="background: #ddddff;" | Qılıç |- | style="background: #eeeeff;" | Arıslan | style="background: #eeeeff;" | Арыслан | style="background: #eeeeff;" | Arıslan |- | style="background: #eeeeff;" | Yulduz | style="background: #eeeeff;" | Йолдыз | style="background: #eeeeff;" | Yoldız |- | style="background: #ddddff;" | Yaş | style="background: #ddddff;" | Яшь | style="background: #ddddff;" | Yәş |- | style="background: #eeeeff;" | Yol | style="background: #eeeeff;" | Юл | style="background: #eeeeff;" | Yul |- | style="background: #eeeeff;" | Yanhı | style="background: #eeeeff;" | Яңа | style="background: #eeeeff;" | Yaña |- | style="background: #ddddff;" | Yel | style="background: #ddddff;" | Җил | style="background: #ddddff;" | Cil |- | style="background: #eeeeff;" | Tülkü | style="background: #eeeeff;" | Төлке | style="background: #eeeeff;" | Tölke |- | style="background: #eeeeff;" | İmırtha | style="background: #eeeeff;" | Йомырка | style="background: #eeeeff;" | Yomırqa |- | style="background: #eeeeff;" | Taş | style="background: #eeeeff;" | Таш | style="background: #eeeeff;" | Taş |- | style="background: #eeeeff;" | Altın | style="background: #eeeeff;" | Алтын | style="background: #eeeeff;" | Altın |- | style="background: #eeeeff;" | Tengiz | style="background: #eeeeff;" | Диңгез | style="background: #eeeeff;" | Dingez |- | style="background: #eeeeff;" | Kumuş | style="background: #eeeeff;" | Көмеш | style="background: #eeeeff;" | Kömeş |- | style="background: #eeeeff;" | Suv | style="background: #eeeeff;" | Су | style="background: #eeeeff;" | Suw |- | style="background: #eeeeff;" | At | style="background: #eeeeff;" | Ат | style="background: #eeeeff;" | At |- | style="background: #eeeeff;" | Agaç | style="background: #eeeeff;" | Агач | style="background: #eeeeff;" | Ağaç |- | style="background: #eeeeff;" | Yeşil | style="background: #eeeeff;" | Яшел | style="background: #eeeeff;" | Yәşel |} == Язу == Башлыча, кырымчаклар арамей язуын куллансалар, [[1930-еллар|1930 нчы елларда]] латин әлифбасы кабул ителә. [[1990-еллар|1990 елларда]] кирил әлифбасы нигезендә әлифба төзелә: {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | A a | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | B ʙ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | C c | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ç ç | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | D d | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | E e | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | F f | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | G g |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | H h | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | I i | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | J j | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | K k | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Q q | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ƣ ƣ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | L l |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | M m | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N n | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | N̡ n̡ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | O o | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ɵ ɵ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | P p | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | R r | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | S s |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ş ş | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | T t | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | U u | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Y y | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | V v | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Z z | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ƶ ƶ | |} == Сылтамалар == {{Инкубатор|jct||кырымчак|}} * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=jct Этнологик мәгълүмат] {{Төрки телләр}} [[Төркем:Төрки телләр]] [[Төркем:Украина телләре]] [[Төркем:Кырым телләре]] [[az:Qırımçaq dili]] [[br:Krimtchakeg]] [[crh:Qırımçaq tili]] [[de:Krimtschakische Sprache]] [[en:Krymchak language]] [[eo:Krimĉaka lingvo]] [[fi:Krymtšakin kieli]] [[fr:Krymchak (langue)]] [[gag:Krımçak dili]] [[hr:Krimčak]] [[it:Lingua krymchak]] [[lad:Krimchak]] [[lt:Krymčiakų kalba]] [[mk:Кримчачки јазик]] [[pl:Język krymczacki]] [[pms:Lenga Judeo-Crimean tatar]] [[pt:Língua Krimchaque]] [[ru:Крымчакский язык]] [[th:ภาษาเครียมชาก]] [[tr:Kırımçakça]] [[uk:Кримчацька мова]] 4mulua44c3li6li7q0hfr8ayskat228 0 25506 569052 2012-06-12T14:46:30Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[oc:Justin Bieber]] {{Rq|stub|cleanup}} {{Музыкант | Исем = Джастин Бибер | Фото = Justin Bieber.jpg |Тугандагы исеме = Джастин Дрю Бибер |Тулы исеме = Джастин Дрю Бибер |Туган көне = 1.03.1994 |Туу урыны = [[Стратфорд (Онтарио)|Стратфорд]] |Дәүләт = {{Байрак/Канада}} Канада | Һөнәрләр = җырчы , музыкант | Моң = |Кораллар = [[вокал]], [[гитара]], [[пианино]], [[барабан]], [[торба]]<ref>{{Cite web|url=http://www.mtv.com/music/artist/bieber_justin/artist.jhtml|title=MTV- Justin Bieber artist profile|work=MTV|publisher=MTV Networks|accessdate=December 22, 2009}}</ref> | Жанрлар = [[Поп]], [[R&B]]<ref name="BILLBOARDBIO">{{Cite web|url=http://www.billboard.com/artist/justin-bieber/bio/1099520|title=Justin Bieber Biography & Awards|work=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|publisher=Nielsen Business Media, Inc.|accessdate=2010-06-15}}</ref><ref name="NY">{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/music/2010/03/23/2010-03-23_rbpop_mix_on_my_world_20_cant_beef_up_justin_biebers_young_tone.html|title=Justin Bieber, 'My World 2.0'|first=Jim|last=Farber|accessdate=2010-06-14|work=[[New York Daily News]] | date=March 23, 2010}}</ref> | Псевдонимнар = JB, JBeebs | Коллективлар = |Хезмәттәшлек =[[Ашер (җырчы)|Usher]], [[Ludacris]] | Лейбллар = [[Island Records]], RBMG |Бүләкләр = MTV EMA, [[Оскар]]га «Never say Never» җыры белән номинант булып тора | Сайт = [http://www.justinbiebermusic.com www.justinbiebermusic.com] }} '''Джа́стин Дрю Би́бер''' ({{lang-en|Justin Drew Bieber}}<ref name="ew06">{{Cite news|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,20350064,00.html?xid=rss-music-reviews-My+World+2.0|title=My World 2.0 (2010)|last=Greenblatt|first=Leah|date=March 10, 2010|work=[[Entertainment Weekly]]|publisher=Time|accessdate=June 11, 2010}}</ref>, [[1994 ел]]ның [[1 март]]ында туган)<ref name="mtv_snl">{{Cite news|url=http://newsroom.mtv.com/2010/02/22/justin-bieber-saturday-night-live/|title=Justin Bieber Joins The Ranks Of Youngest 'SNL' Performers|last=Anderson|first=Kyle|date=February 22, 2010|publisher=MTV Networks|work=MTV Newsroom|accessdate=February 24, 2010}}</ref> — килеп чыгышы белән [[Стратфорд (Онтарио)|Стратфорд]] шәһәреннән булган (Канада провинциясе - [[Онтарио]]) [[поп-музыка|поп]] һәм [[R&B]]-[[җырчы]].<ref name="BILLBOARDBIO"/><ref name="NY"/><ref name=Allmusicbio>{{Cite web|url=http://www.allmusic.com/cg/amg.dll?p=amg&sql=11:fcfexzqgld6e|title=allmusic ((( Justin Bieber > Overview )))|last1=Collar|first1=Matt|last2=Leahey|first2=Andrew |work=[[Allmusic]]|publisher=[[Macrovision|Macrovision Corporation]]|accessdate=October 21, 2009}}</ref> Джастин Бибер American Music Awards ([[22 ноябрь]], [[2010 ел|2010]]) бәйгесендә «ел артисты» була. Джастин MTV Music Awards церемониясенең йолдызы; әлеге бәйгенең юрамасы нәтиҗәсендә, Бибер елның иҗ әйбәт җырчысы, елның яңа ачышы, поп/рок жанрын иҗ әйбәт башкаручы, җң әйбәт альбом өчен сын һәм тагын бер махсус бүләк ала. == Дискографиясе == === Студия альбомнары === * «My World» (17ноябрь,2009) * «My World 2.0» (23 март,2010) * «My World Acoustic» (2010) === Сингллары === * One Time (2009) (Бер тапкыр) * One Less Lonely Girl (2009) (Бер ялгыз кыздан әзрәк) * Love Me (2009) (Ярат мине) * Favorite Girl (2009) (Яраткан кызым) * Common Denominator (2009) * First Dance (featuring [[Ашер (җырчы)|Usher]], 2009) * Bigger (2009) * Down to Earth (2009) * Baby (featuring [[Ludacris]], 2010) * Never Let You Go (2010) * Eenie Meenie (featuring [[Шон Кингстон|Sean Kingston]], 2010) * Never Say Never (featuring [[Джейден Смит|Jaden Smith]], 2010) * Somebody To Love (Remix) (featuring Usher, 2010) * U Smile (2010) (Син елмаясын) * Pray (2010) * That Should Be Me (2010) (Бу мин булырга тиеш) == Яраткан кызы == Селена Гомез (җырчы) == Сылтамалар == * [http://www.justinbiebermusic.com/ Рәсми сайт сайт] * [http://www.youtube.com/justinbieber Джастин Бибер] [[YouTube]] сәхифәсендә * {{IMDb|3595501|Джастин Бибер}} * {{Twitter|JustinBieber|Джастин Бибер}} * {{Myspace|JustinBieber|Джастин Бибер}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{DEFAULTSORT:Бибер, Джастин}} {{stub}} [[Төркем:АКШ поп-музыкантлары]] [[Төркем:АКШ рок-музыкантлары]] [[Төркем:Twitter сәхифәсен кулланучылар]] [[af:Justin Bieber]] [[an:Justin Bieber]] [[ar:جستين بيبر]] [[az:Castin Biber]] [[ba:Джастин Бибер]] [[bcl:Justin Bieber]] [[be:Джасцін Бібер]] [[bg:Джъстин Бийбър]] [[bn:জাস্টিন বিবার]] [[br:Justin Bieber]] [[ca:Justin Bieber]] [[cbk-zam:Justin Bieber]] [[cs:Justin Bieber]] [[cy:Justin Bieber]] [[da:Justin Bieber]] [[de:Justin Bieber]] [[el:Τζάστιν Μπίμπερ]] [[en:Justin Bieber]] [[eo:Justin Bieber]] [[es:Justin Bieber]] [[et:Justin Bieber]] [[eu:Justin Bieber]] [[fa:جاستین بیبر]] [[fi:Justin Bieber]] [[fo:Justin Bieber]] [[fr:Justin Bieber]] [[fy:Justin Bieber]] [[ga:Justin Bieber]] [[gd:Justin Bieber]] [[gl:Justin Bieber]] [[gn:Justin Bieber]] [[he:ג'סטין ביבר]] [[hi:जस्टिन बीबर]] [[hr:Justin Bieber]] [[hu:Justin Bieber]] [[hy:Ջասթին Բիբեր]] [[id:Justin Bieber]] [[ig:Justin Bieber]] [[ilo:Justin Bieber]] [[is:Justin Bieber]] [[it:Justin Bieber]] [[ja:ジャスティン・ビーバー]] [[jv:Justin Bieber]] [[ka:ჯასტინ ბიბერი]] [[kk:Джастин Бибер]] [[ko:저스틴 비버]] [[la:Iustinus Bieber]] [[lb:Justin Bieber]] [[ln:Justin Bieber]] [[lt:Justin Bieber]] [[lv:Džastins Bībers]] [[mg:Justin Bieber]] [[mk:Џастин Бибер]] [[ml:ജസ്റ്റിൻ ബെയ്ബെർ]] [[mn:Жастин Бибер]] [[mr:जस्टिन बीबर]] [[ms:Justin Bieber]] [[my:ဂျပ်စတင် ဘီဘာ]] [[nds-nl:Justin Bieber]] [[ne:जस्टिन बीबर]] [[nl:Justin Bieber]] [[nn:Justin Bieber]] [[no:Justin Bieber]] [[oc:Justin Bieber]] [[pcd:Justin Bieber]] [[pl:Justin Bieber]] [[pt:Justin Bieber]] [[ro:Justin Bieber]] [[ru:Бибер, Джастин]] [[se:Justin Bieber]] [[sh:Justin Bieber]] [[simple:Justin Bieber]] [[sk:Justin Bieber]] [[sl:Justin Bieber]] [[sq:Justin Bieber]] [[sr:Џастин Бибер]] [[su:Justin Bieber]] [[sv:Justin Bieber]] [[ta:ஜஸ்டின் பீபர்]] [[th:จัสติน บีเบอร์]] [[tl:Justin Bieber]] [[tr:Justin Bieber]] [[uk:Джастін Бібер]] [[uz:Justin Bieber]] [[vi:Justin Bieber]] [[xmf:ჯასთინ ბიბერი]] [[yi:זשאסטין ביבער]] [[yo:Justin Bieber]] [[zh:贾斯汀·比伯]] [[zh-min-nan:Justin Bieber]] 7cn8a879q6lcjihwzjm9kgcafkz2z69 10 25527 569065 2012-06-12T16:01:36Z Derslek 632 {{hidden begin |title = }} {| class= 'standard' style='text-align: right;' width=100% | colspan=2 | <font color=gray> ЭСТӘРЛЕТАМАК МУНИЦИПАЛЬ РАЙОНЫ: АВЫЛЛАР |--- class='standard' style='text-align: center;' | <font color=gray> АВЫЛ СОВЕТЫ || <font color=gray> АВЫЛ |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | АЙГУЛЬ || [[Айгуль (Эстәрлетамак районы)|Айгуль]] &#9679; [[Помряскино|Помряскино]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | АЛАТАНА || [[Алатана|Алатана]] &#9679; [[Забельское|Забельское]] &#9679; [[Шиханнар (Эстәрлетамак районы)|Шиханнар]] &#9679; [[Николаевка (Эстәрлетамак районы)|Николаевка]] &#9679; [[Йөрәктау (Эстәрлетамак районы)|Йөрәктау]] &#9679; [[Бельское (Эстәрлетамак районы)|Бельское]] |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | АШКАДАР || [[Новофедоровское|Новофедоровское]] &#9679; [[Веденовка|Веденовка]] &#9679; [[Григорьевка (Эстәрлетамак районы)|Григорьевка]] &#9679; [[Максют (Ашкадарский сельсовет)|Максют]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | АЮЧЫ || [[Аючы|Аючы]] &#9679; [[Мурдаш|Мурдаш]] &#9679; [[Новая Васильевка|Новая Васильевка]] |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | КОНСТАНТИНОГРАДОВКА || [[Константиноградовка|Константиноградовка]] &#9679; [[Боголюбовка (Эстәрлетамак районы)|Боголюбовка]] &#9679; [[Новониколаевка (Эстәрлетамак районы)|Новониколаевка]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | МАКСИМОВКА || [[Максимовка (Эстәрлетамак районы)|Максимовка]] &#9679; [[Алга (Эстәрлетамак районы)|Алга]] &#9679; [[Бугуруслан (Эстәрлетамак районы)|Бугуруслан]] &#9679; [[Яблуновка|Яблуновка]] &#9679; [[Латып|Латып]] &#9679; [[Петровка (Эстәрлетамак районы)|Петровка]] &#9679; [[Саратовка (Башкортстан)|Саратовка]] |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | БҮРЕКАЗГАН || [[Бүреказган|Бүреказган]] &#9679; [[Петропавловка (Эстәрлетамак районы)|Петропавловка]] &#9679; [[Садовка (Эстәрлетамак районы)|Садовка]] &#9679; [[Талач|Талач]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | КАЗАДАЕВКА || [[Новое Барятино|Новое Барятино]] &#9679; [[Асаво-Зубово|Асаво-Зубово]] &#9679; [[Восточный (Эстәрлетамак районы)|Восточный]] &#9679; [[Казадаевка|Казадаевка]] &#9679; [[Кырмыскалы (Эстәрлетамак районы)|Кырмыскалы]] &#9679; [[Марьевка (Эстәрлетамак районы)|Марьевка]] &#9679; [[Муравей (Эстәрлетамак районы)|Муравей]] &#9679; [[Старое Барятино|Старое Барятино]] |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | КУГАНАК || [[Олы Куганак|Олы Куганак]] &#9679; [[Покровка (Эстәрлетамак районы)|Покровка]] &#9679; [[Берёзовка (Эстәрлетамак районы)|Берёзовка]] &#9679; [[Усть-Зиган|Усть-Зиган]] &#9679; [[Хрипуновский|Хрипуновский]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | КРАСНОЯР || [[Новый Краснояр|Новый Краснояр]] &#9679; [[Катениновский|Катениновский]] &#9679; [[Косяковка|Косяковка]] &#9679; [[Михайловка (Эстәрлетамак районы)|Михайловка]] &#9679; [[Танеевка|Танеевка]] &#9679; [[Черкассы (Эстәрлетамак районы)|Черкассы]] &#9679; [[Чуаш Куганагы|Чуаш Куганагы]] |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | НАУМОВКА || [[Наумовка (Эстәрлетамак районы)|Наумовка]] &#9679; [[Васильевка (Эстәрлетамак районы)|Васильевка]] &#9679; [[Заливной (Башкортостан)|Заливной]] &#9679; [[Кантюк|Кантюк]] &#9679; [[Новониколаевский (Эстәрлетамак районы)|Новониколаевский]] &#9679; [[Озерковка|Озерковка]] &#9679; [[Покровка|Покровка]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | НИКОЛАЕВКА || [[Николаевка (Николаевка сельсоветы)|Николаевка]] &#9679; [[Преображеновка (Эстәрлетамак районы)|Преображеновка]] &#9679; [[Кунакбай (Николаевка сельсоветы)|Кунакбай]] |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | ОТРАДОВКА || [[Яңа Отрадовка|Яңа Отрадовка]] &#9679; [[Ашкадар (Эстәрлетамак районы)|Ашкадар]] &#9679; [[Мариинский (Эстәрлетамак районы)|Мариинский]] &#9679; [[Байрак (Эстәрлетамак районы)|Байрак]] &#9679; [[Загородный|Загородный]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | ОКТЯБРЬСКОЕ || [[Октябрьское (Эстәрлетамак районы)|Октябрьское]] &#9679; [[Весёлый (Эстәрлетамак районы)|Весёлый]] &#9679; [[Кононовский|Кононовский]] &#9679; [[Ранний Рассвет|Ранний Рассвет]] &#9679; [[Северная (Эстәрлетамак районы)|Северная]] &#9679; [[Южный (Эстәрлетамак районы)|Южный]] |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | ПЕРВОМАЙСКОЕ || [[Первомайское (Эстәрлетамак районы)|Первомайское]] &#9679; [[Бигәнәш|Бигәнәш]] &#9679; [[Константино-Александровка|Константино-Александровка]] &#9679; [[Красноармейская (Эстәрлетамак районы)|Красноармейская]] &#9679; [[Абдрахман (Эстәрлетамак районы)|Абдрахман]] &#9679; [[Яңа Абдрахман|Яңа Абдрахман]] &#9679; [[Кузьминовка (Эстәрлетамак районы)|Кузьминовка]] &#9679; [[Матвеевка (Эстәрлетамак районы)|Матвеевка]] &#9679; [[Дергачевка|Дергачевка]] &#9679; [[Владимировка (Эстәрлетамак районы)|Владимировка]] &#9679; [[Соколовка (Эстәрлетамак районы)|Соколовка]] &#9679; [[Федоро-Петровка|Федоро-Петровка]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | ПОДЛЕСНОЕ || [[Подлесное (Эстәрлетамак районы)|Подлесное]] &#9679; [[Ишпарс|Ишпарс]] &#9679; [[Микрюковка|Микрюковка]] &#9679; [[Марковский (Эстәрлетамак районы)|Марковский]] &#9679; [[Новоалешкино|Новоалешкино]] &#9679; [[Большое Аксаково|Большое Аксаково]] &#9679; [[Соловьевка (Эстәрлетамак районы)|Соловьевка]] &#9679; [[Стрелковка (Эстәрлетамак районы)|Стрелковка]] &#9679; [[Талалаевка (Эстәрлетамак районы)|Талалаевка]] &#9679; [[Валентиновский|Валентиновский]] &#9679; [[Ведерниковский|Ведерниковский]] &#9679; [[Спасское (Эстәрлетамак районы)|Спасское]] |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | РОЩИНСКИЙ || [[Рощинский (Эстәрлетамак районы)|Рощинский]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | РЯЗАНОВКА || [[Рязановка (Эстәрлетамак районы)|Рязановка]] &#9679; [[Еслевский|Еслевский]] &#9679; [[Күчәрбай (Стәрлетамак районы)|Күчәрбай]] &#9679; [[Маршановка|Маршановка]] &#9679; [[Новомукатовка|Новомукатовка]] &#9679; [[Рыбкинский|Рыбкинский]] |--- class = 'shadow' style='text-align: center;' | ТЮРЮШЛЕ || [[Түрешле|Түрешле]] &#9679; [[Покровка-Озерки|Покровка-Озерки]] &#9679; [[Золотоношка|Золотоношка]] |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | УСЛЫ || [[Югары Услы|Югары Услы]] &#9679; [[Түбән Услы|Түбән Услы]] &#9679; [[Сунгур|Сунгур]] &#9679; [[Чулпан (Эстәрлетамак районы)|Чулпан]] &#9679; [[Чуртан|Чуртан]] &#9679; [[Любовка (Эстәрлетамак районы)|Любовка]] &#9679; [[Услыбаш|Услыбаш]] |} {{hidden end}} loconsda2d165jdwu0i78jc7inc7cs9 0 25547 569063 2012-06-12T15:58:13Z Derslek 632 Derslek [[Аюче]] сәхифәсен [[Аючы]] итеп үзгәртте һәм юнәлтүне калдырмады __NOTOC__ {{Portal:Bashkortstan/Navigator}} {{ru-avil-cyrillic |tablo tituly = [[:Category:Башкортстан|Башкортстан]]. [[:Category:Эстәрлетамак районы|Эстәрлетамак муниципаль районы]] |image/carta = {{WikiCarta Bashkiria Small Cyrillic|w=250|x1=55.785|y1=53.437}} |beysesleg il = [[Русия|РУСИЯ ФЕДЕРАЦИЯСЕ]] |federal subject = [[Башкортстан|БАШКОРТСТАН]] РЕСПУБЛИКАСЫ |municipal rayon = ЭСТӘРЛЕТАМАК МУНИЦИПАЛЬ РАЙОНЫ |selsovet = АЮЧЕ |nieth/revisia datasy = 1795 |official toponim = СЕЛО АЮЧЕВО (ФЕДЕРАЛЬ КЛАССИФИКАТОР БУЕНЧА) |demographia = 283 (2009) |utc zona = ЕКАТЕРИНБУРГ YEKT/YEKST (UTC+5/+6); MSK+2 |pochta indexy = 453142 |automobil cody = 02, 102 |federal cod OKATO = 80 249 818 001 |biegleg = МЕТР |coordinatlar-link = [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?params=53.437_N_55.785_E_ 53.437N 55.785E Картографик серверга -->] |telephon cody = |internet resoursy = }} === [[География]] === [[Уфа]]дан 150 километр алыс <ref>алыс - ерак</ref>. Административ территориаль телү <ref>телү - бүлү</ref> буенча Эстәрлетамак муниципаль районына керә. {{Bashkiria-drop-down-map-cyrillic|x=55.785|y=53.437}} === Демография === {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | С Т А Т И С Т И К А & Т Р Е Н Д {{ref-bashkiria-municipal-statistica}} |--- class= 'standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | ҖЕНЕС БУЕНЧА ТЕЛҮ (2002Е) ||colspan=2 | ЕЛ БУЕНЧА ПОПУЛЯЦИЯ || colspan=2 | 7 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(2009-2002) || colspan=2 | 1 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(ГРАДИЕНТ) |--- class='shadow' style='text-align: center;' | '''ИР ПРОЦЕНТЫ''' || '''ХАТЫН ПРОЦЕНТЫ''' ||'''2002''' || '''2009''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | 50.0% [[Файл:Crystal Clear kdm user male.png|link=|14px]] || 50.0% [[Файл:Crystal_Clear_kdm_user_female.png|link=|16px]] || 276 || 283 || 7 [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 2.5% [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 1 [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 0.36% [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] |} === [[Климат]] === [[Климат]] континенталь: '''-15&nbsp;°C''' (25 декабрь - 5 февраль); '''+ 18&nbsp;°C''' (25 июнь - 5 август). Туллы еллык төшеме 590 мм*. {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | ЕЛЛЫК ТӨШЕМЕ {{ref-bashkiria-meteo}} |--- class= 'shadow' style='text-align: center;' | colspan=2 | '''ЭСТӘРЛЕТАМАК РАЙОНЫ'''||colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МИНИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МАКСИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕГИОН МАКСИМУМЫ''' |--- class='standard' style='text-align: center;' | '''{{PAGENAME}}''' || 590 мм || ЯҢА МУРАПТАЛ || 406 мм || АРХАНГЕЛЬСКОЕ || 790 мм || АША (ЧЕЛӘБИ) || 900 мм |} ''* - интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.'' === Этнохисап === * [[2002 ел]]гы ревизия буенча: [[башкортлар]] - 99%; === Искәрмә === {{reflist}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[Төркем:Башкортстан]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ba:Айыусы]] [[kk:Аюч]] [[ru:Аючево]] 0 25594 569059 2012-06-12T15:55:05Z Derslek 632 Derslek [[Новая Отрадовка]] сәхифәсен [[Яңа Отрадовка]] итеп үзгәртте һәм юнәлтүне калдырмады __NOTOC__ {{Portal:Bashkortstan/Navigator}} {{ru-avil-cyrillic |tablo tituly = [[:Category:Башкортстан|Башкортстан]]. [[:Category:Эстәрлетамак районы|Эстәрлетамак муниципаль районы]] |image/carta = {{WikiCarta Bashkiria Small Cyrillic|w=250|x1=55.897|y1=53.594}} |beysesleg il = [[Русия|Русия Федерациясе]] |federal subject = [[Башкортстан]] Республикасы |municipal rayon = Эстәрлетамак муниципаль районы |selsovet = Отрадовка |nieth/revisia datasy = 1870 |official toponim = деревня Новая Отрадовка (Федераль классификатор буенча) |demographia = 1213 (2009) |utc zona = Екатеринбург YEKT/YEKST (UTC+5/+6); MSK+2 |pochta indexy = 453140 |automobil cody = 02, 102 |federal cod OKATO = 80 249 856 001 |biegleg = |coordinatlar-link = [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?params=53.594_N_55.897_E_ 53.594N 55.897E Картографик серверга -->] |telephon cody = |internet resoursy = }} === [[География]] === [[Уфа]]дан 131 километр алыс <ref>алыс - ерак</ref>. Административ территориаль телү <ref>телү - бүлү</ref> буенча Эстәрлетамак муниципаль районына керә. {{Bashkiria-drop-down-map-cyrillic|x=55.897|y=53.594}} === Демография === {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | С Т А Т И С Т И К А & Т Р Е Н Д {{ref-bashkiria-municipal-statistica}} |--- class= 'standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | ҖЕНЕС БУЕНЧА ТЕЛҮ (2002Е) ||colspan=2 | ЕЛ БУЕНЧА ПОПУЛЯЦИЯ || colspan=2 | 7 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(2009-2002) || colspan=2 | 1 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(ГРАДИЕНТ) |--- class='shadow' style='text-align: center;' | '''ИР ПРОЦЕНТЫ''' || '''ХАТЫН ПРОЦЕНТЫ''' ||'''2002''' || '''2009''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | 48.6% [[Файл:Crystal Clear kdm user male.png|link=|14px]] || 51.4% [[Файл:Crystal_Clear_kdm_user_female.png|link=|16px]] || 916 || 1213 || 297 [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 32.4% [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 42 [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 4.63% [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] |} === [[Климат]] === [[Климат]] континенталь: '''-15&nbsp;°C''' (25 декабрь - 5 февраль); '''+ 18&nbsp;°C''' (25 июнь - 5 август). Туллы еллык төшеме 602 мм*. {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | ЕЛЛЫК ТӨШЕМЕ {{ref-bashkiria-meteo}} |--- class= 'shadow' style='text-align: center;' | colspan=2 | '''ЭСТӘРЛЕТАМАК РАЙОНЫ'''||colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МИНИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МАКСИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕГИОН МАКСИМУМЫ''' |--- class='standard' style='text-align: center;' | '''{{PAGENAME}}''' || 602 мм || ЯҢА МУРАПТАЛ || 406 мм || АРХАНГЕЛЬСКОЕ || 790 мм || АША (ЧЕЛӘБИ) || 900 мм |} ''* - интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.'' === Этнохисап === * [[2002 ел]]гы ревизия буенча: [[руслар]] - 44%; === Искәрмә === {{reflist}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[Төркем:Башкортстан]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ba:Яңы Отрада (Стәрлетамаҡ районы)]] [[kk:Жаңа Отрадовка]] [[ru:Новая Отрадовка]] 0 25606 569057 2012-06-12T15:46:05Z Derslek 632 Derslek [[Бегеняш]] сәхифәсен [[Бигәнәш]] итеп үзгәртте һәм юнәлтүне калдырмады __NOTOC__ {{Portal:Bashkortstan/Navigator}} {{ru-avil-cyrillic |tablo tituly = [[:Category:Башкортстан|Башкортстан]]. [[:Category:Эстәрлетамак районы|Эстәрлетамак муниципаль районы]] |image/carta = {{WikiCarta Bashkiria Small Cyrillic|w=250|x1=55.571|y1=53.804}} |beysesleg il = [[Русия|Русия Федерациясе]] |federal subject = [[Башкортстан]] Республикасы |municipal rayon = Эстәрлетамак муниципаль районы |selsovet = Первомайское |nieth/revisia datasy = 1795 |official toponim = деревня Бегеняш (Федераль классификатор буенча) |demographia = 352 (2009) |utc zona = Екатеринбург YEKT/YEKST (UTC+5/+6); MSK+2 |pochta indexy = 453164 |automobil cody = 02, 102 |federal cod OKATO = 80 249 864 002 |biegleg = |coordinatlar-link = [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?params=53.804_N_55.571_E_ 53.804N 55.571E Картографик серверга -->] |telephon cody = |internet resoursy = }} === [[География]] === [[Уфа]]дан 115 километр алыс <ref>алыс - ерак</ref>. Административ территориаль телү <ref>телү - бүлү</ref> буенча Эстәрлетамак муниципаль районына керә. {{Bashkiria-drop-down-map-cyrillic|x=55.571|y=53.804}} === Демография === {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | С Т А Т И С Т И К А & Т Р Е Н Д {{ref-bashkiria-municipal-statistica}} |--- class= 'standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | ҖЕНЕС БУЕНЧА ТЕЛҮ (2002Е) ||colspan=2 | ЕЛ БУЕНЧА ПОПУЛЯЦИЯ || colspan=2 | 7 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(2009-2002) || colspan=2 | 1 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(ГРАДИЕНТ) |--- class='shadow' style='text-align: center;' | '''ИР ПРОЦЕНТЫ''' || '''ХАТЫН ПРОЦЕНТЫ''' ||'''2002''' || '''2009''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | 46.7% [[Файл:Crystal Clear kdm user male.png|link=|14px]] || 53.3% [[Файл:Crystal_Clear_kdm_user_female.png|link=|16px]] || 334 || 352 || 18 [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 5.4% [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 3 [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 0.77% [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] |} === [[Климат]] === [[Климат]] континенталь: '''-15&nbsp;°C''' (25 декабрь - 5 февраль); '''+ 18&nbsp;°C''' (25 июнь - 5 август). Туллы еллык төшеме 590 мм*. {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | ЕЛЛЫК ТӨШЕМЕ {{ref-bashkiria-meteo}} |--- class= 'shadow' style='text-align: center;' | colspan=2 | '''ЭСТӘРЛЕТАМАК РАЙОНЫ'''||colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МИНИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МАКСИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕГИОН МАКСИМУМЫ''' |--- class='standard' style='text-align: center;' | '''{{PAGENAME}}''' || 590 мм || ЯҢА МУРАПТАЛ || 406 мм || АРХАНГЕЛЬСКОЕ || 790 мм || АША (ЧЕЛӘБИ) || 900 мм |} ''* - интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.'' === Этнохисап === * [[2002 ел]]гы ревизия буенча: [[татарлар]] - 49%; [[башкортлар]] - 30%; === Искәрмә === {{reflist}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[Төркем:Башкортстан]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ba:Бәгәнәш]] [[kk:Бегеняш]] [[ru:Бегеняш]] 0 25632 569060 2012-06-12T15:56:04Z Derslek 632 Derslek [[Кучербай]] сәхифәсен [[Күчәрбай (Стәрлетамак районы)]] итеп үзгәртте һәм юнәлтүне калдырмады __NOTOC__ {{Portal:Bashkortstan/Navigator}} {{ru-avil-cyrillic |tablo tituly = [[:Category:Башкортстан|Башкортстан]]. [[:Category:Эстәрлетамак районы|Эстәрлетамак муниципаль районы]] |image/carta = {{WikiCarta Bashkiria Small Cyrillic|w=250|x1=55.672|y1=53.681}} |beysesleg il = [[Русия|Русия Федерациясе]] |federal subject = [[Башкортстан]] Республикасы |municipal rayon = Эстәрлетамак муниципаль районы |selsovet = Рязановка |nieth/revisia datasy = 1795 |official toponim = деревня Кучербаево (Федераль классификатор буенча) |demographia = 341 (2009) |utc zona = Екатеринбург YEKT/YEKST (UTC+5/+6); MSK+2 |pochta indexy = 453162 |automobil cody = 02, 102 |federal cod OKATO = 80 249 880 003 |biegleg = |coordinatlar-link = [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?params=53.681_N_55.672_E_ 53.681N 55.672E Картографик серверга -->] |telephon cody = |internet resoursy = }} === [[География]] === [[Уфа]]дан 125 километр алыс <ref>алыс - ерак</ref>. Административ территориаль телү <ref>телү - бүлү</ref> буенча Эстәрлетамак муниципаль районына керә. {{Bashkiria-drop-down-map-cyrillic|x=55.672|y=53.681}} === Демография === {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | С Т А Т И С Т И К А & Т Р Е Н Д {{ref-bashkiria-municipal-statistica}} |--- class= 'standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | ҖЕНЕС БУЕНЧА ТЕЛҮ (2002Е) ||colspan=2 | ЕЛ БУЕНЧА ПОПУЛЯЦИЯ || colspan=2 | 7 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(2009-2002) || colspan=2 | 1 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(ГРАДИЕНТ) |--- class='shadow' style='text-align: center;' | '''ИР ПРОЦЕНТЫ''' || '''ХАТЫН ПРОЦЕНТЫ''' ||'''2002''' || '''2009''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | 48.2% [[Файл:Crystal Clear kdm user male.png|link=|14px]] || 51.8% [[Файл:Crystal_Clear_kdm_user_female.png|link=|16px]] || 278 || 341 || 63 [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 22.7% [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 9 [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] || 3.24% [[Файл:Fairytale up blue.png|link=|12px]] |} === [[Климат]] === [[Климат]] континенталь: '''-15&nbsp;°C''' (25 декабрь - 5 февраль); '''+ 18&nbsp;°C''' (25 июнь - 5 август). Туллы еллык төшеме 592 мм*. {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | ЕЛЛЫК ТӨШЕМЕ {{ref-bashkiria-meteo}} |--- class= 'shadow' style='text-align: center;' | colspan=2 | '''ЭСТӘРЛЕТАМАК РАЙОНЫ'''||colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МИНИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МАКСИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕГИОН МАКСИМУМЫ''' |--- class='standard' style='text-align: center;' | '''{{PAGENAME}}''' || 592 мм || ЯҢА МУРАПТАЛ || 406 мм || АРХАНГЕЛЬСКОЕ || 790 мм || АША (ЧЕЛӘБИ) || 900 мм |} ''* - интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.'' === Этнохисап === * [[2002 ел]]гы ревизия буенча: [[башкортлар]] - 93%; === Искәрмә === {{reflist}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[Төркем:Башкортстан]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ba:Күсәрбай]] [[kk:Кучерба]] [[ru:Кучербаево]] 0 25638 569030 2012-06-12T12:27:16Z 178.205.3.134 __NOTOC__ {{Portal:Bashkortstan/Navigator}} {{ru-avil-cyrillic |tablo tituly = [[:Category:Башкортстан|Башкортстан]]. [[:Category:Эстәрлетамак районы|Эстәрлетамак муниципаль районы]] |image/carta = {{WikiCarta Bashkiria Small Cyrillic|w=250|x1=55.536|y1=53.421}} |beysesleg il = [[Русия|Русия Федерациясе]] |federal subject = [[Башкортстан]] Республикасы |municipal rayon = Эстәрлетамак муниципаль районы |selsovet = Тюрюшле |nieth/revisia datasy = |official toponim = деревня Золотоношка (Федераль классификатор буенча) |demographia = 617 (2009) |utc zona = Екатеринбург YEKT/YEKST (UTC+5/+6); MSK+2 |pochta indexy = 453143 |automobil cody = 02, 102 |federal cod OKATO = 80 249 888 005 |biegleg = |coordinatlar-link = [http://toolserver.org/~geohack/geohack.php?params=53.421_N_55.536_E_ 53.421N 55.536E Картографик серверга -->] |telephon cody = |internet resoursy = }} === [[География]] === '''Золотоношка''', татарча ''Кушкүл'' — [[Уфа]]дан 156 километр алыс <ref>алыс - ерак</ref>. Административ территориаль телү <ref>телү - бүлү</ref> буенча Эстәрлетамак муниципаль районына керә. {{Bashkiria-drop-down-map-cyrillic|x=55.536|y=53.421}} === Демография === {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | С Т А Т И С Т И К А & Т Р Е Н Д {{ref-bashkiria-municipal-statistica}} |--- class= 'standard' style='text-align: center;' | colspan=2 | ҖЕНЕС БУЕНЧА ТЕЛҮ (2002Е) ||colspan=2 | ЕЛ БУЕНЧА ПОПУЛЯЦИЯ || colspan=2 | 7 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(2009-2002) || colspan=2 | 1 ЕЛЛЫК ҮЗГӘРҮ(ГРАДИЕНТ) |--- class='shadow' style='text-align: center;' | '''ИР ПРОЦЕНТЫ''' || '''ХАТЫН ПРОЦЕНТЫ''' ||'''2002''' || '''2009''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' || '''АБСОЛЮТ''' || '''ПРОЦЕНТ''' |--- class = 'standard' style='text-align: center;' | 50.1% [[Файл:Crystal Clear kdm user male.png|link=|14px]] || 49.9% [[Файл:Crystal_Clear_kdm_user_female.png|link=|16px]] || 623 || 617 || -6 [[Файл:Fairytale down red.png|link=|12px]] || -1.0% [[Файл:Fairytale down red.png|link=|12px]] || -1 [[Файл:Fairytale down red.png|link=|12px]] || -0.14% [[Файл:Fairytale down red.png|link=|12px]] |} === [[Климат]] === [[Климат]] континенталь: '''-15&nbsp;°C''' (25 декабрь - 5 февраль); '''+ 18&nbsp;°C''' (25 июнь - 5 август). Туллы еллык төшеме 566 мм*. {| class= 'standard' style='text-align: left;' width=100% | colspan=8 | ЕЛЛЫК ТӨШЕМЕ {{ref-bashkiria-meteo}} |--- class= 'shadow' style='text-align: center;' | colspan=2 | '''ЭСТӘРЛЕТАМАК РАЙОНЫ'''||colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МИНИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕСПУБЛИКА МАКСИМУМЫ''' || colspan=2 | '''РЕГИОН МАКСИМУМЫ''' |--- class='standard' style='text-align: center;' | '''{{PAGENAME}}''' || 566 мм || ЯҢА МУРАПТАЛ || 406 мм || АРХАНГЕЛЬСКОЕ || 790 мм || АША (ЧЕЛӘБИ) || 900 мм |} ''* - интерполяция Шеппард инверс дистанция дигән метод буенча.'' === Этнохисап === * [[2002 ел]]гы ревизия буенча: [[руслар]] - 35%; [[украиннар]] - 57%; === Искәрмә === {{reflist}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[Төркем:Башкортстан]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ba:Золотоношка]] [[kk:Золотоношка]] [[ru:Золотоношка]] a0y73r10g5s51q4h4ado1a8awkwypsf 0 25720 569111 2012-06-12T18:34:30Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[ca:Llengües japòniques]] {{тел |исем= Япон-рюкю телләре |үзисем= гаилә |гаиләтөсе=LimeGreen |илләр=[[Япония]] |регион= |сөйләшүче= 125 млн. |дәрәҗә=– |гаилә=[[Алтай телләре]] (гипотеза) |рәсми= |идарә= |iso1= |iso2= |iso3= |sil= }} '''Япон-рюкю (япон) телләре''' — [[Япон архипелагы]]нда һәм [[Рюкю]] утрауларында таралган телләр гаиләсе. Башка телләр гаиләсе белән генетик бәйләнешләре билгеле түгел. Хәзерге вакытта төп гипотеза булып япон телләренең [[Алтай телләре]]нә керүе санала. Гаиләгә керүче телләр: * [[япон теле]] (日本語) * [[рюкю телләре]] (琉球語) ** [[амами-окинава теле]] ** [[сакисим теле]] — [[Сакисима]] утраулары ** [[йонагун теле]] — [[Йонагуни]] утравы [[Төркем:Авразия телләре]] [[Төркем:Япон-рюкю телләре| ]] [[bat-smg:Japuonu kalbas]] [[bg:Японски езици]] [[br:Yezhoù japanek]] [[ca:Llengües japòniques]] [[cs:Japonsko-rjúkjúské jazyky]] [[de:Japanisch-Ryūkyū]] [[en:Japonic languages]] [[es:Lenguas japónicas]] [[fi:Japanilaiset kielet]] [[fr:Langues japoniques]] [[ga:Teangacha Seapónacha]] [[gl:Linguas xapónicas]] [[hr:Japanski jezici]] [[it:Lingue nipponiche]] [[ja:日本語族]] [[ko:일본어족]] [[lt:Japonų kalbos]] [[mk:Јапонски јазици]] [[ms:Bahasa-bahasa Japonik]] [[nl:Japanse talen]] [[nn:Japansk-ryukyu-språk]] [[no:Japoniske språk]] [[oc:Lengas japonicas]] [[pt:Línguas japônicas]] [[ro:Limbi japonice]] [[ru:Японо-рюкюские языки]] [[th:ตระกูลภาษาญี่ปุ่น]] [[uk:Японсько-рюкюські мови]] [[ur:جاپانائی زبانیں]] [[vi:Hệ ngôn ngữ Nhật Bản]] [[zh:日本－琉球语族]] ob1amctfqcw4iixkkygfwtwwn0c0503 14 26393 569077 2012-06-12T16:32:48Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[gv:Ronney:Ruggyryn 'sy vlein 1906]] {{Commonscat|1906 births}} [[Төркем:Туу еллары буенча шәхесләр]] [[an:Categoría:1906 (naixencias)]] [[ar:تصنيف:مواليد 1906]] [[arz:تصنيف:مواليد 1906]] [[az:Kateqoriya:1906-cı ildə doğulanlar]] [[bar:Kategorie:Geboren 1906]] [[be:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1906 годзе]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1906 годзе]] [[bg:Категория:Родени през 1906 година]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:১৯০৬-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ১৯০৬-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 1906]] [[bs:Kategorija:Rođeni 1906.]] [[crh:Kategoriya:1906 senesinde doğğanlar]] [[cs:Kategorie:Narození 1906]] [[cy:Categori:Genedigaethau 1906]] [[da:Kategori:Født i 1906]] [[de:Kategorie:Geboren 1906]] [[dsb:Kategorija:Roź. 1906]] [[el:Κατηγορία:Γεννήσεις το 1906]] [[en:Category:1906 births]] [[eo:Kategorio:Naskiĝintoj en 1906]] [[es:Categoría:Nacidos en 1906]] [[et:Kategooria:Sündinud 1906]] [[eu:Kategoria:1906ko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۱۹۰۶ (میلادی)]] [[fi:Luokka:Vuonna 1906 syntyneet]] [[fr:Catégorie:Naissance en 1906]] [[ga:Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[gan:Category:1906年出世]] [[gv:Ronney:Ruggyryn 'sy vlein 1906]] [[hif:Category:1906 janam]] [[hsb:Kategorija:Rodź. 1906]] [[hu:Kategória:1906-ban született személyek]] [[hy:Կատեգորիա:1906 ծնունդներ]] [[id:Kategori:Kelahiran 1906]] [[is:Flokkur:Fólk fætt árið 1906]] [[it:Categoria:Nati nel 1906]] [[ja:Category:1906年生]] [[jv:Kategori:Lair 1906]] [[ka:კატეგორია:დაბადებული 1906]] [[kk:Санат:1906 жылы туғандар]] [[ko:분류:1906년 태어남]] [[la:Categoria:Nati 1906]] [[lb:Kategorie:Gebuer 1906]] [[lv:Kategorija:1906. gadā dzimušie]] [[mk:Категорија:Родени во 1906 година]] [[ml:വർഗ്ഗം:1906-ൽ ജനിച്ചവർ]] [[mn:Ангилал:1906 онд төрөгсөд]] [[mr:वर्ग:इ.स. १९०६ मधील जन्म]] [[ms:Kategori:Kelahiran 1906]] [[mt:Kategorija:Twieldu fl-1906]] [[nah:Neneuhcāyōtl:Ōtlācatqueh xiuhpan 1906]] [[new:पुचः:१९०६य् बुगु]] [[nn:Kategori:Fødde i 1906]] [[no:Kategori:Fødsler i 1906]] [[nov:Category:Homes kel naskad ye 1906]] [[oc:Categoria:Naissença en 1906]] [[pdc:Abdeeling:Gebore 1906]] [[pl:Kategoria:Urodzeni w 1906]] [[pt:Categoria:Nascidos em 1906]] [[qu:Katiguriya:Paqarisqa 1906]] [[ro:Categorie:Nașteri în 1906]] [[ru:Категория:Родившиеся в 1906 году]] [[sah:Категория:1906 сыллаахха төрөөбүттэр]] [[se:Kategoriija:Riegádeamit 1906]] [[sh:Kategorija:Rođeni 1906.]] [[simple:Category:1906 births]] [[sk:Kategória:Narodenia v 1906]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 1906]] [[sq:Kategoria:Lindje 1906]] [[sr:Категорија:Рођени 1906.]] [[sv:Kategori:Födda 1906]] [[sw:Jamii:Waliozaliwa 1906]] [[szl:Kategoria:Rodzyńi we 1906]] [[ta:பகுப்பு:1906 பிறப்புகள்]] [[te:వర్గం:1906 జననాలు]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2449]] [[tl:Kategorya:Ipinanganak noong 1906]] [[tr:Kategori:1906 doğumlular]] [[uk:Категорія:Народились 1906]] [[vi:Thể loại:Sinh 1906]] [[war:Kaarangay:Mga natawo han 1906]] [[yo:Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́ìbí ní 1906]] [[zh:Category:1906年出生]] [[zh-yue:Category:1906年出世]] q4uguhprtfjdzbggwc7vqnsibb06xj9 0 26946 569050 2012-06-12T14:31:26Z Mirzoulug'bek 9051 /* Чыганаклар */ '''Ваҗиб''' — [[Ислам]] дине төшенчәсе, үтәлергә тиешле [[дин]]и эш. Ислам буенча бәндәләрнең гамәлләре сигез төрле була: [[фарыз]], '''ваҗиб''', [[сөннәт]], [[мөстәхәб]], [[мөбах]], [[хәрам]], [[мәкруһ]], [[мөстәкрәһ]]. Иң беренче чиратта [[фарыз]], моның соңында ваҗиб, аннан соң [[сөннәт]]ләр килә һ.б. Ваҗиб — эшләнүе мәҗбүри, шиксез үтәлергә тиешле, эшләнми калмаска тиешле эш, бурыч. Ваҗиб мәҗбүри үтәлергә тиеш, аны кылган [[Кеше|кеше]] [[савап]]лы булыр, кылмаганы [[гөнаһ]]лы булыр. Ваҗибларга ышанмаган кеше зур гөнаһлы булыр, дип санала. Ваҗиб гамәлләрнең кайберләре: [[Витр намазы]]н уку, [[Гает намазы|Гает намазларын]] уку, [[фитр сәдакасы]]н бирү, [[Корбан чалу|корбан чалу]] һ.б. == Ваҗиб сүзе әдәби әсәрләрдә == [[Мәҗит Гафури]] язган «Диңгез буенда» [[Шигырь|шигыреннән]] өзек: <blockquote> ''«Таш күңелләр йомшап, яңгыр булып<br /> Ява торган вакыт — бу зур эш;<br /> Ярдәм кулын сузу ушбу көндә<br /> Ваҗиб кына түгел, фарыз эш...»'' </blockquote> [[Габдулла Тукай]]дан өзек: <blockquote> ''«Сезгә ваҗибдыр миңа ярдәм кылу»'' </blockquote> == Чыганаклар == * [http://garap-farsy.narod.ru/va.htm Гарәпчә-татарча-русча сүзлек] * [http://shigriyat.ru/authors/gafuri/478 Шигърият.ru] * [http://www.islam-portal.ru/imam/86/874/ Нәрсә ул фарыз? ] {{Rq|stub}} [[Төркем:Ислам төшенчәләре]] [[tr:Vacip]] [[uz:Vojib]] 9t8kse5nn0vvbzsbhdgsdhbtz8lxyhq 569089 2012-06-12T17:08:40Z Frhdkazan 3171 '''Ваҗиб''' — [[Ислам]] дине [[төшенчә]]се, үтәлергә тиешле [[дин]]и эш. Ислам буенча [[бәндә]]ләрнең [[гамәл]]ләре сигез [[төр]]ле була: [[фарыз]], '''ваҗиб''', [[сөннәт]], [[мөстәхәб]], [[мөбах]], [[хәрам]], [[мәкруһ]], [[мөстәкрәһ]]. Иң беренче чиратта [[фарыз]], моның соңында ваҗиб, аннан соң [[сөннәт]]ләр килә һ.б. Ваҗиб — эшләнүе мәҗбүри, шиксез үтәлергә тиешле, эшләнми калмаска тиешле эш, бурыч. Ваҗиб мәҗбүри үтәлергә тиеш, аны кылган [[Кеше|кеше]] [[савап]]лы булыр, кылмаганы [[гөнаһ]]лы булыр. Ваҗибларга ышанмаган кеше зур гөнаһлы булыр, дип санала. Ваҗиб гамәлләрнең кайберләре: [[Витр намазы]]н уку, [[Гает намазы|Гает намазларын]] уку, [[фитр сәдакасы]]н бирү, [[Корбан чалу|корбан чалу]] һ.б. == Ваҗиб сүзе әдәби әсәрләрдә == [[Мәҗит Гафури]] язган «Диңгез буенда» [[Шигырь|шигыреннән]] өзек: <blockquote> ''«Таш күңелләр йомшап, яңгыр булып<br /> Ява торган вакыт — бу зур эш;<br /> Ярдәм кулын сузу ушбу көндә<br /> Ваҗиб кына түгел, фарыз эш...»'' </blockquote> [[Габдулла Тукай]]дан өзек: <blockquote> ''«Сезгә ваҗибдыр миңа ярдәм кылу»'' </blockquote> == Чыганаклар == * [http://garap-farsy.narod.ru/va.htm Гарәпчә-татарча-русча сүзлек] * [http://shigriyat.ru/authors/gafuri/478 Шигърият.ru] * [http://www.islam-portal.ru/imam/86/874/ Нәрсә ул фарыз? ] {{Rq|stub}} [[Төркем:Ислам төшенчәләре]] [[tr:Vacip]] [[uz:Vojib]] trvsrb2zdmdn25mkdosa26gs8dcmfc2 569090 2012-06-12T17:09:36Z Frhdkazan 3171 '''Ваҗиб''' — [[Ислам]] дине [[төшенчә]]се, үтәлергә тиешле [[дин]]и эш. Ислам буенча [[бәндә]]ләрнең [[гамәл]]ләре сигез [[төр]]ле була: [[фарыз]], '''ваҗиб''', [[сөннәт]], [[мөстәхәб]], [[мөбах]], [[хәрам]], [[мәкруһ]], [[мөстәкрәһ]]. Иң беренче чиратта ''фарыз'', моның соңында ''ваҗиб'', аннан соң ''сөннәтләр'' килә һ.б. Ваҗиб — эшләнүе мәҗбүри, шиксез үтәлергә тиешле, эшләнми калмаска тиешле эш, бурыч. Ваҗиб мәҗбүри үтәлергә тиеш, аны кылган [[Кеше|кеше]] [[савап]]лы булыр, кылмаганы [[гөнаһ]]лы булыр. Ваҗибларга ышанмаган кеше зур гөнаһлы булыр, дип санала. Ваҗиб гамәлләрнең кайберләре: [[Витр намазы]]н уку, [[Гает намазы|Гает намазларын]] уку, [[фитр сәдакасы]]н бирү, [[Корбан чалу|корбан чалу]] һ.б. == Ваҗиб сүзе әдәби әсәрләрдә == [[Мәҗит Гафури]] язган «Диңгез буенда» [[Шигырь|шигыреннән]] өзек: <blockquote> ''«Таш күңелләр йомшап, яңгыр булып<br /> Ява торган вакыт — бу зур эш;<br /> Ярдәм кулын сузу ушбу көндә<br /> Ваҗиб кына түгел, фарыз эш...»'' </blockquote> [[Габдулла Тукай]]дан өзек: <blockquote> ''«Сезгә ваҗибдыр миңа ярдәм кылу»'' </blockquote> == Чыганаклар == * [http://garap-farsy.narod.ru/va.htm Гарәпчә-татарча-русча сүзлек] * [http://shigriyat.ru/authors/gafuri/478 Шигърият.ru] * [http://www.islam-portal.ru/imam/86/874/ Нәрсә ул фарыз? ] {{Rq|stub}} [[Төркем:Ислам төшенчәләре]] [[tr:Vacip]] [[uz:Vojib]] qxw127yagepv90itn51rbfou7ch45hi 0 27164 569054 2012-06-12T15:09:55Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[az:İran körfəzi]] [[Файл:Farsi qultigi.PNG|thumb|300px|Фарсы култыгы харитасы]] '''Фарсы култыгы''' ({{lang-ar|الخلیج الفارسی }} әль-Хали́дҗ фарси, {{lang-fa|خلیج پارس}} Хали́дҗ-е Парс) — [[Иран]] һәм [[Гарәп ярымутравы]] арасындагы [[култык]]. Фарсы култыгының ярында [[Оман]], [[Берләшкән Гарәп Әмирлекләре]], [[Согуд Гарәбстаны]], [[Катар]], [[Бәхрәйн]], [[Күвәйт]], [[Гыйрак]] һәм [[Иран]] дәүләтләре урнашканнар. Фарсы култыгына [[Тигр (елга)|Тигр]] һәм [[Евфрат]] елгалары коя. Култыкның мәйданы — 251000 км², озынлыгы — 989 км, киңлеге — 56 км, уртача тирәнлеге — 50 м, иң зур тирәнлеге — 90 м. [[Төркем:Азия култыклары]] [[af:Persiese Golf]] [[ang:Persisc Sǣ]] [[ar:الخليج العربي]] [[arc:ܒܪܩܩܐ ܦܪܣܝܐ]] [[arz:الخليج الفارسى (الخليج العربى)]] [[az:İran körfəzi]] [[bcl:Golpo Persiko]] [[be:Персідскі заліў]] [[be-x-old:Пэрсыдзкая затока]] [[bg:Персийски залив]] [[bn:পারস্য উপসাগর]] [[br:Pleg-mor Persia]] [[bs:Perzijski zaliv]] [[ca:Golf Pèrsic]] [[ckb:کەنداوی فارس]] [[cs:Perský záliv]] [[cv:Перс кӳлмекĕ]] [[cy:Gwlff Persia]] [[da:Persiske Bugt]] [[de:Persischer Golf]] [[diq:Xelicê Farsi]] [[dsb:Persiski zalew]] [[el:Περσικός Κόλπος]] [[en:Persian Gulf]] [[eo:Persa Golfo]] [[es:Golfo Pérsico]] [[et:Pärsia laht]] [[eu:Persiar golkoa]] [[fa:خلیج فارس]] [[fi:Persianlahti]] [[fr:Golfe Persique]] [[fy:Perzyske Golf]] [[gl:Golfo Pérsico]] [[he:המפרץ הפרסי]] [[hi:फ़ारस की खाड़ी]] [[hr:Perzijski zaljev]] [[hsb:Persiski zaliw]] [[hu:Perzsa-öböl]] [[hy:Պարսից ծոց]] [[id:Teluk Persia]] [[io:Persiana gulfo]] [[is:Persaflói]] [[it:Golfo Persico]] [[ja:ペルシア湾]] [[jv:Teluk Persia]] [[ka:სპარსეთის ყურე]] [[kk:Парсы шығанағы]] [[ko:페르시아 만]] [[ku:Kendava Farsê]] [[lb:Persesche Golf]] [[lt:Persijos įlanka]] [[lv:Persijas līcis]] [[mk:Персиски Залив]] [[ml:പേർഷ്യൻ ഗൾഫ്]] [[mn:Персийн булан]] [[mr:इराणचे आखात]] [[ms:Teluk Parsi]] [[mzn:فارس دریامونا]] [[nl:Perzische Golf]] [[nn:Persiabukta]] [[no:Persiabukten]] [[oc:Golf Persic]] [[os:Персы бакæлæн]] [[pl:Zatoka Perska]] [[pnb:خلیج فارس]] [[ps:د فارس خليج]] [[pt:Golfo Pérsico]] [[ro:Golful Persic]] [[ru:Персидский залив]] [[scn:Gulfu Pèrsicu]] [[sh:Perzijski zaljev]] [[simple:Persian Gulf]] [[sk:Perzský záliv]] [[sl:Perzijski zaliv]] [[so:Gacanka Faarsiga]] [[sq:Gjiri Persik]] [[sr:Персијски залив]] [[su:Teluk Pérsia]] [[sv:Persiska viken]] [[sw:Ghuba ya Uajemi]] [[ta:பாரசீக வளைகுடா]] [[tg:Халиҷи Форс]] [[th:อ่าวเปอร์เซีย]] [[tr:Basra Körfezi]] [[uk:Перська затока]] [[ur:خلیج فارس]] [[uz:Iran koʻrfazi]] [[vi:Vịnh Ba Tư]] [[war:Golpo Persia]] [[yi:פערסישער איינגאס]] [[yo:Gulf Pẹ́rsíà]] [[zh:波斯湾]] [[zh-min-nan:Pho-su-oan]] 7e73imx11muom57a79w0xjqr3jd8uwz 100 27245 569130 2012-06-12T19:03:22Z ClaymoreBot 2757 яңарту * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Сания Гыйффәт|Рашат Якупов|2012-06-12T11:32:44Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Заһирә Гомәрова|Рашат Якупов|2012-06-07T17:32:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мидхәт Әхмәтов|Derslek|2012-05-25T17:38:16Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мидхәт Әбделмәнов|Derslek|2012-05-25T15:47:16Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Габделрәүф Ниязбаев|Derslek|2012-05-19T13:57:08Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Рәфис Корбан|Рашат Якупов|2012-05-18T20:02:26Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Каләмгә хитаб|Рашат Якупов|2012-05-15T06:56:41Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Уйгур әдәбияты|ГөлНаз|2012-05-10T13:41:32Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Фәрит Аги|Derslek|2012-05-06T13:23:06Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Халыкара балалар китабы көне|85.233.76.3|2012-04-30T16:22:07Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Максуд Сөндекле|Derslek|2012-04-20T11:01:50Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Məƶit Ƣafuri|46.249.56.24|2012-05-17T15:52:36Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Габделгазиз Монасыйпов|46.42.168.167|2012-04-07T11:09:32Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мөкәрәмә Садыйкова|176.52.106.205|2012-04-02T11:31:11Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Шрек (персонаж)|Илнур Габидуллин|2012-03-25T07:25:03Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Халисә Мөдәррисова|Рашат Якупов|2012-03-18T09:43:31Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Хәлисә Ширмән|Рашат Якупов|2012-03-18T09:16:30Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Имай Насыйри|Derslek|2012-03-15T18:28:43Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Мин - риваять (фильм)|Ilnurefende|2012-03-08T16:07:05Z}} * {{User:ClaymoreBot/Новая статья|Ярослав Һашек|Derslek|2012-03-08T13:23:41Z}} dmise149d5gfn7p21z1puwbjtvak7la 14 27588 569076 2012-06-12T16:26:55Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[gv:Ronney:Baaseyn 'sy vlein 1992]] {{deathyr|199|2}} {{Commonscat|1992 deaths}} Төркем:Үлем еллары буенча шәхесләр [[an:Categoría:1992 (muertes)]] [[ar:تصنيف:وفيات 1992]] [[arz:تصنيف:وفيات 1992]] [[az:Kateqoriya:1992-ci ildə vəfat edənlər]] [[bar:Kategorie:Gestorben 1992]] [[be:Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 1992 годзе]] [[bg:Категория:Починали през 1992 година]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:১৯৯২-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ১৯৯২-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 1992]] [[bs:Kategorija:Umrli 1992.]] [[crh:Kategoriya:1992 senesinde ölgenler]] [[cs:Kategorie:Úmrtí 1992]] [[cy:Categori:Marwolaethau 1992]] [[da:Kategori:Døde i 1992]] [[de:Kategorie:Gestorben 1992]] [[dsb:Kategorija:Wum. 1992]] [[el:Κατηγορία:Θάνατοι το 1992]] [[en:Category:1992 deaths]] [[eo:Kategorio:Mortintoj en 1992]] [[es:Categoría:Fallecidos en 1992]] [[et:Kategooria:Surnud 1992]] [[eu:Kategoria:1992ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۱۹۹۲ (میلادی)]] [[fi:Luokka:Vuonna 1992 kuolleet]] [[fr:Catégorie:Décès en 1992]] [[ga:Catagóir:Básanna i 1992]] [[gan:Category:1992年過世]] [[gv:Ronney:Baaseyn 'sy vlein 1992]] [[hif:Category:1992 maut]] [[hsb:Kategorija:Zemr. 1992]] [[hu:Kategória:1992-ben elhunyt személyek]] [[hy:Կատեգորիա:1992 մահեր]] [[id:Kategori:Kematian 1992]] [[is:Flokkur:Fólk dáið árið 1992]] [[it:Categoria:Morti nel 1992]] [[ja:Category:1992年没]] [[jv:Kategori:Pati 1992]] [[ka:კატეგორია:გარდაცვლილი 1992]] [[kk:Санат:1992 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:1992년 죽음]] [[krc:Категория:1992 джылда ёлгенле]] [[la:Categoria:Mortui 1992]] [[lb:Kategorie:Gestuerwen 1992]] [[lv:Kategorija:1992. gadā mirušie]] [[mk:Категорија:Починати во 1992 година]] [[ml:വർഗ്ഗം:1992-ൽ മരിച്ചവർ]] [[mr:वर्ग:इ.स. १९९२ मधील मृत्यू]] [[ms:Kategori:Kematian 1992]] [[new:पुचः:१९९२य् मदुगु]] [[nn:Kategori:Døde i 1992]] [[no:Kategori:Dødsfall i 1992]] [[nov:Category:Homes kel morid ye 1992]] [[oc:Categoria:Decès en 1992]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 1992]] [[pt:Categoria:Mortos em 1992]] [[qu:Katiguriya:Wañusqa 1992]] [[ro:Categorie:Decese în 1992]] [[ru:Категория:Умершие в 1992 году]] [[rue:Катеґорія:Вмерли 1992]] [[se:Kategoriija:Jápmimat 1992]] [[sh:Kategorija:Umrli 1992.]] [[simple:Category:1992 deaths]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 1992]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 1992]] [[sq:Kategoria:Vdekje 1992]] [[sr:Категорија:Умрли 1992.]] [[sv:Kategori:Avlidna 1992]] [[sw:Jamii:Waliofariki 1992]] [[szl:Kategoria:Umarći we 1992]] [[ta:பகுப்பு:1992 இறப்புகள்]] [[te:వర్గం:1992 మరణాలు]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2535]] [[tl:Kategorya:Namatay noong 1992]] [[tr:Kategori:1992 yılında ölenler]] [[uk:Категорія:Померли 1992]] [[vi:Thể loại:Mất 1992]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 1992]] [[yo:Ẹ̀ka:Àwọn ọjọ́aláìsí ní 1992]] [[zh:Category:1992年逝世]] [[zh-yue:Category:1992年死]] kt9t1aqu4w3961hn0uwex0h3qjy91mm 0 28201 569105 2012-06-12T18:13:00Z AvicBot 7145 r2.6.5) (робот өстәде: [[arz:على بن ابى طالب]] '''Гали ибне Әбү Талиб''' - [[Мөхәммәд]] галәйһиссәләмнең икетуган энесе, аның кызы - [[Фатыйма]]ның ире һәм якын [[сәхабә]]се. Исән чагында ук Мөхәммәд галәйһиссәләм тарафыннан [[җәннәт]] вәгъдә ителгән 10 сәхабәнең берсе була. Гали әтисенең исеме - [[Әбу Талиб]] Габде Мәнәф бин Габдел-Мотталиб бин Хишәм Габде Мәнәф. Әнисе - Фатыйма бинте Асад. Галигә "Әбү-с-сибтәйн" (ике онык әтисе), ягъни Мөхәммәд галәйһиссәләмнең оныклары - [[әл-Хәсән]] һәм [[әл-Хөсәен]]нең әтисе. Галинең [[куният]]е - Әбүл-Хәсән (Хәсән әтисе). Шулай ук Пәйгамбәр галәйһиссәләм аңа "Әбу Тураб" кушаматын бирә. Гали - ислам кабул итүче беренче бала. Мөхәммәд галәйһиссәләмнең пәйгамбәрлек чоры башланганда һәм аннан соң, ул аның өендә яшәгән. Галигә бу вакытта 8 яки 10 яшь була. Мөселманнар белән Мәдинәгә һиҗрәт кыла. Һ. 2 елда [[Бәдер сугышы]]нда байрак тотучы буларак катнаша. Ә бәрелеш алдыннан мөшрикләрнең лидерларының берсе Вәлид ибне Мугирә белән бергә-бер сугыша һәм аны җиңә. Әлеге сугышта күрсәткән батырлыклары өчен аңа "Аллаһ арысланы" кушаматын бирәләр. Мөхәммәд галәйһиссәләм аңа икегә бүленгән йөзле кылыч бүләк итә. Шулай ук Бәдердән соң аңа трофей буларак кылыч, калкан һәм бер дөя бирәләр. Әлеге сугыштан соң Гали Фатыймага - Мөхәммәд галәйһиссәләм кызына өйләнә. Әлеге никахтан 3 малай - Хәсән, Хөсәен һәм Мөхсин, һәм ике кыз - Зәйнәп һәм Өмм Көлсем туа. Һ. 3 елда [[Өхед сугышы]]нда Гали Мөхәммәд галәйһиссәләмне мөшрикләрдән саклый һәм яралана. Һ. 6 елда [[Хәйбәр сугышы]]нда Гали күп батырлык күрсәтә, һәм мөселманнар оазисны алуга ирешәләр. Мәккәне алганда (һ. 8) Гали мөселман гаскәренең байрак йөртүчесе була. Шәһәрне алганнан соң, Мөхәмәд гаәлйһиссәләм Гали белән Кәгъбәдәге потларны вата. Мәккәне алганнан соң, Хәвәзия, Сәкиф һәм башка кайбер кабиләләр мөселманнарга каршы берләшәләр. Һәлиткеч сугышта Гали җиңүгә өлешен кертә. Гали, Мөхәммәд галәйһиссәләм үлеменә кадәр, аның янында була, аның җеназа эшләре белән шөгыльләнә. Хәлифәт үсешенә зур өлеш кертә. Икенче хәлиф Гомәр, үзе ниндидер сәбәпле Мәдинәне калдырып киткән вакытларында, Галине үзе урынына калдырган. Гали ул вакытта Хәлифәтнең олы казые вазыйфасын үтәгән. Гомәр, үлеме алдыннан, хәлиф уынына алты кандидатны әйтә, алар арасында Гали дә була, ләкин Шурада Госман хәлиф булып сайлана. Госман хәлифәлеге чорында, Гали шулай ук казый вазыйфасында була. Госманга каршы фетнә күтәрелгәч, ул баш күтәрүчеләр белән сөйләшүләр алып барырга тели, уллары - Хәсән һәм Хөсенне хәлифне сакларга җибәрә. Госман үтерелүеннән соң, хәлифәттәге хәл кискенләшә. Дәүләтне җитәкләүне Галигә тәкъдим итәләр, һәм ул әлеге тәкъдимне кабул итәргә мәҗбүр була. Шулай итеп һ. 35 елда (656 ел) Гали дүртенче хәлиф була. [[Төркем:Сәхабәләр]] {{Link FA|hu}} {{Link FA|pl}} [[af:Ali]] [[an:Alí]] [[ang:Alī]] [[ar:علي بن أبي طالب]] [[arz:على بن ابى طالب]] [[az:Əli bin Əbu Talib]] [[be-x-old:Алі]] [[bg:Али ибн Абу Талиб]] [[bn:আলী ইবন আবী তালিব]] [[bs:Alija ibn Ebu-Talib]] [[ca:Alí ibn Abi-Tàlib]] [[ckb:عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] [[cs:Alí]] [[da:Ali]] [[de:ʿAlī ibn Abī Tālib]] [[diq:Hz. Eli]] [[dv:ޢަލީގެފާނު]] [[en:Ali]] [[eo:Ali ibn Abi Talib]] [[es:Ali Ibn Abi Talib]] [[et:‘Alī ibn Abī Ţālib]] [[eu:Ali ibn Abi Talib]] [[fa:علی بن ابی‌طالب]] [[fi:Ali ibn Abi Talib]] [[fr:Ali ibn Abi Talib]] [[fy:Aly ibn Abû Talyb]] [[gl:Ali ibn Abi Talib]] [[he:עלי בן אבי טאלב]] [[hi:अली इब्न अबू तालिब]] [[hr:Ali]] [[hu:Ali kalifa]] [[hy:Ալի իբն Աբի Թալիբ]] [[id:Ali bin Abi Thalib]] [[is:Alí ibn Abu Talib]] [[it:Ali ibn Abi Talib]] [[ja:アリー・イブン・アビー・ターリブ]] [[jv:Ali bin Abi Tholib]] [[ka:ალი იბნ აბუ ტალიბი]] [[kk:Әли ибн Әбу Талиб]] [[ko:알리 이븐 아비 탈리브]] [[ku:Îmam Hezreti Elî]] [[la:Ali]] [[lv:Alī Ibn Abū Tālibs]] [[ml:അലി ബിൻ അബീത്വാലിബ്‌]] [[ms:Ali bin Abi Talib]] [[mzn:علی]] [[nl:Ali ibn Aboe Talib]] [[nn:Ali ibn Abi Talib]] [[no:Ali ibn Abi Talib]] [[pl:Ali ibn Abi Talib]] [[pnb:علی]] [[ps:علي بن ابي طالب]] [[pt:Ali]] [[ro:Ali]] [[ru:Али ибн Абу Талиб]] [[sco:Ali]] [[sd:علي]] [[sh:Alija]] [[simple:Ali]] [[so:Cali bin Abii Daalib R.C.]] [[sq:Ali Ibn Ebi Talib]] [[sr:Алија]] [[su:Ali bin Abi Tolib]] [[sv:Ali ibn Abi Talib]] [[sw:Ali ibn Abu Talib]] [[ta:அலீ]] [[te:అలీ ఇబ్న్ అబీ తాలిబ్]] [[tg:Алӣ]] [[th:อะลี อิบน์ อะบี ฏอลิบ]] [[tr:Ali bin Ebu Talib]] [[udm:Али ибн Аби Талиб]] [[uk:Алі ібн Абі Таліб]] [[ur:علی ابن ابی طالب]] [[uz:Ali]] [[vi:Ali bin Abu Talib]] [[wa:Ali (calife)]] [[war:Ali]] [[zh:阿里·本·阿比·塔利卜]] lwufqvp44ybnndznienatzey3r3lt4e 0 28308 569118 2012-06-12T18:49:16Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[io:Sofokles]] {{Шәхес | исем = Софокл | рәсем = Bildhuggarkonst, Sofokles, Nordisk familjebok.png | рәсем_зурлыгы = 200px | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> Софокл | рәсем язуы = Софокл | тулы исем = | һөнәр = драматург, трагик | туу датасы = б.э.к. 495 ел | туу җире = Колон | гражданлык = Афиннар | милләт = [[греклар|грек]] | үлем датасы = б.э.к. 405 ел. | үлем җире = Афиннар | әти =Софилл | әни = | ир = | хатын = | балалар =Иофон | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} [[Файл:Sophocles CdM Chab3308.jpg|thumb|right|250px|Шагыйрьне сурәтләүче статуя, Софоклга кагылышлы булырга мөкин.]] '''Софо́кл''' ({{lang-el2|Σοφοκλής}}, б.э.к.496/5-406) – [[Афиннар]] [[драматург]]ы һәм [[трагик]]ы. [[Б.э.к. 495]] яки 496 елның [[февраль|февралендә]], Афиннар яныдагы [[Колон]] дигән урында туган. Үзенең туган җирен ул «Колонда Эдип» дигән трагедиясендә мактый. Ул Софилл дигән кешенең бай гаиләсендә туып-үсә һәм яхшы белем ала. [[Саламин сугышы]]ннан соң ([[б.э.к. 480 ел]]) халык бәйрәмендә хор җитәкчесе буларак катнаша. Ике тапкыр хәрби җиткче вазифасына салана һәм бер тапкыр берләшмә казнасы белән идарә итүче коллегиясе әгъзасы вазифасын үти. [[Б.э.к. 480 ел]]да, [[Самосс сугышы]] вакытында, афиналылар Софоклны хәрби җитәкче итеп сайлап куялар. Софоклның төп эше театр өчен трагедияләр язу була. Ул [[б.э.к. 469 ел]]да язып, куйган беренче тетралогия аңа [[Эсхил]] өстеннән җиңү бирә һәм башка трагикларны җиңәргә мөмкинлек ача. Софокл башкалардан күңелле холкы белән аерылып торган. Ул [[Геродот]]ның дусты була. Ул [[б.э.к. 405 ел]]да, [[Афиннар]] шәһәрендә, 90 яшендә вафат була. Софоклның улы [[Иофон (Афиннардан)|Иофон]] үзе трагикка әйләнә. == Сылтамалар == * [http://lib.ru/POEEAST/SOFOKL Софокл Максим Машков китапханәсендә] {{ref-ru}} * [http://edipica.narod.ru/ Edipica.narod.ru] {{ref-ru}} * [http://www.archive.org/details/sophocleanfragme00sophrich Собрание фрагментов Софокла у Уолкера (1921)] {{ref-gr}} {{rq|stub}} [[Төркем:Борынгы грек драматурглары]] {{Link GA|en}} {{Link GA|es}} [[af:Sophokles]] [[an:Sofocles]] [[ar:سوفوكليس]] [[arz:سوفوكليس]] [[az:Sofokl]] [[bar:Sophokles]] [[bat-smg:Sofuoklis]] [[be:Сафокл]] [[be-x-old:Сафокл]] [[bg:Софокъл]] [[bn:সফোক্লিস]] [[br:Sofokles]] [[bs:Sofokle]] [[ca:Sòfocles]] [[cs:Sofoklés]] [[cy:Soffocles]] [[da:Sofokles]] [[de:Sophokles]] [[diq:Sofokles]] [[el:Σοφοκλής]] [[en:Sophocles]] [[eo:Sofoklo]] [[es:Sófocles]] [[et:Sophokles]] [[eu:Sofokles]] [[fa:سوفوکل]] [[fi:Sofokles]] [[fr:Sophocle]] [[fy:Sofokles]] [[ga:Sophocles]] [[gan:所霍利茲]] [[gl:Sófocles]] [[he:סופוקלס]] [[hif:Sophocles]] [[hr:Sofoklo]] [[hu:Szophoklész]] [[hy:Սոփոկլես]] [[ia:Sophocles]] [[id:Sophokles]] [[io:Sofokles]] [[is:Sófókles]] [[it:Sofocle]] [[ja:ソポクレス]] [[ka:სოფოკლე]] [[kaa:Sofokles]] [[kk:Софокл]] [[ko:소포클레스]] [[la:Sophocles]] [[lt:Sofoklis]] [[lv:Sofokls]] [[mk:Софокле]] [[ml:സോഫക്കിൾസ്]] [[mn:Софокл]] [[mr:सॉफोक्लीस]] [[mrj:Софокл]] [[ms:Sophocles]] [[mwl:Sófocles]] [[my:ဆောဖကလီ]] [[nl:Sophokles]] [[nn:Sofokles]] [[no:Sofokles]] [[oc:Sofòcles]] [[pl:Sofokles]] [[pms:Sòfocle]] [[pnb:سوفوکلیز]] [[pt:Sófocles]] [[qu:Sophoklís]] [[ro:Sofocle]] [[roa-tara:Sofocle]] [[ru:Софокл]] [[rue:Софокл]] [[sah:Софокл]] [[sh:Sofokle]] [[simple:Sophocles]] [[sk:Sofokles]] [[sl:Sofoklej]] [[sq:Sofokliu]] [[sr:Софокле]] [[sv:Sofokles]] [[sw:Sophokles]] [[ta:சாஃபக்கிளீசு]] [[tg:Сафокл]] [[tl:Sopokles]] [[tr:Sofokles]] [[uk:Софокл]] [[ur:سوفوکلیز]] [[uz:Sofokl]] [[vi:Sophocles]] [[vo:Sophokles]] [[war:Sophocles]] [[yo:Sophocles]] [[zh:索福克勒斯]] [[zh-min-nan:Sophocles]] pmacvyppswyeaanc3iseupt60ubvap2 0 28437 569210 2012-06-13T02:37:16Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот үзгәртте: [[hu:Eddie Murphy (színész)]] {{Шәхес | исем = Эдди Мерфи | рәсем = Eddie Murphy by David Shankbone.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = | рәсем язуы = | тулы исем = Eddie Murphy | һөнәр = [[актер]], [[җырчы]], [[продюсер]], [[сценарист]], [[режиссёр]] | туу датасы = 3.4.1961 | туу җире = [[Бруклин]], [[Нью-Йорк]], [[США]] | гражданлык = {{USA}} | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Эдвард «Эдди» Риган Мерфи''' ({{lang-en|Edward «Eddie» Regan Murphy}}; 1961 елның [[3 апрель|3 апреле]], Бруклин, [[Нью-Йорк]]) — [[АКШ]] актеры, сценарист, продюсер, режиссер. Эдди Риган Мерфи [[1961 ел]]ның [[3 апрель|3 апрелендә]] [[Нью-Йорк]]ның Бушвик районынында дөньяга килә. Әнисе Лиллиан телефонда оператор, ә әтисе Чарльз Эдвард Мерфи транспорт полициясендә офицер булып эшлиләр. Мерфи абыйсы Чарли белән [[Рузвельт]]та, әниләре һәм үги әтиләре Вернон Линч янында үсәләр. Вернон Линч туңдырмалар заводында мастер булып эшли. Якынча 15 яшендә Мерфи [[Билл Косби]] һәм [[Ричард Прайор]] иҗатларының көче астында шәхси номерларын язып, аларны сәхнәләштерә башлый. == Дискография == * [[1982 ел|1982]] — '''''Eddie Murphy''''' * [[1983 ел|1983]] — '''''Comedian''''' * [[1985 ел|1985]] — '''''How Could It Be''''' * [[1989 ел|1989]] — '''''So Happy''''' * [[1994 ел|1994]] — '''''Love's Alright''''' * [[1997 ел|1997]] — '''''Greatest Comedy Hits''''' * [[1998 ел|1998]] — '''''All I Fuckin' Know''''' * [[1985 ел|1985]] — '''''"Брюстер миллионнеры" фильмы''''' == Премияләр һәм бүләкләр == * [[1983 ел|1983]] — ''«Грэмми»''. * [[2007 ел|2007]] — икенче план рольләрен иң яхшы башкару: «[[:en:Dreamgirls (film)|Хыял кызлары]]» (''«Алтын глобус»'', ''киноактерлар гильдиясе бүләге'', ''Broadcast Film Critics Association Award''). == Сылтамалар == {{Commons|Eddie Murphy}} * {{IMDb name|0000552}} * {{tvtome person|id=55381}} * {{Allmusic|class=artist|id=p208}} * [http://www.discogs.com/artist/Eddie+Murphy Eddie Murphy] on [[Discogs]] * [http://maximonline.com/slideshows/index.aspx?slideId=3712&imgCollectId=194&src=jb203 Maxim Rated Top SNL performer] [[Төркем:АКШ актерлары]] [[Төркем:АКШ сценаристлары]] [[Төркем:XX гасыр актерлары]] [[Төркем:XXI гасыр актерлары]] [[Төркем:Нью-Йоркта туганнар]] [[Төркем:«Грэмми» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«Алтын глобус» премиясе лауреатлары]] [[Төркем:«Сатурн» премиясе лауреатлары]] [[an:Eddie Murphy]] [[ar:إيدي ميرفي]] [[arz:إدي ميرفى]] [[az:Eddi Mörfi]] [[bg:Еди Мърфи]] [[bs:Eddie Murphy]] [[ca:Eddie Murphy]] [[cs:Eddie Murphy]] [[cy:Eddie Murphy]] [[da:Eddie Murphy]] [[de:Eddie Murphy]] [[en:Eddie Murphy]] [[eo:Eddie Murphy]] [[es:Eddie Murphy]] [[et:Eddie Murphy]] [[eu:Eddie Murphy]] [[fa:ادی مورفی]] [[fi:Eddie Murphy]] [[fo:Eddie Murphy]] [[fr:Eddie Murphy]] [[ga:Eddie Murphy]] [[he:אדי מרפי]] [[hi:एडी मर्फी]] [[hr:Eddie Murphy]] [[hu:Eddie Murphy (színész)]] [[id:Eddie Murphy]] [[io:Eddie Murphy]] [[is:Eddie Murphy]] [[it:Eddie Murphy]] [[ja:エディ・マーフィ]] [[jv:Eddie Murphy]] [[ka:ედი მერფი]] [[ko:에디 머피]] [[lv:Edijs Mērfijs]] [[mn:Эдди Мёрфи]] [[ms:Eddie Murphy]] [[nah:Eddie Murphy]] [[nl:Eddie Murphy (acteur)]] [[nn:Eddie Murphy]] [[no:Eddie Murphy]] [[oc:Eddie Murphy]] [[pl:Eddie Murphy]] [[pt:Eddie Murphy]] [[ro:Eddie Murphy]] [[ru:Мёрфи, Эдди]] [[sh:Eddie Murphy]] [[simple:Eddie Murphy]] [[sq:Eddie Murphy]] [[sr:Еди Марфи]] [[srn:Eddie Murphy]] [[su:Eddie Murphy]] [[sv:Eddie Murphy]] [[sw:Eddie Murphy]] [[te:ఎడీ మర్ఫీ]] [[th:เอ็ดดี้ เมอร์ฟี]] [[tl:Eddie Murphy]] [[tr:Eddie Murphy]] [[uk:Едді Мерфі]] [[vi:Eddie Murphy]] [[yo:Eddie Murphy]] [[zh:艾迪·墨菲]] r19olelg3hxgtbamc82jwomnt1hl6s5 0 28596 569222 2012-06-13T06:44:37Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[lmo:Lengua sanscrita]] {{тел |исем=Санскрит |гаиләтөсе= <nowiki>#ccff99</nowiki> |илләр=[[Һиндстан]] |регион= |сөйләшүчеләр=14 135 кеше (2001) |дәрәҗә= |гаилә= [[Һинд-Европа гаиләсе]] |рәсми=Һиндстанның 22 рәсми теленең берсе |идарә= |язу= [[деванагари]] һ.б. |iso639-1=sa |iso639-2=san |iso639-3=san }} '''Санскрит''' (संस्कृतम् saṃskṛtam [sə̃skɹ̩t̪əm], элегрәк संस्कृता वाक् saṃskṛtā vāk, "сафландырылган сөйләм") — тарихи Һинд-Ария теле, һәм Һиндуизм һәм Буддизмның беренче дини теле. Бүгенге көндә бу тел [[Һиндстан]]ның 22 рәсми телнең берсе, һәм Уттараханд штатының рәсми теле булып тора. Классик санскрит якынча безнең эрага кадәр 4-нче гасырда Панини грамматикасында күрсәтелгән. Зур Һиндстан мәдәниятләрендә бу телнең позициясе Европадагы грек һәм латин телләренә охшаш. Бу тел Һинд субконтинентының күп хәзерге телләренә, бигрәк тә [[Һиндстан]], [[Пакистан]] һәм [[Непал]] телләренә, зур йогынты ясаган. Санскритның пре-классик формасы Ведик Санскрит дип атала, шул вакытта Ригведа иң борынгы һәм архаик сакланган стадиясе, иң борынгы чыганак безнең эрага кадәр 1500 елга карый. Бу Ригведик Санскритның тарихта теркәлгән Һинд-Иран телләренең иң борынгысы, һәм [[Инглиз теле|инглиз]] һәм күпчелек Европа телләрен керткән Һинд-Европа телләренең иң элек теркәлгән әгзасы булуын күрсәтә. Санскрит әдәбияты шигърият, драма белән бер рәттән фәнни, техник, философик һәм һиндуизм дини текстларын эченә кертә. Санскрит һиндуизм дини ритуалларында мантра һәм гимн формасында церемониаль тел буларак киң кулланыла. Сөйләм санскрит Һиндстанның кайбер традицион учреждениеләрендә кулланыла һәм бу телне торгызырга көч куела. == Башка телләр белән мөнәсәбәт == Санскрит Һинд-Европа телләр гаиләсенең Һинд-Иран суб-гаиләсе әгзасы. Аның иң якын борынгы "туганнары" булып иске фарсы һәм авеста телләре булып тора. Һинд-Европа телләре гаиләсендә, санскрит характеристик аваз үзгәреше ягыннан сатем теллләренә (бигрәк тә славян һәм балтик телләренә) һәм [[грек теле]]нә охшаш. == Саннар == Бердән унга кадәр саннар: # éka- # dva- # tri- # catúr- # páñcan- # ṣáṣ- # saptán- # aṣṭá- # návan- # dáśan- == Сылтамалар == {{Interwiki|sa|मुख्यपृष्ठम्||санскрит}} * [http://sanscrit.ru Санскрит теле дәреслекләре һәм мәкаләләре] {{ref-ru}} [[Төркем:Санскрит| ]] {{Link FA|fr}} {{Link FA|vi}} {{Link GA|no}} [[af:Sanskrit]] [[als:Sanskrit]] [[am:ሳንስክሪት]] [[an:Sanscrito]] [[ar:لغة سنسكريتية]] [[arz:سانسكريتى]] [[as:সংস্কৃত]] [[ast:Sánscritu]] [[az:Sanskrit]] [[bar:Sanskrit]] [[bat-smg:Sanskrita kalba]] [[bcl:Sanskrito]] [[be:Санскрыт]] [[be-x-old:Санскрыт]] [[bg:Санскрит]] [[bh:संस्कृत]] [[bn:সংস্কৃত ভাষা]] [[bo:ལེགས་སྦྱར་སྐད།]] [[bpy:সংস্কৃত]] [[br:Sañskriteg]] [[bs:Sanskrit]] [[ca:Sànscrit]] [[ceb:Pinulongang Sanskrito]] [[ckb:زمانی سانسکریت]] [[cs:Sanskrt]] [[cy:Sansgrit]] [[da:Sanskrit]] [[de:Sanskrit]] [[dv:ސަންސްކްރިއްތް]] [[el:Σανσκριτική γλώσσα]] [[en:Sanskrit]] [[eo:Sanskrito]] [[es:Sánscrito]] [[et:Sanskriti keel]] [[eu:Sanskrito]] [[fa:زبان سانسکریت]] [[fi:Sanskrit]] [[fr:Sanskrit]] [[fy:Sanskryt]] [[ga:An tSanscrait]] [[gan:梵語]] [[gl:Lingua sánscrita]] [[gu:સંસ્કૃત ભાષા]] [[hak:Fan-vun]] [[he:סנסקריט]] [[hi:संस्कृत भाषा]] [[hif:Sanskrit]] [[hr:Sanskrt]] [[hu:Szanszkrit nyelv]] [[hy:Սանսկրիտ]] [[ia:Sanscrito]] [[id:Bahasa Sanskerta]] [[io:Sanskrita linguo]] [[is:Sanskrít]] [[it:Lingua sanscrita]] [[ja:サンスクリット]] [[jv:Basa Sangskreta]] [[ka:სანსკრიტი]] [[kbd:Санскрит]] [[kk:Санскрит]] [[km:សំស្ក្រឹត]] [[kn:ಸಂಸ್ಕೃತ]] [[ko:산스크리트어]] [[ku:Sanskrît]] [[kv:Санскрит]] [[kw:Sanskrytek]] [[la:Lingua Sanscrita]] [[li:Sanskriet]] [[lij:Lengua sànscrïa]] [[lmo:Lengua sanscrita]] [[lt:Sanskritas]] [[lv:Sanskrits]] [[mg:Sanskrity]] [[mk:Санскритски јазик]] [[ml:സംസ്കൃതം]] [[mn:Санскрит хэл]] [[mr:संस्‍कृत भाषा]] [[ms:Sanskrit]] [[my:သင်္သကရိုက်ဘာသာ]] [[nah:Sanscritotlahtōlli]] [[nds:Sanskrit]] [[ne:संस्कृत]] [[new:संस्कृत]] [[nl:Sanskriet]] [[nn:Sanskrit]] [[no:Sanskrit]] [[oc:Sanscrit]] [[or:ସଂସ୍କୃତ ଭାଷା]] [[pl:Sanskryt]] [[pms:Sànscrit]] [[pnb:سنسکرت]] [[ps:سانسګریت ژبه]] [[pt:Sânscrito]] [[qu:Sanskrit simi]] [[ro:Limba sanscrită]] [[roa-tara:Lènga sanscrite]] [[ru:Санскрит]] [[rue:Санскріт]] [[rw:Igisansikiriti]] [[sa:संस्कृतम्]] [[sah:Санскрит]] [[scn:Lingua sanscrita]] [[sco:Sanskrit]] [[sh:Sanskrit]] [[simple:Sanskrit]] [[sk:Sanskrit]] [[sl:Sanskrt]] [[sr:Санскрит]] [[su:Basa Sangsakerta]] [[sv:Sanskrit]] [[sw:Kisanskrit]] [[ta:சமசுகிருதம்]] [[te:సంస్కృతము]] [[th:ภาษาสันสกฤต]] [[tl:Wikang Sanskrito]] [[tr:Sanskritçe]] [[uk:Санскрит]] [[ur:سنسکرت]] [[vi:Tiếng Phạn]] [[war:Sinanskrit]] [[xal:Эндкгин келн]] [[yi:סאנסקריט]] [[za:Vahfan]] [[zh:梵语]] [[zh-min-nan:Hoân-gí]] [[zh-yue:梵文]] mhyg2z7kjn7cmdyq7r4k035n7rl77ss 0 28710 569006 2012-06-12T09:38:27Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот үзгәртте: [[my:ကော်ဘင် ဘလူး]] {{Rq|stub}} {{Шәхес | исем = Корбин Блю | рәсем = CorbinBleuDec10.jpg | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = 2010 ел | тулы исем = Corbin Bleu Reivers | һөнәр = җырчы, биюче, музыкант | туу датасы = 21.02.1989 | туу җире = [[Нью-Йорк]], [[Америка Кушма Штатлары]] | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = [http://www.corbinbleu.com/site/about.php Рәсми сайт] | башка мәгълүмат = }} '''Корбин Блю''' ([[Инглиз теле|ингл.]] ''Corbin Bleu''; [[21 февраль]] [[1989]]) — мәшһүр [[АКШ]] поп-җырчысы, биюче, җырлар авторы. == Фильмография == * High Incident (1996) * ER (1996) * Malcolm & Eddie (1998) * Soldier (1998) * Beach Movie (1998) * Family Tree (1999) * Mystery Men (1999) * Galaxy Quest (1999) * Cover Me: Based on the True Life of an FBI Family (2000) * The Amanda Show (2001) * Catch That Kid (2004) * Flight 29 Down (2005) * Ned's Declassified School Survival Guide (2006) * High School Musical (2006) * Hannah Montana (2006) * Flight 29 Down: The Movie (2007) * The Secret of the Magic Gourd (2007) * Jump In! (2007) * High School Musical 2 (2007) * High School Musical 3: Senior Year (2008) * Free Style (2009) * Phineas and Ferb (2009) * Beyond All Boundaries (2009) * The Beautiful Life: TBL (2009) * I Owe My Life to Corbin Bleu (2010) * The Good Wife (2010) * The Little Engine That Could (2010) * Sugar (2011) * Terror Bytes (2011) * Renee (2012) == Сылтамалар == * [http://www.corbin-b.com/ Рәсми сайт] {{ref-en}} * [http://www.imdb.com/name/nm0088298/ IMDB] {{ref-en}} {{Commonscat|Corbin Bleu}} [[Төркем:АКШ җырчылары]] {{Link GA|ar}} [[ab:Корбин Блу]] [[ace:Corbin Bleu]] [[af:Corbin Bleu]] [[als:Corbin Bleu]] [[am:ኮርብን ብሉ]] [[an:Corbin Bleu]] [[ang:Corbin Bleu]] [[ar:كوربن بلو]] [[arz:كوربين بلو]] [[ast:Corbin Bleu]] [[ay:Corbin Bleu]] [[az:Corbin Bleu]] [[ba:Корбин Блю]] [[bar:Corbin Bleu]] [[bat-smg:Corbin Bleu]] [[bcl:Corbin Bleu]] [[be:Корбін Блю]] [[be-x-old:Корбін Блю]] [[bg:Корбън Блу]] [[bh:कॉर्बीन ब्लेऊ]] [[bjn:Corbin Bleu]] [[bm:Corbin Bleu]] [[br:Corbin Bleu]] [[bs:Corbin Bleu]] [[bug:Corbin Bleu]] [[ca:Corbin Bleu Reivers]] [[cbk-zam:Corbin Bleu]] [[ce:Корбин Блю]] [[ceb:Corbin Bleu]] [[chr:Corbin Bleu]] [[ckb:کوربن بلو]] [[co:Corbin Bleu]] [[cs:Corbin Bleu]] [[csb:Corbin Bleu]] [[cv:Корбин Блю]] [[cy:Corbin Bleu]] [[da:Corbin Bleu]] [[de:Corbin Bleu]] [[diq:Corbin Bleu]] [[dv:Corbin bleu]] [[el:Κόρμπιν Μπλου]] [[eml:Corbin Bleu]] [[en:Corbin Bleu]] [[eo:Corbin Bleu]] [[es:Corbin Bleu]] [[et:Corbin Bleu]] [[eu:Corbin Bleu]] [[ext:Corbin Bleu]] [[fa:کوربین بلو]] [[fi:Corbin Bleu]] [[fo:Corbin Bleu]] [[fr:Corbin Bleu]] [[frp:Corbin Bleu]] [[fur:Corbin Bleu]] [[fy:Corbin Bleu]] [[ga:Corbin Bleu]] [[gan:科賓·布魯]] [[gd:Corbin Bleu]] [[gl:Corbin Bleu]] [[glk:کوربین بلو]] [[gn:Corbin Bleu]] [[gu:કોર્બીન બ્લુ]] [[gv:Corbin Bleu]] [[hak:Corbin Bleu]] [[he:קורבין בלו]] [[hi:कोर्बिन ब्लू]] [[hr:Corbin Bleu]] [[hsb:Corbin Bleu]] [[ht:Corbin Bleu]] [[hu:Corbin Bleu]] [[hy:Քորբին Բլու]] [[ia:Corbin Bleu]] [[id:Corbin Bleu]] [[ie:Corbin Bleu]] [[ig:Corbin Bleu]] [[ik:Corbin Bleu]] [[ilo:Corbin Bleu]] [[io:Corbin Bleu]] [[is:Corbin Bleu]] [[it:Corbin Bleu]] [[ja:コービン・ブルー]] [[jv:Corbin Bleu]] [[ka:კორბინ ბლიუ]] [[kaa:Corbin Bleu]] [[kbd:Корбин Блю]] [[kk:Корбин Блю]] [[kl:Corbin Bleu]] [[kn:ಕಾರ್ಬಿನ್ ಬ್ಲ್ಯೂ]] [[ko:코빈 블루]] [[krc:Блю, Корбин]] [[ksh:Corbin Bleu]] [[ku:Corbin Bleu]] [[kv:Корбин Блю]] [[la:Corbin Bleu]] [[lad:Corbin Bleu]] [[lb:Corbin Bleu]] [[li:Corbin Bleu]] [[lij:Corbin Bleu]] [[lmo:Corbin Bleu]] [[ln:Corbin Bleu]] [[lt:Corbin Bleu]] [[lv:Korbins Blo]] [[mg:Corbin Bleu]] [[mhr:Блю, Корбин]] [[mi:Corbin Bleu]] [[mk:Корбин Блу]] [[ml:കര്ബിൻ ലെഉ]] [[mn:Корбин Блю]] [[mr:कॉर्बीन ब्लेऊ]] [[ms:Corbin Bleu]] [[mt:Corbin Bleu]] [[mwl:Corbin Bleu]] [[my:ကော်ဘင် ဘလူး]] [[mzn:كوربن بلو]] [[nah:Corbin Bleu]] [[nap:Corbin Bleu]] [[nds:Corbin Bleu]] [[nds-nl:Corbin Bleu]] [[ne:कोर्बिन ब्लू]] [[new:चोर्बिं ब्लेउ]] [[nl:Corbin Bleu]] [[nn:Corbin Bleu]] [[no:Corbin Bleu]] [[nov:Corbin Bleu]] [[nrm:Corbin Bleu]] [[oc:Corbin Bleu]] [[pag:Corbin Bleu]] [[pam:Corbin Bleu]] [[pap:Corbin Bleu]] [[pcd:Corbin Bleu]] [[pdc:Corbin Bleu]] [[pih:Corbin Bleu]] [[pl:Corbin Bleu]] [[pms:Corbin Bleu]] [[pnb:كوربين بيلو]] [[ps:کوربن بليو]] [[pt:Corbin Bleu]] [[qu:Corbin Bleu]] [[ro:Corbin Bleu]] [[roa-tara:Corbin Bleu]] [[ru:Блю, Корбин]] [[rw:Corbin Bleu]] [[sa:कॉर्बीन ब्लेऊ]] [[sah:Корбин Блю]] [[sc:Corbin Bleu]] [[scn:Corbin Bleu]] [[sco:Corbin Bleu]] [[se:Corbin Bleu]] [[sh:Corbin Bleu]] [[simple:Corbin Bleu]] [[sk:Corbin Bleu]] [[sl:Corbin Bleu]] [[so:Corbin Bleu]] [[sq:Corbin Bleu]] [[sr:Корбин Блу]] [[stq:Corbin Bleu]] [[su:Corbin Bleu]] [[sv:Corbin Bleu]] [[sw:Corbin Bleu]] [[szl:Corbin Bleu]] [[ta:கார்பின் புளூ]] [[te:కర్బిన్ బ్ల్యు]] [[tet:Corbin Bleu]] [[tg:Корбин Блу]] [[th:คอร์บิน บลู]] [[tk:Corbin Bleu]] [[tl:Corbin Bleu]] [[tpi:Corbin Bleu]] [[tr:Corbin Bleu]] [[ug:كوربين بيلو]] [[uk:Корбін Блю]] [[ur:كوربين بيلو]] [[uz:Corbin Bleu]] [[vec:Corbin Bleu]] [[vi:Corbin Bleu]] [[vls:Corbin Bleu]] [[war:Corbin Bleu]] [[xal:Корбин Блю]] [[xmf:კორბინ ბლიუ]] [[yi:קארבין בלו]] [[yo:Corbin Bleu]] [[zea:Corbin Bleu]] [[zh:柯賓·布魯]] [[zh-min-nan:Corbin Bleu]] [[zh-yue:Corbin Bleu]] [[zu:Corbin Bleu]] fieh8aw6uwd70b1nhny5xpq69ea1svr 0 29195 569206 2012-06-13T01:39:52Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот өстәде: [[ky:Анимизм]] {{Борынгы дин формалары}} '''Аними́зм ''' ([[Латин теле|лат.]] ''anima'', ''animus'' - җан, рух) - рухлар һәм җан булуына ышану. Аның асылы кешедән, хайваннан яки үсемлекләрдән аерым яшәргә сәләтле рухи көч барлыгын танудан гыйбарәт. Ул бер урыннан икенче урынга күчеп йөри, кешегә яки хайванга иңә һәм аларны калдырып китә. Бу рухи көч бөтен [[Галәм]]не йоткан чиксез субстанция, яки матди булмаган, үлгән ата-баба буларак күзаллана. [[Полинезия]]дә, мәсәлән, рухларга ышанучы кабиләләр яши. Әле хәзер дә күп кенә интеллигент кешеләр, полинезиялеләр кебек, рухларны чакыру белән шөгыльләнәләр. Миллионнарча кешеләр хәзер дә [[спиритизм]]га, рухлар белән аралашуга, җаннар күчешенә һ.б. ышаналар. Җанның мөстәкыйль рәвештә яши алуына ышану анимизм үсешенең иң югары формасы булып тора. Җан башка [[кеше]]ләргә, [[хайваннар]]га, үсемлекләргә күчә ала. Үле тәнгә күчкән җан аны терелтә. Кеше үлгәндә аның җаны тәненнән аерыла. Җаны булмагач, ул инде кеше түгел. Соңрак кешеләр җанны конкрет кешенең игезәге, аның икенче «мин»е дип уйлый башлыйлар. Классик һәм хәзерге әдәбиятта без еш кына явыз кеше җанының, бозылмыйча сакланып, эчке намус ролен башкаруы, акылга килеп мәрхәмәтле эшләр кылырга чакыруы белән очрашабыз. [[Тотемизм]], [[фетишизм]] һәм анимизм нәрсәнедер яки кемнедер (хайванны, предметны, рухны) гадәттән тыш югары күтәрүгә, аны бөек, өстен дип уйлауга корылган. Бу юлның алдагы адымы аерым бер предметка баш июне изге әйбер алдында табынуның катлаулы системасына әверелдерүдән гыйбарәт. Бу табынуга бер генә түгел, ә күп гамәлләр, ритуаллар, йолалар керә, аңа үзенчәлекле космик мәгънә салына. Башкача әйткәндә, дини культ барлыкка килә. == Чыганаклар == * Кравченко А.И., Певцов Е.А. Җәмгыять белеме: 9 сыйныф өчен уку ярдәмлеге./Русчадан М.А. Хәйруллин тәрҗ.-[[Казан]]: [[Татарстан]] Республикасы "Хәтер" нәшрияты, [[2005 ел|2005]]. - 223 б. рәс. б-н. ISBN 5-94113-205-0 [[Төркем:Антропология]] [[ar:إحيائية]] [[az:Animizm]] [[bat-smg:Anėmėzmos]] [[be:Анімізм]] [[bg:Анимизъм]] [[bs:Animizam]] [[ca:Animisme]] [[cs:Animismus]] [[da:Animisme]] [[de:Animismus]] [[el:Ανιμισμός]] [[en:Animism]] [[eo:Animismo]] [[es:Animismo]] [[et:Animism]] [[eu:Animismo]] [[fa:روح‌باوری]] [[fi:Animismi]] [[fr:Animisme]] [[fur:Animisim]] [[fy:Animisme]] [[gl:Animismo]] [[he:אנימיזם]] [[hi:सर्वात्मवाद]] [[hr:Animizam]] [[hu:Animizmus]] [[ia:Animismo]] [[id:Animisme]] [[io:Animismo]] [[is:Andatrú]] [[it:Animismo]] [[ja:アニミズム]] [[jv:Animisme]] [[ka:ანიმიზმი]] [[kk:Анимизм]] [[ko:애니미즘]] [[ky:Анимизм]] [[li:Animisme]] [[lt:Animizmas]] [[lv:Animisms]] [[mk:Анимизам]] [[ml:അനിമിസം]] [[ms:Animisme]] [[nds:Animismus]] [[nl:Animisme (religie)]] [[nn:Animisme]] [[no:Animisme]] [[oc:Animisme]] [[pih:Animism]] [[pl:Animizm]] [[ps:ساباوري]] [[pt:Animismo]] [[ro:Animism]] [[ru:Анимизм]] [[scn:Animismu]] [[sh:Animizam]] [[simple:Animism]] [[sk:Animizmus]] [[sl:Animizem]] [[sq:Animizëmi]] [[sr:Анимизам]] [[sv:Animism]] [[tl:Animismo]] [[tr:Animizm]] [[uk:Анімізм]] [[ur:روحیت]] [[vi:Thuyết vật linh]] [[zh:泛靈論]] p55ffzvd79yfy9yyq0r59fs4ras2cw8 14 30255 569010 2012-06-12T10:10:02Z TjBot 4259 r2.7.2) (робот өстәде: [[gn:Ñemohenda:Apoha]] {{Төркемнәр өчен навигация | catmain =Һөнәр | topic =Һөнәр | space =a | small = | help = | templates =Википедия:Шаблоннар:Һөнәрләр | articles =Һөнәрләр | files = | commons =People by occupation | wikipedia = | users =Википедия:Һөнәрләр буенча кулланучылар }} {{төп мәкалә|Һөнәр}} {{Commonscat|People by occupation}} {{Портал|Һөнәрләр}} [[Төркем:Социаль төркемнәр]] [[af:Kategorie:Beroepe]] [[an:Categoría:Oficios]] [[ar:تصنيف:مهن]] [[arc:ܣܕܪܐ:ܫܕܬܐ]] [[ast:Categoría:Ocupaciones]] [[bat-smg:Kateguorėjė:Pruofesėjės]] [[be:Катэгорыя:Прафесіі]] [[be-x-old:Катэгорыя:Прафэсіі]] [[bg:Категория:Занятия]] [[br:Rummad:Micherioù]] [[bs:Kategorija:Zanimanja]] [[ca:Categoria:Professions]] [[cs:Kategorie:Profese]] [[cy:Categori:Galwedigaethau]] [[da:Kategori:Stillingsbetegnelser]] [[de:Kategorie:Beruf]] [[el:Κατηγορία:Επαγγέλματα]] [[en:Category:Occupations]] [[eo:Kategorio:Profesioj]] [[es:Categoría:Ocupaciones]] [[et:Kategooria:Ametid]] [[eu:Kategoria:Lanbideak]] [[fa:رده:پیشه‌ها]] [[fi:Luokka:Ammatit]] [[fr:Catégorie:Métier]] [[fy:Kategory:Berop]] [[gl:Categoría:Profesións]] [[gn:Ñemohenda:Apoha]] [[he:קטגוריה:מקצועות]] [[hr:Kategorija:Zanimanja]] [[hu:Kategória:Foglalkozások]] [[hy:Կատեգորիա:Մասնագիտություններ]] [[ia:Categoria:Occupationes]] [[id:Kategori:Pekerjaan]] [[io:Kategorio:Profesioni]] [[it:Categoria:Professioni]] [[ja:Category:職業]] [[jv:Kategori:Pedamelan]] [[ka:კატეგორია:პროფესიები]] [[kk:Санат:Кәсіптер]] [[ko:분류:직업]] [[ksh:Saachjrupp:Berof]] [[kw:Class:Sodhow]] [[la:Categoria:Munera]] [[lb:Kategorie:Beruffer]] [[li:Categorie:Beroepe]] [[lt:Kategorija:Profesijos]] [[lv:Kategorija:Profesijas]] [[mhr:Категорий:Профессий]] [[mk:Категорија:Професии]] [[ml:വർഗ്ഗം:തൊഴിലുകൾ]] [[mr:वर्ग:पेशे]] [[ms:Kategori:Pekerjaan]] [[mwl:Catadorie:Acupaçones]] [[nap:Categurìa:Mestiere]] [[nds:Kategorie:Beroop]] [[nds-nl:Kategorie:Beroep]] [[nl:Categorie:Beroep]] [[nn:Kategori:Yrke]] [[no:Kategori:Beskjeftigelser]] [[oc:Categoria:Mestièr]] [[pfl:Kategorie:Berufe]] [[pl:Kategoria:Zawody]] [[pt:Categoria:Ocupações]] [[qu:Katiguriya:Pruphisyun]] [[ro:Categorie:Ocupații]] [[ru:Категория:Профессии]] [[rue:Катеґорія:Професії]] [[sh:Kategorija:Zanimanja]] [[simple:Category:Occupations]] [[sk:Kategória:Povolania]] [[sl:Kategorija:Poklici]] [[sq:Kategoria:Profesione]] [[sr:Категорија:Занимања]] [[sv:Kategori:Yrken]] [[szl:Kategoria:Fachy]] [[th:หมวดหมู่:อาชีพ]] [[tk:Kategoriýa:Kärler]] [[tr:Kategori:Meslekler]] [[udm:Категория:Ӧнеръёс]] [[uk:Категорія:Професії]] [[ur:زمرہ:پیشے]] [[vls:Categorie:Beroep]] [[yi:קאַטעגאָריע:פאכן]] [[zh:Category:職業]] [[zh-min-nan:Category:Chit-gia̍p]] [[zh-yue:Category:職業]] tfcpehhx47cctwgjt4ugtl3winqiefs 14 32610 569155 2012-06-12T20:31:08Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 44]] {{deathyr| 4|4}} {{Commonscat|40s deaths}} [[ar:تصنيف:وفيات 44]] [[az:Kateqoriya:44-cü ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 44 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৪৪-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৪৪-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 44]] [[bs:Kategorija:Umrli 44.]] [[cy:Categori:Marwolaethau 44]] [[da:Kategori:Døde i 44]] [[de:Kategorie:Gestorben 44]] [[en:Category:44 deaths]] [[eo:Kategorio:Mortintoj en 44]] [[es:Categoría:Fallecidos en 44]] [[eu:Kategoria:44ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۴۴ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 44]] [[gan:Category:44年過世]] [[hi:श्रेणी:44 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 44]] [[it:Categoria:Morti nel 44]] [[ja:Category:44年没]] [[jv:Kategori:Pati 44]] [[kk:Санат:44 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:44년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 44]] [[lv:Kategorija:44. gadā mirušie]] [[no:Kategori:Dødsfall i 44]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 44]] [[pt:Categoria:Mortos em 44]] [[ro:Categorie:Decese în 44]] [[ru:Категория:Умершие в 44 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 44.]] [[simple:Category:44 deaths]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 44]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 44]] [[sr:Категорија:Умрли 44.]] [[sv:Kategori:Avlidna 44]] [[sw:Jamii:Waliofariki 44]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 587]] [[tr:Kategori:44 yılında ölenler]] [[uk:Категорія:Померли 44]] [[vi:Thể loại:Mất 44]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 44]] [[zh:Category:44年逝世]] 7q3925nka8tk8gi0kq4zz3dgym3mfuo 569176 2012-06-12T22:13:12Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[war:Category:Mga namatay han 44]] {{deathyr| 4|4}} {{Commonscat|40s deaths}} [[ar:تصنيف:وفيات 44]] [[az:Kateqoriya:44-cü ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 44 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৪৪-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৪৪-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 44]] [[bs:Kategorija:Umrli 44.]] [[cy:Categori:Marwolaethau 44]] [[da:Kategori:Døde i 44]] [[de:Kategorie:Gestorben 44]] [[en:Category:44 deaths]] [[eo:Kategorio:Mortintoj en 44]] [[es:Categoría:Fallecidos en 44]] [[eu:Kategoria:44ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۴۴ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 44]] [[gan:Category:44年過世]] [[hi:श्रेणी:44 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 44]] [[it:Categoria:Morti nel 44]] [[ja:Category:44年没]] [[jv:Kategori:Pati 44]] [[kk:Санат:44 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:44년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 44]] [[lv:Kategorija:44. gadā mirušie]] [[no:Kategori:Dødsfall i 44]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 44]] [[pt:Categoria:Mortos em 44]] [[ro:Categorie:Decese în 44]] [[ru:Категория:Умершие в 44 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 44.]] [[simple:Category:44 deaths]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 44]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 44]] [[sr:Категорија:Умрли 44.]] [[sv:Kategori:Avlidna 44]] [[sw:Jamii:Waliofariki 44]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 587]] [[tr:Kategori:44 yılında ölenler]] [[uk:Категорія:Померли 44]] [[vi:Thể loại:Mất 44]] [[war:Category:Mga namatay han 44]] [[zh:Category:44年逝世]] nzxrhe69ey2g7jcsi76at3fvpmjqc3f 14 32619 569152 2012-06-12T20:27:42Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 53]] {{deathyr| 5|3}} {{Commonscat|50s deaths}} [[az:Kateqoriya:53-cü ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 53 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৫৩-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৫৩-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 53]] [[bs:Kategorija:Umrli 53.]] [[de:Kategorie:Gestorben 53]] [[en:Category:53 deaths]] [[et:Kategooria:Surnud 53]] [[eu:Kategoria:53ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۵۳ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 53]] [[gan:Category:53年過世]] [[hi:श्रेणी:53 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 53]] [[ja:Category:53年没]] [[kk:Санат:53 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:53년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 53]] [[no:Kategori:Dødsfall i 53]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 53]] [[pt:Categoria:Mortos em 53]] [[ro:Categorie:Decese în 53]] [[ru:Категория:Умершие в 53 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 53.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 53]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 53]] [[sr:Категорија:Умрли 53.]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 596]] [[tr:Kategori:53 yılında ölenler]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 53]] [[zh:Category:53年逝世]] nae0g6uc0prsfwenxy8dcii0a8pppr9 569171 2012-06-12T22:07:41Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[war:Category:Mga namatay han 53]] {{deathyr| 5|3}} {{Commonscat|50s deaths}} [[az:Kateqoriya:53-cü ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 53 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৫৩-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৫৩-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 53]] [[bs:Kategorija:Umrli 53.]] [[de:Kategorie:Gestorben 53]] [[en:Category:53 deaths]] [[et:Kategooria:Surnud 53]] [[eu:Kategoria:53ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۵۳ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 53]] [[gan:Category:53年過世]] [[hi:श्रेणी:53 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 53]] [[ja:Category:53年没]] [[kk:Санат:53 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:53년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 53]] [[no:Kategori:Dødsfall i 53]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 53]] [[pt:Categoria:Mortos em 53]] [[ro:Categorie:Decese în 53]] [[ru:Категория:Умершие в 53 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 53.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 53]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 53]] [[sr:Категорија:Умрли 53.]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 596]] [[tr:Kategori:53 yılında ölenler]] [[war:Category:Mga namatay han 53]] [[zh:Category:53年逝世]] 5ohafyir7et4y4t6c64c5k1m89f22j4 14 32732 569151 2012-06-12T20:23:22Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 165]] {{deathyr| 16|5}} {{Commonscat|165 deaths}} [[az:Kateqoriya:165-ci ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 165 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:১৬৫-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ১৬৫-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 165]] [[bs:Kategorija:Umrli 165.]] [[cs:Kategorie:Úmrtí 165]] [[da:Kategori:Døde i 165]] [[de:Kategorie:Gestorben 165]] [[en:Category:165 deaths]] [[eo:Kategorio:Mortintoj en 165]] [[es:Categoría:Fallecidos en 165]] [[eu:Kategoria:165eko heriotzak]] [[fi:Luokka:Vuonna 165 kuolleet]] [[fr:Catégorie:Décès en 165]] [[gan:Category:165年過世]] [[hi:श्रेणी:165 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 165]] [[ja:Category:165年没]] [[ka:კატეგორია:გარდაცვლილი 165]] [[kk:Санат:165 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:165년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 165]] [[mk:Категорија:Починати во 165 година]] [[no:Kategori:Dødsfall i 165]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 165]] [[pt:Categoria:Mortos em 165]] [[ro:Categorie:Decese în 165]] [[ru:Категория:Умершие в 165 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 165.]] [[simple:Category:165 deaths]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 165]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 165]] [[sr:Категорија:Умрли 165.]] [[sv:Kategori:Avlidna 165]] [[sw:Jamii:Waliofariki 165]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 708]] [[tr:Kategori:165 yılında ölenler]] [[uk:Категорія:Померли 165]] [[vi:Thể loại:Mất 165]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 165]] [[zh:Category:165年逝世]] 5jnhx0pgsi4sqbva1xk7s57oi62kswf 569169 2012-06-12T22:00:51Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[war:Category:Mga namatay han 165]] {{deathyr| 16|5}} {{Commonscat|165 deaths}} [[az:Kateqoriya:165-ci ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 165 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:১৬৫-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ১৬৫-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 165]] [[bs:Kategorija:Umrli 165.]] [[cs:Kategorie:Úmrtí 165]] [[da:Kategori:Døde i 165]] [[de:Kategorie:Gestorben 165]] [[en:Category:165 deaths]] [[eo:Kategorio:Mortintoj en 165]] [[es:Categoría:Fallecidos en 165]] [[eu:Kategoria:165eko heriotzak]] [[fi:Luokka:Vuonna 165 kuolleet]] [[fr:Catégorie:Décès en 165]] [[gan:Category:165年過世]] [[hi:श्रेणी:165 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 165]] [[ja:Category:165年没]] [[ka:კატეგორია:გარდაცვლილი 165]] [[kk:Санат:165 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:165년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 165]] [[mk:Категорија:Починати во 165 година]] [[no:Kategori:Dødsfall i 165]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 165]] [[pt:Categoria:Mortos em 165]] [[ro:Categorie:Decese în 165]] [[ru:Категория:Умершие в 165 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 165.]] [[simple:Category:165 deaths]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 165]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 165]] [[sr:Категорија:Умрли 165.]] [[sv:Kategori:Avlidna 165]] [[sw:Jamii:Waliofariki 165]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 708]] [[tr:Kategori:165 yılında ölenler]] [[uk:Категорія:Померли 165]] [[vi:Thể loại:Mất 165]] [[war:Category:Mga namatay han 165]] [[zh:Category:165年逝世]] 4gridangc69xrmcxv2j919zy3kz9eo7 14 33398 569004 2012-06-12T09:18:49Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[be:Катэгорыя:Памерлі ў 1660 годзе]] {{deathyr| 166|0}} {{Commonscat|1660 deaths}} [[an:Categoría:1660 (muertes)]] [[ar:تصنيف:وفيات 1660]] [[arz:تصنيف:وفيات 1660]] [[az:Kateqoriya:1660-cı ildə vəfat edənlər]] [[be:Катэгорыя:Памерлі ў 1660 годзе]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 1660 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:১৬৬০-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ১৬৬০-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 1660]] [[bs:Kategorija:Umrli 1660.]] [[cs:Kategorie:Úmrtí 1660]] [[cy:Categori:Marwolaethau 1660]] [[da:Kategori:Døde i 1660]] [[de:Kategorie:Gestorben 1660]] [[en:Category:1660 deaths]] [[eo:Kategorio:Mortintoj en 1660]] [[es:Categoría:Fallecidos en 1660]] [[et:Kategooria:Surnud 1660]] [[eu:Kategoria:1660ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۱۶۶۰ (میلادی)]] [[fi:Luokka:Vuonna 1660 kuolleet]] [[fr:Catégorie:Décès en 1660]] [[ga:Catagóir:Básanna i 1660]] [[gan:Category:1660年過世]] [[hif:Category:1660 maut]] [[hu:Kategória:1660-ban elhunyt személyek]] [[hy:Կատեգորիա:1660 մահեր]] [[id:Kategori:Kematian 1660]] [[is:Flokkur:Fólk dáið árið 1660]] [[it:Categoria:Morti nel 1660]] [[ja:Category:1660年没]] [[jv:Kategori:Pati 1660]] [[ka:კატეგორია:გარდაცვლილი 1660]] [[kk:Санат:1660 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:1660년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 1660]] [[lb:Kategorie:Gestuerwen 1660]] [[lv:Kategorija:1660. gadā mirušie]] [[mk:Категорија:Починати во 1660 година]] [[mr:वर्ग:इ.स. १६६० मधील मृत्यू]] [[new:पुचः:१६६०य् मदुगु]] [[nn:Kategori:Døde i 1660]] [[no:Kategori:Dødsfall i 1660]] [[oc:Categoria:Decès en 1660]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 1660]] [[pt:Categoria:Mortos em 1660]] [[qu:Katiguriya:Wañusqa 1660]] [[ro:Categorie:Decese în 1660]] [[ru:Категория:Умершие в 1660 году]] [[se:Kategoriija:Jápmimat 1660]] [[sh:Kategorija:Umrli 1660.]] [[simple:Category:1660 deaths]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 1660]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 1660]] [[sr:Категорија:Умрли 1660.]] [[sv:Kategori:Avlidna 1660]] [[sw:Jamii:Waliofariki 1660]] [[ta:பகுப்பு:1660 இறப்புகள்]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 2203]] [[tr:Kategori:1660 yılında ölenler]] [[uk:Категорія:Померли 1660]] [[vi:Thể loại:Mất 1660]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 1660]] [[zh:Category:1660年逝世]] k1cr52qvh0jtbbi3qbx5k0k8qsfel4p 14 33589 569183 2012-06-12T22:30:18Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 248]] {{deathyr| 24|8}} {{Commonscat|240s deaths}} [[az:Kateqoriya:248-ci ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 248 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:২৪৮-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ২৪৮-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 248]] [[bs:Kategorija:Umrli 248.]] [[de:Kategorie:Gestorben 248]] [[en:Category:248 deaths]] [[eu:Kategoria:248ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۲۴۸ (میلادی)]] [[fi:Luokka:Vuonna 248 kuolleet]] [[fr:Catégorie:Décès en 248]] [[gan:Category:248年過世]] [[hi:श्रेणी:248 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 248]] [[it:Categoria:Morti nel 248]] [[ja:Category:248年没]] [[ka:კატეგორია:გარდაცვლილი 248]] [[kk:Санат:248 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:248년 죽음]] [[new:पुचः:२४८य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 248]] [[pt:Categoria:Mortos em 248]] [[ro:Categorie:Decese în 248]] [[ru:Категория:Умершие в 248 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 248.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 248]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 248]] [[sr:Категорија:Умрли 248.]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 791]] [[tr:Kategori:248 yılında ölenler]] [[uk:Категорія:Померли 248]] [[vi:Thể loại:Mất 248]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 248]] [[zh:Category:248年逝世]] pn5zskjff9sb740fo060ou1r6qn43q7 14 33633 569177 2012-06-12T22:16:12Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 292]] {{deathyr| 29|2}} {{Commonscat|292 deaths}} [[az:Kateqoriya:292-ci ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 292 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:২৯২-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ২৯২-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 292]] [[bs:Kategorija:Umrli 292.]] [[en:Category:292 deaths]] [[eu:Kategoria:292ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۲۹۲ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 292]] [[gan:Category:292年過世]] [[hi:श्रेणी:292 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 292]] [[ja:Category:292年没]] [[kk:Санат:292 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:292년 죽음]] [[new:पुचः:२९२य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 292]] [[pt:Categoria:Mortos em 292]] [[ro:Categorie:Decese în 292]] [[sh:Kategorija:Umrli 292.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 292]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 292]] [[sr:Категорија:Умрли 292.]] [[tr:Kategori:292 yılında ölenler]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 292]] [[zh:Category:292年逝世]] c6qpr4ujqv2zlojaoo07qwf555ppu7b 14 33641 569178 2012-06-12T22:19:01Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 300]] {{deathyr| 30|0}} {{Commonscat|300 deaths}} [[az:Kateqoriya:300-cü ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 300 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৩০০-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৩০০-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 300]] [[bs:Kategorija:Umrli 300.]] [[de:Kategorie:Gestorben 300]] [[en:Category:300 deaths]] [[eu:Kategoria:300eko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۳۰۰ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 300]] [[gan:Category:300年過世]] [[hi:श्रेणी:300 में निधन]] [[hu:Kategória:300-ban elhunyt személyek]] [[id:Kategori:Kematian 300]] [[ja:Category:300年没]] [[ka:კატეგორია:გარდაცვლილი 300]] [[kk:Санат:300 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:300년 죽음]] [[new:पुचः:३००य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 300]] [[pt:Categoria:Mortos em 300]] [[ro:Categorie:Decese în 300]] [[ru:Категория:Умершие в 300 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 300.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 300]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 300]] [[sr:Категорија:Умрли 300.]] [[sv:Kategori:Avlidna 300]] [[tr:Kategori:300 yılında ölenler]] [[vi:Thể loại:Mất 300]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 300]] [[zh:Category:300年逝世]] sn7bcu3k3px91ybnkeo8w3n08ceg5mm 14 33672 569198 2012-06-13T01:00:07Z LaaknorBot 1267 робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 331]] {{deathyr| 33|1}} {{Commonscat|331 deaths}} [[az:Kateqoriya:331-ci ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 331 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৩৩১-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৩৩১-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 331]] [[bs:Kategorija:Umrli 331.]] [[en:Category:331 deaths]] [[eu:Kategoria:331ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۳۳۱ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 331]] [[gan:Category:331年過世]] [[hi:श्रेणी:331 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 331]] [[ja:Category:331年没]] [[kk:Санат:331 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:331년 죽음]] [[new:पुचः:३३१य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 331]] [[pt:Categoria:Mortos em 331]] [[ro:Categorie:Decese în 331]] [[sh:Kategorija:Umrli 331.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 331]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 331]] [[sr:Категорија:Умрли 331.]] [[tr:Kategori:331 yılında ölenler]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 331]] [[zh:Category:331年逝世]] a8iwba238iivkbd2haua2wchqkx90p5 14 33712 569200 2012-06-13T01:01:29Z LaaknorBot 1267 робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 371]] {{deathyr| 37|1}} {{Commonscat|371 deaths}} [[az:Kateqoriya:371-ci ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 371 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৩৭১-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৩৭১-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 371]] [[bs:Kategorija:Umrli 371.]] [[de:Kategorie:Gestorben 371]] [[en:Category:371 deaths]] [[eu:Kategoria:371ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۳۷۱ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 371]] [[gan:Category:371年過世]] [[hi:श्रेणी:371 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 371]] [[it:Categoria:Morti nel 371]] [[ja:Category:371年没]] [[kk:Санат:371 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:371년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 371]] [[new:पुचः:३७१य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 371]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 371]] [[pt:Categoria:Mortos em 371]] [[ro:Categorie:Decese în 371]] [[ru:Категория:Умершие в 371 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 371.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 371]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 371]] [[sr:Категорија:Умрли 371.]] [[sv:Kategori:Avlidna 371]] [[sw:Jamii:Waliofariki 371]] [[tr:Kategori:371 yılında ölenler]] [[vi:Thể loại:Mất 371]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 371]] [[zh:Category:371年逝世]] tk8nxi78p76rej7oh23m0w55aobqanf 14 33732 569201 2012-06-13T01:02:27Z LaaknorBot 1267 робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 391]] {{deathyr| 39|1}} {{Commonscat|391 deaths}} [[az:Kateqoriya:391-ci ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 391 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৩৯১-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৩৯১-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 391]] [[bs:Kategorija:Umrli 391.]] [[de:Kategorie:Gestorben 391]] [[en:Category:391 deaths]] [[eu:Kategoria:391ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۳۹۱ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 391]] [[gan:Category:391年過世]] [[hi:श्रेणी:391 में निधन]] [[id:Kategori:Kematian 391]] [[ja:Category:391年没]] [[kk:Санат:391 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:391년 죽음]] [[new:पुचः:३९१य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 391]] [[pt:Categoria:Mortos em 391]] [[ro:Categorie:Decese în 391]] [[ru:Категория:Умершие в 391 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 391.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 391]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 391]] [[sr:Категорија:Умрли 391.]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 934]] [[tr:Kategori:391 yılında ölenler]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 391]] [[zh:Category:391年逝世]] 7o1ykms52dvyywfv4t3qc98k4adwa0m 14 33831 569216 2012-06-13T04:19:55Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 491]] {{deathyr| 49|1}} {{Commonscat|491 deaths}} [[an:Categoría:491 (muertes)]] [[ar:تصنيف:وفيات 491]] [[az:Kateqoriya:491-ci ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 491 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৪৯১-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৪৯১-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 491]] [[bs:Kategorija:Umrli 491.]] [[cy:Categori:Marwolaethau 491]] [[de:Kategorie:Gestorben 491]] [[en:Category:491 deaths]] [[es:Categoría:Fallecidos en 491]] [[et:Kategooria:Surnud 491]] [[eu:Kategoria:491ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۴۹۱ (میلادی)]] [[fi:Luokka:Vuonna 491 kuolleet]] [[fr:Catégorie:Décès en 491]] [[gan:Category:491年過世]] [[hu:Kategória:491-ben elhunyt személyek]] [[id:Kategori:Kematian 491]] [[it:Categoria:Morti nel 491]] [[ja:Category:491年没]] [[ka:კატეგორია:გარდაცვლილი 491]] [[kk:Санат:491 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:491년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 491]] [[new:पुचः:४९१य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 491]] [[oc:Categoria:Decès en 491]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 491]] [[pt:Categoria:Mortos em 491]] [[ro:Categorie:Decese în 491]] [[ru:Категория:Умершие в 491 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 491.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 491]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 491]] [[sr:Категорија:Умрли 491.]] [[sv:Kategori:Avlidna 491]] [[tr:Kategori:491 yılında ölenler]] [[uk:Категорія:Померли 491]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 491]] [[zh:Category:491年逝世]] on0en5bg1ect91g06hnu7tfx7yu828i 14 33859 569214 2012-06-13T04:12:29Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 519]] {{deathyr| 51|9}} {{Commonscat|519 deaths}} [[az:Kateqoriya:519-cu ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 519 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৫১৯-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৫১৯-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 519]] [[bs:Kategorija:Umrli 519.]] [[en:Category:519 deaths]] [[eu:Kategoria:519ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۵۱۹ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 519]] [[gan:Category:519年過世]] [[id:Kategori:Kematian 519]] [[ja:Category:519年没]] [[kk:Санат:519 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:519년 죽음]] [[new:पुचः:५१९य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 519]] [[pt:Categoria:Mortos em 519]] [[ro:Categorie:Decese în 519]] [[sh:Kategorija:Umrli 519.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 519]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 519]] [[sr:Категорија:Умрли 519.]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เสียชีวิตในปี พ.ศ. 1062]] [[tr:Kategori:519 yılında ölenler]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 519]] nhf6rc539ightsois6pya2m2sxcdg5b 14 33885 569217 2012-06-13T04:24:05Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 545]] {{deathyr| 54|5}} {{Commonscat|545 deaths}} [[az:Kateqoriya:545-ci ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 545 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৫৪৫-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৫৪৫-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 545]] [[bs:Kategorija:Umrli 545.]] [[de:Kategorie:Gestorben 545]] [[en:Category:545 deaths]] [[es:Categoría:Fallecidos en 545]] [[eu:Kategoria:545eko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۵۴۵ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 545]] [[gan:Category:545年過世]] [[hy:Կատեգորիա:545 մահեր]] [[id:Kategori:Kematian 545]] [[it:Categoria:Morti nel 545]] [[ja:Category:545年没]] [[ka:კატეგორია:გარდაცვლილი 545]] [[kk:Санат:545 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:545년 죽음]] [[la:Categoria:Mortui 545]] [[lb:Kategorie:Gestuerwen 545]] [[new:पुचः:५४५य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 545]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 545]] [[pt:Categoria:Mortos em 545]] [[ro:Categorie:Decese în 545]] [[ru:Категория:Умершие в 545 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 545.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 545]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 545]] [[sr:Категорија:Умрли 545.]] [[sv:Kategori:Avlidna 545]] [[tr:Kategori:545 yılında ölenler]] [[vi:Thể loại:Mất 545]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 545]] [[zh:Category:545年逝世]] qvg32k0z23w6pct99z359ym86ixrvs3 14 33899 569211 2012-06-13T03:12:46Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Dødsfall i 559]] {{deathyr| 55|9}} {{Commonscat|559 deaths}} [[az:Kateqoriya:559-cu ildə vəfat edənlər]] [[be-x-old:Катэгорыя:Памерлі ў 559 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৫৫৯-এ মৃত্যু]] [[bpy:থাক:মারি ৫৫৯-এ মরিসিতা (দৌ ইসিতা)]] [[br:Rummad:Marvioù 559]] [[bs:Kategorija:Umrli 559.]] [[de:Kategorie:Gestorben 559]] [[en:Category:559 deaths]] [[eo:Kategorio:Mortintoj en 559]] [[eu:Kategoria:559ko heriotzak]] [[fa:رده:درگذشتگان ۵۵۹ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Décès en 559]] [[gan:Category:559年過世]] [[id:Kategori:Kematian 559]] [[it:Categoria:Morti nel 559]] [[ja:Category:559年没]] [[kk:Санат:559 жылы қайтыс болғандар]] [[ko:분류:559년 죽음]] [[new:पुचः:५५९य् मदुगु]] [[no:Kategori:Dødsfall i 559]] [[pl:Kategoria:Zmarli w 559]] [[pt:Categoria:Mortos em 559]] [[ro:Categorie:Decese în 559]] [[ru:Категория:Умершие в 559 году]] [[sh:Kategorija:Umrli 559.]] [[sk:Kategória:Úmrtia v 559]] [[sl:Kategorija:Umrli leta 559]] [[sr:Категорија:Умрли 559.]] [[sv:Kategori:Avlidna 559]] [[tr:Kategori:559 yılında ölenler]] [[war:Kaarangay:Mga namatay han 559]] [[zh:Category:559年逝世]] his0eklnp7genpyc11n5ox2g5ze5ds7 14 34416 569182 2012-06-12T22:27:13Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Fødsler i 209]] {{births| 20|9}} {{Commonscat|209 births}} [[az:Kateqoriya:209-cu ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 209 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:২০৯-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ২০৯-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 209]] [[bs:Kategorija:Rođeni 209.]] [[de:Kategorie:Geboren 209]] [[en:Category:209 births]] [[et:Kategooria:Sündinud 209]] [[eu:Kategoria:209ko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۲۰۹ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Naissance en 209]] [[gan:Category:209年出世]] [[hi:श्रेणी:209 में जन्म]] [[id:Kategori:Kelahiran 209]] [[ja:Category:209年生]] [[kk:Санат:209 жылы туғандар]] [[ko:분류:209년 태어남]] [[new:पुचः:२०९य् बुगु]] [[no:Kategori:Fødsler i 209]] [[pt:Categoria:Nascidos em 209]] [[ro:Categorie:Nașteri în 209]] [[sh:Kategorija:Rođeni 209.]] [[sk:Kategória:Narodenia v 209]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 209]] [[sr:Категорија:Рођени 209.]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 752]] [[tr:Kategori:209 doğumlular]] [[war:Kaarangay:Mga natawo han 209]] [[zh:Category:209年出生]] px1xw1lyzt62sopojdag85ounzjdk4a 14 34431 569179 2012-06-12T22:22:53Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Fødsler i 224]] {{births| 22|4}} {{Commonscat|224 births}} [[az:Kateqoriya:224-cü ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 224 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:২২৪-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ২২৪-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 224]] [[bs:Kategorija:Rođeni 224.]] [[da:Kategori:Født i 224]] [[de:Kategorie:Geboren 224]] [[en:Category:224 births]] [[et:Kategooria:Sündinud 224]] [[eu:Kategoria:224ko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۲۲۴ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Naissance en 224]] [[gan:Category:224年出世]] [[hi:श्रेणी:224 में जन्म]] [[id:Kategori:Kelahiran 224]] [[ja:Category:224年生]] [[kk:Санат:224 жылы туғандар]] [[ko:분류:224년 태어남]] [[la:Categoria:Nati 224]] [[new:पुचः:२२४य् बुगु]] [[no:Kategori:Fødsler i 224]] [[pt:Categoria:Nascidos em 224]] [[ro:Categorie:Nașteri în 224]] [[sh:Kategorija:Rođeni 224.]] [[sk:Kategória:Narodenia v 224]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 224]] [[sr:Категорија:Рођени 224.]] [[tr:Kategori:224 doğumlular]] [[war:Kaarangay:Mga natawo han 224]] [[zh:Category:224年出生]] cs97ml4zglhalxlzjpnye57o7rj1l2v 14 34602 569215 2012-06-13T04:14:59Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Fødsler i 394]] {{births| 39|4}} {{Commonscat|394 births}} [[az:Kateqoriya:394-cü ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 394 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৩৯৪-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ৩৯৪-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 394]] [[bs:Kategorija:Rođeni 394.]] [[de:Kategorie:Geboren 394]] [[en:Category:394 births]] [[eu:Kategoria:394ko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۳۹۴ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Naissance en 394]] [[gan:Category:394年出世]] [[hi:श्रेणी:394 में जन्म]] [[id:Kategori:Kelahiran 394]] [[it:Categoria:Nati nel 394]] [[ja:Category:394年生]] [[kk:Санат:394 жылы туғандар]] [[ko:분류:394년 태어남]] [[new:पुचः:३९४य् बुगु]] [[no:Kategori:Fødsler i 394]] [[pt:Categoria:Nascidos em 394]] [[ro:Categorie:Nașteri în 394]] [[sh:Kategorija:Rođeni 394.]] [[sk:Kategória:Narodenia v 394]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 394]] [[sr:Категорија:Рођени 394.]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 937]] [[tr:Kategori:394 doğumlular]] [[war:Kaarangay:Mga natawo han 394]] [[zh:Category:394年出生]] pyeg97eyib0hoz2a115ms6kn4s2vldb 14 35654 569053 2012-06-12T14:49:14Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 1784]] {{births| 124|1}} {{Commonscat|1241 births}} [[az:Kateqoriya:1241-ci ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1241 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:১২৪১-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ১২৪১-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 1241]] [[bs:Kategorija:Rođeni 1241.]] [[cs:Kategorie:Narození 1241]] [[cy:Categori:Genedigaethau 1241]] [[da:Kategori:Født i 1241]] [[de:Kategorie:Geboren 1241]] [[en:Category:1241 births]] [[es:Categoría:Nacidos en 1241]] [[eu:Kategoria:1241eko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۱۲۴۱ (میلادی)]] [[fi:Luokka:Vuonna 1241 syntyneet]] [[fr:Catégorie:Naissance en 1241]] [[gan:Category:1241年出世]] [[hu:Kategória:1241-ben született személyek]] [[id:Kategori:Kelahiran 1241]] [[is:Flokkur:Fólk fætt árið 1241]] [[it:Categoria:Nati nel 1241]] [[ja:Category:1241年生]] [[kk:Санат:1241 жылы туғандар]] [[ko:분류:1241년 태어남]] [[la:Categoria:Nati 1241]] [[lv:Kategorija:1241. gadā dzimušie]] [[mk:Категорија:Родени во 1241 година]] [[new:पुचः:१२४१य् बुगु]] [[nn:Kategori:Fødde i 1241]] [[no:Kategori:Fødsler i 1241]] [[oc:Categoria:Naissença en 1241]] [[pl:Kategoria:Urodzeni w 1241]] [[pt:Categoria:Nascidos em 1241]] [[ro:Categorie:Nașteri în 1241]] [[ru:Категория:Родившиеся в 1241 году]] [[sk:Kategória:Narodenia v 1241]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 1241]] [[sr:Категорија:Рођени 1241.]] [[sv:Kategori:Födda 1241]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 1784]] [[tr:Kategori:1241 doğumlular]] [[uk:Категорія:Народились 1241]] [[vi:Thể loại:Sinh 1241]] [[war:Kaarangay:Mga natawo han 1241]] [[zh:Category:1241年出生]] f1vkyfhn22wq67ldxkvnnwquat55irr 14 36257 569070 2012-06-12T16:09:28Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2224]] {{births| 168|1}} {{Commonscat|1681 births}} [[an:Categoría:1681 (naixencias)]] [[ar:تصنيف:مواليد 1681]] [[az:Kateqoriya:1681-ci ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1681 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:১৬৮১-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ১৬৮১-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 1681]] [[bs:Kategorija:Rođeni 1681.]] [[cs:Kategorie:Narození 1681]] [[cy:Categori:Genedigaethau 1681]] [[da:Kategori:Født i 1681]] [[de:Kategorie:Geboren 1681]] [[dsb:Kategorija:Roź. 1681]] [[en:Category:1681 births]] [[eo:Kategorio:Naskiĝintoj en 1681]] [[es:Categoría:Nacidos en 1681]] [[et:Kategooria:Sündinud 1681]] [[eu:Kategoria:1681eko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۱۶۸۱ (میلادی)]] [[fi:Luokka:Vuonna 1681 syntyneet]] [[fr:Catégorie:Naissance en 1681]] [[gan:Category:1681年出世]] [[hu:Kategória:1681-ben született személyek]] [[hy:Կատեգորիա:1681 ծնունդներ]] [[id:Kategori:Kelahiran 1681]] [[is:Flokkur:Fólk fætt árið 1681]] [[it:Categoria:Nati nel 1681]] [[ja:Category:1681年生]] [[jv:Kategori:Lair 1681]] [[ka:კატეგორია:დაბადებული 1681]] [[kk:Санат:1681 жылы туғандар]] [[ko:분류:1681년 태어남]] [[la:Categoria:Nati 1681]] [[lb:Kategorie:Gebuer 1681]] [[lv:Kategorija:1681. gadā dzimušie]] [[mk:Категорија:Родени во 1681 година]] [[mr:वर्ग:इ.स. १६८१ मधील जन्म]] [[new:पुचः:१६८१य् बुगु]] [[nn:Kategori:Fødde i 1681]] [[no:Kategori:Fødsler i 1681]] [[oc:Categoria:Naissença en 1681]] [[pl:Kategoria:Urodzeni w 1681]] [[pt:Categoria:Nascidos em 1681]] [[qu:Katiguriya:Paqarisqa 1681]] [[ro:Categorie:Nașteri în 1681]] [[ru:Категория:Родившиеся в 1681 году]] [[se:Kategoriija:Riegádeamit 1681]] [[simple:Category:1681 births]] [[sk:Kategória:Narodenia v 1681]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 1681]] [[sr:Категорија:Рођени 1681.]] [[sv:Kategori:Födda 1681]] [[sw:Jamii:Waliozaliwa 1681]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2224]] [[tr:Kategori:1681 doğumlular]] [[uk:Категорія:Народились 1681]] [[vi:Thể loại:Sinh 1681]] [[war:Kaarangay:Mga natawo han 1681]] [[zh:Category:1681年出生]] [[zh-yue:Category:1681年出世]] n6ngxkjo0c2rvdgoffzpjgtrq62v1z5 569203 2012-06-13T01:15:55Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[se:Category:Riegádeamit 1681]], [[war:Category:Mga natawo han 1681]] {{births| 168|1}} {{Commonscat|1681 births}} [[an:Categoría:1681 (naixencias)]] [[ar:تصنيف:مواليد 1681]] [[az:Kateqoriya:1681-ci ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1681 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:১৬৮১-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ১৬৮১-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 1681]] [[bs:Kategorija:Rođeni 1681.]] [[cs:Kategorie:Narození 1681]] [[cy:Categori:Genedigaethau 1681]] [[da:Kategori:Født i 1681]] [[de:Kategorie:Geboren 1681]] [[dsb:Kategorija:Roź. 1681]] [[en:Category:1681 births]] [[eo:Kategorio:Naskiĝintoj en 1681]] [[es:Categoría:Nacidos en 1681]] [[et:Kategooria:Sündinud 1681]] [[eu:Kategoria:1681eko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۱۶۸۱ (میلادی)]] [[fi:Luokka:Vuonna 1681 syntyneet]] [[fr:Catégorie:Naissance en 1681]] [[gan:Category:1681年出世]] [[hu:Kategória:1681-ben született személyek]] [[hy:Կատեգորիա:1681 ծնունդներ]] [[id:Kategori:Kelahiran 1681]] [[is:Flokkur:Fólk fætt árið 1681]] [[it:Categoria:Nati nel 1681]] [[ja:Category:1681年生]] [[jv:Kategori:Lair 1681]] [[ka:კატეგორია:დაბადებული 1681]] [[kk:Санат:1681 жылы туғандар]] [[ko:분류:1681년 태어남]] [[la:Categoria:Nati 1681]] [[lb:Kategorie:Gebuer 1681]] [[lv:Kategorija:1681. gadā dzimušie]] [[mk:Категорија:Родени во 1681 година]] [[mr:वर्ग:इ.स. १६८१ मधील जन्म]] [[new:पुचः:१६८१य् बुगु]] [[nn:Kategori:Fødde i 1681]] [[no:Kategori:Fødsler i 1681]] [[oc:Categoria:Naissença en 1681]] [[pl:Kategoria:Urodzeni w 1681]] [[pt:Categoria:Nascidos em 1681]] [[qu:Katiguriya:Paqarisqa 1681]] [[ro:Categorie:Nașteri în 1681]] [[ru:Категория:Родившиеся в 1681 году]] [[se:Category:Riegádeamit 1681]] [[simple:Category:1681 births]] [[sk:Kategória:Narodenia v 1681]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 1681]] [[sr:Категорија:Рођени 1681.]] [[sv:Kategori:Födda 1681]] [[sw:Jamii:Waliozaliwa 1681]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 2224]] [[tr:Kategori:1681 doğumlular]] [[uk:Категорія:Народились 1681]] [[vi:Thể loại:Sinh 1681]] [[war:Category:Mga natawo han 1681]] [[zh:Category:1681年出生]] [[zh-yue:Category:1681年出世]] e53ly4twxak5g50uhw1mgf8ed0h6heb 14 36342 569149 2012-06-12T20:16:43Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Fødsler i 71]] {{births|7|1}} {{Commonscat|71 births}} [[az:Kateqoriya:71-ci ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 71 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৭১-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ৭১-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 71]] [[bs:Kategorija:Rođeni 71.]] [[de:Kategorie:Geboren 71]] [[en:Category:71 births]] [[eu:Kategoria:71ko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۷۱ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Naissance en 71]] [[gan:Category:71年出世]] [[hi:श्रेणी:71 में जन्म]] [[id:Kategori:Kelahiran 71]] [[ja:Category:71年生]] [[kk:Санат:71 жылы туғандар]] [[ko:분류:71년 태어남]] [[no:Kategori:Fødsler i 71]] [[pt:Categoria:Nascidos em 71]] [[ro:Categorie:Nașteri în 71]] [[sh:Kategorija:Rođeni 71.]] [[sk:Kategória:Narodenia v 71]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 71]] [[sr:Категорија:Рођени 71.]] [[sw:Jamii:Waliozaliwa 71]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 614]] [[tr:Kategori:71 doğumlular]] [[war:Kaarangay:Mga natawo han 71]] ibk4c92adhdu0grtlnpcp7vzpomnmbg 569166 2012-06-12T21:50:21Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[war:Category:Mga natawo han 71]] {{births|7|1}} {{Commonscat|71 births}} [[az:Kateqoriya:71-ci ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 71 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৭১-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ৭১-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 71]] [[bs:Kategorija:Rođeni 71.]] [[de:Kategorie:Geboren 71]] [[en:Category:71 births]] [[eu:Kategoria:71ko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۷۱ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Naissance en 71]] [[gan:Category:71年出世]] [[hi:श्रेणी:71 में जन्म]] [[id:Kategori:Kelahiran 71]] [[ja:Category:71年生]] [[kk:Санат:71 жылы туғандар]] [[ko:분류:71년 태어남]] [[no:Kategori:Fødsler i 71]] [[pt:Categoria:Nascidos em 71]] [[ro:Categorie:Nașteri în 71]] [[sh:Kategorija:Rođeni 71.]] [[sk:Kategória:Narodenia v 71]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 71]] [[sr:Категорија:Рођени 71.]] [[sw:Jamii:Waliozaliwa 71]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 614]] [[tr:Kategori:71 doğumlular]] [[war:Category:Mga natawo han 71]] pc7g314rqw7dwhuoxn09y86fojx5otj 14 36360 569150 2012-06-12T20:19:34Z Zorrobot 468 r2.7.3) (робот өстәде: [[no:Kategori:Fødsler i 89]] {{births|8|9}} {{Commonscat|89 births}} [[az:Kateqoriya:89-cu ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 89 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৮৯-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ৮৯-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 89]] [[bs:Kategorija:Rođeni 89.]] [[de:Kategorie:Geboren 89]] [[en:Category:89 births]] [[eu:Kategoria:89ko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۸۹ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Naissance en 89]] [[gan:Category:89年出世]] [[hi:श्रेणी:89 में जन्म]] [[id:Kategori:Kelahiran 89]] [[ja:Category:89年生]] [[kk:Санат:89 жылы туғандар]] [[ko:분류:89년 태어남]] [[no:Kategori:Fødsler i 89]] [[pt:Categoria:Nascidos em 89]] [[ro:Categorie:Nașteri în 89]] [[sh:Kategorija:Rođeni 89.]] [[sk:Kategória:Narodenia v 89]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 89]] [[sr:Категорија:Рођени 89.]] [[sw:Jamii:Waliozaliwa 89]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 632]] [[tr:Kategori:89 doğumlular]] [[war:Kaarangay:Mga natawo han 89]] 2tkx79fc0gsztx7wxvforc62xjo2fwx 569167 2012-06-12T21:55:01Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот үзгәртте: [[war:Category:Mga natawo han 89]] {{births|8|9}} {{Commonscat|89 births}} [[az:Kateqoriya:89-cu ildə doğulanlar]] [[be-x-old:Катэгорыя:Нарадзіліся ў 89 годзе]] [[bn:বিষয়শ্রেণী:৮৯-এ জন্ম]] [[bpy:থাক:মারি ৮৯-এ উজ্জিসিতা]] [[br:Rummad:Ganedigezhioù 89]] [[bs:Kategorija:Rođeni 89.]] [[de:Kategorie:Geboren 89]] [[en:Category:89 births]] [[eu:Kategoria:89ko jaiotzak]] [[fa:رده:زادگان ۸۹ (میلادی)]] [[fr:Catégorie:Naissance en 89]] [[gan:Category:89年出世]] [[hi:श्रेणी:89 में जन्म]] [[id:Kategori:Kelahiran 89]] [[ja:Category:89年生]] [[kk:Санат:89 жылы туғандар]] [[ko:분류:89년 태어남]] [[no:Kategori:Fødsler i 89]] [[pt:Categoria:Nascidos em 89]] [[ro:Categorie:Nașteri în 89]] [[sh:Kategorija:Rođeni 89.]] [[sk:Kategória:Narodenia v 89]] [[sl:Kategorija:Rojeni leta 89]] [[sr:Категорија:Рођени 89.]] [[sw:Jamii:Waliozaliwa 89]] [[th:หมวดหมู่:บุคคลที่เกิดในปี พ.ศ. 632]] [[tr:Kategori:89 doğumlular]] [[war:Category:Mga natawo han 89]] 9h5vl7c6gcrx3skm5oehyfdr5f1cc8m 0 39533 569043 2012-06-12T14:10:03Z Derslek 632 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Башкортстанның Стәрлетамак районы{{!}}Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) шәһәре — зурлыгы буенча [[Башкортстан]]ның икенче каласы, зур үсеш алган индустрияле, бай мәдәни-милли мираслы һәм чирек миллионлы Көньяк Уралның шактый зур Татар мегаполисы. [[Стәлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 кеше яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] елгалары кушылган җирдә урнашкан. == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # татар Карталы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы ( Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - Икенче Дөньяви сугышы беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит Йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - тролейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри(җәмәгати) "Мәйдан" татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - БөтенРусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татартелле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] r6eivve8cuzlgctxw76d4e3yvm1wjci 569048 2012-06-12T14:20:09Z Derslek 632 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Башкортстанның Стәрлетамак районы{{!}}Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) шәһәре — зурлыгы буенча [[Башкортстан]]ның икенче каласы, зур үсеш алган индустрияле, бай мәдәни-милли мираслы һәм чирек миллионлы Көньяк Уралның шактый зур Татар мегаполисы. [[Стәрлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 кеше яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] елгалары кушылган җирдә урнашкан. == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # татар Карталы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - [[Икенче Дөньяви сугыш]] беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - тролейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - БөтенРусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татартелле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] 1iuzlnwwspix3wdujv8p06jbdhs8ayk 569091 2012-06-12T17:13:20Z Derslek 632 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Башкортстанның Стәрлетамак районы{{!}}Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) шәһәре — зурлыгы буенча [[Башкортстан]]ның икенче каласы, зур үсеш алган индустрияле, бай мәдәни-милли мираслы һәм чирек миллионлы Көньяк Уралның шактый зур Татар мегаполисы. [[Стәрлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 кеше яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] елгалары кушылган җирдә урнашкан. ''Стәрле'' сүзе [[фарсы теле]]ндә ''су'' дигәнне аңлата. Шәһәр, нигездә, сода чыгару, каучук эшләү белән бөтен ил күләмендә танылган.<ref>[[Ленар Шәех]] [http://www.vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=8130 Уфа-Казан арасы. Ничек сукмак саласы?] </ref> == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # татар Карталы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - [[Икенче Дөньяви сугыш]] беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - тролейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - БөтенРусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татартелле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] ifhjl1qonckbrg30jf3pgt85i0h9w5h 569092 2012-06-12T17:25:51Z Derslek 632 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Башкортстанның Стәрлетамак районы{{!}}Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) шәһәре — зурлыгы буенча [[Башкортстан]]ның икенче каласы, зур үсеш алган индустрияле, бай мәдәни-милли мираслы һәм чирек миллионлы Көньяк Уралның шактый зур Татар мегаполисы. [[Стәрлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 кеше яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] елгалары кушылган җирдә урнашкан. ''Стәрле'' сүзе [[фарсы теле]]ндә ''су'' дигәнне аңлата. Шәһәр, нигездә, сода чыгару, каучук эшләү белән бөтен ил күләмендә танылган.<ref>[[Ленар Шәех]] [http://www.vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=8130 Уфа-Казан арасы. Ничек сукмак саласы?] </ref> == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # татар Карталы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - [[Икенче Дөньяви сугыш]] беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - тролейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - БөтенРусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татартелле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Исмәгыйль Рәмиев]], татар әдәбияты тарихчысы. * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] j635ep4bo0ht3u1cp61n3g9a9vsg7mw 569138 2012-06-12T19:14:42Z Frhdkazan 3171 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Башкортстанның Стәрлетамак районы{{!}}Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) [[шәһәр]]е — [[зурлыгы]] буенча [[Башкортстан]]ның икенче [[кала]]сы, зур [[үсеш]] алган [[индустрия]]ле, бай мәдәни-милли [[мирас]]лы һәм чирек миллионлы [[Көньяк Урал]]ның шактый зур [[Татар]] [[мегаполис]]ы. [[Стәрлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 [[кеше]] яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] елгалары кушылган җирдә урнашкан. ''Стәрле'' сүзе [[фарсы теле]]ндә ''су'' дигәнне аңлата. Шәһәр, нигездә, сода чыгару, каучук эшләү белән бөтен ил күләмендә танылган.<ref>[[Ленар Шәех]] [http://www.vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=8130 Уфа-Казан арасы. Ничек сукмак саласы?] </ref> == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # татар Карталы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - [[Икенче Дөньяви сугыш]] беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - тролейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - БөтенРусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татартелле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Исмәгыйль Рәмиев]], татар әдәбияты тарихчысы. * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] tu2qgubx89hblnte39t3i0kr72sra96 569140 2012-06-12T19:15:40Z Frhdkazan 3171 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) [[шәһәр]]е — [[зурлыгы]] буенча [[Башкортстан]]ның икенче [[кала]]сы, зур [[үсеш]] алган [[индустрия]]ле, бай мәдәни-милли [[мирас]]лы һәм чирек миллионлы [[Көньяк Урал]]ның шактый зур [[Татар]] [[мегаполис]]ы. [[Стәрлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 [[кеше]] яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] елгалары кушылган җирдә урнашкан. ''Стәрле'' сүзе [[фарсы теле]]ндә ''су'' дигәнне аңлата. Шәһәр, нигездә, сода чыгару, каучук эшләү белән бөтен ил күләмендә танылган.<ref>[[Ленар Шәех]] [http://www.vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=8130 Уфа-Казан арасы. Ничек сукмак саласы?] </ref> == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # татар Карталы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - [[Икенче Дөньяви сугыш]] беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - тролейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - БөтенРусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татартелле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Исмәгыйль Рәмиев]], татар әдәбияты тарихчысы. * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] f12dhl4f0iogkojb15495amtc9g5unq 569141 2012-06-12T19:16:44Z Frhdkazan 3171 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) [[шәһәр]]е — [[зурлыгы]] буенча [[Башкортстан]]ның икенче [[кала]]сы, зур [[үсеш]] алган [[индустрия]]ле, бай мәдәни-милли [[мирас]]лы һәм чирек миллионлы [[Көньяк Урал]]ның шактый зур [[Татар]] [[мегаполис]]ы. [[Стәрлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 [[кеше]] яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] [[елга]]лары кушылган җирдә урнашкан. ''Стәрле'' [[сүз]]е [[фарсы теле]]ндә ''су'' дигәнне аңлата. Шәһәр, нигездә, сода чыгару, каучук эшләү белән бөтен ил күләмендә танылган.<ref>[[Ленар Шәех]] [http://www.vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=8130 Уфа-Казан арасы. Ничек сукмак саласы?] </ref> == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # татар Карталы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - [[Икенче Дөньяви сугыш]] беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - тролейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - БөтенРусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татартелле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Исмәгыйль Рәмиев]], татар әдәбияты тарихчысы. * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] 8gplq1eoe55ep0dj1y3p6x4mgi314np 569142 2012-06-12T19:18:23Z Frhdkazan 3171 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) [[шәһәр]]е — [[зурлыгы]] буенча [[Башкортстан]]ның икенче [[кала]]сы, зур [[үсеш]] алган [[индустрия]]ле, бай [[мәдәни мирас|мәдәни]]-милли мираслы һәм [[чирек]] [[миллион]]лы [[Көньяк Урал]]ның шактый зур [[Татар]] [[мегаполис]]ы. [[Стәрлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 [[кеше]] яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] [[елга]]лары кушылган җирдә урнашкан. ''Стәрле'' [[сүз]]е [[фарсы теле]]ндә ''су'' дигәнне аңлата. Шәһәр, нигездә, сода чыгару, каучук эшләү белән бөтен ил күләмендә танылган.<ref>[[Ленар Шәех]] [http://www.vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=8130 Уфа-Казан арасы. Ничек сукмак саласы?] </ref> == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # татар Карталы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - [[Икенче Дөньяви сугыш]] беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - тролейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - БөтенРусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татартелле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Исмәгыйль Рәмиев]], татар әдәбияты тарихчысы. * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] qwreu75u2z75m5m8xiigd85ts3lf1hg 569143 2012-06-12T19:19:49Z Frhdkazan 3171 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) [[шәһәр]]е — [[зурлыгы]] буенча [[Башкортстан]]ның икенче [[кала]]сы, зур [[үсеш]] алган [[индустрия]]ле, бай [[мәдәни мирас|мәдәни]]-милли мираслы һәм [[чирек]] [[миллион]]лы [[Көньяк Урал]]ның шактый зур [[Татар]] [[мегаполис]]ы. [[Стәрлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 [[кеше]] яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] [[елга]]лары кушылган җирдә урнашкан. ''Стәрле'' [[сүз]]е [[фарсы теле]]ндә ''[[су]]'' дигәнне аңлата. Шәһәр, нигездә, [[сода]] чыгару, [[каучук]] эшләү белән бөтен [[ил]] [[күләм]]ендә танылган.<ref>[[Ленар Шәех]] [http://www.vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=8130 Уфа-Казан арасы. Ничек сукмак саласы?] </ref> == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # татар Карталы авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - [[Икенче Дөньяви сугыш]] беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - тролейбуслар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - БөтенРусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татартелле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Исмәгыйль Рәмиев]], татар әдәбияты тарихчысы. * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] 5atur3kg9ye4pjkrrdnp7yhjqkglcn7 569213 2012-06-13T04:09:08Z Derslek 632 викиләштерү {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Стәрлетамак |рус исеме = {{lang-ru|Стерлитамак}} |герб = Coat_of_Arms_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |флаг = Flag_of_Sterlitamak_(Bashkortostan).png |ил = Русия |lat_deg = 53|lat_min = 38|lat_sec = 00 |lon_deg = 55|lon_min = 57|lon_sec = 00 |CoordAddon = region:RU_type:city(270000) |CoordScale = |размер карты региона = |размер карты района = |регион = Башкортстан |регион в таблице = Башкортстан |район = Башкортстанның Стәрлетамак районы{{!}}Стәрлетамак районы |дата основания = |нигезләнгән =1747 кадәр |прежние имена = |статус =1781 |халык саны = {{үсү}}273 394 |исәп елы = 2010 |почта индексы = 453100 |телефон коды =3473 |сан идентификаторы = |сайт = http://starletamaq.narod.ru/ }} {{Викиләштерү}} '''Стәрлетамак''' ({{lang-ru|Стерлитамак}}) шәһәре — зурлыгы буенча [[Башкортстан]]ның икенче каласы, зур үсеш алган индустрияле, бай мәдәни-милли мираслы һәм чирек миллионлы Көньяк Уралның шактый зур Татар мегаполисы. [[Стәрлетамак районы]] үзәге. [[2010 ел]]ның 1 гыйнварына 273 394 кеше яши<ref name='справочник'>Единый электронный справочник муниципальных районов Республики Башкортостан — [http://www.asmo-rb.ru/engine/data/attach/1/spravochnik.xls приложение в формате Excel]</ref>. [[Агыйдел]] урта агымының уң ярында, [[Ашказар]] һәм [[Стәрле]] елгалары кушылган җирдә урнашкан. ''Стәрле'' сүзе [[фарсы теле]]ндә ''су'' дигәнне аңлата. Шәһәр, нигездә, [[сода]] чыгару, [[каучук]] эшләү белән бөтен ил күләмендә танылган.<ref>[[Ленар Шәех]] [http://www.vt-arhiv.ru/news.jsp?docid=8130 Уфа-Казан арасы. Ничек сукмак саласы?] </ref> == Тарихи мәгълүматлар == «Стәрлетамак» исемле татар авылы турында беренче мәгълүматлар [[1747 ел]]дан килә. Тарихи документларына таянып, [[1762 ел]]ның 8 маенда үткән 3 нче ревизия (халык санын алу) буенча Юрматы олысы (улус, волость) Юлдаш-бәк Котлы җирендә урнашкан татар СтәрлеТамак(борыңгы кагәзьдә нәкъ шулай язылган) авылында ошбу кешеләре яшәгән: # Казан губернасы Зөя өязенең Ишәй-морза командасын татар Танай Торай авылыннан килгән Уразай Али (яше: 1747 елда - 35 яшь, 1762 елда - 50 яшь), аның хатыны Тимәй морзаның татар Борнаш авылыннан Үлмәс Али ирдән 2 яшькә олырак булган, балалары - 10 яшьле Сәйдаш һәм 8 яшьле Шәрип. # Казан губернасы Зөя өязе Идрис Тинәй авылында бертуган Уразай (47-62), Сәет (30-45) һәм Илмәт (25-40) Ишкә; Уразайның 2 хатыны, Сәетнең хатыны Хәнифә вә үги малае Али Атна, Илмәтнең 25 яшьтән алып 35 яшькә тиклем 4 хатыны һәм 2 кызыкай булган. # татар Пүчинкә авылыннан килгән Курамша Уразмәт(32-48) 55 яшьле татар Карлыман авылында туган хатыны Мөкминә Хуҗа һәм аларның өйләнмәгән 29 - яшьлек Бәйрәм малае белән; # [[Татар Каргалысы]] авылыннан булган Сөләт Аймәт, аның сеңеле һәм 36 яшьле сеңеленең ире Йосып Якуп ... {{Нейтраль фикер}} [[1917 ел]]да урыс патшасын бәреп төшерүгә кадәр Стәрлетамакта төгәл милли чикләре булган – [[татарлар]] [[славян]] илбасарлары белән бергә яшәргә теләмәделәр. Хәтта урысча “мырылдау” (сөйләшү) - искеткеч оятсызлык саналган, чөнки урыслар белән аралашу юньле ниләргә китерә алмый. Шуңа күрә калабыз нәкъ 2 кисәктән торган - Татар бистәсе вә христиан (урыс белән мукшы) бистәсе Дворянский урамы (хәзер Тынычлык(Мир) урамы) һәм Базар мәйданы (хәзер "Салават" кинотеатры) белән аерылып торган. Дыуарянскидан [[Стәрле]] елгасына кадәр Татарлар яшәгәннәр, Дыуарянскидан [[Ашказарга]] тиклем - калганнары. Сайган татар бистәсе Стәрлетамак янында Усман тавына(хәзер "Содовик" стадионы") кадәр торган. Михайловка авылында (1960нчы елларда шәһәргә кушылган) мордва яшәгән. [[Косяковка]] авылында(Строймаш бистәсе янында) [[чуаш халкы]] яшәгән. Стәрлетамак татарларында 4 мәхәллә — мөселман җәмгыяте булган. Шуңа күрә, Стәрледә 4 татар мәчете (3 агачтан, 1 - таштан) булган. [[1906 ел]]да шәһәрдә китаплар тарату һәм бастыру максатында татар "Каләм" ширкәте оештырыла. 1910 елда Стәрлетамакта Базар мәйданында(Олы Заводский - Мәчет урамнары почмагында) Татар "Нур" нәшрияте барлыкка килә. Аның директоры Сәйфи әфәнде Фәйзи була. Бу татар нәшриятендә татарча чыккан китаплары: [[Галимҗан Ибраһимов|Галимҗан Ибраһим]] "Татар хатынының язмышы", Сафуан Якшыгол "Башкорт вакыйгалары", [[Зыя Ярмәки|Зия Ярмәки]] "Күрсәтермен!", Зия Үлмәти "Башкорт кәвем җырлары вә бәетләре" һ.б. <ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Тарихи хроникасы == * 1919, ноябрь — Iнче Бәләкәй Башкордистанның большевиклар (РКП(б) конференциясе. * 1919, декабрь — Башкорт сператистлары аерым Башкорт Шурави Республикасы оештыру аркасында Татар - Башкорт Республикасы оештыру турындагы декреты юка чыга. Шуннан соң аерым Татар Республикасы - Татарстан оештырыла. Уфа губернасы (Стәрлетамак шул исәптә) бәхәсле территория булып кала һәм урындагы референдумнар буенча бүленелергә тиеш иде. * 1919, декабрь — [[Вәлиулла Мортазин-Иманский]] җитәкләгән Стәрлетамак татар драма театрына «башкорт» статусы бирелә (хәзер [[Гафури театры|Уфадагы Башкорт дәүләт академия театры]]), ул биредә [[1922 ел]]га кадәр, Уфага күченгәнче уйнады. Башкорт сөйләшендәге язма булдыруына кадәр (1924 елга кадәр) бөтен спектакльләре татарча уйнала. * 1920, июль — I Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1921, июль — II Бәләкәй Башкордистан Шуралар җыены. * 1922, март — Стәрлетамак татар театры сәхнәсендә Хәбибулла - әфәнде Ибраһим язган «Башмагым» музыкаль комедия беренче тапкыр куела. * 1922, 14 июнь — [[Уфа губернасы]] бетерелә һәм аның территориясенең зурлыгы, шул исәптә Стәрлетамак өязе, Бәләкәй Башкордистанга кушыла(Башкорт Шурави Республикасы – БШР). БШРның башкаласы Стәрлетамактан [[Уфа]]га күчерелә. Бәләкәй Башкордистан Хөкүмәте Уфага күчә. БШРга кушылу турында урындагы референдумнары үткәрелми. * 1922, 10 декабрь — Стәрлетамакка электр уты килә * 1923 — хезмәт кануннары буенча һәм Башоблсовпроф ризалыгы белән БАССРда [[Ураза бәйрәме]], [[Корбан бәйрәме]] вә [[Мәүлет бәйрәме|Мәүлид]] - бәйрәмнәрен - ял көннәре дип игълан итәләр * 1924 — «Фәрман» аэропланы өчен утыру мәйданчыгы ясалган. «Уфа-Стәрлетамак-Уфа» авиарейсы ачыла * 1925 — БАССРда татарларда шәригать вә гадәткә нигезләнгән мөселман мәхкәмәсе(суды) тыелган. Шул вакыттан бөтен мәхкәмәләре Русия - РСФСР кануннарына буйсына. * 1926 - БАССРның ЦИК һәм СНК «башкорт дәүләт теле» сүзләренә карап «урындагы татар теле»н уйларга. * 1927 - Стәрлетамакның татар халкы саны 7 140 кеше тәшкил иткән. * 1930 - Стәрлетамак яңа оештырылган [[Стәрлетамак районы]]ның үзәге. * 1931 - Стәрлетамак якларында татар [[Ишембай]] авылы янында [[нефть|карамай]] чыгара башладылар. * 1932 - Стәрлетамакта эфирга радиотапшырулар чыга башлаган. * 1934 – [[Куйбышев тимер юлы]]ның «Уфа - Стәрлетамак - Ишембай»(177 км) тимер юлы төзелгән. * 1945 - [[Икенче Дөньяви сугыш]] беткәннән соң урыс өлкәләрдән сәбәп табып күчеп килгәннәрнең күбесе өйгә кайтудан баш тартты. * 1946 - читтән килгән урыслар Баязит йортында урыс драма театры ачалар. * 1955 - Шәкетауның өчтән бер өлешен юкка чыгарып Стәрлетамак сода заводы 1 млн. тонн сода җитештергән. * 1957 - Стәрлетамак ТЭЦы эшли башлаган. * 1958 - Синтетик кaучук(СК) заводын һәм сода-цемент комбинатын төзү дип сәбәп табып Стәрлетамак Бөтен СССР комсомол төзелеше игълан ителгән булган. Шуның аркасында татар Стәрлетамагыбызга маҗара белән яңа сизүләр үз өстенә эзләп эш көче булып Русия, [[Белоруссия]], [[Украина]] һ.б. дан меңнәрләп надан комсомолчылар күчеп киләләр. Шулай итеп Стәрлетамакта ашамлык та кием-салым да торак урыннарын-йортларын төп халкына да җитми башлый. * 1960 - урыс өлкәләрдән иммигрантлар күчеп килер өчен Стәрлетамакта 2-заллы «Салават» кинотеатры төзелә. * 1961 - [[троллейбус]]лар йөрү өчен юлы эшли башлады. Троллейбус хәрәкәте вакытында барлык язмалар вә игъланнары урыс телендә генә бирелә. Шушы хәл каты рәвештә үткәрелгән урыслаштыруы турында сөйли. * 1963 - интернационализм һәм "халыклар дуслыгы" дигән булып шәһәрдә яшәгән татарларның бөтен тормыш якларын, берсен дә калдырмыйча, урыслаштыру башлана Массакүләм төп(татар) халкының аңында аңлашылган туган телдән шәхси вә җәмәгати яшәештә баш тартырга чакыралар. Урындагы(милли) телләрнең кулланышын ясалма рәвештә тараю сәясәте үткәрелә. * 1964 - Стәрлетамакта бөтен татар мәктәпләре ябыла. Татар укучылары аңлаешлы туган телендә укырга хокугыннан мәхрүм ителгән булган. Өстәмә аларны урыс мәктәпләренә күчереп чит (урыс) телендә укырга мәҗбүрлиләр. * 1966 - "Искра" урыс исемле кинотеатр төзелгән. * 1967 - Икенче Дөньяви сугышында һәлак булган Стәрлетамактагы җәүгир(гаскәр)ләре истәлегенә "Мәңгелек ут" һәйкәле ачылган (урыс скульпторы М. - әфәнде Шабалтин юри славян кыяфәтле салдатны сурәтләнгән). * 1972 - Сода - цемент комбинатының тоз суы булдыру цехында вакытыннан алдан 10 млн. кубометр тоз суы булдырылган. Шул сәбәптә Шәкетауның җир өсте өлеше бүтенләй юкка чыкты, тауның исе дә калмаган. * 1973 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 100 ел тула. * 1981 - Мәскәү(Русия)дән килгән боерыгы буенча бүтенләй кирәк булмаган күн-аяк киеме комбинатын төзүе башалана. * 1982 - Югары төгәллекле станоклар(ВТС) заводы төзелгән. * 1991 - татар гимназиясен ачу планлаштырыла. * 1992 - мэр җитәкләгән шәһәр Хакимияте оештырыла. * 1993 - БРның дәүләт Суверенитеты(мөстәкыйльлеге) турында Декларация игълан ителә. Шул вакыттан башлап Стәрлетамак - БРның республикага буйсындырган үз идарә итүче шәһәре була. * 2001 - Стәрлетамакта 10 ел үткәч урыс телендә укытылган '''татар гимназиясе''' эшли башлаган. * 2002 - Стәрлетамакта бердән-бер шәһри (җәмәгати) «Мәйдан» татар гәзите ябыла. * 2003 - Латыйп/ов/ (искечә - Бохара) урамы, 47нче йорт адресы буенча урнашкан татар мәчетенә 130 ел тула. * 2004 - Бөтенрусия халык исәбен алуы нәтиҗәләре буенча Стәрлетамакның татар телле халкы саны 80 мең кешегә җиткән. Шул вакытта Стәрлетамакта бер дә татар театры, татар филармониясе, татар гәзите, татар ТВсе, татар радиосы юк. Татар балаларының 75%ыннан артык аңлаешлы туган татар телен бер нинди формада да өйрәнмиләр. Стәрлетамакта татар укучыларның 100%-ы чит телдә укытыла. <br /> * 2005 - Татарстан спонсорлары акчаларына Стәрлетамакның 4 - манаралы "Нур - әл - Иман" мәчетен торгызуы башлана.<ref>[http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак тарихы]</ref> == Стәрлетамакның татар урамнары == Татар Стәрлетамак урамнарны турында беренче дөрес хәбәрләре 1858 елда картограф-әфәнде Эгерц төзегән кала картасында нигезләнгән. Стәрлетамакта тагын 20-30нчы вә 50-60нчы елларында күп нинди урамнарын исемнәрен алмаштыруы булган. <br /> * '''Бакча'''(Садовая) * Богдан Хмельницкий: '''Зират тыкрыгы'''(1858 елдагы карта буенча) > Верхнеуральский урамы (1890-1920еллар) > Уральский урамы(1920-1954еллар) > Богдан Хмельницкий урамы(1954 елдан башлап) * Латыйп/ов/: '''Иске урам''' (1858 елдагы карта буенча) > Иске Татар урамы > Бохара урамы(1890 ел) > Лотфулла Латыйп/ов/ урамы * Гафури: '''Яңавыл урамы''' > Яңавыл Татар урамы >Мәҗит Гафури урамы(1935 елдан башлап) * Карл Маркс: '''Олы Заводский урамы'''(1858 ел) > Үзәк урам( февраль 1917-1918 еллар) > Карл Маркс урамы(с 1918г.) * Комсомольская(Комсомол): '''Чиркәү урамы'''(1858 ел) > Базар урамы ( 1917 елдан Базарны 1930нчы елларда күчүенә кадәр) > Пролетарский урамы(1948 елга кадәр) > Комсомольский урамы( 1948 елдан комсомолның 30-еллылыгы уңаеннан) * Коммунарлар: '''Ярминкә урамы'''("Каучук/ФизкультАкадемия" стадионы - иске Ярминкә мәйданы булган) > Коммунарлар урамы * Кутузов: '''Төрмә тыкрыгы'''(1858 ел) > Төрмә урамы(1890 - 1924 еллар) > Азатлык урамы(1924 -1946 еллар) > Кутузов (Котдус/ов/) урамы(1946 елдан башлап) * Мир(Тынычлык): '''Дворянский урамы''' (1858 ел) > Гражданский урамы(февраль 1917 - 1920нчы еллар) > Советский урамы (1920нчы еллар - 1937еллар) > Тынычлык урамы (1959 елдан) * Ногъман/ов/: '''Шәһәрдән чыгу урамы'''(1858 ел) > Бүлнис урамы(вакытлы исеме) > Шәһәрдән чыгу урамы > Ногъман/ов/ урамы (1964 елдан) * Пантелькин: '''Нагорный урамы''' > Пантелькин урамы (1967 елдан) * Пушкин: '''Красногородский урамы''' > Пушкин урамы * Ивлев: '''Печән урамы''' > Ивлев урамы(1966 елдан) * Садовая(Бакча): '''Соборный тыкрыгы'''(1858 ел) > Парковый урамы > Садовый (Бакча) урамы * Сакко һәм Ванцетти: '''Быковский тыкрыгы''' (1858 ел) > Миллионный урамы(1900ел) >Сакко һәм Ванцетти урамы * Советская(Совет): '''Кече Татар урамы'''(1858 ел) > Советский(Совет) урамы (1920нчы еллар) * Тынычлык(Мир) * Халтурин: Новый(урыс) урамы > '''Ашказар урамы''' (1858 ел) + Кече Заводский урамы(Стәрледән алып Шәһәрдән чыгу/Ногъман/ов/ урамына кадәр) > Степан Халтурин урамы(1920нчы еллардан) * Ходайбирде/-ин/: Шафран юлы > '''Мәчет тыкрыгы'''(1858 ел) > Мәчет урамы(1890 ел) > Ходайбирде/-ин/ урамы(1925 елдан) * Шәфи/ев/ урамы: '''Кырым урамы''' (1914 ел) > Шәфи/ев/ урамы * 7 Ноябрь: '''Олы Татар урамы''' (1858 ел) + Ливәшәү урамы(1858 ел) > 7 Ноябрь урамы( 1920нчы еллардан) == Мәгариф == Стәрлетамакның үз югары уку йорты - [[Зәйнәп Биишева]] исемендәге [[Стәрлетамак дәүләт педагогия академиясе]] бар. Стәрлетамакта 38 гомуми урта мәктәп, гимназия һәм лицей арасында 5нче номерлы '''татар гимназиясе''' эшли. == Атаклы кешеләр == {{Бүлек төпчеге}} * [[Исмәгыйль Рәмиев]], татар әдәбияты тарихчысы. * [[Рәмзия Вәлитева]], татар «Әлифба»сы авторы (С. Вәгыйзов белән берлектә). == Демография == * Стәлетамакта 70 меңләп татар яши, алар халыкның 23%ын тәшкил итә. Шуның өстәвенә 15%тан артык башкорт милләте вәкилләре бар. * [[урыслар]] — 49%,<br /> * башкалар — 11%. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://starletamaq.narod.ru/tt-kir/tarix.html Стәрлетамак — татар шәһәре] * [http://www.asmo-rb.ru Совет муниципальных образований Республики Башкортостан]. {{ref-ru}} * [http://www.str-raion.ru/ Стәрлетамак районы рәсми сайты] {{ref-ru}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24404698.html Стәрлетамак сабак бирә] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[Төркем:Эстәрлетамак районы]] [[ar:سترليتاماك]] [[az:Sterlitamak]] [[ba:Стәрлетамаҡ (ҡала)]] [[be:Горад Сцерлітамак]] [[bg:Стерлитамак]] [[cs:Sterlitamak]] [[cv:Çтерлĕ]] [[de:Sterlitamak]] [[diq:Sterlitamak]] [[en:Sterlitamak]] [[eo:Sterlitamak]] [[es:Sterlitamak]] [[et:Sterlitamak]] [[fa:استرلیتاماک]] [[fi:Sterlitamak]] [[fr:Sterlitamak]] [[hr:Sterlitamak]] [[it:Sterlitamak]] [[kk:Істерлі-Тамақ]] [[ko:스테를리타마크]] [[kv:Стерлитамак]] [[lt:Sterlitamakas]] [[lv:Sterļitamaka]] [[nl:Sterlitamak]] [[nn:Sterlitamak]] [[no:Sterlitamak]] [[os:Стерлитамак]] [[pl:Sterlitamak]] [[ro:Sterlitamak]] [[ru:Стерлитамак]] [[sv:Sterlitamak]] [[tl:Sterlitamak]] [[uk:Стерлітамак (місто)]] [[vep:Sterlitamak]] [[vi:Sterlitamak]] [[war:Sterlitamak]] [[zh:斯捷尔利塔马克]] 8ls56zxgll1t11a8a37wis53s4peua3 0 41634 569144 2012-06-12T19:31:16Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[mr:मंगोल साम्राज्य]] [[Файл:Mongol_Empire_map_2.gif|мини|sulda|300px|Монгол империясе]] '''Монгол империясе''' ({{lang-mn|Монголын эзэнт гүрэн}}) — [[Урта гаcырлар]]да [[Азия]] һәм [[Көнчыгыш Аурупа]]да урнашкан [[дәүләт]]. [[XIII гасыр]]да формалашкан. Якынча 33 миллион км² җирләрен биләгән. Башкаласы [[Каракорум]] шәһәре булган. Чәчәк ату чорында [[Үзәк Азия]], [[Көньяк Себер]], [[Көнчыгыш Аурупа]], [[Якын Көнчыгыш]], [[Кытай]] һәм [[Тибет]] җирләрендә урнашкан. [[XIII гасыр]]ның икенче яртысында империя ылысларга таркала башлый (мәсәлән, [[Алтын Урда]]). [[XIV гасыр]]ның соңгы чирегендә яшәүдән туктый. == Тарих == === Дәүләтнең барлыкка килүе === [[XII гасыр]] башында таралып урнашкан монгол ырулары бердәм дәүләткә берләшү омтылышын ясыйлар. Бу дәүләт тарихка ''Хамаг Монгол'' исеме астында кереп кала. Аның беренче җитәкчесе [[Хайду-хан]] була. Аның оныгы, [[Хабул-хан]], [[Цзинь империясе]]н вакытлыча җиңүгә ирешә, аңа ясак түләтә. Хабул-ханның дәвамчысын – Амбагай-ханны — шул җирлектә татар дип аталган ырулар (татар атамасы [[төрки халыклар]]га соңрак күчә) әсир итә, һәм чжурчжэннарга тапшыра. Берничә елдан соң татар кабиләләре тарафыннан [[Чыңгыз-хан|Тимучинның]] (соңрак [[Чынгыз-хан]]) әтисе Есүгәй-Батыр үтерелә. Тимучин яшьлеген бертуганнары һәм әнисе белән Делун Болдока тауларында үткәрә. Ул хакимияткә әкрен килә, башта аңа Үзәк Монголиядәге кереитлар җитәкчесе Ван-хан ярдәм күрсәтә. Җитәрлек көч туплагач, Тимучин көнчыгышта татарларны ([[1202 ел|1202]]), үзенең элеккеге ярдәмчеләр — кереитларны ([[1203 ел|1203]]) һәм көнбатышта найманнарны ([[1204 ел|1204]]) буйсындыра. [[1206 ел]]дагы мнгол җитәкчеләре җыелышы — корылтайда Тимучин монголларның бөек ханы дип игълан ителә. Ул Чынгызхан исеме белән атала башлый. {{Фактларны тикшерү}} {{Rq|stub}} {{Шаблон өстәү|Тарихи дәүләт}} [[Төркем:Кытай тарихы]] [[Төркем:Азиянең тарихи дәүләтләре]] [[Төркем:Аурупаның тарихи дәүләтләре]] {{Link FA|ar}} {{Link FA|nl}} {{Link FA|sl}} [[af:Mongoolse Ryk]] [[an:Imperio Mongol]] [[ar:إمبراطورية المغول]] [[arz:امبراطوريه مغوليه]] [[az:Böyük Monqol imperiyası]] [[bat-smg:Monguolu imperėjė]] [[be:Мангольская імперыя]] [[be-x-old:Мангольская імпэрыя]] [[bg:Монголска империя]] [[bn:মঙ্গোল সাম্রাজ্য]] [[br:Impalaeriezh Vongol]] [[bs:Mongolsko carstvo]] [[ca:Imperi mongol]] [[ckb:ئیمپراتۆریەتی مەغۆل]] [[cs:Mongolská říše]] [[cy:Ymerodraeth y Mongol]] [[da:Mongolske kejserdømme]] [[de:Mongolisches Reich]] [[diq:İmparatoriya Moğoli]] [[el:Αυτοκρατορία των Μογγόλων]] [[en:Mongol Empire]] [[eo:Mongola Imperio]] [[es:Imperio mongol]] [[et:Mongolite riik]] [[eu:Mongolen Inperioa]] [[fa:امپراتوری مغول]] [[fi:Mongolivaltakunta]] [[fr:Empire mongol]] [[gl:Imperio Mongol]] [[he:האימפריה המונגולית]] [[hi:मंगोल साम्राज्य]] [[hif:Mongol Samrajya]] [[hr:Mongolsko Carstvo]] [[hu:Mongol Birodalom]] [[hy:Մոնղոլական կայսրություն]] [[id:Kekaisaran Mongolia]] [[is:Mongólaveldið]] [[it:Impero mongolo]] [[ja:モンゴル帝国]] [[ka:მონღოლთა იმპერია]] [[kk:Шыңғыс хан империясы]] [[ko:몽골 제국]] [[la:Imperium Mongolicum]] [[lb:Mongolescht Räich]] [[lt:Mongolų imperija]] [[lv:Mongoļu impērija]] [[mk:Монголска Империја]] [[ml:മംഗോള്‍ സാമ്രാജ്യം]] [[mn:Их Монгол Улс]] [[mr:मंगोल साम्राज्य]] [[ms:Empayar Mongol]] [[my:မွန်ဂိုအင်ပါယာ]] [[nl:Mongoolse Rijk]] [[nn:Det mongolske riket]] [[no:Mongolriket]] [[oc:Empèri Mongòl]] [[pl:Imperium mongolskie]] [[pnb:منگول سلطنت]] [[pt:Império Mongol]] [[ro:Imperiul Mongol]] [[ru:Монгольская империя]] [[rue:Монґольска ріша]] [[sco:Mongol Empire]] [[sh:Mongolsko Carstvo]] [[simple:Mongol Empire]] [[sk:Mongolská ríša]] [[sl:Mongolsko cesarstvo]] [[sr:Монголско царство]] [[sv:Mongolväldet]] [[sw:Milki ya Wamongolia]] [[ta:மங்கோலியப் பேரரசு]] [[th:จักรวรรดิมองโกล]] [[tk:Mongol imperiýasy]] [[tl:Imperyong Monggol]] [[tr:Moğol İmparatorluğu]] [[ug:موڭغۇل ئىمپېرىيىسى]] [[uk:Монгольська імперія]] [[ur:منگول سلطنت]] [[vi:Đế quốc Mông Cổ]] [[war:Imperyo Mongol]] [[yi:מאנגאלישע אימפעריע]] [[zh:蒙古帝国]] [[zh-min-nan:Bông-kó͘ Tè-kok]] [[zh-yue:蒙古帝國]] ajj7rb7dkzxopxbdvy8r2mnsivh493h 0 41732 569106 2012-06-12T18:23:59Z Frhdkazan 3171 [[Мөселман]] битенә юнәлтү #Redirect [[Мөселман]] 4menz837qdgv6h9gnb24mzu77rqyrgf 14 42207 569005 2012-06-12T09:18:56Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[nv:Tʼááłáhági átʼéego:Choyoołʼįįhí lv]] {{Commonscat|User lv}} [[Төркем:Телләр белү өлгеләре|lv]] [[af:Kategorie:Gebruiker lv]] [[am:መደብ:User lv]] [[an:Categoría:Usuario lv]] [[ar:تصنيف:مستخدم lv]] [[ast:Categoría:Usuarios por idioma - Letón]] [[az:Kateqoriya:İstifadəçi lv]] [[be:Катэгорыя:User lv]] [[be-x-old:Катэгорыя:Вікіпэдыйцы, якія ведаюць мову lv]] [[br:Rummad:Implijerien lv]] [[ca:Categoria:Usuaris lv]] [[cs:Kategorie:User lv]] [[da:Kategori:Brugere lv]] [[de:Kategorie:User lv]] [[en:Category:User lv]] [[eo:Kategorio:Vikipediisto lv]] [[es:Categoría:Usuarios por idioma - Letón]] [[et:Kategooria:User lv]] [[eu:Kategoria:Letoniera (erabiltzaileak)]] [[fa:رده:User lv]] [[fi:Luokka:User lv]] [[fiu-vro:Katõgooria:User lv]] [[fr:Catégorie:Utilisateur lv]] [[hsb:Kategorija:User lv]] [[hu:Kategória:User lv]] [[id:Kategori:User lv]] [[it:Categoria:Utenti lv]] [[ja:Category:User lv]] [[ko:분류:사용자 lv]] [[krc:Категория:User lv]] [[kv:Категория:User lv]] [[la:Categoria:Usores lv]] [[lad:Katēggoría:User lv]] [[lt:Kategorija:User lv]] [[ltg:Kategoreja:User lv]] [[lv:Kategorija:User lv]] [[mk:Категорија:Корисник lv]] [[nl:Categorie:Wikipedia:Gebruiker lv]] [[no:Kategori:Bruker lv]] [[nv:Tʼááłáhági átʼéego:Choyoołʼįįhí lv]] [[os:Категори:User lv]] [[pl:Kategoria:User lv]] [[pms:Categorìa:User lav]] [[pt:Categoria:Usuários lv]] [[ro:Categorie:Utilizator lv]] [[ru:Категория:User lv]] [[rue:Катеґорія:User lv]] [[sh:Kategorija:User lv]] [[simple:Category:User lv]] [[sk:Kategória:User lv]] [[sv:Kategori:Användare lv]] [[uk:Категорія:User lv]] [[wa:Categoreye:Uzeus lv]] [[wo:Wàll:Jëfandikukat lv]] [[zh:Category:Lv 使用者]] fwik06woyoygtjubtb0lwu6b3twse4r 14 42208 569002 2012-06-12T09:06:35Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[nv:Tʼááłáhági átʼéego:Choyoołʼįįhí lv-N]] {{Commonscat|User lv-N}} [[Төркем:User lv| N]] [[af:Kategorie:Gebruiker lv-N]] [[am:መደብ:User lv-N]] [[ar:تصنيف:مستخدم lv-N]] [[az:Kateqoriya:İstifadəçi lv-N]] [[be:Катэгорыя:User lv-N]] [[be-x-old:Катэгорыя:Вікіпэдыйцы, якія ведаюць мову lv-N]] [[br:Rummad:Implijerien lv-M]] [[da:Kategori:Brugere lv-N]] [[de:Kategorie:User lv-M]] [[en:Category:User lv-N]] [[es:Categoría:Usuarios por idioma - Letón nativo]] [[et:Kategooria:User lv-N]] [[eu:Kategoria:Letoniera ama hizkuntza]] [[fa:رده:User lv-N]] [[fi:Luokka:User lv-N]] [[fr:Catégorie:Utilisateur lv-M]] [[hsb:Kategorija:User lv-N]] [[hu:Kategória:User lv-N]] [[id:Kategori:User lv-N]] [[it:Categoria:Utenti lv-M]] [[ja:Category:User lv-N]] [[ko:분류:사용자 lv-M]] [[krc:Категория:User lv-N]] [[kv:Категория:User lv-N]] [[la:Categoria:Usores lv-N]] [[lad:Katēggoría:User lv-N]] [[lt:Kategorija:User lv-N]] [[ltg:Kategoreja:User lv-N]] [[lv:Kategorija:User lv-N]] [[mk:Категорија:Корисник lv-N]] [[nap:Categurìa:User lav-N]] [[nl:Categorie:Wikipedia:Gebruiker lv-M]] [[no:Kategori:Bruker lv-N]] [[nv:Tʼááłáhági átʼéego:Choyoołʼįįhí lv-N]] [[pl:Kategoria:User lv-N]] [[pms:Categorìa:User lav-N]] [[pt:Categoria:Usuário lv]] [[ru:Категория:User lv-N]] [[rue:Катеґорія:User lv-N]] [[simple:Category:User lv-N]] [[sk:Kategória:User lv-N]] [[sv:Kategori:Användare lv-N]] [[uk:Категорія:User lv-N]] [[wo:Wàll:Jëfandikukat lv-N]] emz7p34hxndl7ax7o8rbfglui4ooilg 0 43597 569159 2012-06-12T20:36:42Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот үзгәртте: [[si:ප්ලාස්මා]] '''Пла́зма''' ({{lang-el|πλάσμα}} — рәвеш алган, әвәләнеп ясалган): * '''[[Плазма]]''' — ионлашкан газ. * '''[[Кан плазмасы]]''' — канның сыек өлеше. == Шулай ук кара == * [[Plazma]] — Россия поп-төркеме. {{күп мәгънәләр}} [[an:Plasma]] [[ar:بلازما (توضيح)]] [[ca:Plasma]] [[cs:Plazma (rozcestník)]] [[cy:Plasma]] [[de:Plasma]] [[el:Πλάσμα]] [[en:Plasma]] [[es:Plasma]] [[et:Plasma (täpsustus)]] [[eu:Plasma]] [[fa:پلاسما (ابهام‌زدایی)]] [[fr:Plasma]] [[fy:Plasma]] [[gl:Plasma]] [[he:פלזמה]] [[hu:Plazma (egyértelműsítő lap)]] [[ia:Plasma (disambiguation)]] [[id:Plasma]] [[it:Plasma]] [[ja:プラズマ (曖昧さ回避)]] [[jv:Plasma]] [[ml:പ്ലാസ്മ]] [[ms:Plasma]] [[nds:Plasma]] [[nl:Plasma]] [[oc:Plasma]] [[pl:Plazma (ujednoznacznienie)]] [[pt:Plasma (desambiguação)]] [[ro:Plasmă (dezambiguizare)]] [[ru:Плазма (значения)]] [[sh:Plazma]] [[si:ප්ලාස්මා]] [[simple:Plasma]] [[sk:Plazma]] [[sl:Plazma]] [[sr:Плазма]] [[sv:Plasma (olika betydelser)]] [[sw:Utegili]] [[th:พลาสมา]] [[tr:Plazma]] [[uk:Плазма]] [[ur:شاکلہ]] [[vi:Plasma (định hướng)]] [[zh-yue:Plasma]] qsw1877lt5jwfw2ef50hhwebmjeje51 0 47654 569073 2012-06-12T16:21:08Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[lez:Аль-Кьуддус]] '''Әл-Куддүүс''' ({{lang-ar|الْقُدُّوسُ}}) — [[Аллаһның 99 исеме]]нең берсе. [[Аллаһ|Аллаһы Тәгалә]] мәхлукатка (бөтен яратылган нәрсәләргә) охшаудан пакьтер, ерактыр. Адәм бала¬сы (камиллеккә) ирешү өчен көч һәм гайрәт сарыф итә, ләкин барыбер бервакытта да тулы камиллеккә ирешә алмас. Аллаһ — Раббыбыз кешеләр камиллек дип уйлаган бер төркем сыйфатлардан пакьтер. Кеше Аллаһының бу исеменнән өлешен алырга тиеш, камиллеккә җитешү өчен бу юлда бөтен көчен файдаланырга һәм сарыф итәргә тиеш. == Чыганак== [http://xazrat.blog.ru/114030643.html Баулы мөхтәсибәте.] [[Төркем:Ислам]] [[Төркем:Аллаһның 99 исеме]] [[ar:القدوس]] [[az:Əl-Quddus]] [[en:Quddūs]] [[id:Al Quddus]] [[lez:Аль-Кьуддус]] [[tr:Kuddûs]] kz5p3nb6hpv58fig2hp3en2zze4s8h4 0 47655 569072 2012-06-12T16:20:44Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[lez:Ас-Салам]] '''Әс-Сәләәм''' ({{lang-ar|السَّلَامُ}}) — [[Аллаһның 99 исеме]]нең берсе. Заты җитешсезлек һәм гаепләрдән, начар эшләрдән, кимчелекле гамәлләрдән cәламәт булган, халыкка сәламәтлек бирүчедер. Җәннәттә, җәннәтлеләргә исәнлек һәм иминлек биреп, аларны куркудан саклаучы дигән мәгънәсе дә бар. [[Аллаһ]]ының фигыльләре, хәрәкәт һәм эшләре начарлыклардан сәламәттер, ерактыр. Аллаһ бервакытта да явызлыкны теләмәс. Кеше, күңелендә начар теләк һәм эшләргә никадәр аз урын бирсә, Аллаһының бу исеменнән шулкадәр үзенә өлешен алган димәктер. == Чыганак == [http://xazrat.blog.ru/114030643.html Баулы мөхтәсибәте.] [[Төркем:Ислам]] [[Төркем:Аллаһның 99 исеме]] [[ar:السلام (أسماء الله الحسنى)]] [[az:Əs-Səlam]] [[lez:Ас-Салам]] [[tr:Selām (İslam)]] cija02eo24y30n6quhfvabgnshq2owp 0 48607 569034 2012-06-12T13:08:57Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[ms:UEFA Euro 2012]] {| class="infobox" style="font-size: 90%; width: 30em;" |- ! colspan=2 style="background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; padding:0.3em"| <big>{{PAGENAME}}</big> {{#if:{{{название|<noinclude>*</noinclude>}}}|<br /><small>''UEFA Euro 2012''</small>}} |- {{#if:{{{лого|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align:center;; padding:0.3em"{{!}} [[Файл:UEFA Euro 2012 logo.png|{{{размер|200px}}}|{{PAGENAME}}]] {{!}}- }} {{!}}- style="background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} '''Чемпионатның тулылыклары''' {{!}}- {{#if:{{{место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Үткәрү урыны''' {{!}} {{Байрак|Польша||22px}} [[Польша]]<br />{{Байрак|Украина||22px}} [[Украина]] {{!}}- }} {{#if:{{{города|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Үткәрү шәһәрләре''' {{!}} 8 {{!}}- }} {{#if:{{{стадионы|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Стадионнар''' {{!}} 8 {{!}}- }} {{#if:{{{сроки|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Турнирның срогы''' {{!}} [[11 август]] [[2010]] — [[15 ноябрь]] [[2011]] {{!}}- }} {{#if:{{{времяотбора|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Квалификация этапның үткәрү вакыты''' {{!}} {{!}}- }} {{#if:{{{время|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Финал этапның үткәрү вакыты''' {{!}} [[8 июнь]] — [[1 июль]] [[2012]] {{!}}- }} {{#if:{{{участников|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Катнашучылар саны''' {{!}} 52 {{!}}- }} {{#if:{{{участниковфинал|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Финал этабында''' {{!}} 16 {{!}}- }} {{!}}- style="background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} '''Призлы урыннар''' {{!}}- {{#if: {{{чемпион|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} [[Файл:Gold medal.svg|12px]] '''Чемпион''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{2 место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} [[Файл:Silver medal.svg|12px]] '''Икенче урын''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{3 место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} [[Файл:Bronze medal.svg|12px]] '''Өченче урын''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{4 место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Дүртенче урын''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{финал|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Финал''' {{!}} - {{!}}- }} {{!}}- style="background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} '''Чемпионатның статисткасы''' {{!}}- {{#if: {{{зрителей|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Йөреш''' {{!}} {{formatnum: {{{зрителей|0}}}}} &nbsp;<small>(бер уенда 0 кеше)</small> {{!}}- }} {{#if: {{{игр|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Матчлар уйнаган''' {{!}} {{!}}- }} {{#if:{{{игротбор|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''квалификациядә''' {{!}} 146 {{!}}- }} {{#if: {{{голов|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Туплар кертелгән''' {{!}} &nbsp;<small>(бер уенда ? туп кертелгән)</small> {{!}}- }} {{#if: {{{головотбор|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''квалификациядә''' {{!}} 391 <small>(бер уенда 2,62 туп)</small> {{!}}- }} {{#if: {{{бомбардир|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Бомбардир(лар)''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{бомбардиротбор|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''квалификациядә''' {{!}} {{Байрак|Нидерландлар||22px}} Клаас-Ян Хюнтелар <small>(13 туп)</small> {{#iferror: {{#ifexpr: {{{оголов}}}=1 |&nbsp;<small>(1 мяч)</small>| {{#ifexpr: {{{оголов}}}>1 and {{{оголов}}}<5 | &nbsp;<small>({{{оголов}}} мяча)</small>| {{#ifexpr: {{{оголов}}}>4 | &nbsp;<small>({{{оголов}}} мячей)</small>}}}}}}}} {{!}}- }} {{#if: {{{лучший|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Иң яхшы уенчы''' {{!}} {{{лучший}}} {{!}}- }} {{!}}- style="background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} '''Навигация''' {{!}}- {{!}}- style="background-color:#FBD5D5; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} {{#if: {{{пред|<noinclude>*</noinclude>}}} | &nbsp; {{{пред}}} '''←''' &nbsp; {{#if: {{{след|<noinclude>*</noinclude>}}} | '''→''' {{{след}}} }} }} |}<noinclude> '''Футбол буенча Аурупа чемпионаты 2012''' ([[Поляк теле|пол.]] ''Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2012'', [[Украин теле|укр.]] ''Чемпіонат Європи з футболу 2012'') — 2012 елда [[Польша]] һәм [[Украина]]да узачак 14нчы УЕФА футбол буенча [[Аурупа]] беренчелеге. Бу соңгы Аурупа чемпионаты, кайсында 16 төркем катнашачак; 2016 елдагы Аурупа чемпионатының финал этабында 24 төркем катнашачак. == Хуҗаны сайлау == === Баштагы сайланыш === {| class="wikitable" ! Кандидат ! Баштагы аттестация<br /> ! Тавыш бирүнең квалификация раунды<br /> ! Тавыш бирүнең финал раунды<br /> |- style="background:#ccffcc;" | {{Байрак|Польша}}/{{Байрак|Украина}} [[Польша]]/[[Украина]]||align=center|+||align=center|7||align=center|'''8''' |- style="background:#ccffcc;" | {{Байрак|Италия}} [[Италия]]||align=center|+||align=center|11||align=center|4 |- style="background:#ccffcc;" | {{Байрак|Хорватия}}/{{Байрак|Венгрия}} [[Хорватия]]/[[Венгрия]]||align=center|+||align=center|9||align=center|0 |- style="background: #ffcccc;" | {{Байрак|Төркия}} [[Төркия]]||align=center|+||align=center|6||align=center|— |- style="background: #ffcccc;" | {{Байрак|Греция}} [[Греция]]||align=center|+||align=center|2||align=center|— |- style="background: #f2f2f2;" | {{Байрак|Азәрбайҗан}} [[Азәрбайҗан]]||align=center|×||align=center|—||align=center|— |- style="background: #f2f2f2;" | {{Байрак|Румыния}} [[Румыния]]||align=center|×||align=center|—||align=center|— |- style="background: #f2f2f2;" | {{Байрак|Русия}} [[Русия]]||align=center|×||align=center|—||align=center|— |} == Үткәрү урыннары == === Стадионнар === ==== Төп стадионнар ==== <center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !colspan="4" align="center"| {{Байрак|Польша|30px}} [[Польша]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Варшава]] ! style="border-left:none; border-right:none;" | Познань ! style="border-left:none; border-right:none;" | Гданьск ! style="border-left:none; border-right:none;" | Вроцлав |- | style="border-left:none; border-right:none;" | Милли стадион (Варшава)<br />Урыннар саны: {{s|58 145}}<br />Өй командасы: Польша җыелма футбол төркеме | style="border-left:none; border-right:none;" | Познань шәһәр стадионы<br />Урыннар саны: {{s|41 609}}<br />Өй командасы: «Лех» | style="border-left:none; border-right:none;" | PGE Arena<br />Урыннар саны: {{s|40 818}}<br />Өй командасы:«Лехия» (Евро-2012дан соң) | style="border-left:none; border-right:none;" | Вроцлав шәһәр стадионы<br />Вместимость: {{s|42 771}}<br />Өй командасы: «Шлёнск» (2012 елдан соң) |- | style="border:none;" | [[Файл:Stadion Narodowy w Warszawie 20120122.jpg|190px|]] | style="border:none;" | [[Файл:Stadion Miejski w Poznaniu.jpg|150px]] | style="border:none;" | [[Файл:PGE Arena.jpeg|190px]] | style="border:none;" | [[Файл:Stadion Wroclaw z lotu ptaka.jpg|150px]] |- | style="border-left:none; border-right:none;" |'''A группаның''' 3 уен <br /> Чирек финал <br /> Ярым финал | style="border-left:none; border-right:none;" | '''C группаның''' 3 уен | style="border-left:none; border-right:none;" | '''C группаның''' 3 уен <br /> Чирек финал | style="border-left:none; border-right:none;" | '''A группаның''' 3 уен''' |- ! colspan="4" | [[Файл:UEFA Euro 2012 ru.png|300px]] |- !colspan="4" align="center"| {{Байрак|Украина|30px}} [[Украина]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Киев]] ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Харьков]] ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Донецк]] ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Львов]] |- | style="border-left:none; border-right:none;" | Олимпия стадионы<br />Урыннар саны: {{s|70 050}}<br />Өй командасы: Украина җыелма футбол төркеме | style="border-left:none; border-right:none;" | Металлист<br />Урыннар саны: {{s|38 633}}<br />Өй командасы: «Металлист» | style="border-left:none; border-right:none;" | Донбасс Арена<br />Урыннар саны: {{s|51 504}}<br />Өй командасы: «Шахтер» | style="border-left:none; border-right:none;" | Арена-Львов<br />Урыннар саны: {{s|34 915}}<br />Өй командасы: «Карпаты» (Евро-2012дан соң) |- | style="border:none;" | [[Файл:Kyiv Olympic Stadium Oct 2011.jpg|150px]] | style="border:none;" | [[Файл:Стадіон_«Металіст»_23-09-2009.jpg|150px]] | style="border:none;" | | style="border:none;" | [[Файл:Арена Львов 13.11.2011.jpg|150px]] |- | style="border-left:none; border-right:none;" | '''D группаның''' 3 уен <br /> Чирек финал һәм финал | style="border-left:none; border-right:none;" | '''B группаның''' 3 уен | style="border-left:none; border-right:none;" | '''D группаның''' 3 уен <br /> Чирек финал һәм ярым финал | style="border-left:none; border-right:none;" | '''B группаның''' 3 уен |- |}</center> ==== Запастагы стадионнар ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! Изображение ! Шәһәр ! Стадион исеме ! Урыннар саны ! Өй командасы |- | [[Файл:Silesian Stadium - Rebuilding in 2011 (5).jpg|150px]] | Хожув | Слёнск | 55&nbsp;211 | Польша җыелма футбол төркеме |- | [[Файл:Stadion przed meczem z APOELEM.jpg|150px]] | Краков | Краков шәһәр стадионы | 33&nbsp;680 | «Висла» |- | | [[Одесса]] | Черноморец | 34&nbsp;362 | «Черноморец» (Одесса) |- | [[Файл:Dnipro Arena.JPG|150px]] | [[Днепропетровск]] | Днепр-Арена | 31&nbsp;003 | «Днепр» (Днепропетровск) |} == Сайлап алу турниры == Сайлап алу турнирының шобага салу [[2010 ел]]ның 7 февралендә [[Варшава]]да узган. 51 җыелма төркеме 6 кәрзингә бүленгән; 1—5 кәрзиннәрдә 9, ә 6 кәрзиндә — 6 җыелма төркем иде. Шобага салу результаталар буенча, җыелма командар 9 группага бүленгән: алты группаларда 6 төркем, өч группаларда 5 төркем. === Квалификацияне булып үткәннәр җыелма төркемнәр === {| class="sortable wikitable" |- !width=160|Җыелма төркем !width=210|Квалификацияләнде !width=140|Финал турнирга чыгу вакыты !width=80|Финал туринрда катнашулар !width=60|Рәттән !width=90|Соңгы тапкыр !width=180|Иң яхшы результат !width=80|ФИФА рейтингта урын ([[2012 ел]]ның 3 февралена) |- |{{Байрак|Польша}} [[Польша]]||Оештыручы||17 апреля 2007 |2||1||2008||'''Группа турниры''' (2008)||68 |- |{{Байрак|Украина}} [[Украина]]||Оештыручы||17 апреля 2007 |дебют||—||—||—||54 |- |{{Байрак|Алмания}} [[Алмания]]||A группада җиңүче||2 сентября 2011 |11||11||2008||'''Чемпион''' (1972, 1980, 1996)||3 |- |{{Байрак|Русия}} [[Русия]]||B группада җиңүче||11 октября 2011 |4||3||2008||'''Чемпион*''' (1960)||13 |- |{{Байрак|Италия}} [[Италия]]||С группада җиңүче||6 сентября 2011 |8||5||2008||'''Чемпион''' (1968)||9 |- |{{Байрак|Франция}} [[Франция]]||D группада җиңүче||11 октября 2011 |8||6||2008||'''Чемпион''' (1984, 2000)||15 |- |{{Байрак|Нидерландлар}} [[Нидерландлар]]||E группада җиңүче||6 сентября 2011 |9||7||2008||'''Чемпион''' (1988)||2 |- |{{Байрак|Греция}} [[Греция]]||F группада җиңүче||11 октября 2011 |4||3||2008||'''Чемпион''' (2004)||14 |- |{{Байрак|Англия}} [[Англия]]||G группада җиңүче||7 октября 2011 |8||—||2004||'''3нче урын''' (1968, 1996)||5 |- |{{Байрак|Дания}} [[Дания]]||H группада җиңүче||11 октября 2011 |8||—||2004||'''Чемпион''' (1992)||11 |- |{{Байрак|Испания}} [[Испания]]||I группада җиңүче||6 сентября 2011 |9||5||2008||'''Чемпион''' (1964, 2008)||1 |- |{{Байрак|Швеция}} [[Швеция]]||2нче урындагы командалардан иң яхшы||11 октября 2011 |5||4||2008||'''3нче урын''' (1992)||17 |- |{{Байрак|Хорватия}} [[Хорватия]]||Тоташкан матчларда җиңүче||15 ноября 2011 |4||3||2008||'''Чирек финал''' (1996, 2008)||8 |- |{{Байрак|Чехия}} [[Чехия]]||Тоташкан матчларда җиңүче||15 ноября 2011 |5||5||2008||'''Чемпион**''' (1976)||31 |- |{{Байрак|Ирландия}} [[Ирландия]]||Тоташкан матчларда җиңүче||15 ноября 2011 |2||—||1988|| '''Группа турниры''' (1988)||23 |- |{{Байрак|Португалия}} [[Португалия]]||Тоташкан матчларда җиңүче||15 ноября 2011 |5||4||2008|| '''2нче урын''' (2004)||7 |} '''* [[ССРБ]] буларак'''<br /> '''** [[Чехословакия]] буларак''' == Финал турниры == === Шобага салу === Шобага салу 2011 елның 2 декабрендә [[Киев]]та үткәргән. {| valign="top" |- | {| class="wikitable" !colspan=2 class="bright"|Кәрзин 1 |- !width="200"|Команда !width="100"|Коэфф. |- | {{Байрак|Украина}} [[Украина]] || 28,029 |- | {{Байрак|Польша}} [[Польша]] || 23,806 |- | {{Байрак|Испания}} [[Испания]] || 43,116 |- | {{Байрак|Нидерландлар}} [[Нидерландлар]] || 40,860 |} | {| class="wikitable" !colspan=2 class="bright"|Кәрзин 2 |- !width="200"|Команда !width="100"|Коэфф. |- | {{Байрак|Алмания}} [[Алмания]] || 40,446 |- | {{Байрак|Италия}} [[Италия]] || 34,357 |- | {{Байрак|Англия}} [[Англия]] || 33,563 |- | {{Байрак|Русия}} [[Русия]] || 33,212 |} | {| class="wikitable" !colspan=2 class="bright"|Кәрзин 3 |- !width="200"|Команда !width="100"|Коэфф. |- | {{Байрак|Хорватия}} [[Хорватия]] || 33,003 |- | {{Байрак|Греция}} [[Греция]] || 32,455 |- | {{Байрак|Португалия}} [[Португалия]] || 31,717 |- | {{Байрак|Швеция}} [[Швеция]] || 31,675 |} | {| class="wikitable" !colspan=2 class="bright"|Кәрзин 4 |- !width="200"|Команда !width="100"|Коэфф. |- | {{Байрак|Дания}} [[Дания]] || 31,205 |- | {{Байрак|Франция}} [[Франция]] || 30,508 |- | {{Байрак|Чехия}} [[Чехия]] || 29,602 |- | {{Байрак|Ирландия}} [[Ирландия]] || 28,576 |} |} === Хөкемдарлар<ref>http://www.lenta.ru/news/2011/12/20/referees/</ref> === {{col-begin}} {{col-2}} : {{Байрак|Төркия}} Джюнейт Чакир ([[Төркия]]) : {{Байрак|Франция}} Стефан Ланнуа ([[Франция]]) : {{Байрак|Алмания}} Вольфганг Штарк ([[Алмания]]) : {{Байрак|Венгрия}} Виктор Кашшаи ([[Венгрия]]) : {{Байрак|Италия}} Никола Риццоли ([[Италия]]) : {{Байрак|Нидерландлар}} Бьорн Кейперс ([[Нидерландлар]]) {{col-2}} : {{Байрак|Португалия}} Педру Проэнса ([[Португалия]]) : {{Байрак|Шотландия}} Крейг Томсон ([[Шотландия]]) : {{Байрак|Словения}} Дамир Скомина ([[Словения]]) : {{Байрак|Англия}} Говард Уэбб ([[Англия]]) : {{Байрак|Швеция}} Йонас Эрикссон ([[Швеция]]) : {{Байрак|Испания}} Карлос Веласко Карбальо ([[Испания]]) {{col-end}} == Результатлар == === Группа стадиясе === ==== A группасы ==== {| class="wikitable sortable" |- ! Урын !! Команда !! {{comment|У|Уеннар}} !! {{comment|Җ|Җиңүләр}} !! {{comment|УН|Уртак нәтиҗәләр}} !! {{comment|Җ|Җиңелүләр}} !! {{comment|Г|Голлар}} !! {{comment|±|Голлар аермасы}} !! {{comment|О|Очколар саны}} |- | 1 || {{Байрак|Русия}} [[Русия]] || 1 || 1 || 0 || 0 || 4 || +3 || 3 |- | 2 || {{Байрак|Греция}} [[Греция]] || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 3 || {{Байрак|Польша}} [[Польша]] || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 4 || {{Байрак|Чехия}} [[Чехия]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 || -3 || 0 |} ==== B группасы ==== {| class="wikitable sortable" |- ! Урын !! Команда !! {{comment|У|Уеннар}} !! {{comment|Җ|Җиңүләр}} !! {{comment|УН|Уртак нәтиҗәләр}} !! {{comment|Җ|Җиңелүләр}} !! {{comment|Г|Голлар}} !! {{comment|±|Голлар аермасы}} !! {{comment|О|Очколар саны}} |- | 1 || {{Байрак|Нидерландлар}} [[Нидерландлар]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2 || {{Байрак|Дания}} [[Дания]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 3 || {{Байрак|Алмания}} [[Алмания]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 4 || {{Байрак|Португалия}} [[Португалия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} ===== 1 тур ===== ===== 2 тур ===== ===== 3 тур ===== ==== С группасы ==== {| class="wikitable sortable" |- ! Урын !! Команда !! {{comment|У|Уеннар}} !! {{comment|Җ|Җиңүләр}} !! {{comment|УН|Уртак нәтиҗәләр}} !! {{comment|Җ|Җиңелүләр}} !! {{comment|Г|Голлар}} !! {{comment|±|Голлар аермасы}} !! {{comment|О|Очколар саны}} |- | 1 || {{Байрак|Испания}} [[Испания]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2 || {{Байрак|Италия}} [[Италия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 3 || {{Байрак|Ирландия}} [[Ирландия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 4 || {{Байрак|Хорватия}} [[Хорватия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} ===== 1 тур ===== ===== 2 тур ===== ===== 3 тур ===== ==== D группасы ==== {| class="wikitable sortable" |- ! Урын !! Команда !! {{comment|У|Уеннар}} !! {{comment|Җ|Җиңүләр}} !! {{comment|УН|Уртак нәтиҗәләр}} !! {{comment|Җ|Җиңелүләр}} !! {{comment|Г|Голлар}} !! {{comment|±|Голлар аермасы}} !! {{comment|О|Очколар саны}} |- | 1 || {{Байрак|Украина}} [[Украина]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2 || {{Байрак|Швеция}} [[Швеция]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 3 || {{Байрак|Франция}} [[Франция]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 4 || {{Байрак|Англия}} [[Англия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} ===== 1 тур ===== ===== 2 тур ===== ===== 3 тур ===== === Плей-офф === ==== Чирек финаллар ==== 21 июня 2012, 20:45 (UTC+2) '''A группада 1нче урын — B группада 2нче урын''' Милли стадион, Варшава 22 июня 2012, 20:45 (UTC+2) '''B группада 1нче урын — A группада 2нче урын''' PGE Arena, Гданьск 23 июня 2012, 21:45 (UTC+3) '''C группада 1нче урын — D группада 2нче урын''' Донбасс Арена, Донецк 24 июня 2012, 21:45 (UTC+3) '''D группада 1нче урын — C группада 2нче урын''' Олимпия стадионы, Киев ==== Ярым финаллар ==== 27 июня 2012, 21:45 UTC+3 '''1нче чирек финалның җиңүче — 2нче чирек финалның җиңүче''' Донбасс Арена, Донецк 28 июня 2012, 20:45 UTC+2 '''3нче чирек финалның җиңүче — 4нче чирек финалның җиңүче''' Милли стадионы, Варшава ==== Финал ==== 1 июля 2012, 21:45 (UTC+3) '''1нче ярым финалның җиңүче — 2нче ярым финалның җиңүче''' Олимпия стадионы, Киев == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Футбол буенча Аурупа чемпионатлары]] [[af:Europese Sokkerkampioenskap 2012]] [[als:Fussball-Europameisterschaft 2012]] [[ar:كأس الأمم الأوروبية لكرة القدم 2012]] [[arz:كاس اوروبا 2012]] [[ast:Campeonatu d'Europa de Fútbol de la UEFA 2012]] [[az:UEFA Avropa Kuboku 2012]] [[bar:Fußball-Europameisterschaft 2012]] [[be-x-old:Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году]] [[bg:Европейско първенство по футбол 2012]] [[bs:Evropsko prvenstvo u nogometu 2012.]] [[ca:Campionat d'Europa de futbol 2012]] [[ckb:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢]] [[cs:Mistrovství Evropy ve fotbale 2012]] [[cy:Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop 2012]] [[da:Europamesterskabet i fodbold 2012]] [[de:Fußball-Europameisterschaft 2012]] [[el:Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου 2012]] [[en:UEFA Euro 2012]] [[eo:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012]] [[es:Eurocopa 2012]] [[et:2012. aasta Euroopa meistrivõistlused jalgpallis]] [[eu:UEFA Euro 2012]] [[fa:جام ملت‌های اروپا ۲۰۱۲]] [[fi:Jalkapallon Euroopan-mestaruuskilpailut 2012]] [[fr:Championnat d'Europe de football 2012]] [[gl:Eurocopa de Fútbol Polonia/Ucraína 2012]] [[gu:યુઇએફએ યૂરો ૨૦૧૨]] [[he:יורו 2012]] [[hr:Europsko prvenstvo u nogometu - Poljska i Ukrajina 2012.]] [[hu:2012-es labdarúgó-Európa-bajnokság]] [[hy:Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2012]] [[id:Kejuaraan Sepak Bola Eropa UEFA 2012]] [[is:EM í knattspyrnu 2012]] [[it:Campionato europeo di calcio 2012]] [[ja:UEFA EURO 2012]] [[jv:UEFA Euro 2012]] [[ka:ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012]] [[kk:Футболдан Еуропа чемпионаты 2012]] [[ko:UEFA 유로 2012]] [[lb:Foussball-Europameeschterschaft 2012]] [[lt:XIV Europos futbolo čempionatas]] [[lv:2012. gada Eiropas čempionāts futbolā]] [[mk:Европско првенство во фудбал 2012]] [[ml:യുവേഫ യൂറോ 2012]] [[mr:युएफा यूरो २०१२]] [[ms:UEFA Euro 2012]] [[mt:Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2012]] [[mzn:اروپا ملتون جام ۲۰۱۲]] [[nl:Europees kampioenschap voetbal 2012]] [[no:EM i fotball 2012]] [[oc:Campionat d'Euròpa de Fotbòl 2012]] [[pap:Kampionato Oropeano di Futbòl 2012]] [[pfl:Fußball-Oiropamääschderschafd 2012]] [[pl:Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2012]] [[pt:Campeonato Europeu de Futebol de 2012]] [[ro:Campionatul European de Fotbal 2012]] [[ru:Чемпионат Европы по футболу 2012]] [[sh:UEFA Euro 2012]] [[simple:UEFA Euro 2012]] [[sk:Majstrovstvá Európy vo futbale 2012]] [[sl:Evropsko prvenstvo v nogometu 2012]] [[sq:Kampionati Evropian i Futbollit 2012]] [[sr:Европско првенство у фудбалу 2012.]] [[sv:Europamästerskapet i fotboll 2012]] [[ta:யூரோ 2012]] [[th:ฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 2012]] [[tr:2012 Avrupa Futbol Şampiyonası]] [[uk:Чемпіонат Європи з футболу 2012]] [[vep:Evropan futbolan čempionat 2012]] [[vi:Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012]] [[wuu:2012年欧洲足球冠军赛]] [[zh:2012年欧洲足球锦标赛]] apbtljghf2c576jjt11kboc9t7iaphb 569157 2012-06-12T20:33:25Z LaaknorBot 1267 робот өстәде: [[scn:Campiunatu Europeu di palluni 2012]] {| class="infobox" style="font-size: 90%; width: 30em;" |- ! colspan=2 style="background-color:#AAD0FF; color:black; text-align:center; padding:0.3em"| <big>{{PAGENAME}}</big> {{#if:{{{название|<noinclude>*</noinclude>}}}|<br /><small>''UEFA Euro 2012''</small>}} |- {{#if:{{{лого|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} colspan=2 style="text-align:center;; padding:0.3em"{{!}} [[Файл:UEFA Euro 2012 logo.png|{{{размер|200px}}}|{{PAGENAME}}]] {{!}}- }} {{!}}- style="background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} '''Чемпионатның тулылыклары''' {{!}}- {{#if:{{{место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Үткәрү урыны''' {{!}} {{Байрак|Польша||22px}} [[Польша]]<br />{{Байрак|Украина||22px}} [[Украина]] {{!}}- }} {{#if:{{{города|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Үткәрү шәһәрләре''' {{!}} 8 {{!}}- }} {{#if:{{{стадионы|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Стадионнар''' {{!}} 8 {{!}}- }} {{#if:{{{сроки|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Турнирның срогы''' {{!}} [[11 август]] [[2010]] — [[15 ноябрь]] [[2011]] {{!}}- }} {{#if:{{{времяотбора|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Квалификация этапның үткәрү вакыты''' {{!}} {{!}}- }} {{#if:{{{время|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Финал этапның үткәрү вакыты''' {{!}} [[8 июнь]] — [[1 июль]] [[2012]] {{!}}- }} {{#if:{{{участников|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Катнашучылар саны''' {{!}} 52 {{!}}- }} {{#if:{{{участниковфинал|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''Финал этабында''' {{!}} 16 {{!}}- }} {{!}}- style="background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} '''Призлы урыннар''' {{!}}- {{#if: {{{чемпион|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} [[Файл:Gold medal.svg|12px]] '''Чемпион''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{2 место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} [[Файл:Silver medal.svg|12px]] '''Икенче урын''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{3 место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} [[Файл:Bronze medal.svg|12px]] '''Өченче урын''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{4 место|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Дүртенче урын''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{финал|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} '''Финал''' {{!}} - {{!}}- }} {{!}}- style="background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} '''Чемпионатның статисткасы''' {{!}}- {{#if: {{{зрителей|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Йөреш''' {{!}} {{formatnum: {{{зрителей|0}}}}} &nbsp;<small>(бер уенда 0 кеше)</small> {{!}}- }} {{#if: {{{игр|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Матчлар уйнаган''' {{!}} {{!}}- }} {{#if:{{{игротбор|<noinclude>*</noinclude>}}}| {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''квалификациядә''' {{!}} 146 {{!}}- }} {{#if: {{{голов|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Туплар кертелгән''' {{!}} &nbsp;<small>(бер уенда ? туп кертелгән)</small> {{!}}- }} {{#if: {{{головотбор|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''квалификациядә''' {{!}} 391 <small>(бер уенда 2,62 туп)</small> {{!}}- }} {{#if: {{{бомбардир|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Бомбардир(лар)''' {{!}} - {{!}}- }} {{#if: {{{бомбардиротбор|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;'''квалификациядә''' {{!}} {{Байрак|Нидерландлар||22px}} Клаас-Ян Хюнтелар <small>(13 туп)</small> {{#iferror: {{#ifexpr: {{{оголов}}}=1 |&nbsp;<small>(1 мяч)</small>| {{#ifexpr: {{{оголов}}}>1 and {{{оголов}}}<5 | &nbsp;<small>({{{оголов}}} мяча)</small>| {{#ifexpr: {{{оголов}}}>4 | &nbsp;<small>({{{оголов}}} мячей)</small>}}}}}}}} {{!}}- }} {{#if: {{{лучший|<noinclude>*</noinclude>}}} | {{!}} '''Иң яхшы уенчы''' {{!}} {{{лучший}}} {{!}}- }} {{!}}- style="background-color:#EBF5FF; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} '''Навигация''' {{!}}- {{!}}- style="background-color:#FBD5D5; color:black; text-align:center" {{!}}colspan="2" {{!}} {{#if: {{{пред|<noinclude>*</noinclude>}}} | &nbsp; {{{пред}}} '''←''' &nbsp; {{#if: {{{след|<noinclude>*</noinclude>}}} | '''→''' {{{след}}} }} }} |}<noinclude> '''Футбол буенча Аурупа чемпионаты 2012''' ([[Поляк теле|пол.]] ''Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2012'', [[Украин теле|укр.]] ''Чемпіонат Європи з футболу 2012'') — 2012 елда [[Польша]] һәм [[Украина]]да узачак 14нчы УЕФА футбол буенча [[Аурупа]] беренчелеге. Бу соңгы Аурупа чемпионаты, кайсында 16 төркем катнашачак; 2016 елдагы Аурупа чемпионатының финал этабында 24 төркем катнашачак. == Хуҗаны сайлау == === Баштагы сайланыш === {| class="wikitable" ! Кандидат ! Баштагы аттестация<br /> ! Тавыш бирүнең квалификация раунды<br /> ! Тавыш бирүнең финал раунды<br /> |- style="background:#ccffcc;" | {{Байрак|Польша}}/{{Байрак|Украина}} [[Польша]]/[[Украина]]||align=center|+||align=center|7||align=center|'''8''' |- style="background:#ccffcc;" | {{Байрак|Италия}} [[Италия]]||align=center|+||align=center|11||align=center|4 |- style="background:#ccffcc;" | {{Байрак|Хорватия}}/{{Байрак|Венгрия}} [[Хорватия]]/[[Венгрия]]||align=center|+||align=center|9||align=center|0 |- style="background: #ffcccc;" | {{Байрак|Төркия}} [[Төркия]]||align=center|+||align=center|6||align=center|— |- style="background: #ffcccc;" | {{Байрак|Греция}} [[Греция]]||align=center|+||align=center|2||align=center|— |- style="background: #f2f2f2;" | {{Байрак|Азәрбайҗан}} [[Азәрбайҗан]]||align=center|×||align=center|—||align=center|— |- style="background: #f2f2f2;" | {{Байрак|Румыния}} [[Румыния]]||align=center|×||align=center|—||align=center|— |- style="background: #f2f2f2;" | {{Байрак|Русия}} [[Русия]]||align=center|×||align=center|—||align=center|— |} == Үткәрү урыннары == === Стадионнар === ==== Төп стадионнар ==== <center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- !colspan="4" align="center"| {{Байрак|Польша|30px}} [[Польша]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Варшава]] ! style="border-left:none; border-right:none;" | Познань ! style="border-left:none; border-right:none;" | Гданьск ! style="border-left:none; border-right:none;" | Вроцлав |- | style="border-left:none; border-right:none;" | Милли стадион (Варшава)<br />Урыннар саны: {{s|58 145}}<br />Өй командасы: Польша җыелма футбол төркеме | style="border-left:none; border-right:none;" | Познань шәһәр стадионы<br />Урыннар саны: {{s|41 609}}<br />Өй командасы: «Лех» | style="border-left:none; border-right:none;" | PGE Arena<br />Урыннар саны: {{s|40 818}}<br />Өй командасы:«Лехия» (Евро-2012дан соң) | style="border-left:none; border-right:none;" | Вроцлав шәһәр стадионы<br />Вместимость: {{s|42 771}}<br />Өй командасы: «Шлёнск» (2012 елдан соң) |- | style="border:none;" | [[Файл:Stadion Narodowy w Warszawie 20120122.jpg|190px|]] | style="border:none;" | [[Файл:Stadion Miejski w Poznaniu.jpg|150px]] | style="border:none;" | [[Файл:PGE Arena.jpeg|190px]] | style="border:none;" | [[Файл:Stadion Wroclaw z lotu ptaka.jpg|150px]] |- | style="border-left:none; border-right:none;" |'''A группаның''' 3 уен <br /> Чирек финал <br /> Ярым финал | style="border-left:none; border-right:none;" | '''C группаның''' 3 уен | style="border-left:none; border-right:none;" | '''C группаның''' 3 уен <br /> Чирек финал | style="border-left:none; border-right:none;" | '''A группаның''' 3 уен''' |- ! colspan="4" | [[Файл:UEFA Euro 2012 ru.png|300px]] |- !colspan="4" align="center"| {{Байрак|Украина|30px}} [[Украина]] |- ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Киев]] ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Харьков]] ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Донецк]] ! style="border-left:none; border-right:none;" | [[Львов]] |- | style="border-left:none; border-right:none;" | Олимпия стадионы<br />Урыннар саны: {{s|70 050}}<br />Өй командасы: Украина җыелма футбол төркеме | style="border-left:none; border-right:none;" | Металлист<br />Урыннар саны: {{s|38 633}}<br />Өй командасы: «Металлист» | style="border-left:none; border-right:none;" | Донбасс Арена<br />Урыннар саны: {{s|51 504}}<br />Өй командасы: «Шахтер» | style="border-left:none; border-right:none;" | Арена-Львов<br />Урыннар саны: {{s|34 915}}<br />Өй командасы: «Карпаты» (Евро-2012дан соң) |- | style="border:none;" | [[Файл:Kyiv Olympic Stadium Oct 2011.jpg|150px]] | style="border:none;" | [[Файл:Стадіон_«Металіст»_23-09-2009.jpg|150px]] | style="border:none;" | | style="border:none;" | [[Файл:Арена Львов 13.11.2011.jpg|150px]] |- | style="border-left:none; border-right:none;" | '''D группаның''' 3 уен <br /> Чирек финал һәм финал | style="border-left:none; border-right:none;" | '''B группаның''' 3 уен | style="border-left:none; border-right:none;" | '''D группаның''' 3 уен <br /> Чирек финал һәм ярым финал | style="border-left:none; border-right:none;" | '''B группаның''' 3 уен |- |}</center> ==== Запастагы стадионнар ==== {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%;" |- ! Изображение ! Шәһәр ! Стадион исеме ! Урыннар саны ! Өй командасы |- | [[Файл:Silesian Stadium - Rebuilding in 2011 (5).jpg|150px]] | Хожув | Слёнск | 55&nbsp;211 | Польша җыелма футбол төркеме |- | [[Файл:Stadion przed meczem z APOELEM.jpg|150px]] | Краков | Краков шәһәр стадионы | 33&nbsp;680 | «Висла» |- | | [[Одесса]] | Черноморец | 34&nbsp;362 | «Черноморец» (Одесса) |- | [[Файл:Dnipro Arena.JPG|150px]] | [[Днепропетровск]] | Днепр-Арена | 31&nbsp;003 | «Днепр» (Днепропетровск) |} == Сайлап алу турниры == Сайлап алу турнирының шобага салу [[2010 ел]]ның 7 февралендә [[Варшава]]да узган. 51 җыелма төркеме 6 кәрзингә бүленгән; 1—5 кәрзиннәрдә 9, ә 6 кәрзиндә — 6 җыелма төркем иде. Шобага салу результаталар буенча, җыелма командар 9 группага бүленгән: алты группаларда 6 төркем, өч группаларда 5 төркем. === Квалификацияне булып үткәннәр җыелма төркемнәр === {| class="sortable wikitable" |- !width=160|Җыелма төркем !width=210|Квалификацияләнде !width=140|Финал турнирга чыгу вакыты !width=80|Финал туринрда катнашулар !width=60|Рәттән !width=90|Соңгы тапкыр !width=180|Иң яхшы результат !width=80|ФИФА рейтингта урын ([[2012 ел]]ның 3 февралена) |- |{{Байрак|Польша}} [[Польша]]||Оештыручы||17 апреля 2007 |2||1||2008||'''Группа турниры''' (2008)||68 |- |{{Байрак|Украина}} [[Украина]]||Оештыручы||17 апреля 2007 |дебют||—||—||—||54 |- |{{Байрак|Алмания}} [[Алмания]]||A группада җиңүче||2 сентября 2011 |11||11||2008||'''Чемпион''' (1972, 1980, 1996)||3 |- |{{Байрак|Русия}} [[Русия]]||B группада җиңүче||11 октября 2011 |4||3||2008||'''Чемпион*''' (1960)||13 |- |{{Байрак|Италия}} [[Италия]]||С группада җиңүче||6 сентября 2011 |8||5||2008||'''Чемпион''' (1968)||9 |- |{{Байрак|Франция}} [[Франция]]||D группада җиңүче||11 октября 2011 |8||6||2008||'''Чемпион''' (1984, 2000)||15 |- |{{Байрак|Нидерландлар}} [[Нидерландлар]]||E группада җиңүче||6 сентября 2011 |9||7||2008||'''Чемпион''' (1988)||2 |- |{{Байрак|Греция}} [[Греция]]||F группада җиңүче||11 октября 2011 |4||3||2008||'''Чемпион''' (2004)||14 |- |{{Байрак|Англия}} [[Англия]]||G группада җиңүче||7 октября 2011 |8||—||2004||'''3нче урын''' (1968, 1996)||5 |- |{{Байрак|Дания}} [[Дания]]||H группада җиңүче||11 октября 2011 |8||—||2004||'''Чемпион''' (1992)||11 |- |{{Байрак|Испания}} [[Испания]]||I группада җиңүче||6 сентября 2011 |9||5||2008||'''Чемпион''' (1964, 2008)||1 |- |{{Байрак|Швеция}} [[Швеция]]||2нче урындагы командалардан иң яхшы||11 октября 2011 |5||4||2008||'''3нче урын''' (1992)||17 |- |{{Байрак|Хорватия}} [[Хорватия]]||Тоташкан матчларда җиңүче||15 ноября 2011 |4||3||2008||'''Чирек финал''' (1996, 2008)||8 |- |{{Байрак|Чехия}} [[Чехия]]||Тоташкан матчларда җиңүче||15 ноября 2011 |5||5||2008||'''Чемпион**''' (1976)||31 |- |{{Байрак|Ирландия}} [[Ирландия]]||Тоташкан матчларда җиңүче||15 ноября 2011 |2||—||1988|| '''Группа турниры''' (1988)||23 |- |{{Байрак|Португалия}} [[Португалия]]||Тоташкан матчларда җиңүче||15 ноября 2011 |5||4||2008|| '''2нче урын''' (2004)||7 |} '''* [[ССРБ]] буларак'''<br /> '''** [[Чехословакия]] буларак''' == Финал турниры == === Шобага салу === Шобага салу 2011 елның 2 декабрендә [[Киев]]та үткәргән. {| valign="top" |- | {| class="wikitable" !colspan=2 class="bright"|Кәрзин 1 |- !width="200"|Команда !width="100"|Коэфф. |- | {{Байрак|Украина}} [[Украина]] || 28,029 |- | {{Байрак|Польша}} [[Польша]] || 23,806 |- | {{Байрак|Испания}} [[Испания]] || 43,116 |- | {{Байрак|Нидерландлар}} [[Нидерландлар]] || 40,860 |} | {| class="wikitable" !colspan=2 class="bright"|Кәрзин 2 |- !width="200"|Команда !width="100"|Коэфф. |- | {{Байрак|Алмания}} [[Алмания]] || 40,446 |- | {{Байрак|Италия}} [[Италия]] || 34,357 |- | {{Байрак|Англия}} [[Англия]] || 33,563 |- | {{Байрак|Русия}} [[Русия]] || 33,212 |} | {| class="wikitable" !colspan=2 class="bright"|Кәрзин 3 |- !width="200"|Команда !width="100"|Коэфф. |- | {{Байрак|Хорватия}} [[Хорватия]] || 33,003 |- | {{Байрак|Греция}} [[Греция]] || 32,455 |- | {{Байрак|Португалия}} [[Португалия]] || 31,717 |- | {{Байрак|Швеция}} [[Швеция]] || 31,675 |} | {| class="wikitable" !colspan=2 class="bright"|Кәрзин 4 |- !width="200"|Команда !width="100"|Коэфф. |- | {{Байрак|Дания}} [[Дания]] || 31,205 |- | {{Байрак|Франция}} [[Франция]] || 30,508 |- | {{Байрак|Чехия}} [[Чехия]] || 29,602 |- | {{Байрак|Ирландия}} [[Ирландия]] || 28,576 |} |} === Хөкемдарлар<ref>http://www.lenta.ru/news/2011/12/20/referees/</ref> === {{col-begin}} {{col-2}} : {{Байрак|Төркия}} Джюнейт Чакир ([[Төркия]]) : {{Байрак|Франция}} Стефан Ланнуа ([[Франция]]) : {{Байрак|Алмания}} Вольфганг Штарк ([[Алмания]]) : {{Байрак|Венгрия}} Виктор Кашшаи ([[Венгрия]]) : {{Байрак|Италия}} Никола Риццоли ([[Италия]]) : {{Байрак|Нидерландлар}} Бьорн Кейперс ([[Нидерландлар]]) {{col-2}} : {{Байрак|Португалия}} Педру Проэнса ([[Португалия]]) : {{Байрак|Шотландия}} Крейг Томсон ([[Шотландия]]) : {{Байрак|Словения}} Дамир Скомина ([[Словения]]) : {{Байрак|Англия}} Говард Уэбб ([[Англия]]) : {{Байрак|Швеция}} Йонас Эрикссон ([[Швеция]]) : {{Байрак|Испания}} Карлос Веласко Карбальо ([[Испания]]) {{col-end}} == Результатлар == === Группа стадиясе === ==== A группасы ==== {| class="wikitable sortable" |- ! Урын !! Команда !! {{comment|У|Уеннар}} !! {{comment|Җ|Җиңүләр}} !! {{comment|УН|Уртак нәтиҗәләр}} !! {{comment|Җ|Җиңелүләр}} !! {{comment|Г|Голлар}} !! {{comment|±|Голлар аермасы}} !! {{comment|О|Очколар саны}} |- | 1 || {{Байрак|Русия}} [[Русия]] || 1 || 1 || 0 || 0 || 4 || +3 || 3 |- | 2 || {{Байрак|Греция}} [[Греция]] || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 3 || {{Байрак|Польша}} [[Польша]] || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 || 0 || 1 |- | 4 || {{Байрак|Чехия}} [[Чехия]] || 1 || 0 || 0 || 1 || 1 || -3 || 0 |} ==== B группасы ==== {| class="wikitable sortable" |- ! Урын !! Команда !! {{comment|У|Уеннар}} !! {{comment|Җ|Җиңүләр}} !! {{comment|УН|Уртак нәтиҗәләр}} !! {{comment|Җ|Җиңелүләр}} !! {{comment|Г|Голлар}} !! {{comment|±|Голлар аермасы}} !! {{comment|О|Очколар саны}} |- | 1 || {{Байрак|Нидерландлар}} [[Нидерландлар]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2 || {{Байрак|Дания}} [[Дания]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 3 || {{Байрак|Алмания}} [[Алмания]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 4 || {{Байрак|Португалия}} [[Португалия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} ===== 1 тур ===== ===== 2 тур ===== ===== 3 тур ===== ==== С группасы ==== {| class="wikitable sortable" |- ! Урын !! Команда !! {{comment|У|Уеннар}} !! {{comment|Җ|Җиңүләр}} !! {{comment|УН|Уртак нәтиҗәләр}} !! {{comment|Җ|Җиңелүләр}} !! {{comment|Г|Голлар}} !! {{comment|±|Голлар аермасы}} !! {{comment|О|Очколар саны}} |- | 1 || {{Байрак|Испания}} [[Испания]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2 || {{Байрак|Италия}} [[Италия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 3 || {{Байрак|Ирландия}} [[Ирландия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 4 || {{Байрак|Хорватия}} [[Хорватия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} ===== 1 тур ===== ===== 2 тур ===== ===== 3 тур ===== ==== D группасы ==== {| class="wikitable sortable" |- ! Урын !! Команда !! {{comment|У|Уеннар}} !! {{comment|Җ|Җиңүләр}} !! {{comment|УН|Уртак нәтиҗәләр}} !! {{comment|Җ|Җиңелүләр}} !! {{comment|Г|Голлар}} !! {{comment|±|Голлар аермасы}} !! {{comment|О|Очколар саны}} |- | 1 || {{Байрак|Украина}} [[Украина]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 2 || {{Байрак|Швеция}} [[Швеция]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 3 || {{Байрак|Франция}} [[Франция]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |- | 4 || {{Байрак|Англия}} [[Англия]] || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 || 0 |} ===== 1 тур ===== ===== 2 тур ===== ===== 3 тур ===== === Плей-офф === ==== Чирек финаллар ==== 21 июня 2012, 20:45 (UTC+2) '''A группада 1нче урын — B группада 2нче урын''' Милли стадион, Варшава 22 июня 2012, 20:45 (UTC+2) '''B группада 1нче урын — A группада 2нче урын''' PGE Arena, Гданьск 23 июня 2012, 21:45 (UTC+3) '''C группада 1нче урын — D группада 2нче урын''' Донбасс Арена, Донецк 24 июня 2012, 21:45 (UTC+3) '''D группада 1нче урын — C группада 2нче урын''' Олимпия стадионы, Киев ==== Ярым финаллар ==== 27 июня 2012, 21:45 UTC+3 '''1нче чирек финалның җиңүче — 2нче чирек финалның җиңүче''' Донбасс Арена, Донецк 28 июня 2012, 20:45 UTC+2 '''3нче чирек финалның җиңүче — 4нче чирек финалның җиңүче''' Милли стадионы, Варшава ==== Финал ==== 1 июля 2012, 21:45 (UTC+3) '''1нче ярым финалның җиңүче — 2нче ярым финалның җиңүче''' Олимпия стадионы, Киев == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} [[Төркем:Футбол буенча Аурупа чемпионатлары]] [[af:Europese Sokkerkampioenskap 2012]] [[als:Fussball-Europameisterschaft 2012]] [[ar:كأس الأمم الأوروبية لكرة القدم 2012]] [[arz:كاس اوروبا 2012]] [[ast:Campeonatu d'Europa de Fútbol de la UEFA 2012]] [[az:UEFA Avropa Kuboku 2012]] [[bar:Fußball-Europameisterschaft 2012]] [[be-x-old:Чэмпіянат Эўропы па футболе 2012 году]] [[bg:Европейско първенство по футбол 2012]] [[bs:Evropsko prvenstvo u nogometu 2012.]] [[ca:Campionat d'Europa de futbol 2012]] [[ckb:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢]] [[cs:Mistrovství Evropy ve fotbale 2012]] [[cy:Pencampwriaeth Pêl-droed Ewrop 2012]] [[da:Europamesterskabet i fodbold 2012]] [[de:Fußball-Europameisterschaft 2012]] [[el:Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα Ποδοσφαίρου 2012]] [[en:UEFA Euro 2012]] [[eo:Eŭropa Futbal-Ĉampionado 2012]] [[es:Eurocopa 2012]] [[et:2012. aasta Euroopa meistrivõistlused jalgpallis]] [[eu:UEFA Euro 2012]] [[fa:جام ملت‌های اروپا ۲۰۱۲]] [[fi:Jalkapallon Euroopan-mestaruuskilpailut 2012]] [[fr:Championnat d'Europe de football 2012]] [[gl:Eurocopa de Fútbol Polonia/Ucraína 2012]] [[gu:યુઇએફએ યૂરો ૨૦૧૨]] [[he:יורו 2012]] [[hr:Europsko prvenstvo u nogometu - Poljska i Ukrajina 2012.]] [[hu:2012-es labdarúgó-Európa-bajnokság]] [[hy:Ֆուտբոլի Եվրոպայի առաջնություն 2012]] [[id:Kejuaraan Sepak Bola Eropa UEFA 2012]] [[is:EM í knattspyrnu 2012]] [[it:Campionato europeo di calcio 2012]] [[ja:UEFA EURO 2012]] [[jv:UEFA Euro 2012]] [[ka:ევროპის საფეხბურთო ჩემპიონატი 2012]] [[kk:Футболдан Еуропа чемпионаты 2012]] [[ko:UEFA 유로 2012]] [[lb:Foussball-Europameeschterschaft 2012]] [[lt:XIV Europos futbolo čempionatas]] [[lv:2012. gada Eiropas čempionāts futbolā]] [[mk:Европско првенство во фудбал 2012]] [[ml:യുവേഫ യൂറോ 2012]] [[mr:युएफा यूरो २०१२]] [[ms:UEFA Euro 2012]] [[mt:Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2012]] [[mzn:اروپا ملتون جام ۲۰۱۲]] [[nl:Europees kampioenschap voetbal 2012]] [[no:EM i fotball 2012]] [[oc:Campionat d'Euròpa de Fotbòl 2012]] [[pap:Kampionato Oropeano di Futbòl 2012]] [[pfl:Fußball-Oiropamääschderschafd 2012]] [[pl:Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej 2012]] [[pt:Campeonato Europeu de Futebol de 2012]] [[ro:Campionatul European de Fotbal 2012]] [[ru:Чемпионат Европы по футболу 2012]] [[scn:Campiunatu Europeu di palluni 2012]] [[sh:UEFA Euro 2012]] [[simple:UEFA Euro 2012]] [[sk:Majstrovstvá Európy vo futbale 2012]] [[sl:Evropsko prvenstvo v nogometu 2012]] [[sq:Kampionati Evropian i Futbollit 2012]] [[sr:Европско првенство у фудбалу 2012.]] [[sv:Europamästerskapet i fotboll 2012]] [[ta:யூரோ 2012]] [[th:ฟุตบอลชิงแชมป์แห่งชาติยุโรป 2012]] [[tr:2012 Avrupa Futbol Şampiyonası]] [[uk:Чемпіонат Європи з футболу 2012]] [[vep:Evropan futbolan čempionat 2012]] [[vi:Giải vô địch bóng đá châu Âu 2012]] [[wuu:2012年欧洲足球冠军赛]] [[zh:2012年欧洲足球锦标赛]] fab9v014camfr1fhltx61y6pbbcqxb2 0 49233 569125 2012-06-12T19:00:15Z Frhdkazan 3171 {{Шәхес | исем =Укытучы, мәктәп укытучысы, мөгаллим | рәсем =Classroom at a seconday school in Pendembu Sierra Leone.jpg | рәсем_зурлыгы =250px | alt = | рәсем язуы = [[Сиерра Леоне]]ның [[Пендембу]] гомуми урта белем бирү мәктәбендәге [[сыйныф]]. | тулы исем = Укытучы, мәктәп укытучысы, мөгаллим | һөнәр = [[Укыту]] | туу датасы = | туу җире = | гражданлык = | милләт = | үлем датасы = | үлем җире = | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = [[Профессор]], [[академик]], [[лектор]], [[репетитор]] }} [[File:Jewish Children with their Teacher in Samarkand cropped.jpg|thumb|[[Яһүдләр|Яһүд]] [[бала]]лар үз укытучылары белән [[Сәмәрканд]] [[шәһәр]]ендә, ХХнче [[гасыр]] башы]] '''Укытучы''' (яки ''мәктәп укытучысы'', ''мөгаллим'') — [[укучы]]ларга ([[бала]]лар) һәм [[студент]]ларга (олылар)га [[белем]] бирүче [[кеше]]. Укытучы роле [[еш]] рәсми һәм дәвамлы, [[мәктәп]] яки башка бер рәсми уку [[урын]]ында башкарылган роле булып кабул ителә. Күп [[ил]]ләрдә, укытучыларның ролләренә [[хөрмәт]] йөзеннән [[Укытучылар көне|укытучылар көннәре]] билгеләнә. == Профессиональ укытучылар == Укыту рәсми булмаган [[рәвеш]]тә [[гаилә]] эчендә, яки рәсми рәвештә - үз эше өчен акча алучы [[профессионал]]ь укытучы тарафыннан алып барыла ала. == Педагогика һәм укыту == Укытучылар [[укыту]] процессында [[укучы]]ларның белем алуын җиңеләйтү белән шөгыйлләнә. Шәхси белем бирүче укытучыларны [[репетитор]] дип атыйлар. Максатка гадәттә [[күнекмә]]ләр, [[аң-белем]] һәм/яки [[фикерләү]] [[сәләт]]ләрен җитештерүче рәсми яки рәсми булмаган уку-укыту [[программа]]сын һәм [[уку-укыту планы]] [[нигез]]ендә ирешеп була. == Укытучы энтузиазмы == Уку [[материал]]лырына һәм укучыларына карата [[энтузиазм]] белдергән укытучыларның укыту нәтиҗәләренә позитив [[тәэсир]] итә алулары билгеле. == Галерея == <gallery> File:Brack Vocabularius rerum.jpg|Латын мәктәбе ике укучы укытучылары белән, 1487 File:TeacherBritishMuseum.jpg|Яшь укучылар укытучылары белән ''[[Британия музее]]''ның [[Дувин галереясенда]] File:Adriaen van Ostade 007.jpg|Голландиялы укучы балалар укытучылары белән, 1662 File:Teacher in Laos.jpg|Төньяк [[Лаос]]та башлангыч мәктәп укытучысы File:Rostock Schmidt Lehrer-Student.jpg|Алманияның [[Росток]] шәһәрендә укытучыларны хөрмәтләүче "укытучы һәм укучы" [[һәйкәл]]е File:Bundesarchiv Bild 183-13055-0008, Hohendorf, JP mit Dorflehrer.jpg|[[Көнчыгыш Германия|ГДР]]да "авыл укытучысы" барлык яшендәге укучыларны бер [[сыйныф]] буларак укыта, 1951 ел </gallery> {{Rq|stub}} [[Төркем:Укыту]] [[Төркем:Укытучылар]] [[Төркем:Һөнәрләр]] [[ar:مدرس]] [[ay:Yachachijg Yatichiri]] [[az:Müəllim]] [[ba:Уҡытыусы]] [[bg:Учител]] [[bo:དགེ་རྒན།]] [[ca:Mestre]] [[cv:Вĕрентекен]] [[cs:Učitel]] [[sn:Mudzidzisi]] [[cy:Athro]] [[da:Lærer]] [[pdc:Schuhlmeeschder]] [[de:Lehrer]] [[et:Õpetaja]] [[el:Διδασκαλία]] [[en:Teacher]] [[es:Maestro]] [[eo:Instruisto]] [[fa:آموزگار]] [[fr:Instituteur]] [[fy:Underwizer]] [[ga:Múinteoir]] [[gd:Neach-teagaisg]] [[gl:Mestre]] [[ko:교사]] [[hy:Ուսուցիչ]] [[hi:शिक्षक]] [[hr:Učitelj]] [[id:Guru]] [[is:Kennari]] [[it:Docente]] [[he:מורה]] [[jv:Guru]] [[ka:მასწავლებელი]] [[la:Doctor]] [[lv:Skolotājs]] [[lt:Mokytojas]] [[ln:Molakisi]] [[jbo:preske]] [[ml:അധ്യാപകൻ]] [[ms:Guru]] [[nl:Onderwijzer]] [[ne:शिक्षक]] [[ja:教員]] [[no:Lærer]] [[uz:Oʻqituvchi]] [[pl:Nauczyciel]] [[pt:Magistério]] [[qu:Yachachiq]] [[ru:Учитель]] [[sa:अध्यापकः]] [[sq:Mësuesi]] [[scn:Maistru]] [[simple:Teacher]] [[sk:Učiteľ]] [[sl:Učitelj]] [[so:Bare]] [[sr:Учитељ]] [[sh:Učitelj]] [[su:Guru]] [[fi:Opettaja]] [[sv:Lärare]] [[ta:ஆசிரியர்]] [[te:ఉపాధ్యాయుడు]] [[th:ครู]] [[tr:Öğretmenlik]] [[uk:Учитель]] [[ur:معلم]] [[ug:ئوقۇتقۇچى]] [[za:Lauxsae]] [[vec:Docente]] [[wa:Mwaisse di scole]] [[yi:לערער]] [[zh-yue:先生]] [[zh:教师]] 7oe3dav8r7ids3utet7qk8e6vrk42k4 0 49244 569039 2012-06-12T13:37:14Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[or:ଦିଗ]] [[Image:Brosen windrose.svg|thumb|300px|right| [[Җилләр розасы]] дүрт төп һәм сигез өстәмә дөнья якларын күрсәтә.]] [[География]]да  дүрт төп [[юнәлеш]]ләрен ([[Төньяк]], [[Көньяк]], [[Көнбатыш]], [[Көнчыгыш]]) '''дөнья яклары''' дип атыйлар. == Шулай ук кара == * [[Җилләр розасы]] {{geo-stub}} [[Категория:Дөнья яклары]] [[af:Windrigtings]] [[ar:اتجاه سماوي]] [[ast:Puntu cardinal]] [[bjn:Mata angin]] [[br:Pevar avel]] [[bs:Strane svijeta]] [[ca:Punt cardinal]] [[cs:Světová strana]] [[de:Himmelsrichtung]] [[el:Σημεία ορίζοντος]] [[en:Cardinal direction]] [[eo:Kompasdirektoj]] [[es:Punto cardinal]] [[et:Ilmakaared]] [[eu:Puntu kardinal]] [[fa:جهت‌یابی]] [[fi:Ilmansuunta]] [[fr:Point cardinal]] [[frr:Hemelswaier]] [[gan:方向]] [[gl:Punto cardinal]] [[he:רוחות השמים]] [[hi:दाहिना]] [[hr:Strane svijeta]] [[hu:Égtáj]] [[id:Mata angin]] [[io:Kardinala punti]] [[is:Höfuðátt]] [[it:Punto cardinale]] [[ja:方位]] [[jv:Mata angin]] [[kg:Nzila ya busole]] [[km:ទិស]] [[kn:ದಿಕ್ಕು]] [[ko:방위]] [[ksh:Hemmelsreshtung]] [[la:Regiones caeli]] [[lez:Экуьнин патар]] [[lmo:Punt cardinal]] [[lv:Debespuse]] [[map-bms:Mata angin]] [[mk:Страни на светот]] [[ms:Mata angin]] [[nl:Windstreek]] [[no:Himmelretning]] [[nov:Busolal direktiones]] [[oc:Punt cardinal]] [[or:ଦିଗ]] [[pam:Mamuntukan a nangan]] [[pl:Strony świata]] [[pt:Ponto cardeal]] [[qu:Tawantin iñu]] [[ro:Puncte cardinale]] [[ru:Стороны света]] [[se:Almmiguovllut]] [[sh:Strane sveta]] [[simple:Cardinal direction]] [[sk:Svetová strana]] [[so:Afarta jiho]] [[sq:Anët e horizontit]] [[sr:Стране света]] [[sv:Väderstreck]] [[ta:நேர்திசை]] [[tpi:Kadinol daireksion]] [[tr:Yön]] [[uk:Сторони світу]] [[uz:Dunyo tomonlari]] [[wa:Cwate costés del Daegne]] [[zh:方位]] [[zh-classical:四方]] [[zh-yue:方位]] 4dppqg1y9k9wms4dnsrjacst2oabf5r 0 49247 569061 2012-06-12T15:57:50Z Frhdkazan 3171 /* Тәкъвимнәр исемлеге */ [[Файл:Hindu calendar 1871-72.jpg|right|250px|thumb|1871–1872 еллары [[Һинд тәкъвиме]] бите.]] '''Тәкъвим''' - көннәрне [[җәмгыять|иҗтимаги]], [[дин]]и, [[эш]] яки административ [[максат]]лары өчен оештыру [[система]]сы. [[Вакыт]] [[период]]лары - [[көн]]нәр, [[атна]]лар, [[ай]]лар һәм [[ел]]ларга [[исем]]нәр кушыла. Тәкъвим периодлары гадәттә [[кояш]] яки [[Ай (иярчен)|ай]] [[цикл]]лары белән билгеләнә. Һәр тәкъвимнең [[төзелеш]]е аны оештырган [[цивилизация]] яки җәмгыятьнең [[ихтыяҗ]]лары белән билгеләнә. ==Шулай ук кара== *[[Халык ара уртак стандартлар исемлеге]] *[[Рәсми булмаган истәлекле даталар исемлеге]] * Көннән кечкенәрәк [[бүленеш]]ләр өчен [[вакыт]]ны кара ===Тәкъвимнәр исемлеге=== {{Main|Тәкъвимнәр исемлеге}} * [[Григориан тәкъвиме]] * [[Кытай тәкъвиме]] * [[Мая тәкъвиме]] * [[Мисыр тәкъвиме]] * [[Һиҗри тәкъвиме]] * [[Юлиан тәкъвиме]] ==Искәрмәләр== {{reflist}} ==Сылтамалар== {{commons category|Calendars}} {{Wiktionary|calendar}} {{Wikisource1911Enc|Calendar}} *[http://www.tondering.dk/claus/calendar.html Calendar FAQ] *[http://www.phy6.org/stargaze/Scalend.htm Invention of calendar in ancient times] an educational web site *{{Cite Americana|year=1920|Calendar}} <!-- PLEASE do not link to information or examples of specific calendars on this page. This article is about calendars in general. --> <!--spacing, please do not remove--> [[Төркем:Тәкъвим| ]] [[an:Calandario]] [[ang:Ȝerīmbōc]] [[ar:تقويم]] [[arc:ܣܘܪܓܕܐ]] [[as:দিনপঞ্জী]] [[ast:Repertoriu]] [[az:Təqvim]] [[ba:Календарь]] [[bat-smg:Kalėnduorios]] [[bcl:Kalendaryo]] [[be:Каляндар]] [[be-x-old:Каляндар]] [[bg:Календар]] [[bn:পঞ্জিকা]] [[br:Deiziadur]] [[bs:Kalendar]] [[ca:Calendari]] [[ceb:Kalendaryo]] [[ch:Kalendario]] [[chy:Hoéstoneéše'he]] [[ckb:ڕۆژژمێر]] [[cs:Kalendář]] [[cy:Calendr]] [[da:Kalender]] [[de:Kalender]] [[diq:Serrename]] [[el:Ημερολόγιο]] [[eml:Lunèri]] [[en:Calendar]] [[eo:Kalendaro]] [[es:Calendario]] [[et:Kalender]] [[eu:Egutegi]] [[ext:Calandáriu]] [[fa:گاه‌شماری]] [[fi:Kalenteri]] [[fiu-vro:Kallendri]] [[fr:Calendrier]] [[fur:Calendari]] [[fy:Kalinder]] [[gan:曆法]] [[gl:Calendario]] [[gn:Arapapaha]] [[he:לוח שנה]] [[hi:कालदर्शक]] [[hr:Kalendar]] [[hu:Naptár]] [[ia:Calendario]] [[id:Kalender]] [[ilo:Kalendario]] [[io:Kalendario]] [[is:Dagatal]] [[it:Calendario]] [[ja:暦]] [[jv:Pananggalan]] [[ka:კალენდარი]] [[kaa:Kalendar]] [[kbd:Махуэ Гъэпс (Мазэхэр)]] [[kk:Күнтізбе]] [[kl:Ullorsiut]] [[kn:ಪಂಚಾಂಗ]] [[ko:역법]] [[krc:Орузлама]] [[ku:Salname]] [[ky:Жылнаама]] [[la:Calendarium]] [[lb:Kalennersystemer]] [[lbe:Календарь]] [[lij:Lûnäio]] [[lmo:Lönàre]] [[ln:Manáka]] [[lo:ປະຕິທິນ]] [[lt:Kalendorius]] [[lv:Kalendārs]] [[mdf:Ковгярькссь]] [[mi:Maramataka]] [[mk:Календар]] [[ml:കലണ്ടർ]] [[mn:Цагалбар]] [[ms:Takwim]] [[my:ပြက္ခဒိန်]] [[myv:Ковкерькс]] [[nds:Klenner]] [[ne:कालदर्शक]] [[new:पात्रो]] [[nl:Kalender]] [[nn:Kalender]] [[no:Kalender]] [[nso:Tšhupamabaka]] [[oc:Calendièr]] [[pa:ਜੰਤਰੀ]] [[pl:Kalendarz]] [[pnb:کلنڈر]] [[pt:Calendário]] [[qu:Kalindaryu]] [[ru:Календарь]] [[rue:Календарь]] [[sah:Халандаар]] [[sc:Calendàriu]] [[scn:Calannariu]] [[sh:Kalendar]] [[simple:Calendar]] [[sk:Kalendár]] [[sl:Koledar]] [[so:Kalandar]] [[sq:Kalendari]] [[sr:Календар]] [[su:Kalénder]] [[sv:Kalender]] [[sw:Kalenda]] [[ta:நாட்காட்டி]] [[te:కేలండర్]] [[th:ปฏิทิน]] [[tl:Kalendaryo]] [[tr:Takvim]] [[uk:Календар]] [[ur:تقویم (ماہ و سال)]] [[uz:Taqvim]] [[vi:Lịch]] [[war:Kalendaryo]] [[wo:Arminaat]] [[xal:Лит]] [[xmf:კალენდარი]] [[yi:קאלענדאר]] [[zea:Kalender]] [[zh:历法]] [[zh-min-nan:Le̍k-hoat]] [[zh-yue:曆]] jp4o2in90yfk7t9g16daqp6sugnvauu 569066 2012-06-12T16:02:22Z Frhdkazan 3171 /* Тәкъвимнәр исемлеге */ [[Файл:Hindu calendar 1871-72.jpg|right|250px|thumb|1871–1872 еллары [[Һинд тәкъвиме]] бите.]] '''Тәкъвим''' - көннәрне [[җәмгыять|иҗтимаги]], [[дин]]и, [[эш]] яки административ [[максат]]лары өчен оештыру [[система]]сы. [[Вакыт]] [[период]]лары - [[көн]]нәр, [[атна]]лар, [[ай]]лар һәм [[ел]]ларга [[исем]]нәр кушыла. Тәкъвим периодлары гадәттә [[кояш]] яки [[Ай (иярчен)|ай]] [[цикл]]лары белән билгеләнә. Һәр тәкъвимнең [[төзелеш]]е аны оештырган [[цивилизация]] яки җәмгыятьнең [[ихтыяҗ]]лары белән билгеләнә. ==Шулай ук кара== *[[Халык ара уртак стандартлар исемлеге]] *[[Рәсми булмаган истәлекле даталар исемлеге]] * Көннән кечкенәрәк [[бүленеш]]ләр өчен [[вакыт]]ны кара ===Тәкъвимнәр исемлеге=== {{Main|Тәкъвимнәр исемлеге}} * [[Григориан тәкъвиме]] * [[Кытай тәкъвиме]] * [[Мая тәкъвиме]] * [[Милади тәкъвим]] * [[Мисыр тәкъвиме]] * [[Һиҗри тәкъвим]] * [[Шәмси тәкъвим]] * [[Юлиан тәкъвиме]] ==Искәрмәләр== {{reflist}} ==Сылтамалар== {{commons category|Calendars}} {{Wiktionary|calendar}} {{Wikisource1911Enc|Calendar}} *[http://www.tondering.dk/claus/calendar.html Calendar FAQ] *[http://www.phy6.org/stargaze/Scalend.htm Invention of calendar in ancient times] an educational web site *{{Cite Americana|year=1920|Calendar}} <!-- PLEASE do not link to information or examples of specific calendars on this page. This article is about calendars in general. --> <!--spacing, please do not remove--> [[Төркем:Тәкъвим| ]] [[an:Calandario]] [[ang:Ȝerīmbōc]] [[ar:تقويم]] [[arc:ܣܘܪܓܕܐ]] [[as:দিনপঞ্জী]] [[ast:Repertoriu]] [[az:Təqvim]] [[ba:Календарь]] [[bat-smg:Kalėnduorios]] [[bcl:Kalendaryo]] [[be:Каляндар]] [[be-x-old:Каляндар]] [[bg:Календар]] [[bn:পঞ্জিকা]] [[br:Deiziadur]] [[bs:Kalendar]] [[ca:Calendari]] [[ceb:Kalendaryo]] [[ch:Kalendario]] [[chy:Hoéstoneéše'he]] [[ckb:ڕۆژژمێر]] [[cs:Kalendář]] [[cy:Calendr]] [[da:Kalender]] [[de:Kalender]] [[diq:Serrename]] [[el:Ημερολόγιο]] [[eml:Lunèri]] [[en:Calendar]] [[eo:Kalendaro]] [[es:Calendario]] [[et:Kalender]] [[eu:Egutegi]] [[ext:Calandáriu]] [[fa:گاه‌شماری]] [[fi:Kalenteri]] [[fiu-vro:Kallendri]] [[fr:Calendrier]] [[fur:Calendari]] [[fy:Kalinder]] [[gan:曆法]] [[gl:Calendario]] [[gn:Arapapaha]] [[he:לוח שנה]] [[hi:कालदर्शक]] [[hr:Kalendar]] [[hu:Naptár]] [[ia:Calendario]] [[id:Kalender]] [[ilo:Kalendario]] [[io:Kalendario]] [[is:Dagatal]] [[it:Calendario]] [[ja:暦]] [[jv:Pananggalan]] [[ka:კალენდარი]] [[kaa:Kalendar]] [[kbd:Махуэ Гъэпс (Мазэхэр)]] [[kk:Күнтізбе]] [[kl:Ullorsiut]] [[kn:ಪಂಚಾಂಗ]] [[ko:역법]] [[krc:Орузлама]] [[ku:Salname]] [[ky:Жылнаама]] [[la:Calendarium]] [[lb:Kalennersystemer]] [[lbe:Календарь]] [[lij:Lûnäio]] [[lmo:Lönàre]] [[ln:Manáka]] [[lo:ປະຕິທິນ]] [[lt:Kalendorius]] [[lv:Kalendārs]] [[mdf:Ковгярькссь]] [[mi:Maramataka]] [[mk:Календар]] [[ml:കലണ്ടർ]] [[mn:Цагалбар]] [[ms:Takwim]] [[my:ပြက္ခဒိန်]] [[myv:Ковкерькс]] [[nds:Klenner]] [[ne:कालदर्शक]] [[new:पात्रो]] [[nl:Kalender]] [[nn:Kalender]] [[no:Kalender]] [[nso:Tšhupamabaka]] [[oc:Calendièr]] [[pa:ਜੰਤਰੀ]] [[pl:Kalendarz]] [[pnb:کلنڈر]] [[pt:Calendário]] [[qu:Kalindaryu]] [[ru:Календарь]] [[rue:Календарь]] [[sah:Халандаар]] [[sc:Calendàriu]] [[scn:Calannariu]] [[sh:Kalendar]] [[simple:Calendar]] [[sk:Kalendár]] [[sl:Koledar]] [[so:Kalandar]] [[sq:Kalendari]] [[sr:Календар]] [[su:Kalénder]] [[sv:Kalender]] [[sw:Kalenda]] [[ta:நாட்காட்டி]] [[te:కేలండర్]] [[th:ปฏิทิน]] [[tl:Kalendaryo]] [[tr:Takvim]] [[uk:Календар]] [[ur:تقویم (ماہ و سال)]] [[uz:Taqvim]] [[vi:Lịch]] [[war:Kalendaryo]] [[wo:Arminaat]] [[xal:Лит]] [[xmf:კალენდარი]] [[yi:קאלענדאר]] [[zea:Kalender]] [[zh:历法]] [[zh-min-nan:Le̍k-hoat]] [[zh-yue:曆]] qs6ue414h30ux8q3que487ayqdgh86e 569067 2012-06-12T16:03:03Z Frhdkazan 3171 /* Тәкъвимнәр исемлеге */ [[Файл:Hindu calendar 1871-72.jpg|right|250px|thumb|1871–1872 еллары [[Һинд тәкъвиме]] бите.]] '''Тәкъвим''' - көннәрне [[җәмгыять|иҗтимаги]], [[дин]]и, [[эш]] яки административ [[максат]]лары өчен оештыру [[система]]сы. [[Вакыт]] [[период]]лары - [[көн]]нәр, [[атна]]лар, [[ай]]лар һәм [[ел]]ларга [[исем]]нәр кушыла. Тәкъвим периодлары гадәттә [[кояш]] яки [[Ай (иярчен)|ай]] [[цикл]]лары белән билгеләнә. Һәр тәкъвимнең [[төзелеш]]е аны оештырган [[цивилизация]] яки җәмгыятьнең [[ихтыяҗ]]лары белән билгеләнә. ==Шулай ук кара== *[[Халык ара уртак стандартлар исемлеге]] *[[Рәсми булмаган истәлекле даталар исемлеге]] * Көннән кечкенәрәк [[бүленеш]]ләр өчен [[вакыт]]ны кара ===Тәкъвимнәр исемлеге=== {{Main|Тәкъвимнәр исемлеге}} * [[Григориан тәкъвиме]] * [[Кытай тәкъвиме]] * [[Мая тәкъвиме]] * [[Милади тәкъвим]] * [[Мисыр тәкъвиме]] * [[Һиҗри тәкъвим]] * [[Һинд тәкъвиме]] * [[Шәмси тәкъвим]] * [[Юлиан тәкъвиме]] ==Искәрмәләр== {{reflist}} ==Сылтамалар== {{commons category|Calendars}} {{Wiktionary|calendar}} {{Wikisource1911Enc|Calendar}} *[http://www.tondering.dk/claus/calendar.html Calendar FAQ] *[http://www.phy6.org/stargaze/Scalend.htm Invention of calendar in ancient times] an educational web site *{{Cite Americana|year=1920|Calendar}} <!-- PLEASE do not link to information or examples of specific calendars on this page. This article is about calendars in general. --> <!--spacing, please do not remove--> [[Төркем:Тәкъвим| ]] [[an:Calandario]] [[ang:Ȝerīmbōc]] [[ar:تقويم]] [[arc:ܣܘܪܓܕܐ]] [[as:দিনপঞ্জী]] [[ast:Repertoriu]] [[az:Təqvim]] [[ba:Календарь]] [[bat-smg:Kalėnduorios]] [[bcl:Kalendaryo]] [[be:Каляндар]] [[be-x-old:Каляндар]] [[bg:Календар]] [[bn:পঞ্জিকা]] [[br:Deiziadur]] [[bs:Kalendar]] [[ca:Calendari]] [[ceb:Kalendaryo]] [[ch:Kalendario]] [[chy:Hoéstoneéše'he]] [[ckb:ڕۆژژمێر]] [[cs:Kalendář]] [[cy:Calendr]] [[da:Kalender]] [[de:Kalender]] [[diq:Serrename]] [[el:Ημερολόγιο]] [[eml:Lunèri]] [[en:Calendar]] [[eo:Kalendaro]] [[es:Calendario]] [[et:Kalender]] [[eu:Egutegi]] [[ext:Calandáriu]] [[fa:گاه‌شماری]] [[fi:Kalenteri]] [[fiu-vro:Kallendri]] [[fr:Calendrier]] [[fur:Calendari]] [[fy:Kalinder]] [[gan:曆法]] [[gl:Calendario]] [[gn:Arapapaha]] [[he:לוח שנה]] [[hi:कालदर्शक]] [[hr:Kalendar]] [[hu:Naptár]] [[ia:Calendario]] [[id:Kalender]] [[ilo:Kalendario]] [[io:Kalendario]] [[is:Dagatal]] [[it:Calendario]] [[ja:暦]] [[jv:Pananggalan]] [[ka:კალენდარი]] [[kaa:Kalendar]] [[kbd:Махуэ Гъэпс (Мазэхэр)]] [[kk:Күнтізбе]] [[kl:Ullorsiut]] [[kn:ಪಂಚಾಂಗ]] [[ko:역법]] [[krc:Орузлама]] [[ku:Salname]] [[ky:Жылнаама]] [[la:Calendarium]] [[lb:Kalennersystemer]] [[lbe:Календарь]] [[lij:Lûnäio]] [[lmo:Lönàre]] [[ln:Manáka]] [[lo:ປະຕິທິນ]] [[lt:Kalendorius]] [[lv:Kalendārs]] [[mdf:Ковгярькссь]] [[mi:Maramataka]] [[mk:Календар]] [[ml:കലണ്ടർ]] [[mn:Цагалбар]] [[ms:Takwim]] [[my:ပြက္ခဒိန်]] [[myv:Ковкерькс]] [[nds:Klenner]] [[ne:कालदर्शक]] [[new:पात्रो]] [[nl:Kalender]] [[nn:Kalender]] [[no:Kalender]] [[nso:Tšhupamabaka]] [[oc:Calendièr]] [[pa:ਜੰਤਰੀ]] [[pl:Kalendarz]] [[pnb:کلنڈر]] [[pt:Calendário]] [[qu:Kalindaryu]] [[ru:Календарь]] [[rue:Календарь]] [[sah:Халандаар]] [[sc:Calendàriu]] [[scn:Calannariu]] [[sh:Kalendar]] [[simple:Calendar]] [[sk:Kalendár]] [[sl:Koledar]] [[so:Kalandar]] [[sq:Kalendari]] [[sr:Календар]] [[su:Kalénder]] [[sv:Kalender]] [[sw:Kalenda]] [[ta:நாட்காட்டி]] [[te:కేలండర్]] [[th:ปฏิทิน]] [[tl:Kalendaryo]] [[tr:Takvim]] [[uk:Календар]] [[ur:تقویم (ماہ و سال)]] [[uz:Taqvim]] [[vi:Lịch]] [[war:Kalendaryo]] [[wo:Arminaat]] [[xal:Лит]] [[xmf:კალენდარი]] [[yi:קאלענדאר]] [[zea:Kalender]] [[zh:历法]] [[zh-min-nan:Le̍k-hoat]] [[zh-yue:曆]] fvqsupfbidmejcl4idcg6c45mhg174a 569086 2012-06-12T17:02:19Z Frhdkazan 3171 /* Тәкъвимнәр исемлеге */ [[Файл:Hindu calendar 1871-72.jpg|right|250px|thumb|1871–1872 еллары [[Һинд тәкъвиме]] бите.]] '''Тәкъвим''' - көннәрне [[җәмгыять|иҗтимаги]], [[дин]]и, [[эш]] яки административ [[максат]]лары өчен оештыру [[система]]сы. [[Вакыт]] [[период]]лары - [[көн]]нәр, [[атна]]лар, [[ай]]лар һәм [[ел]]ларга [[исем]]нәр кушыла. Тәкъвим периодлары гадәттә [[кояш]] яки [[Ай (иярчен)|ай]] [[цикл]]лары белән билгеләнә. Һәр тәкъвимнең [[төзелеш]]е аны оештырган [[цивилизация]] яки җәмгыятьнең [[ихтыяҗ]]лары белән билгеләнә. ==Шулай ук кара== *[[Халык ара уртак стандартлар исемлеге]] *[[Рәсми булмаган истәлекле даталар исемлеге]] * Көннән кечкенәрәк [[бүленеш]]ләр өчен [[вакыт]]ны кара ===Тәкъвимнәр исемлеге=== {{Main|Тәкъвимнәр исемлеге}} * [[Борыңгы Рим тәкъвиме|Ab urbe condita]] * Әрмәни тәкъвим * Ассириялы тәкъвим * Баха-и тәкъвиме * Бәрбәр тәкъвиме * Бенгали тәкъвиме * Бирма тәкъвиме * Британия патшасы тәкъвиме * Буддист тәкъвиме * Византия тәкъвиме * Григориан тәкъвиме * Копт тәкъвиме * Корея тәкъвиме * Кытай тәкъвиме * Мая тәкъвиме * [[Милади тәкъвим]] * Мингуо тәкъвиме * Мисыр тәкъвиме * Таиланд шәмси тәкъвиме * Холоцен тәкъвиме * [[Һиҗри тәкъвим]] * Һинд тәкъвимнәре - Викрам Самват - Шака Самват - Кали Юга * [[Шәмси тәкъвим]] * Эфиопия тәкъвиме * Юлиан тәкъвиме * Юникс (Unix) вакыты * Япон тәкъвиме * Яһүди тәкъвим ==Искәрмәләр== {{reflist}} ==Сылтамалар== {{commons category|Calendars}} {{Wiktionary|calendar}} {{Wikisource1911Enc|Calendar}} *[http://www.tondering.dk/claus/calendar.html Calendar FAQ] *[http://www.phy6.org/stargaze/Scalend.htm Invention of calendar in ancient times] an educational web site *{{Cite Americana|year=1920|Calendar}} <!-- PLEASE do not link to information or examples of specific calendars on this page. This article is about calendars in general. --> <!--spacing, please do not remove--> [[Төркем:Тәкъвим| ]] [[an:Calandario]] [[ang:Ȝerīmbōc]] [[ar:تقويم]] [[arc:ܣܘܪܓܕܐ]] [[as:দিনপঞ্জী]] [[ast:Repertoriu]] [[az:Təqvim]] [[ba:Календарь]] [[bat-smg:Kalėnduorios]] [[bcl:Kalendaryo]] [[be:Каляндар]] [[be-x-old:Каляндар]] [[bg:Календар]] [[bn:পঞ্জিকা]] [[br:Deiziadur]] [[bs:Kalendar]] [[ca:Calendari]] [[ceb:Kalendaryo]] [[ch:Kalendario]] [[chy:Hoéstoneéše'he]] [[ckb:ڕۆژژمێر]] [[cs:Kalendář]] [[cy:Calendr]] [[da:Kalender]] [[de:Kalender]] [[diq:Serrename]] [[el:Ημερολόγιο]] [[eml:Lunèri]] [[en:Calendar]] [[eo:Kalendaro]] [[es:Calendario]] [[et:Kalender]] [[eu:Egutegi]] [[ext:Calandáriu]] [[fa:گاه‌شماری]] [[fi:Kalenteri]] [[fiu-vro:Kallendri]] [[fr:Calendrier]] [[fur:Calendari]] [[fy:Kalinder]] [[gan:曆法]] [[gl:Calendario]] [[gn:Arapapaha]] [[he:לוח שנה]] [[hi:कालदर्शक]] [[hr:Kalendar]] [[hu:Naptár]] [[ia:Calendario]] [[id:Kalender]] [[ilo:Kalendario]] [[io:Kalendario]] [[is:Dagatal]] [[it:Calendario]] [[ja:暦]] [[jv:Pananggalan]] [[ka:კალენდარი]] [[kaa:Kalendar]] [[kbd:Махуэ Гъэпс (Мазэхэр)]] [[kk:Күнтізбе]] [[kl:Ullorsiut]] [[kn:ಪಂಚಾಂಗ]] [[ko:역법]] [[krc:Орузлама]] [[ku:Salname]] [[ky:Жылнаама]] [[la:Calendarium]] [[lb:Kalennersystemer]] [[lbe:Календарь]] [[lij:Lûnäio]] [[lmo:Lönàre]] [[ln:Manáka]] [[lo:ປະຕິທິນ]] [[lt:Kalendorius]] [[lv:Kalendārs]] [[mdf:Ковгярькссь]] [[mi:Maramataka]] [[mk:Календар]] [[ml:കലണ്ടർ]] [[mn:Цагалбар]] [[ms:Takwim]] [[my:ပြက္ခဒိန်]] [[myv:Ковкерькс]] [[nds:Klenner]] [[ne:कालदर्शक]] [[new:पात्रो]] [[nl:Kalender]] [[nn:Kalender]] [[no:Kalender]] [[nso:Tšhupamabaka]] [[oc:Calendièr]] [[pa:ਜੰਤਰੀ]] [[pl:Kalendarz]] [[pnb:کلنڈر]] [[pt:Calendário]] [[qu:Kalindaryu]] [[ru:Календарь]] [[rue:Календарь]] [[sah:Халандаар]] [[sc:Calendàriu]] [[scn:Calannariu]] [[sh:Kalendar]] [[simple:Calendar]] [[sk:Kalendár]] [[sl:Koledar]] [[so:Kalandar]] [[sq:Kalendari]] [[sr:Календар]] [[su:Kalénder]] [[sv:Kalender]] [[sw:Kalenda]] [[ta:நாட்காட்டி]] [[te:కేలండర్]] [[th:ปฏิทิน]] [[tl:Kalendaryo]] [[tr:Takvim]] [[uk:Календар]] [[ur:تقویم (ماہ و سال)]] [[uz:Taqvim]] [[vi:Lịch]] [[war:Kalendaryo]] [[wo:Arminaat]] [[xal:Лит]] [[xmf:კალენდარი]] [[yi:קאלענדאר]] [[zea:Kalender]] [[zh:历法]] [[zh-min-nan:Le̍k-hoat]] [[zh-yue:曆]] swaupy4e46nr38aidjevdeuawkfsk8g 569087 2012-06-12T17:06:21Z Frhdkazan 3171 /* Тәкъвимнәр исемлеге */ [[Файл:Hindu calendar 1871-72.jpg|right|250px|thumb|1871–1872 еллары [[Һинд тәкъвиме]] бите.]] '''Тәкъвим''' - көннәрне [[җәмгыять|иҗтимаги]], [[дин]]и, [[эш]] яки административ [[максат]]лары өчен оештыру [[система]]сы. [[Вакыт]] [[период]]лары - [[көн]]нәр, [[атна]]лар, [[ай]]лар һәм [[ел]]ларга [[исем]]нәр кушыла. Тәкъвим периодлары гадәттә [[кояш]] яки [[Ай (иярчен)|ай]] [[цикл]]лары белән билгеләнә. Һәр тәкъвимнең [[төзелеш]]е аны оештырган [[цивилизация]] яки җәмгыятьнең [[ихтыяҗ]]лары белән билгеләнә. ==Шулай ук кара== *[[Халык ара уртак стандартлар исемлеге]] *[[Рәсми булмаган истәлекле даталар исемлеге]] * Көннән кечкенәрәк [[бүленеш]]ләр өчен [[вакыт]]ны кара ===Тәкъвимнәр исемлеге=== {{Main|Тәкъвимнәр исемлеге}} * [[Борыңгы Рим тәкъвиме|Ab urbe condita]] * Әрмәни тәкъвим * Ассириялы тәкъвим * Баха-и тәкъвиме * Бәрбәр тәкъвиме * Бенгали тәкъвиме * Бирма тәкъвиме * Британия патшасы тәкъвиме * Буддист тәкъвиме * Византия тәкъвиме * Копт тәкъвиме * Корея тәкъвиме * Кытай тәкъвиме * Мая тәкъвиме * [[Милади тәкъвим]] * Мингуо тәкъвиме * Мисыр тәкъвиме * Таиланд шәмси тәкъвиме * Холоцен тәкъвиме * [[Һиҗри тәкъвим]] * Һинд тәкъвимнәре - Викрам Самват - Шака Самват - Кали Юга * [[Шәмси тәкъвим]] * Эфиопия тәкъвиме * Юлиан тәкъвиме * Юникс (Unix) вакыты * Япон тәкъвиме * Яһүди тәкъвим ==Искәрмәләр== {{reflist}} ==Сылтамалар== {{commons category|Calendars}} {{Wiktionary|calendar}} {{Wikisource1911Enc|Calendar}} *[http://www.tondering.dk/claus/calendar.html Calendar FAQ] *[http://www.phy6.org/stargaze/Scalend.htm Invention of calendar in ancient times] an educational web site *{{Cite Americana|year=1920|Calendar}} <!-- PLEASE do not link to information or examples of specific calendars on this page. This article is about calendars in general. --> <!--spacing, please do not remove--> [[Төркем:Тәкъвим| ]] [[an:Calandario]] [[ang:Ȝerīmbōc]] [[ar:تقويم]] [[arc:ܣܘܪܓܕܐ]] [[as:দিনপঞ্জী]] [[ast:Repertoriu]] [[az:Təqvim]] [[ba:Календарь]] [[bat-smg:Kalėnduorios]] [[bcl:Kalendaryo]] [[be:Каляндар]] [[be-x-old:Каляндар]] [[bg:Календар]] [[bn:পঞ্জিকা]] [[br:Deiziadur]] [[bs:Kalendar]] [[ca:Calendari]] [[ceb:Kalendaryo]] [[ch:Kalendario]] [[chy:Hoéstoneéše'he]] [[ckb:ڕۆژژمێر]] [[cs:Kalendář]] [[cy:Calendr]] [[da:Kalender]] [[de:Kalender]] [[diq:Serrename]] [[el:Ημερολόγιο]] [[eml:Lunèri]] [[en:Calendar]] [[eo:Kalendaro]] [[es:Calendario]] [[et:Kalender]] [[eu:Egutegi]] [[ext:Calandáriu]] [[fa:گاه‌شماری]] [[fi:Kalenteri]] [[fiu-vro:Kallendri]] [[fr:Calendrier]] [[fur:Calendari]] [[fy:Kalinder]] [[gan:曆法]] [[gl:Calendario]] [[gn:Arapapaha]] [[he:לוח שנה]] [[hi:कालदर्शक]] [[hr:Kalendar]] [[hu:Naptár]] [[ia:Calendario]] [[id:Kalender]] [[ilo:Kalendario]] [[io:Kalendario]] [[is:Dagatal]] [[it:Calendario]] [[ja:暦]] [[jv:Pananggalan]] [[ka:კალენდარი]] [[kaa:Kalendar]] [[kbd:Махуэ Гъэпс (Мазэхэр)]] [[kk:Күнтізбе]] [[kl:Ullorsiut]] [[kn:ಪಂಚಾಂಗ]] [[ko:역법]] [[krc:Орузлама]] [[ku:Salname]] [[ky:Жылнаама]] [[la:Calendarium]] [[lb:Kalennersystemer]] [[lbe:Календарь]] [[lij:Lûnäio]] [[lmo:Lönàre]] [[ln:Manáka]] [[lo:ປະຕິທິນ]] [[lt:Kalendorius]] [[lv:Kalendārs]] [[mdf:Ковгярькссь]] [[mi:Maramataka]] [[mk:Календар]] [[ml:കലണ്ടർ]] [[mn:Цагалбар]] [[ms:Takwim]] [[my:ပြက္ခဒိန်]] [[myv:Ковкерькс]] [[nds:Klenner]] [[ne:कालदर्शक]] [[new:पात्रो]] [[nl:Kalender]] [[nn:Kalender]] [[no:Kalender]] [[nso:Tšhupamabaka]] [[oc:Calendièr]] [[pa:ਜੰਤਰੀ]] [[pl:Kalendarz]] [[pnb:کلنڈر]] [[pt:Calendário]] [[qu:Kalindaryu]] [[ru:Календарь]] [[rue:Календарь]] [[sah:Халандаар]] [[sc:Calendàriu]] [[scn:Calannariu]] [[sh:Kalendar]] [[simple:Calendar]] [[sk:Kalendár]] [[sl:Koledar]] [[so:Kalandar]] [[sq:Kalendari]] [[sr:Календар]] [[su:Kalénder]] [[sv:Kalender]] [[sw:Kalenda]] [[ta:நாட்காட்டி]] [[te:కేలండర్]] [[th:ปฏิทิน]] [[tl:Kalendaryo]] [[tr:Takvim]] [[uk:Календар]] [[ur:تقویم (ماہ و سال)]] [[uz:Taqvim]] [[vi:Lịch]] [[war:Kalendaryo]] [[wo:Arminaat]] [[xal:Лит]] [[xmf:კალენდარი]] [[yi:קאלענדאר]] [[zea:Kalender]] [[zh:历法]] [[zh-min-nan:Le̍k-hoat]] [[zh-yue:曆]] hbqcr220cel9yu98thsr24oujfdox0t 0 49378 569188 2012-06-12T22:50:39Z Gerakibot 3283 r2.7.1) (робот өстәде: [[ne:प्रोटिन]] [[File:Myoglobin.png|thumb|right|[[Миоглобин]] аксымының 3-[[үлчәнеш]]ле [[структура]]сы [[сурәт]]е.]] '''Аксымнар''' - [[Биология|Биологик]] [[функция]]не җиңелләйткән бер яки күбрәк [[полипептид]]тан оешкан [[Биохимия|биохимик]] [[кушылма]]лар. ==Шулай ук карагыз== *[[Аксымнар исемлеге]] ==Искәрмәләр== *{{cite book |author= Branden C, Tooze J |title=Introduction to Protein Structure |publisher=Garland Pub |location=New York |year=1999 |isbn=0-8153-2305-0}} *{{cite book |author=Murray RF, Harper HW, Granner DK, Mayes PA, Rodwell VW |title=Harper's Illustrated Biochemistry |publisher=Lange Medical Books/McGraw-Hill |location=New York |year=2006 |isbn=0-07-146197-3}} *{{cite book |author=Van Holde KE, Mathews CK |title=Biochemistry |publisher=Benjamin/Cummings Pub. Co., Inc|location=Menlo Park, California |year=1996 |isbn=0-8053-3931-0}} ==Сылтамалар== ===Мәгълүмат базалары һәм проектлар=== *[http://ctd.mdibl.org/ Comparative Toxicogenomics Database] curates protein–chemical interactions, as well as gene/protein–disease relationships and chemical-disease relationships. *[http://harvester.fzk.de Bioinformatic Harvester] A Meta search engine (29 databases) for gene and protein information. *[http://www.pdbe.org Protein Databank in Europe] (see also [http://www.pdbe.org/quips PDBeQuips Short articles and tutorials on QUite Interesting PDB Structures. *[http://www.rcsb.org Research Collaboratory for Structural Bioinformatics] (see also [http://www.rcsb.org/pdb/static.do?p=education_discussion/molecule_of_the_month/index.html Molecule of the Month], presenting short accounts on selected proteins from the PDB) *[http://www.proteopedia.org Proteopedia&nbsp;– Life in 3D]: rotatable, zoomable 3D model with wiki annotations for every known protein molecular structure. *[http://www.expasy.uniprot.org UniProt the Universal Protein Resource] *[http://www.nextprot.org neXtProt&nbsp;– Exploring the universe of human proteins]: human-centric protein knowledge resource *[http://www.jcvi.org/pn-utility The Protein Naming Utility] *[http://www.proteinatlas.org Human Protein Atlas] *[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=protein NCBI Entrez Protein database] *[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/entrez?db=structure NCBI Protein Structure database] *[http://www.hprd.org/ Human Protein Reference Database] *[http://www.humanproteinpedia.org/ Human Proteinpedia] *[http://folding.stanford.edu/ Folding@Home (Stanford University)] ===Өйрәтүгә багышланган сәхифәләр=== *[http://hopes.stanford.edu/basics/proteins/p0.html "An Introduction to Proteins"] from [[HOPES]] (Huntington's Disease Outreach Project for Education at Stanford) *[http://www.biochemweb.org/proteins.shtml Proteins: Biogenesis to Degradation&nbsp;– The Virtual Library of Biochemistry and Cell Biology] [[Төркем:Молекуляр биология]] [[Төркем:Аксымнар]] {{Link GA|zh}} {{Link FA|ru}} {{Link FA|uk}} {{Link GA|uk}} [[af:Proteïen]] [[an:Proteína]] [[ar:بروتين]] [[arz:بروتين]] [[az:Zülallar]] [[bat-smg:Baltīms]] [[be:Бялкі]] [[be-x-old:Бялкі]] [[bg:Белтък]] [[bjn:Parotéin]] [[bn:প্রোটিন]] [[br:Protein]] [[bs:Bjelančevine]] [[ca:Proteïna]] [[ckb:پرۆتین]] [[cs:Bílkovina]] [[cy:Protin]] [[da:Protein]] [[de:Protein]] [[dv:ޕްރޮޓީން]] [[el:Πρωτεΐνη]] [[en:Protein]] [[eo:Proteino]] [[es:Proteína]] [[et:Valgud]] [[eu:Proteina]] [[fa:پروتئین]] [[fi:Proteiini]] [[fo:Protein]] [[fr:Protéine]] [[gl:Proteína]] [[gv:Proteen]] [[he:חלבון]] [[hi:प्रोटीन]] [[hif:Protein]] [[hr:Bjelančevine]] [[ht:Proteyin]] [[hu:Fehérje]] [[hy:Սպիտակուց]] [[id:Protein]] [[io:Proteino]] [[is:Prótín]] [[it:Proteina]] [[ja:タンパク質]] [[jv:Protein]] [[ka:ცილები]] [[kk:Ақуыз]] [[kn:ಪ್ರೋಟೀನ್]] [[ko:단백질]] [[la:Proteinum]] [[lb:Protein]] [[lmo:Pruteina]] [[lt:Baltymai]] [[lv:Olbaltumvielas]] [[mk:Белковина]] [[ml:മാംസ്യം]] [[mn:Уураг]] [[mr:प्रथिने]] [[ms:Protein]] [[my:ပရိုတိန်း]] [[ne:प्रोटिन]] [[new:प्रोटिन]] [[nl:Proteïne]] [[nn:Protein]] [[no:Protein]] [[nov:Proteine]] [[oc:Proteïna]] [[om:Pirootiinii]] [[pam:Protina]] [[pl:Białka]] [[pnb:پروٹین]] [[pt:Proteína]] [[qu:Prutina]] [[ro:Proteină]] [[ru:Белки]] [[rue:Протеін]] [[sah:Протеин]] [[scn:Prutiìna]] [[sh:Protein]] [[si:ප්‍රෝටීන්]] [[simple:Protein]] [[sk:Bielkovina]] [[sl:Beljakovina]] [[so:Borotiin]] [[sq:Proteina]] [[sr:Протеин]] [[stq:Oaiwiete]] [[su:Protéin]] [[sv:Protein]] [[sw:Protini]] [[ta:புரதம்]] [[te:మాంసకృత్తులు]] [[th:โปรตีน]] [[tl:Protina]] [[tr:Protein]] [[uk:Білки]] [[ur:لحمیات]] [[vec:Proteine]] [[vi:Protein]] [[vls:Proteïne]] [[war:Protina]] [[wuu:蛋白质]] [[xal:Уург]] [[xmf:ცილეფი]] [[yi:פראטעין]] [[zh:蛋白质]] [[zh-min-nan:Nn̄g-pe̍h-chit]] [[zh-yue:蛋白質]] kwzut69u3j5wh9hz0exvxghnzsrbo7z 14 49417 569035 2012-06-12T13:12:24Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[fr:Catégorie:Métallerie]] [[Төркем:Технология]] [[ar:تصنيف:صنع الأدوات المعدنية]] [[bg:Категория:Металообработване]] [[bs:Kategorija:Obrada metala]] [[ca:Categoria:Treball dels metalls]] [[cs:Kategorie:Obrábění kovů]] [[cy:Categori:Metelwaith]] [[de:Kategorie:Metallverarbeitung]] [[en:Category:Metalworking]] [[fa:رده:فلزکاری]] [[fr:Catégorie:Métallerie]] [[hr:Kategorija:Obrada metala]] [[it:Categoria:Lavorazioni metallurgiche]] [[ja:Category:金属加工]] [[ko:분류:금속 가공]] [[lv:Kategorija:Metālapstrāde]] [[mk:Категорија:Металство]] [[ms:Kategori:Kerja logam]] [[nl:Categorie:Metaaltechniek]] [[pl:Kategoria:Obróbka ubytkowa]] [[ro:Categorie:Prelucrarea metalelor]] [[ru:Категория:Металлообработка]] [[sk:Kategória:Obrábanie kovov]] [[sl:Kategorija:Kovinarstvo]] [[tr:Kategori:Metal işçiliği]] [[uk:Категорія:Металообробка]] [[vi:Thể loại:Gia công cơ khí]] [[zh:Category:金屬加工]] rmmkq8ddcnhhtl3xzaijt4t7ma63zwr 0 49629 569224 2012-06-13T07:02:28Z 178.204.218.31 /* Шулай ук карагыз */ [[Image:Team work.jpg|thumb|300px|Такым эше]] '''Такым''' — [[уртак]] [[максат]] белән берләштерелгән [[кеше]]ләр яки [[хайван]]нар [[төркем]]е. Такымнар аеруча катлаулы һәм күп [[сан]]лы бер-берсенә бәйле булган [[мәсъәлә]]ле [[вазыйфа]]ларны [[башкару]] өчен уңайлы. ==Шулай ук карагыз== *[[Коалиция]] *[[Җәмгыять]] *[[Төркем (социология)]] *[[Кешеләр төркемнәре]] *[[Такым эшчәнлеге]] *[[Такымны булдыру]] *[[Уенчы]] *[[Виртуаль такым]] *[[Такым төзелеше]] ==Искәрмәләр== {{Reflist}} [[Төркем:Җәмгыяви төркемнәр]] [[bg:Тим]] [[ca:Equip multidisciplinari]] [[cs:Tým]] [[da:Hold]] [[de:Team]] [[en:Team]] [[es:Equipo]] [[eo:Teamo]] [[fa:تیم]] [[fr:Équipe]] [[hr:Tim]] [[lt:Komanda]] [[hu:Csoport (szervezeti)]] [[mk:Тим]] [[ms:Pasukan]] [[nl:Team]] [[id:Tim]] [[ja:チーム]] [[no:Lag]] [[pl:Zespół (zarządzanie)]] [[pt:Equipe]] [[ru:Производственная бригада]] [[sq:Ekipi]] [[simple:Team]] [[sk:Tím]] [[sv:Arbetslag]] [[ta:அணி (மக்கள்)]] [[zh:团队]] c1jeh53k05lyg52yhzl3pgjd7abrkgr 0 49691 569161 2012-06-12T20:56:49Z MerlIwBot 6220 робот өстәде: [[tg:Иёлат]] '''Штат''' - кайбер [[ил]]ләрдә [[территориаль берәмлек]], гадәттә - [[административ-территориаль берәмлек]]. Башка илләрдәге кайбер тиңнәрнең исемләре өчен, [[Вилаять]] мәкаләсен карагыз. {{Gov-stub}} [[Төркем:Хөкүмәт төрләре]] [[Төркем:Административ-территориаль берәмлекләр]] [[af:Deelstaat]] [[be-x-old:Штат (тэрыторыя)]] [[bg:Щат]] [[cy:Talaith]] [[da:Delstat]] [[de:Gliedstaat]] [[et:Liidumaa]] [[en:Federated state]] [[es:Estado federado]] [[eo:Subŝtato]] [[fa:ایالت]] [[fr:État fédéré]] [[fi:Luettelo liittovaltioista]] [[fy:Dielsteat]] [[hsb:Zwjazkowy kraj]] [[id:Negara bagian]] [[os:Штаттæ]] [[lt:Valstija]] [[ml:സംസ്ഥാനം]] [[ms:Negeri]] [[nl:Deelstaat]] [[nds-nl:Dailstoat]] [[ja:道州制]] [[no:Delstat]] [[nn:Delstat]] [[ps:ايالت]] [[tg:Иёлат]] [[tpi:Stet]] [[nds:Bundsland]] [[pl:Stan (podział administracyjny)]] [[pt:Estado (subdivisão)]] [[rmy:Stato (telenacyonalo)]] [[ru:Штат (административная единица)]] [[si:ප්‍රාන්ත රාජ්‍යය]] [[sv:Delstat]] [[uk:Штат]] [[vi:Bang]] 8n4dn8naexbd7o2p0f2uifw1d7i1m0w 0 49785 569205 2012-06-13T01:35:54Z Gerakibot 3283 r2.7.1) (робот өстәде: [[lmo:Lengua polacca]] {{Тел |исем = Поляк теле |үзисем = język polski |гаиләтөсе = LimeGreen |илләр = [[Польша]], [[АКШ]], [[Алмания]], [[Украина]], [[Белорусия]], [[Литва]], [[Канада]], [[Израиль]], [[Русия]], [[Казакъстан]], [[Латвия]], [[Бразилия]], [[Австрия]], [[Словакия]], [[Чехия]], [[Маҗарстан]], [[Австралия]], [[Румыния]], [[Азәрбайҗан]], [[Эстония]], [[Финляндия]] һ. б. |регион = |сөйләшүче = якынча 50 млн |дәрәҗә = |рейтинг = 25 |үле тел = <!--үлү вакыты һәм башка телләргә кагылышы--> |гаилә = [[Һинд-аурупа телләре]] : [[Славян телләре]] :: [[Көнбатыш славян телләре]] ::: [[Лехит телләре]] |язу = [[латин язуы]] |рәсми = {{Байрак/Польша}} [[Польша]] <br/> {{Байрак/Аурупа Берлеге}} [[Аурупа Берлеге]] |идарә = Поляк тел шурасы |iso1 = pl |iso2 = pol |iso3 = pol |sil= }} '''Поляк теле''' ({{langi|pl|język polski, polszczyzna}}) — [[һинд-аурупа телләре]]нең [[Көнбатыш славян телләре|көнбатыш славян төркеменең]] [[Лехит телләре|Лехит төркемчәсенә]] караган [[поляклар]] теле. [[Чех теле|Чех]] һәм [[словак теле|словак]] телләренә якын. Поляк теле якынча 40 миллион кешегә туган тел булып тора ([[1986 ел|1986]])<ref>[http://www.ethnologue.org/show_language.asp?code=pol Polish] {{ref-en}}</ref>. Тагын якынча 10 миллион кеше телне чит тел буларак белә<ref>[http://www.buwiwm.edu.pl/certyfikacja/o_jez_polskim.html Biuro Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej]</ref>. == Таралыш == Поляк теле — [[Польша]]ның дәүләт теле. Польшада якынча 38 млн кеше яши, аларның 97,8 %-ы өйдә поляк телендә аралашуын әйтәләр. [[2004 ел]]дан илдә поляк теленнән чит тел буларак имтиханны 3 дәрәҗәдә тапшырып була: башлангыч (B1), урта (B2) һәм алга киткән (C2). Итиханнарны «Поляк телен чит тел буларак белүне раслый торган Дәүләт комиссиясе» үткәрә<ref>[http://www.buwiwm.edu.pl/certyfikacja/ Polski system edukacji] {{ref-pl}}</ref>. Польшадан тыш поляк телендә сөйләшүчеләр дә күп. Аның белән чиктәш илләрдә милли азчылыклар бар: [[Украина]], [[Белорусия]], [[Литва]], [[Словакия]] һәм [[Чехия]]. Поляктелле эмигрантлары күпләп [[Алмания]], [[Франция]], [[Бөекбритания]], [[АКШ]], [[Канада]], [[Бразилия]], [[Аргентина]], [[Австралия]], [[Израиль]]дә яши. == Диалектлар == Поляк теле [[диалект]]лары: * Бөек поляк диалекты (Зур Польша, Крайна һәм Боров Тухольский) * Кече поляк диалекты, (Кече Польша, Карпат асты, Свентокшиск һәм Люблино) * Мазовецк диалекты ([[Польша]]ның көнчыгыш һәм үзәк өлеше) * Силез диалекты (Югары Силезия) == Әлифба == Поляк теле [[латин язуы]]на нигезләнә. Поляк теленең әлифбасы 32 хәрефтән гыйбарәт: [[A (латин хәрефе)|A]], [[Ą (латин хәрефе)|Ą]], [[B (латин хәрефе)|B]], [[C (латин хәрефе)|C]], [[Ć (латин хәрефе)|Ć]], [[D (латин хәрефе)|D]], [[E (латин хәрефе)|E]], [[Ę (латин хәрефе)|Ę]], [[F (латин хәрефе)|F]], [[G (латин хәрефе)|G]], [[H (латин хәрефе)|H]], [[I (латин хәрефе)|I]], [[J (латин хәрефе)|J]], [[K (латин хәрефе)|K]], [[L (латин хәрефе)|L]], [[Ł (латин хәрефе)|Ł]], [[M (латин хәрефе)|M]], [[N (латин хәрефе)|N]], [[Ń (латин хәрефе)|Ń]], [[O (латин хәрефе)|O]], [[Ó (латин хәрефе)|Ó]], [[P (латин хәрефе)|P]], [[R (латин хәрефе)|R]], [[S (латин хәрефе)|S]], [[Ś (латин хәрефе)|Ś]], [[T (латин хәрефе)|T]], [[U (латин хәрефе)|U]], [[W (латин хәрефе)|W]], [[Y (латин хәрефе)|Y]], [[Z (латин хәрефе)|Z]], [[Ź (латин хәрефе)|Ź]], [[Ż (латин хәрефе)|Ż]]. {|class="wikitable" !colspan="2"|Хәреф !colspan="2"|Исем ! !colspan="2"|Хәреф !colspan="2"|Исем ! !colspan="2"|Хәреф !colspan="2"|Исем |- | A || a || a || а || | J || j || jot || йот || | S || s || es || эс |- | Ą || ą || ą || о^н (ѫ) || | K || k || ka || ка || | Ś || ś || eś || эшь |- | B || b || be || бэ || | L || l || el || эль || | T || t || te || тэ |- | C || c || ce || цэ || | Ł || ł || eł || эл/эу || | U || u || u || у |- | Ć || ć || cie || че || | M || m || em || эм || | (V || v) || ve || вэ |- | D || d || de || дэ || | N || n || en || эн || | W || w || wu || ву |- | E || e || e || э || | Ń || ń || eń || энь || | (X || x) || iks || экс |- | Ę || ę || ę || э^н (ѧ) || | O || o || o || о || | Y || y || igrek || игрэ́к |- | F || f || ef || эф || | Ó || ó || o kreskowane || о крэскова́нэ || | Z || z || zet || зэт |- | G || g || gie || ге || | P || p || pe || пэ || | Ź || ź || ziet || жет |- | H || h || ha || ха || | (Q || q) || ku || ку || | Ż || ż || żet || жэт |- | I || i || i || и || | R || r || er || эр || | || || || |} Поляк телендә 8 сузык аваз, 22 тартык аваз һәм 2 ярымсузык аваз ('''j''' һәм '''ł''') бар. == Шулай ук кара == * [[Польша]] * [[Славян телләре]] * [[Чех теле]] * [[Словак теле]] == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == {{Interwiki|pl|Strona główna|поляк|}} * [http://www.polish-dictionary.com/ Полякча-инглизчә сүзлек] {{ref-en}} * [http://www.ozali.org/polnisch-russisch Полякча-русча һәм русча-полякча сүзлек] {{ref-pl}} * [http://portalwiedzy.onet.pl/10119,rozmowki.html Полякча-русча сөйләүлек] {{ref-pl}} * [http://język-polski.pl/ Поляк теленә багышланган портал] {{ref-pl}} * [http://grzegorj.w.interia.pl/gram/gram00.html Поляк теле грамматикасы] {{ref-pl}} {{ref-en}} [[Төркем:Поляк теле]] [[Төркем:Польша телләре]] {{Link FA|ro}} [[af:Pools]] [[als:Polnische Sprache]] [[an:Idioma polaco]] [[ang:Polisc sprǣc]] [[ar:لغة بولندية]] [[arc:ܠܫܢܐ ܦܘܠܢܕܝܐ]] [[arz:لغه بولاندى]] [[ast:Polacu]] [[az:Polyak dili]] [[ba:Поляк теле]] [[bat-smg:Lėnku kalba]] [[be:Польская мова]] [[be-x-old:Польская мова]] [[bg:Полски език]] [[bn:পোলীয় ভাষা]] [[bo:ཕོ་ལན་སྐད།]] [[br:Poloneg]] [[bs:Poljski jezik]] [[ca:Polonès]] [[ce:Polákhoyn mott]] [[ckb:زمانی پۆڵەندی]] [[co:Lingua pulacca]] [[crh:Leh tili]] [[cs:Polština]] [[csb:Pòlsczi jãzëk]] [[cu:Пол҄ьскъ ѩꙁꙑкъ]] [[cv:Поляк чĕлхи]] [[cy:Pwyleg]] [[da:Polsk (sprog)]] [[de:Polnische Sprache]] [[dsb:Pólšćina]] [[dv:ލަހިސްތާނީ]] [[ee:Pɔlisigbe]] [[el:Πολωνική γλώσσα]] [[eml:Pulàc]] [[en:Polish language]] [[eo:Pola lingvo]] [[es:Idioma polaco]] [[et:Poola keel]] [[eu:Poloniera]] [[fa:زبان لهستانی]] [[fi:Puolan kieli]] [[fr:Polonais]] [[frp:Polonès]] [[fy:Poalsk]] [[ga:An Pholainnis]] [[gd:Pòlais]] [[gl:Lingua polaca]] [[gv:Polynnish]] [[hak:Pô-làn-ngî]] [[he:פולנית]] [[hi:पोलिश भाषा]] [[hif:Polish bhasa]] [[hr:Poljski jezik]] [[hsb:Pólšćina]] [[hu:Lengyel nyelv]] [[hy:Լեհերեն]] [[ia:Lingua polonese]] [[id:Bahasa Polski]] [[io:Poloniana linguo]] [[is:Pólska]] [[it:Lingua polacca]] [[ja:ポーランド語]] [[jv:Basa Polski]] [[ka:პოლონური ენა]] [[kk:Поляк тілі]] [[kl:Polenimiutut]] [[km:ភាសាប៉ូឡូញ]] [[ko:폴란드어]] [[krc:Поляк тил]] [[ku:Zimanê polonî]] [[kv:Польша кыв]] [[kw:Polonek]] [[la:Lingua Polonica]] [[lb:Polnesch]] [[li:Pools]] [[lij:Lengua polacca]] [[lmo:Lengua polacca]] [[lt:Lenkų kalba]] [[lv:Poļu valoda]] [[mdf:Полень кяль]] [[mg:Fiteny poloney]] [[mhr:Поляк йылме]] [[mi:Reo Pōrana]] [[mk:Полски јазик]] [[ml:പോളിഷ് ഭാഷ]] [[mn:Польш хэл]] [[mr:पोलिश भाषा]] [[ms:Bahasa Poland]] [[mt:Lingwa Pollakka]] [[na:Dorerin Poran]] [[nah:Poloniatlahtōlli]] [[nap:Lengua pulacca]] [[nds:Poolsch]] [[nds-nl:Pools]] [[new:पोलिश भाषा]] [[nl:Pools]] [[nn:Polsk]] [[no:Polsk]] [[oc:Polonés]] [[os:Польшæйаг æвзаг]] [[pa:ਪੋਲਥਾਨੀ ਭਾਸ਼ਾ]] [[pap:Polaco]] [[pcd:Polonè]] [[pih:Poelish]] [[pl:Język polski]] [[pms:Lenga polonèisa]] [[pnb:پولی]] [[pt:Língua polaca]] [[qu:Pulaku simi]] [[ro:Limba poloneză]] [[ru:Польский язык]] [[rue:Польскый язык]] [[scn:Lingua pulacca]] [[sco:Pols]] [[se:Polskkagiella]] [[sh:Poljski jezik]] [[simple:Polish language]] [[sk:Poľština]] [[sl:Poljščina]] [[sq:Gjuha polake]] [[sr:Пољски језик]] [[stq:Poolsk]] [[sv:Polska]] [[sw:Kipoland]] [[szl:Polsko godka]] [[ta:போலிய மொழி]] [[tet:Lia-polaku]] [[tg:Забони полякӣ]] [[th:ภาษาโปแลนด์]] [[tl:Wikang Polako]] [[tpi:Tok Polan]] [[tr:Lehçe]] [[udm:Поляк кыл]] [[ug:پولەك تىلى]] [[uk:Польська мова]] [[vec:Łéngua połaca]] [[vep:Pol'šan kel']] [[vi:Tiếng Ba Lan]] [[vls:Pools]] [[vo:Polänapük]] [[war:Pinolako]] [[yi:פויליש]] [[yo:Èdè Pólándì]] [[zea:Poôls]] [[zh:波兰语]] [[zu:IsiPholisi]] 8wk4qjc5bwznwbdpnjtr4o9xdxqx0k4 0 49820 569029 2012-06-12T12:12:25Z EmausBot 3807 r2.7.3) (робот өстәде: [[as:আৰ. এম. এছ. টাইটানিক]] [[Файл:RMS Titanic 3.jpg|right|300px|thumb|«Титаник» үзенең беренче һәм соңгы сәфәренә чыга, [[1912 ел]]ның [[10 апрель|10 апреле]]]] '''«Тита́ник»''' ({{lang-en|RMS Titanic}}) — «Уайт Стар Лайн» ширкәтенең [[Бөекбритания|британ]] [[пароход]]ы. Титаник [[1909 ел]]ның [[31 март]]ында төзелә башлый. Ул вакытта дөньядагы иң зур кораб. [[1912 ел]]ның [[10 апрель|10 апрелендә]] Британиянең [[Саутгемптон]] шәһәреннән сәяхәткә чыга. [[14 апрель]]дә, океанда боз тавына бәрелеп, бата. Корабта барлыгы 1514 кеше һәлак булган<ref>[http://www.azatliq.org/archive/news/20120415/570/570.html?id=24548775 “Балморал” лайнерында “Титаник” фаҗигасен искә алдылар]</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} {{Rq|stub}} [[Төркем:Баткан кораблар]] [[Төркем:Океан лайнерлары]] {{Link FA|de}} {{Link FA|eo}} {{Link FA|fr}} {{Link FA|id}} {{Link FA|nl}} {{Link FA|uk}} {{Link GA|lv}} [[af:RMS Titanic]] [[ar:آر إم إس تيتانيك]] [[arz:الباخره تايتانيك]] [[as:আৰ. এম. এছ. টাইটানিক]] [[ast:RMS Titanic]] [[az:Titanik (gəmi)]] [[bcl:RMS Titanic]] [[be:Тытанік]] [[be-x-old:Тытанік]] [[bg:Титаник]] [[bn:আরএমএস টাইটানিক]] [[br:RMS Titanic]] [[bs:RMS Titanic]] [[ca:RMS Titanic]] [[ce:Титаник]] [[co:RMS Titanic]] [[cs:Titanic]] [[cy:Titanic]] [[da:RMS Titanic]] [[de:RMS Titanic]] [[el:Τιτανικός]] [[en:RMS Titanic]] [[eo:RMS Titanic]] [[es:RMS Titanic]] [[et:Titanic]] [[eu:RMS Titanic]] [[fa:آرام‌اس تایتانیک]] [[fi:RMS Titanic]] [[fo:RMS Titanic]] [[fr:Titanic]] [[fy:RMS Titanic]] [[ga:RMS Titanic]] [[gl:RMS Titanic]] [[he:טיטניק]] [[hi:टाइटैनिक]] [[hr:RMS Titanic]] [[hu:RMS Titanic]] [[hy:Տիտանիկ]] [[id:RMS Titanic]] [[io:Titanic]] [[is:RMS Titanic]] [[it:RMS Titanic]] [[ja:タイタニック (客船)]] [[jv:RMS Titanic]] [[ka:ტიტანიკი]] [[kk:Титаник]] [[ko:RMS 타이타닉]] [[la:RMS Titanic]] [[lb:RMS Titanic]] [[lt:Titanikas]] [[lv:Titāniks]] [[mk:Титаник]] [[ml:ആർ.എം.എസ്. ടൈറ്റാനിക്]] [[mr:टायटॅनिक]] [[ms:RMS Titanic]] [[my:တိုင်တန်းနစ်သင်္ဘော]] [[mzn:تایتانیک]] [[nah:RMS Titanic]] [[nds-nl:RMS Titanic]] [[nl:Titanic (schip)]] [[nn:RMS «Titanic»]] [[no:RMS «Titanic»]] [[pap:RMS Titanic]] [[pl:RMS Titanic]] [[pt:RMS Titanic]] [[qu:RMS Titanic]] [[ro:RMS Titanic]] [[ru:Титаник]] [[sco:RMS Titanic]] [[se:RMS Titanic]] [[sh:RMS Titanic]] [[si:RMS ටයිටැනික්]] [[simple:RMS Titanic]] [[sk:RMS Titanic]] [[sl:RMS Titanic]] [[sr:РМС Титаник]] [[stq:Titanic]] [[sv:RMS Titanic]] [[sw:Titanic]] [[ta:டைட்டானிக்]] [[te:టైటానిక్ నౌక]] [[th:อาร์เอ็มเอส ไททานิก]] [[tl:RMS Titanic]] [[tr:RMS Titanic]] [[uk:Титанік]] [[vec:RMS Titanic]] [[vi:RMS Titanic]] [[war:RMS Titanic]] [[yi:טיטאניק]] [[zh:泰坦尼克号]] [[zh-classical:鐵達尼號]] [[zh-min-nan:RMS Titanic]] [[zh-yue:鐵達尼號]] cf7dqjb08lgajbmyi51tw1aq0sfwz0z 0 50419 569051 2012-06-12T14:34:53Z EmausBot 3807 r2.7.2+) (робот өстәде: [[be-x-old:Гіпотэза]]; косметик үзгәртүләр [[Файл:Cellarius Harmonia Macrocosmica - Hypothesis Ptolemaica.jpg|thumb|right|220px|[[Планета]]ларның эксцентрик һәм эпициклик [[орбита]]лар буенча [[хәрәкәт]]ен күрсәтүче [[Андреас Целлариус]] гипотезасы]] '''Гипотеза''' ([[грек теле|грекча]] ''ὑπόθεσις'') - [[тәкъдим]] ителгән [[феномен]] [[тәфсир]]е. Гипотезаның [[фән]]ни булуы өчен, [[фәнни метод]] аның сынап итәлә алу [[мөмкинлек|мөмкинлеге]] булуын [[таләп]] итә. Галимнәр '''фәнни гипотезаларны''' гадәттә бар булган фәнни теорияләр белән кабул ителерлек [[дәрәҗә]]дә аңлатыла алмаган алдан ясалган [[күзәтү]]ләргә нигезли. "Гипотеза" һәм "[[теория]]" еш [[синоним]] буларак кулланылса да, ''фәнни гипотеза'' ''[[фәнни теория]]дән'' аерылып тора. '''Эш гипотезасы''' - вакытлыча кабул ителгән өстәмә [[тикшеренү]] өчен тәкъдим ителгән гипотеза. == Шулай ук карагыз == * [[Аксиома]] * [[Эмпирицизм]] * [[Гипотеза теориясе]], [[Когнитив психология]]дә тикшеренү өлкәсе * [[Гыйлем эстәү]] * [[Мантыйк]] * [[Мантыйки позитивизм]] * [[Редукционизм]] * [[Тикшеренү структурасы]] * [[Фәнни метод]] * [[Фәнни белем социологиясе]] * [[Теорема]] * [[Теория]] * [[Фикри эксперимент]] * [[Эш гипотезасы]] == Искәрмәләр == {{reflist}} [[Төркем:Фәнни метод]] [[Төркем:Менталь структуралары]] [[Төркем:Фән фәлсәфәсе]] [[an:Hipotesi]] [[ar:فرضية]] [[ast:Hipótesis]] [[az:Hipotez]] [[be-x-old:Гіпотэза]] [[bg:Хипотеза]] [[bs:Hipoteza]] [[ca:Hipòtesi]] [[ckb:گریمانە]] [[co:Ipotesi]] [[cs:Hypotéza]] [[da:Hypotese]] [[de:Hypothese]] [[en:Hypothesis]] [[eo:Hipotezo]] [[es:Hipótesis (método científico)]] [[et:Hüpotees]] [[fa:فرضیه]] [[fi:Hypoteesi]] [[fr:Hypothèse]] [[fur:Ipotesi]] [[gl:Hipótese]] [[he:השערה (מדע)]] [[hr:Hipoteza]] [[ht:Ipotèz]] [[ia:Hypothese]] [[id:Hipotesis]] [[io:Hipotezo]] [[is:Tilgáta]] [[it:Ipotesi]] [[ja:仮説]] [[kk:Гипотеза]] [[ko:가설]] [[la:Hypothesis]] [[lt:Hipotezė]] [[lv:Hipotēze]] [[mk:Хипотеза]] [[ms:Hipotesis]] [[nap:Ipotesi]] [[nl:Hypothese]] [[nn:Hypotese]] [[no:Hypotese]] [[oc:Ipotèsi]] [[pl:Hipoteza]] [[pt:Hipótese]] [[ro:Ipoteză]] [[ru:Гипотеза]] [[sh:Hipoteza]] [[simple:Hypothesis]] [[sk:Hypotéza]] [[sl:Hipoteza]] [[sq:Hipoteza]] [[sr:Хипотеза]] [[sv:Hypotes]] [[ta:கருதுகோள்]] [[th:สมมติฐาน]] [[tl:Hipotesis]] [[tr:Varsayım]] [[uk:Гіпотеза]] [[vec:Ipotexi]] [[vi:Giả thuyết]] [[zh:假说]] [[zh-min-nan:Ká-soat]] opkmpabgg8hqtlk1d1hjr96nx4pargr 0 51000 569137 2012-06-12T19:10:59Z Frhdkazan 3171 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Белорет |чын исем = Белорецк |ил = Русия |герб = Coat_of_Arms_of_Beloretsk_(Bashkortostan).png |байрак = Flag_of_Beloretsk_(Bashkortostan).png |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 53|lat_min = 58|lat_sec = 00 |lon_deg = 58|lon_min = 24|lon_sec = 00 |CoordAddon = type:city(69300)_region:RU |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |регион харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |регион төре = Республика |регион = Башкортстан |регион таблицада = |район төре = |район = |район таблицада = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |регион харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = мэр |башлык = Миронов Владислав |нигезләү датасы = 1762 |беренче телгә алу = |элекеге исемнәр = |статус = 1923 |мәйдан = 41 |шәһәр = 1923 |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = уртача |рәсми тел = |халык саны = {{кимү}} 68 803<ref>[http://www.bashstat.ru/bashdigital/region1/DocLib/Демографические%20показатели%20за%202010%20(с%20учетомВПН2010).htm Демографические показатели по городам и районам Республики Башкортостан]</ref> |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |UTC = |DST = |телефон коды = 34792 |почта индексы = 453500 |почта индекслары = |автомобил коды = |Commons-та төркем = |сайт = http://www.beladmin.ru/ru/index.php }} '''Белорет''' – [[Башкортстан республикасы]]ндагы [[моношәһәр]]. Башкортстанның мөһим [[сәнәгать]] [[үзәк|үзәге]]. [[Белорет районы]] [[территория]]сендә Башкортстанның иң зур [[түбә]]ләре: [[Ямантау]] (1640 м) белән [[Ирәмәл]] (1582 м) урнашкан. ==Тарихи мәгълүмат == [[1762 ел]]да [[Агыйдел елгасы]] буенда беренче [[корыч]] эретү заводы пәйда булган. [[1774 ел]]ны заводны [[Пугачев]] отрядлары көлен күккә очыра. Еллар үтү белән ул Белорет шәһәренә әйләнгән. [[2001 ел]]дан завод «Мечел» компаниясенә карый. [[2012 ел]]да биредә 6 мең кеше эшли. [[1977 ел]]ны КПСС ҮК карары белән 40 км читтә урманлы тайга эчендә яшерен хәрби база төзелә башлый. Серлелекне саклау өчен ул металлурглар шәһәре Белоретка буйсына. [[1995]] елны «Белорет-15» һәм «Белорет-16» бистәләре шәһәрдән чыгарыла һәм «Межгорье» исеме белән аерым шәһәр булып санала башлый. Бүгенгә кадәр базаның нинди максатларга хезмәт итүе билгесез булып кала. Анда яшәүчеләр [[Ерак Төньяк]]та яшәүчеләргә тигезләнгәннәр. Шәһәрдә халыкара икътисад һәм хокук институты, [[Магнитогорск]] техник университеты филиаллары, медицина, металлург, педагогия колледжлары, 25нче, 21нче санлы лицей, Янбай Хамматов исемендәге башкорт гимназия эшли. «Белорецкий рабочий», «Металлург», «Урал» газеталары рус һәм башкорт телләрендә чыга. «Белорет ТВ-6» телекомпаниясе эфирга чыга. Белорет районында һәм шәһәрендә зур күпчелек халкын [[руслар]] белән [[башкортлар]] алып тора. Сигез меңнән артык [[татарлар|татар]] яши. Районда һәм шәһәрдә 1990 елдан бирле эшләп килүче [[Татар иҗтимагый үзәге]] бүлеге актив эшли. Җитәкчесе Әлфирә Хәлиуллина. ==Танылган шәхесләр== * [[Вәсилә Фәттахова]] – татар җырчысы == Фотогалерея == <center><gallery> Файл:IlshatsBeloretsk.jpg|Белорет Файл:BeloretskView.jpg|Белоретның Уфа юлыннан ачылган күренеше </gallery></center> == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} ==Чыганак== {{Башкортстан}} [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[ar:بيلوريتسك]] [[az:Beloretsk]] [[ba:Белорет (ҡала)]] [[be:Горад Беларэцк]] [[de:Belorezk]] [[diq:Beloretsk]] [[en:Beloretsk]] [[eo:Beloreck]] [[fa:بلورتسک]] [[fi:Beloretsk]] [[fr:Beloretsk]] [[hu:Beloreck]] [[it:Beloreck]] [[ko:벨로레츠크]] [[lt:Beloreckas]] [[nn:Beloretsk]] [[no:Beloretsk]] [[pl:Biełorieck]] [[ro:Belorețk]] [[ru:Белорецк]] [[tl:Beloretsk]] [[tr:Beloretsk]] [[uk:Бєлорєцьк]] [[vep:Beloreck]] [[vi:Beloretsk]] [[war:Beloretsk]] [[zh:別洛列茨克]] 9stlxletlwu45mlr1j4emtewzg86spn 0 51016 569136 2012-06-12T19:09:57Z Frhdkazan 3171 {{Язучы |Исем = Заһирә Гомәрова |Оригинал телендә = |Фото = |Киңлек = |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Заһирә Әбүбәкер кызы Гомәрова |Псевдонимнар = Заһирә Гомәрова |Туу датасы = 12.04.1930 |Туу урыны = [[Чөмә-Елга]], [[Арча районы]], [[Татарстан]] |Үлем датасы = 4.01.2002 |Үлем урыны = [[Чаллы]], [[Татарстан]] |Ватандашлык = |Эшчәнлек төре = язучы, шагыйрә |Иҗат итү еллары = |Юнәлеш = проза, шигърият |Жанр = |Иҗат итү теле = [[татар теле|татар]] |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Заһирә Әбүбәкер кызы Гомәрова''' — [[татар]] [[шагыйрь|шагыйрәсе]], [[бала]]лар [[язучы]]сы, [[Татарстан Язучылар берлеге]] [[әгъза]]сы. Ул [[1930 ел]]ның [[12 апрель|12 апрелендә]] [[Татарстан]]ның [[Арча районы]] [[Чөмә-Елга]] авылында дөньяга килә. [[1959 ел]]да [[Казан педагогия институты]]н тәмамлый. Моңа кадәр ул [[Саба районы]]ның [[Иләбәр]] урта мәктәбендә башлангыч сыйныфларда укытучы булып, [[Эзмә]] урта мәктәбендә укытучы булып эшли. Шагыйрәнең беренче шигырьләр китабы «Яшьлек таңы» дип атала. Ул балаларга багышланган була, [[1964 ел]]да басыла. Шулай ук Заһирә Гомәрованың «Чын герой» ([[1968 ел|1968]]), «Нәни врач» ([[1970 ел|1970]]), «Әниснең алмалары» ([[1980 ел|1980]]), «Йөгерек елга» ([[1991 ел|1991]]) исемле хикәяләр җыентыклары дөнья күрә. == Сылтамалар == * [http://augul.nabchelny.ru/s_2027/p_8212/ Яр Чаллы язучылары] {{Rq|stub|image}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] {{DEFAULTSORT:Гомәрова, Заһирә}} p3c7015zvklke2amsgbht4cfex1toj1 0 51033 569135 2012-06-12T19:09:15Z Frhdkazan 3171 '''Норлат сөйләше''' [[Татарстан]]ның [[Тау ягы]]нда [[Норлат (Яшел Үзән районы)|Норлат]], [[Кайбыч районы|Кайбыч]], өлешчә [[Апас районы|Апас]] һәм [[Яшел Үзән районы|Яшел Үзән]], [[Чувашия]]нең [[Ормар районы|Ормар]] [[район]]нарында таралган. [[Төньяк]]та [[дөбъя сөйләше|дөбъя]]з, [[көньяк]]та [[кама тамагы сөйләше|кама тамагы]] [[сөйләш]]ләре белән чикләнә. Норлат сөйләшенең авазлар системасы, аларның әйтелешләре һәм ясалышлары [[татар теле|татар әдәби теле]]ндәгечә. Аерымлыклар төрле тәңгәллекләргә һәм кайбер башка фонетик күренешләргә кайтып кала. [[Норлат (Яшел Үзән районы)|Норлат районы]]ның [[Чувашия]] белән чиктәш авылларында һәм Чувашиянең [[Ормар районы]] авылларында җ авазы шартлау элементы йомшарган кушык аваз {дҗ) булып әйтелә: дҗиләк - җиләк, дҗәй - җәй һ. б. Бу күренеш [[мишәр диалекты]] йогынтысы белән аңлатылырга мөмкин. Шушы ук авылларда дҗ авазының саңгырау пары ТЧ да күзәтелә. Ул аеруча сүз башында әйтелә: тчиләк, тчалғы, тчат. == Дифтонглар == -ай/-әй дифтонгы сүз ахырында тарая: а) алмашлыкларда һәм рәвешләрдә: тегелий — тегеләй, шалый// шулый — шулай, болый — болай; җәшлий — йәшләй (яшьләй), тирәлий — тирәләй; ә) кардәшлек белән бәйле сүзләрдә: бийагый — биагай, бийатый — биатай, бабый — бабай, малый — малай, җанагый/ җанагай — каене, әткий — әткәй, әңкий — әнкәй, баҗый/баҗий — баҗай, печкәчий/ печкәчәй — каенсеңел; б)бер төркем сүзләрдә: бийәлий — бийәләй, чырый —чырай, ма’мий — маэмай, борый — борай, қалый — калай, бодый — бодай, кәкий ([[Чуваш теле|чув]]. кәкий) — ит, қартыйу — картайу, кәкрийү — кәкрәйү, көрийү — көрәйү, қартыйдық — картайдык һ. б. -ау/-әү дифтонгының, [[пермь сөйләше]]ндәге кебек, тараюы: йасучы — йасаучы, туру — турау, царуіѵыл — каратыл, ашуіѵын ашый — ашавын ашый, бозоу/бозу — бозау, сизерү — сизерәү; чиркау/чирку — чиркәү. -өй дифтонгы монофтонглаша {өй > у): сүли — сөйли, үрәнү — өйрәнү, үрә — өйрә, сүрәү — сөйрәү, сүмәк — сөйәк, күюәнтә — көйәнтә һ. б. Билгеле булганча, бу күренеш [[мишәр диалекты]]нда системалы характерда, [[Урал]] төбәге сөйләшләрендә дә шактый дәрәҗәдә күзәтелә. == Тартыклар == Ике сузык арасында тамырдагы п авазы w сонор авазына күчә: таwып — табып, қаwып — кабып, чаwып — чабып, йаwып — йабып. п~ф тәңгәллеге ике төрле күренешне чагылдыра. а) түбәндәге сүзләрдә этимологик п авазы саклана: керпек — керфек, җапырақ — йафрак (яфрак), тупырақ — туфрак; ә) алынмаларда төрки телләр өчен чит булган ф авазын алмаштыру: Патыйма — Фатыйма, Сапа — Сафа, Қапиз — Хафиз, пирме — ферма. == Авазлар төшү == Аc, өс бәйлек сүзләренең тартымлы формаларында протетик т авазы күзәтелми: асы — асты (батыр асы қалған — батыр асты калган), өсе — өсте. Мәсәлән: Тау асыннан (астыннан) гына кизләү чыгып тора. Аwыл өсөндә (өстендә) җөрөп... Бу күренеш [[Себер татар теле|себер диалектлары]]нда киң таралган. == Саннар == Җыю саны өстәмә -лап/-ләп кушымчасы ала: Мийем қаз бәпкәсе бар бишәүләп (бишәү), мәйхәнә киләм. == Фигыльләр == Норлат сөйләшендә категорик үткән заман (ды/де), әдәби телдән аермалы буларак, -ган/гән кушымчалы сыйфат фигыль белән белдерелә, хәбәрлек кушымчалары ялганмый. Мәсәлән: Без кичә печәнгә барган (бардык). Сез Қазаннан қайчан қайтқан (кайттыгыз)? Күптән үткән заман {-ган/гән иде/-ыйы/-ийе), Тау ягының башка сөйләшләрендәге кебек, -ды/де иде/-ыйы/-ийе формасы белән белдерелә: Мин синең җанга килдемийе (килгән идем). Без Себердә тордоғыйы (торган идек). Мине Чиләбегә укырга җибәрделәрийе (җибәргәннәр иде). Затланышсыз формалар. Сөйләштә -асы/әсе формасы инфинитив функциясендә актив кулланыла: Мәңа халат аласыйы (алырга иде). Пойыздан төшкәч җырақ барасы (барырга) түгелме? Итү ярдәмче фигыле белән ниятне белдерә: -асы/әсе формасы исем фигыль функциясендә дә кулланыла: Алтмыш килолы цадацны күтәрәсе (күтәрүе) ашыр. Бу форма, исемләшеп, килеш кушымчалары да ала: Атқа атла-насны (атлануны) беләсең бит инде. -асы/әсе формасы урта диалектның төп дифференциаль билгеләреннән берсе, мишәр диалекты өчен характерлы түгел. Ул — болгар чорыннан килә торган күренеш. [[Чуваш теле]]ндә дә актив кулланыла. -малы/-мәле формасы Тау ягы сөйләшләрендә аеруча актив. Ул тагын минзәлә, тепекәй сөйләшләрендә дә бар. Норлат сөйләшендә аның мәгънә төсмерләре шактый киң һәм алар түбәндәгеләр: а) инфинитив функциясендә: Бүген ийдә қунмалы (кунарга) қайтқан. Мәңа иртәгә районга менмәле (менәргә). ә) хәбәр составында килә һәм эшне башкарырга мөмкинлекне, түгел сүзе белән килгәндә мөмкин түгеллекне белдерә: Җаңгыр көчле җауган, бер дә су сипмәле (сибәрлек) түгел. Күмәч пешермәле (пешерерлек) түгел бу пич. Сөйләштә -мақ-мәк формасы да кулланыла: -ма/-мә + қушу//қуйу; -ма/-мә + кирәк. Кайбер мисаллар: Әни сәңа да килмә қуйган (килергә кушкан). Җәй кәнә бәрәңгесен дә утыртма кирәк. Ишекне үзебезгә бикләбрәк җатма кирәк (ятарга кирәк). -ма/-мә кели аналитик төзелмәсе ниятне, теләкне белдерә һәм әдәби телдәге -макчы/-мәкче була конструкциясенә туры килә: Бүти (бәрән) су эчмә кели (эчмәкче була). Безнең Патый (Фатыйма) да хорда җырларга чықма кели (чыкмакчы була). Шушы ук мәгънәдә сөйләшнең төньяк өлешендә -мац/-мәк кели формасын куллану очраклары теркәлгән: Син нәстә йазмақ келисең(язмакчы буласың). == Чыганаклар == Баязитова Ф.С., Хайрутдинова Т.Х., Барсукова Р.С., Садыкова З.Р., Рамазанова Д.Б., Татарские народные говоры. В двух книгах. Книга первая. {{татар теле сөйләшләре}} [[Төркем:Тау ягы сөйләшләре]] fy6bcgkbljq59v8o4gggijzivhlyjyy 0 51036 569134 2012-06-12T19:08:04Z Frhdkazan 3171 '''Тау ягы сөйләшләре'''нә [[Татарстан]]ның [[Тау ягы]]нда, [[Чувашия]]нең [[көнбатыш]]ында ([[Ормар районы]]нда), ягъни [[Идел]]нең [[уң]]ъяк [[өлеш]]ендә таралган [[урта]] [[диалект]] [[сөйләш]]ләре керә. Хәзерге көндә тау ягы сөйләшләре [[төркем]]е '''[[норлат сөйләше|норлат]], [[тархан сөйләше|тархан]], [[кама тамагы сөйләше|кама тамагы]]''' сөйләшләрен эченә ала. Бу өч сөйләшнең һәрберсенең дә аерым сөйләш итеп карарга мөмкинлек бирә торган үзенчәлекләр системасы бар. == Өйрәнү тарихы == [[Җ. Вәлиди]] тарафыннан [[1920-еллар|20нче елларда]] ук «тау ягы сөйләше» дигән термин фәнгә кертелгән. Ул Тау ягында таралган сөйләшләрне, территориаль принципка нигезләнеп, уңъяк [[Зөя]], сулъяк Зөя һәм түбән Зөя урынчылыкларын аерып күрсәтә. Л. Җәләй, H. Б. Борһанова хезмәтләрендә дә тау ягы сөйләше дигән термин кулланыла һәм аның составында өч ([[Кама тамагы сөйләше|кама тамагы]], [[тархан сөйләше|буа-тархан]], [[норлат сөйләше|норлат-кайбыч]]) урынчылык аерып чыгарыла; [[подберезье керәшеннәре]] норлат-кайбыч урынчылыгына кертелә, ә [[мордва-каратай сөйләше]] (ул [[Кама Тамагы]] районында) турында мәгълүматлар булмый әле. Соңга таба, татар сөйләшләрен өйрәнү тирәнәя төшкәч, күп кенә мәгълүматлар туплангач, әлеге урынчылыкларның сөйләш итеп каралырга тиешлеге ачыклана һәм Л. T. Мәхмүтова тарафыннан «Тау ягы сөйләшләре төркеме» дигән термин тәкъ-дим ителә. Тау ягы сөйләшләрен [[1960-еллар|60 нчы елларда]] Л. Ш. Арсланов ([[1966 ел|1966]]) лингвистик география методы белән өйрәнә, мәкаләләр бастыра, Л. T. Мәхмүтова тәкъдим иткән бүленешне хуплый. Татар теленең [[Урта Идел]] һәм [[Урал]] төбәге сөйләшләре атласы Л. T. Мәхмүтованың хаклы булуын раслады. == Чыганаклар == Баязитова Ф.С., Хайрутдинова Т.Х., Барсукова Р.С., Садыкова З.Р., Рамазанова Д.Б., Татарские народные говоры. В двух книгах. Книга первая стр.55. {{татар теле сөйләшләре}} [[Төркем:Тау ягы сөйләшләре]] nmv4usnomyg29edfgdxa7g5yfb4rr4j 569223 2012-06-13T06:45:33Z 178.204.218.31 '''Тау ягы сөйләшләре'''нә [[Татарстан]]ның [[Тау ягы]]нда, [[Чувашия]]нең [[көнбатыш]]ында ([[Ормар районы]]нда), ягъни [[Идел]]нең [[уң]]ъяк [[өлеш]]ендә таралган [[урта диалект]] [[сөйләш]]ләре керә. Хәзерге көндә тау ягы сөйләшләре [[төркем]]е '''[[норлат сөйләше|норлат]], [[тархан сөйләше|тархан]], [[кама тамагы сөйләше|кама тамагы]]''' сөйләшләрен эченә ала. Бу өч сөйләшнең һәрберсенең дә аерым сөйләш итеп карарга мөмкинлек бирә торган үзенчәлекләр системасы бар. == Өйрәнү тарихы == [[Җ. Вәлиди]] тарафыннан [[1920-еллар|20нче елларда]] ук «тау ягы сөйләше» дигән термин фәнгә кертелгән. Ул Тау ягында таралган сөйләшләрне, территориаль принципка нигезләнеп, уңъяк [[Зөя]], сулъяк Зөя һәм түбән Зөя урынчылыкларын аерып күрсәтә. Л. Җәләй, H. Б. Борһанова хезмәтләрендә дә тау ягы сөйләше дигән термин кулланыла һәм аның составында өч ([[Кама тамагы сөйләше|кама тамагы]], [[тархан сөйләше|буа-тархан]], [[норлат сөйләше|норлат-кайбыч]]) урынчылык аерып чыгарыла; [[подберезье керәшеннәре]] норлат-кайбыч урынчылыгына кертелә, ә [[мордва-каратай сөйләше]] (ул [[Кама Тамагы]] районында) турында мәгълүматлар булмый әле. Соңга таба, татар сөйләшләрен өйрәнү тирәнәя төшкәч, күп кенә мәгълүматлар туплангач, әлеге урынчылыкларның сөйләш итеп каралырга тиешлеге ачыклана һәм Л. T. Мәхмүтова тарафыннан «Тау ягы сөйләшләре төркеме» дигән термин тәкъ-дим ителә. Тау ягы сөйләшләрен [[1960-еллар|60 нчы елларда]] Л. Ш. Арсланов ([[1966 ел|1966]]) лингвистик география методы белән өйрәнә, мәкаләләр бастыра, Л. T. Мәхмүтова тәкъдим иткән бүленешне хуплый. Татар теленең [[Урта Идел]] һәм [[Урал]] төбәге сөйләшләре атласы Л. T. Мәхмүтованың хаклы булуын раслады. == Чыганаклар == Баязитова Ф.С., Хайрутдинова Т.Х., Барсукова Р.С., Садыкова З.Р., Рамазанова Д.Б., Татарские народные говоры. В двух книгах. Книга первая стр.55. {{татар теле сөйләшләре}} [[Төркем:Тау ягы сөйләшләре]] 0k99t6bnwuq1ux7rwi1h5c2yhnijizh 0 51042 569133 2012-06-12T19:05:30Z Frhdkazan 3171 {{ТП |статус = шәһәр |татар исеме = Бөре |чын исем = Бөре |ил = Русия |герб = Coat_of_Arms_of_Birsk_(Bashkortostan).png |байрак = Flag_of_Birsk_(Bashkortostan).png{{!}}border |герб киңлеге = |байрак киңлеге = |lat_deg = 55|lat_min = 25|lat_sec = |lon_deg = 55|lon_min = 32|lon_sec = |CoordAddon = type:city(69300)_region:RU |CoordScale = |ЯндексХарита = |ил харитасы зурлыгы = |регион харитасы зурлыгы = |район харитасы зурлыгы = |регион төре = Республика |регион = Башкортстан |регион таблицада = |район төре = |район = |район таблицада = |җәмгыять төре = |җәмгыять = |җәмгыять таблицада = |ил харитасы = |регион харитасы = |район харитасы = |эчке бүленеш = |башлык төре = |башлык = |нигезләү датасы = |беренче телгә алу = 1663 |элекеге исемнәр = |статус = 1781 |мәйдан = 41 |шәһәр = |биеклек төре = |ТП мәркәзе биеклеге = |климат = уртача |рәсми тел = |халык саны = {{үсү}} 42 262 |исәп елы = 2010 |халык тыгызлыгы = |агломерация = |милли состав = |дини состав = |этнохороним = |UTC = |DST = |телефон коды = 34784 |почта индексы = |почта индекслары = 452450-452455 |автомобил коды = |Commons-та төркем = Birsk |сайт = http://www.beladmin.ru/ru/index.php }} '''Бөре''' – [[Башкортстан]] [[республика]]сындагы [[шәһәр]]. [[Бөре районы]] [[административ үзәк|үзәге]]. ==Тарихи белешмә== Бөре шәһәре [[1663]] елны кенәз [[Алексей Михайлович]] боерыгы белән кала (ныгытма) буларак төзелә. [[1774]] елны [[Пугачев явы|пугачевчылар]] шәһәрне утка тота, ул тоташтан янып чыга. Ике ел узуга шәһәр яңадан торгызыла, ләкин кала урыны торгызылмый, чөнки аның әһәмияте бетә. [[1781 ел]]дан [[Бөре өязе]] үзәге. [[1842 ел]]ны өязгә 640 авыл кергән. [[XIX гасыр]]ның икенче яртысында Бөре сәүдә үзәге булып китә. Бу шәһәрнең тышкы кыяфәтендә дә чагылыш таба. Кызлар гимназиясе, реальный училище, сәүдә мәктәбенең таш биналары пәйда була. Урамнар чуерташ белән түшәлә, тротуарларга таш плитәләр җәелә. [[1912 ел]]ны [[Уфа губернасы]]ннан икмәк чыгаручы иң зур пристань [[Чаллы]] була. Чаллы аша шул елны 7 млн т икмәк үзәк губерналарны һәм чит илне ашатырга киткән. Икенче урында [[Топорнино]], өченче урында [[Дәүләкән]] станциясе, аннары [[Дүртөйле]], [[Уфа]] пристане һәм станциясе. Бөре ике миллион тонна чыгарып, тугызынчы урында барган.<ref>[http://cp809702.cpanel.tech-logol.ru/fr/0/public/birsk.zip М.И. Роднов Хлебная торговля в Бирске на рубеже XIX – XX веков]У</ref> Уфа губернасы гамәлдән чыгарылгач, Бөре кантоны оештырыла. [[1930]] елдан Бөре районы үзәге идарәсе урнаша. Училище нигезендә Бөре педагогик училище, [[1939]] елдан – [[Бөре педагогия институты]] ачыла. 1934 елны медицина училище һәм авыл хуҗалыгы уч. (ПУ-102), 1936 елда фармацевтлар әзерләүче урта һөнәри уку йорты ачыла. [[1950-еллар|илленче еллар]]да нефть табылгач, Бөредә «Башвостокнефтеразведка» тресты килеп урнаша.<ref>[http://www.birsklib.ru/Birsk/History/Istoria%20goroda.html История города Бирск] </ref> ==Милли тәшкиләт== {|border=1 !милләт |2002 ел |- |[[урыслар]] |22802 |- |[[татарлар]] |7683 |- |[[марилар]] |4268 |- |[[башкортлар]] |4335 |- |} ==Мәгариф== * [[Бөре социаль-педагогия академиясе]] == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Чыганаклар == {{Башкортстан}} {{Бөре районы}} [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[ar:بيرسك]] [[az:Birsk]] [[ba:Бөрө (ҡала)]] [[be:Горад Бірск]] [[de:Birsk]] [[diq:Birsk]] [[en:Birsk]] [[eo:Birsk]] [[fa:بیرسک]] [[fi:Birsk]] [[fr:Birsk]] [[it:Birsk]] [[ko:비르스크]] [[mhr:Пӱрӧ (ола)]] [[nn:Birsk]] [[no:Birsk]] [[pl:Birsk]] [[ru:Бирск]] [[tg:Бирск]] [[tl:Birsk]] [[uk:Бірськ]] [[vep:Birsk]] [[war:Birsk]] [[zh:比爾斯克]] lrxzvq375t6u8zdi7af8jhz09iwr126 0 51063 569003 2012-06-12T09:09:56Z LaaknorBot 1267 робот өстәде: [[zh:冰草属]] {{Takson |image file = Agropyron cristatum.jpg |image title = Agropyron cristatum |image descr = N.T.Host «''Icones et descriptiones Graminum austriacorum''» китабыннан |regnum = Үсемлекләр |rang = Төр |latin = Agropyron |author = [[Gaertn.]], 1770 |syn = * {{btname|Costia|[[Willk.]]}} * {{btname|Kratzmannia|[[Opiz]]}}, [[nom. inval.]] |typus = |children name = |children = |range map = |range map caption = |range map width = |range legend = |iucnstatus = |iucn = |wikispecies = Agropyron |commons = Category:Agropyron |itis = 40353 |ncbi = 4592 |eol = |grin = 313 |ipni = 17397-1 }} '''Арышба́ш''' ({{lang-ru|Житняк}}, {{lang-lat|Agropyron}}) — [[кыяклылар]] [[гаиләсеннән]] күпьеллык [[үсемлекләр]] [[ыру (биология)|ыругы]]. [[Фән]]гә аның якынча 15<ref>[http://tatarile.org/maglumat/мәкалә/арышбаш Татар энциклопедиясе]</ref> (яки 25<ref>[[The Plant List]]: [http://www.theplantlist.org/browse/A/Poaceae/Agropyron/ ''Agropyron''] {{ref-en}}</ref>) [[төр (биология)|төре]] билгеле. [[Кыйммәт]]ле [[терлек]] [[азык|азыгы]], шулай ук [[бизәлеш|декоратив]] [[максат]]ларда [[үсү|үстерелә]]. Таралышына килгәндә [[Аурупа]], [[Азия]], [[Төньяк Африка]], [[Австралия]] һәм [[Яңа Зеландия]]дә киң таралган. Татарстанда арышбашның өч төре (кикрикле арышбаш, кикриксыман арышбаш, чүл арышбашы) очрый. == Тышкы кыяфәте == 20-70 см озынлыктагы куакланган кыяклы. Тамыр системасы калын, чук. Сабагы туры, җиңелчә кытыршы. Яфраклары тыгыз, озынча түгәрәк формада. Суыкка, корылыкка чыдам, туфракка талымчан түгел. == Төрләре == * {{bt-latrus|Agropyron ×acutiforme|aut=[[Rouy]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron ×acutum|aut=([[DC.]]) [[Roem.]] & [[Schult.]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron ×apiculatum|aut=[[Tscherning]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron badamense|aut=[[Drobow]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron ×blaviense|aut=[[Malv.Fabre]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron brownei|aut=([[Kunth]]) [[Tzvelev]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron bulbosum|aut=[[Boiss.]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron cimmericum|aut=[[Nevski]]}} * {{bt-latrus|Agropyron cristatum|aut=([[L.]]) [[Gaertn.]]}} {{bt-latrus|s=2|Agropyron pectiniforme|aut=[[Roem.]] & [[Schult.]]}} ** {{bt|Agropyron cristatum|subsp=baicalense}} ** {{bt|Agropyron cristatum|subsp=cristatum}} ** {{bt|Agropyron cristatum|subsp=kazachstanicum}} ** {{bt|Agropyron cristatum|subsp=pectinatum}} ** {{bt|Agropyron cristatum|var=pluriforme}} ** {{bt|Agropyron cristatum|subsp=ponticum}} ** {{bt|Agropyron cristatum|subsp=puberulum}} ** {{bt|Agropyron cristatum|subsp=sabulosum}} * {{bt-latrus|Agropyron dasyanthum|aut=[[Ledeb.]]}} * {{bt-latrus|Agropyron desertorum|aut=([[Fisch.]] ex [[Иоганн Линк|Link]]) [[Schult.]]}} * {{bt-latrus|Agropyron deweyi|aut=[[Á.Löve]]}} * {{bt-latrus|Agropyron ×duvalii|aut=([[Loret]] & [[Barrandon]]) [[Rouy]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron fragile|aut=([[Roth]]) [[P.Candargy]]}} * {{bt-latrus|Agropyron ×interjacens|aut=[[Melderis]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron krylovianum|aut=[[Schischkin]]}} * {{bt-latrus|Agropyron michnoi|aut=[[Roshev.]]}} * {{bt-latrus|Agropyron mongolicum|aut=[[Keng]]}} * {{bt-latrus|Agropyron ×nakashimae|aut=[[Ohwi]]}} * {{bt-latrus|Agropyron ×nothum|aut=[[Melderis]]}} * {{bt-latrus|Agropyron retrofractum|aut=[[Vickery]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron ×tallonii|aut=[[Simonet]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron tanaiticum|aut=[[Nevski]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron thomsonii|aut=[[Hook.f.]]|}} * {{bt-latrus|Agropyron velutinum|aut=[[Nees]]|}} == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * [http://tatarile.org/maglumat/мәкалә/арышбаш Татар энциклопедиясе] * [http://ru.wikipedia.org/wiki/Житняк Рус Википедиясе] {{Rq|stub}} [[Төркем:Кыяклылар]] [[Төркем:Ауразия флорасы]] [[Төркем:Төньяк Америка флорасы]] [[ar:رزين]] [[az:Ayrıqotu]] [[ca:Agropyron]] [[cs:Žitňák]] [[en:Agropyron]] [[es:Agropyron]] [[fr:Agropyron]] [[hsb:Drobnokłóskaty pyr]] [[it:Agropyron]] [[ka:კაპუეტა]] [[kk:Бидайық (өсімдік)]] [[nl:Agropyron]] [[pt:Agropyron]] [[ro:Agropyron]] [[ru:Житняк]] [[sq:Agropyrum]] [[zh:冰草属]] 87yvczq1rkpxjfsjas32lbc3l77uequ 0 51070 569124 2012-06-12T18:58:25Z Frhdkazan 3171 {{Шәхес | исем = Хәсәнгата Габәши | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = Хәсәнгата Мөхәммәт улы Габәши | һөнәр = галим, мөгаллим, дин әһеле | туу датасы = 11.01.1863 | туу җире = [[Кече Солабаш]], [[Казан өязе]], [[Казан губернасы]] | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 07.08.1936 | үлем җире = [[Кече Солабаш]], [[Казан өязе]], [[Казан губернасы]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = [[Солтан Габәши]] | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Хәсәнгата Мөхәммәт улы Габәши''' ([[1863 ел]]ның [[11 гыйнвар]]ы; [[Кече Солабаш]], [[Казан губернасы]] — [[1936 ел]]ның [[7 август]]ы; шунда ук) — күренекле [[татар]] [[галим]]е, [[тарихчы]], [[мөгаллим]], [[дин]] һәм [[җәмәгать]] [[эшлекле]]се, [[җәдитчелек]] [[хәрәкәт]]енең [[мәшһүрлек|мәшһүр]] [[вәкил]]е. Ул [[Казан өязе]]нең (хәзерге [[Татарстан]]ның [[Биектау районы]]) [[Кече Салабаш]] авылында мулла гаиләсендә дөньяга килә. Укырга-язарга өйрәнү, [[Коръән]] нигезләре һәм Көнчыгыш телләре буенча беренче дәресләрне заманасына күрә зур белемле саналган бабасы белән атасыннан ала <ref>Аның бабасы Гобәйдулла бине Кәлимулла Габәш [[XIX йөз]] башында үк эпистоляр «Фатыйманәмә» поэмасы белән шөһрәт казана, атасы Мөхәммәт бине Гобәйдулла дини әдәбиятны яхшы белүче һәм татарча кулъязма китап күчереп язучы буларак таныла</ref>. [[1874 ел|1874]]-[[1886 ел|1886]] елларда [[Казан]]ның [[Әҗем мәчете]] каршындагы [[«Гаффария» мәдрәсәсе]]ндә укый һәм соңрак шунда мөгаллимлек итә. [[1889 ел]]да Казан эшмәкәрләре [[бертуган Юнысовлар]]ның мөселман балалары ятимханәсендә укыта һәм анда, шәһәрдә беренчеләрдән булып, җәдитчә укыту ысулларын кертә. [[1890 ел]]дан — Кече Солабаш авылы мәчете имам-хатибы, [[1894 ел]]дан — ахун. [[1895 ел|1895]]-[[1899 ел|99]] елларда [[Оренбург Мөселманнар Диния нәзарәте]]ндә казый булып эшли. Шул ук вакытта [[«Галия» мәдрәсәсе|«Галия»]] һәм [[«Госмания» мәдрәсәсе|«Госмания»]] мәдрәсәләрендә укыта. [[Октябрь инкыйлабы]]ннан соң [[Арча]] кантоны педагогик курсларында укыта. [[ТАССР]] Үзәк музееның татар-мөселман коллекциясен туплауда зур роль уйный. [[1932 ел]]ның гыйнварында кулга алына, хөкем ителеп, [[Архангельск]] өлкәсенә төзәтү эшләренә сөрелә. [[1936 ел]] башында, сәламәтлеге какшау сәбәпле, иреккә чыгарыла. [[1936 ел]]ның [[7 август]]ында вафат була. Ул Кече Салабаш авылы зиратына җирләнгән. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=1763&Itemid=90&limit=1&limitstart=0 Тукай сайты] * [http://tatarile.org/maglumat/шәхес/габәши-хәсәнгата Татар энциклопедиясе] {{Rq|image}} [[Төркем:Татар тарихчылары]] [[Төркем:Татар дин әһелләре]] [[Төркем:Җәдитчелек]] {{DEFAULTSORT:Габәши, Хәсәнгата}} 3f8bkveqobpj7uuyh8gplxes79qoujl 0 51088 569116 2012-06-12T18:47:39Z Frhdkazan 3171 {{Шәхес | исем = Хәмит Зөбәер Кошай | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = галим | туу датасы = 1897 | туу җире = [[Теләнче Тамак]], [[Минзәлә өязе]], [[Казан губернасы]] | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 1984 | үлем җире = [[Истанбул]], [[Төркия]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Хәмит Зөбәер Кошай''' ([[1897 ел|1897]]—[[1984 ел|1984]]) — [[татар]] [[галим]]е, [[археолог]], татар [[эмиграция]]сенең күренекле [[вәкил]]е, [[ЮНЕСКО]]ның ачык [[һава]]дагы [[музей]]лар [[комитет]]ы [[рәис]]е<ref>[http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=1610&Itemid=129 Бөек Кушлавыч ятиме]</ref>. Хәмит Зөбәер [[1897 ел]]да [[Минзәлә өязе]] [[Теләнче Тамак]] авылында туа. Башта ул әтисенең туганы — шул яклардагы мәшһүр Габделҗаббар хәзрәт мәдрәсәсендә укый. Аның анасының сеңлесе [[Ризаэтдин Фәхретдин]]дә кияүдә була. Атасы Хәмитне укуын давам итәр өчен [[Бохара]] мәдрәсәсендә укучы абыйсы янына җибәрергә тели, тик 9 яшьлек Хәмит Ризаэтдин Фәхретдин ярдәме белен [[Истанбул]]га укырга җибәрелә. Ул [[Галатасарай]]да урнаша. [[1912 ел]]да Хәмит Зөбәер укуын уңышлы тәмамлап, лицей сыйныфына укырга керә. [[Балкан сугышы]] башлану сәбәпле укулар тукталып тора һәм Хәмит яралы сугышчыларны дәвалый торган госпитальдә хезмәт итә. [[1914 ел]]дан ул [[Солоника]]дагы Мидхәт паша мәктәбендә укый башлый. Бераздан ул югары белемне [[Маҗарстан]]да алмакчы булып, [[Австрия]] консуллыгына мөрәҗәгать итә, тик китмичә кала. Истанбулда ике ел укыганнан соң ул мөгаллимлек дипломын ала һәм Кадикәй бистәсендә мәктәптә физик тәрбия укытучысы булып эшли башлый. [[1917 ел]]да Хәмит Маҗарстанга китә, [[Будапешт]]та университет тәмамлый һәм [[1925 ел]]да, инде доктор дәрәҗәсен алып, Төркиягә кайта. Ул мәгариф министрлыгы кармагындагы китапханәләрдә инспектор булып эшли. Соңрак ул берничә китапханәнең мөдире булып билгеләнә. [[1930-нчы еллар|1930 елларда]] Хәмит үзенә '''Кошай''' фамилиясен ала. Хәмит Зөбәер [[инглиз теле|инглиз]], [[алман теле|алман]], [[маҗар теле|маҗар]] телләрен яхшы белгән. Ул дөньяның төрле илләрендә уздырылган төрле конференцияләрдә чыгыш ясый. Ул археология, этнография, фольклор буенча дөньякүләм белгечләрдән саналган. Х. Зөбәер төрек Тарих җәмгыятен оештыруда актив катнаша. Төркиядә алып барган фәнни эшчәнлеге һәм Төркия мәдәнияте һәм мәгарифе өлкәсендәге фидакарь хезмәтләре өчен ул Төркия мәдәният министрлыгыннан рәхмәт, төрек Тарих җәмгыятеннән мактау кәгазе, Истанбул музейлар клубыннан «Иске музейчы» бүләгенә, мәдәният министрлыгы тарафыннан [[1980 ел]]да «Иң яхшы халык белемчесе» дигән премиягә лаек була. Хәмит Зөбәер гомере дәвамында «Төрек урду» журналында [[татар халкы]]ның өдәбиятына, тарихына, этнографиясенө багышланган мәкалаләрен бастырып бара. Шулар арсында аның [[1954 ел]]ның апрель, [[1957 ел]]ның май саннарында үзе аралашып яшегән, хөрмәт иткән [[Закир Кадыйри]] һәм [[Сания Гыйффәт]]кә багышланган некролог мәкалаләре чыккан. [[1977 ел]]да «Тарих корумы» битләрендә аның «Йосыф Акчура» дигән мәкаләсе басыла. [[Гаяз Исхакый]] чыгарган [[«Яңа милли юл» журналы]]нда да, 50 нче елларда чыккан [[«Азат ватан» журналы]]нда да, татар эшкуары Ә. Мәңгәр ярдәме белән 70 нче елларда 10 ел дәвамында чыгып барган [[«Казан» журналы]]нда да галимнең татар өдәбиятына, аның күренекле вәкилләренә багышланган һәм татар халкы тарихына караган мәкаләләре еш басылган. Хамит Зөбөер Кошай Төркиядә татар эмигрантларын бергә туплап, оештырып яшәүче [[Садри Максуди]], [[Әхмәт Тимер]], [[Габделбари Баттал]] һәм башкалар белән якын аралашкан. Хәмит Зөбәер Кошай [[1984 ел]]да вафат була. [[1985 ел]]да [[Истанбул]]да аның үлеменең бер еллыгы уңае белән Хәмит Зөбәер Кошайны искө алу конференциясе уздырыла. Конференция материаллары буенча «Төрек культур араштырмалары» журналы үзенең бер санын (1986 ел, февраль) аңа багышлап чыгара. Журналда төрек галимнәренең, [[Аурупа]]ның танылган археологларының аның фән өлкәсендәге хезмәтләренә олы бәя биргән һәм дөнья фәнендәге урынын билгеләгән мәкаләләр басылган, дөньякүлөм танылган галимнөрнең төрле елларда аңа язган хатлары урнаштырылган. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Гаффарова Ф.Ю. Татар мөһаҗирләре. — Казан: «Фән» нәшрияты, 2004. — 88 б. {{Rq|image}} [[Төркем:Татар галимнәре]] [[Төркем:Чит илләрдә яшәүче татарлар]] {{DEFAULTSORT:Кошай, Хәмит Зөбәер}} kwa8sjya5r72gngj2v4vi478wykdwbm 569117 2012-06-12T18:48:12Z Frhdkazan 3171 {{Шәхес | исем = Хәмит Зөбәер Кошай | рәсем = | рәсем_зурлыгы = | alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу--> | рәсем язуы = | тулы исем = | һөнәр = галим | туу датасы = 1897 | туу җире = [[Теләнче Тамак]], [[Минзәлә өязе]], [[Казан губернасы]] | гражданлык = | милләт = татар | үлем датасы = 1984 | үлем җире = [[Истанбул]], [[Төркия]] | әти = | әни = | ир = | хатын = | балалар = | бүләк һәм премияләр = | сайт = | башка мәгълүмат = }} '''Хәмит Зөбәер Кошай''' ([[1897 ел|1897]]—[[1984 ел|1984]]) — [[татар]] [[галим]]е, [[археология|археолог]], татар [[эмиграция]]сенең күренекле [[вәкил]]е, [[ЮНЕСКО]]ның ачык [[һава]]дагы [[музей]]лар [[комитет]]ы [[рәис]]е<ref>[http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=1610&Itemid=129 Бөек Кушлавыч ятиме]</ref>. Хәмит Зөбәер [[1897 ел]]да [[Минзәлә өязе]] [[Теләнче Тамак]] авылында туа. Башта ул әтисенең туганы — шул яклардагы мәшһүр Габделҗаббар хәзрәт мәдрәсәсендә укый. Аның анасының сеңлесе [[Ризаэтдин Фәхретдин]]дә кияүдә була. Атасы Хәмитне укуын давам итәр өчен [[Бохара]] мәдрәсәсендә укучы абыйсы янына җибәрергә тели, тик 9 яшьлек Хәмит Ризаэтдин Фәхретдин ярдәме белен [[Истанбул]]га укырга җибәрелә. Ул [[Галатасарай]]да урнаша. [[1912 ел]]да Хәмит Зөбәер укуын уңышлы тәмамлап, лицей сыйныфына укырга керә. [[Балкан сугышы]] башлану сәбәпле укулар тукталып тора һәм Хәмит яралы сугышчыларны дәвалый торган госпитальдә хезмәт итә. [[1914 ел]]дан ул [[Солоника]]дагы Мидхәт паша мәктәбендә укый башлый. Бераздан ул югары белемне [[Маҗарстан]]да алмакчы булып, [[Австрия]] консуллыгына мөрәҗәгать итә, тик китмичә кала. Истанбулда ике ел укыганнан соң ул мөгаллимлек дипломын ала һәм Кадикәй бистәсендә мәктәптә физик тәрбия укытучысы булып эшли башлый. [[1917 ел]]да Хәмит Маҗарстанга китә, [[Будапешт]]та университет тәмамлый һәм [[1925 ел]]да, инде доктор дәрәҗәсен алып, Төркиягә кайта. Ул мәгариф министрлыгы кармагындагы китапханәләрдә инспектор булып эшли. Соңрак ул берничә китапханәнең мөдире булып билгеләнә. [[1930-нчы еллар|1930 елларда]] Хәмит үзенә '''Кошай''' фамилиясен ала. Хәмит Зөбәер [[инглиз теле|инглиз]], [[алман теле|алман]], [[маҗар теле|маҗар]] телләрен яхшы белгән. Ул дөньяның төрле илләрендә уздырылган төрле конференцияләрдә чыгыш ясый. Ул археология, этнография, фольклор буенча дөньякүләм белгечләрдән саналган. Х. Зөбәер төрек Тарих җәмгыятен оештыруда актив катнаша. Төркиядә алып барган фәнни эшчәнлеге һәм Төркия мәдәнияте һәм мәгарифе өлкәсендәге фидакарь хезмәтләре өчен ул Төркия мәдәният министрлыгыннан рәхмәт, төрек Тарих җәмгыятеннән мактау кәгазе, Истанбул музейлар клубыннан «Иске музейчы» бүләгенә, мәдәният министрлыгы тарафыннан [[1980 ел]]да «Иң яхшы халык белемчесе» дигән премиягә лаек була. Хәмит Зөбәер гомере дәвамында «Төрек урду» журналында [[татар халкы]]ның өдәбиятына, тарихына, этнографиясенө багышланган мәкалаләрен бастырып бара. Шулар арсында аның [[1954 ел]]ның апрель, [[1957 ел]]ның май саннарында үзе аралашып яшегән, хөрмәт иткән [[Закир Кадыйри]] һәм [[Сания Гыйффәт]]кә багышланган некролог мәкалаләре чыккан. [[1977 ел]]да «Тарих корумы» битләрендә аның «Йосыф Акчура» дигән мәкаләсе басыла. [[Гаяз Исхакый]] чыгарган [[«Яңа милли юл» журналы]]нда да, 50 нче елларда чыккан [[«Азат ватан» журналы]]нда да, татар эшкуары Ә. Мәңгәр ярдәме белән 70 нче елларда 10 ел дәвамында чыгып барган [[«Казан» журналы]]нда да галимнең татар өдәбиятына, аның күренекле вәкилләренә багышланган һәм татар халкы тарихына караган мәкаләләре еш басылган. Хамит Зөбөер Кошай Төркиядә татар эмигрантларын бергә туплап, оештырып яшәүче [[Садри Максуди]], [[Әхмәт Тимер]], [[Габделбари Баттал]] һәм башкалар белән якын аралашкан. Хәмит Зөбәер Кошай [[1984 ел]]да вафат була. [[1985 ел]]да [[Истанбул]]да аның үлеменең бер еллыгы уңае белән Хәмит Зөбәер Кошайны искө алу конференциясе уздырыла. Конференция материаллары буенча «Төрек культур араштырмалары» журналы үзенең бер санын (1986 ел, февраль) аңа багышлап чыгара. Журналда төрек галимнәренең, [[Аурупа]]ның танылган археологларының аның фән өлкәсендәге хезмәтләренә олы бәя биргән һәм дөнья фәнендәге урынын билгеләгән мәкаләләр басылган, дөньякүлөм танылган галимнөрнең төрле елларда аңа язган хатлары урнаштырылган. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Чыганаклар == * Гаффарова Ф.Ю. Татар мөһаҗирләре. — Казан: «Фән» нәшрияты, 2004. — 88 б. {{Rq|image}} [[Төркем:Татар галимнәре]] [[Төркем:Чит илләрдә яшәүче татарлар]] {{DEFAULTSORT:Кошай, Хәмит Зөбәер}} 0dxgerrguvsjli139ablt8n0ynf39fe 0 51089 568992 2012-06-12T08:07:27Z Ajdar 2778 {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Ак мәчет |Үз атамасы = |Рәсем = Ак мәчет.jpg |Рәсем язуы = Ак мәчетнең күренеше |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Русия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны = Болгар |Координатлары = |Дин = Ислам |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = |Бина төре = мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = 2010 |Төзелешнең тәмамлануы = 2012 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Ак мәчет''' — [[Болгар]]да урнашкан [[мәчет]]. [[2012 ел]]ның [[10 июнь|10 июнендә]] Болгарда борынгы [[Идел буе Болгары|Болгар дәүләтендә]] рәсми рәвештә [[Ислам]] дине кабул ителүгә 1090 ел тулуга багышланган җыенда тантаналы төстә ачыла. Тулы бер комплекс тәшкил итә, мәчеттән тыш, биредә шәкертләргә белем бирүче уку йорты, [[мөфти]] резиденциясе дә урнашкан. Мәчетнең манаралары биеклеге – 46,5 метр, мәчет эчендәге гөмбәзнең диаметры 17 метрга кадәр җитә. Гыйбадәт бүлмәсенең мәйданы – 180 квадрат метр. [[Намаз]] бүлмәсендә диаметры белән 25 метрлы зур люстра урнаштырылган. Гыйбадәтханәне тышлар өчен 1200 тонна ак мәрмәр ташы кулланылган. Мәчет төзелешенә [[Русия]]нең иң бай кешеләрнең берсе [[Алишер Усманов]], [[Украина]]да яшәүче татар бае [[Ренат Әхмәтов]] һәм «[[Татнефть]]» ААҖ башлыгы [[Шәфәгать Тәхәүтдинов]] матди ярдәм күрсәттеләр. == Сылтамалар == * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2012/06/10/76171/ Бүген Болгарда тантаналы чаралар кысаларында Ак мәчет комплексы ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609983.html Болгарда Ак мәчет ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609988.html#relatedInfoContainer Болгар җыены: Таҗетдин барс сынына фатиха бирде] * [http://www.matbugat.ru/news/?id=6153 Болгарда Ак мәчет ачылышыннан ФОТОрепортаж] * [http://intertat.ru/tt/din-tt/item/5394-bolgarnyiң-ak-mәchetendә-berenche-azan-әytelde.html Болгарның Ак мәчетендә беренче азан әйтелде] {{Rq|stub}} [[Төркем:Татарстан мәчетләре]] m83xwhkxtyp4y8ohilbxp9hgx283886 569074 2012-06-12T16:22:19Z Frhdkazan 3171 {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Ак мәчет |Үз атамасы = |Рәсем = Ак мәчет.jpg |Рәсем язуы = Ак мәчетнең күренеше |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Русия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны = Болгар |Координатлары = |Дин = Ислам |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = |Бина төре = мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = 2010 |Төзелешнең тәмамлануы = 2012 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Ак мәчет''' — [[Болгар]]да урнашкан [[мәчет]]. [[2012 ел]]ның [[10 июнь|10 июнендә]] Болгарда борынгы [[Идел буе Болгары|Болгар дәүләтендә]] [[Һиҗри тәквиме]] буенча 310 елның [[Рәҗәп]] аеның 21нче көнендә<ref>[Милади тәкъвиме буенча 922 елның 21нче май көненә туры килә]</ref> рәсми рәвештә [[Ислам]] дине кабул ителүгә 1123 ел тулуга<ref>[Милади тәкъвиме буенча 2012 елның 21 май көнендә 1090 ел тулды]</ref> багышланган җыенда тантаналы төстә ачыла. Тулы бер комплекс тәшкил итә, мәчеттән тыш, биредә шәкертләргә белем бирүче уку йорты, [[мөфти]] резиденциясе дә урнашкан. Мәчетнең манаралары биеклеге – 46,5 метр, мәчет эчендәге гөмбәзнең диаметры 17 метрга кадәр җитә. Гыйбадәт бүлмәсенең мәйданы – 180 квадрат метр. [[Намаз]] бүлмәсендә диаметры белән 25 метрлы зур люстра урнаштырылган. Гыйбадәтханәне тышлар өчен 1200 тонна ак мәрмәр ташы кулланылган. Мәчет төзелешенә [[Русия]]нең иң бай кешеләрнең берсе [[Алишер Усманов]], [[Украина]]да яшәүче татар бае [[Ренат Әхмәтов]] һәм «[[Татнефть]]» ААҖ башлыгы [[Шәфәгать Тәхәүтдинов]] матди ярдәм күрсәттеләр. == Сылтамалар == * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2012/06/10/76171/ Бүген Болгарда тантаналы чаралар кысаларында Ак мәчет комплексы ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609983.html Болгарда Ак мәчет ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609988.html#relatedInfoContainer Болгар җыены: Таҗетдин барс сынына фатиха бирде] * [http://www.matbugat.ru/news/?id=6153 Болгарда Ак мәчет ачылышыннан ФОТОрепортаж] * [http://intertat.ru/tt/din-tt/item/5394-bolgarnyiң-ak-mәchetendә-berenche-azan-әytelde.html Болгарның Ак мәчетендә беренче азан әйтелде] {{Rq|stub}} [[Төркем:Татарстан мәчетләре]] 22yhocltloq03w34dk17lmshlfnhvuk 569075 2012-06-12T16:26:29Z Frhdkazan 3171 {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Ак мәчет |Үз атамасы = |Рәсем = Ак мәчет.jpg |Рәсем язуы = Ак мәчетнең күренеше |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Русия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны = Болгар |Координатлары = |Дин = Ислам |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = |Бина төре = мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = 2010 |Төзелешнең тәмамлануы = 2012 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Ак мәчет''' — [[Болгар]]да урнашкан [[мәчет]]. [[2012 ел]]ның [[10 июнь|10 июнендә]] Болгарда борынгы [[Идел буе Болгары|Болгар дәүләтендә]] [[Һиҗри тәквиме]] буенча 310 елның [[Рәҗәп]] аеның 21нче көнендә<ref>[Милади тәкъвиме буенча 922 елның 21 май көненә туры килә]</ref> рәсми рәвештә [[Ислам]] дине кабул ителүгә 1123 ел тулуга<ref>[Милади тәкъвиме буенча 2012 елның 21 май көнендә 1090 ел тулды]</ref> багышланган җыенда тантаналы төстә ачыла. Тулы бер комплекс тәшкил итә, мәчеттән тыш, биредә шәкертләргә белем бирүче уку йорты, [[мөфти]] резиденциясе дә урнашкан. Мәчетнең манаралары биеклеге – 46,5 метр, мәчет эчендәге гөмбәзнең диаметры 17 метрга кадәр җитә. Гыйбадәт бүлмәсенең мәйданы – 180 квадрат метр. [[Намаз]] бүлмәсендә диаметры белән 25 метрлы зур люстра урнаштырылган. Гыйбадәтханәне тышлар өчен 1200 тонна ак мәрмәр ташы кулланылган. Мәчет төзелешенә [[Русия]]нең иң бай кешеләрнең берсе [[Алишер Усманов]], [[Украина]]да яшәүче татар бае [[Ренат Әхмәтов]] һәм «[[Татнефть]]» ААҖ башлыгы [[Шәфәгать Тәхәүтдинов]] матди ярдәм күрсәттеләр. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2012/06/10/76171/ Бүген Болгарда тантаналы чаралар кысаларында Ак мәчет комплексы ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609983.html Болгарда Ак мәчет ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609988.html#relatedInfoContainer Болгар җыены: Таҗетдин барс сынына фатиха бирде] * [http://www.matbugat.ru/news/?id=6153 Болгарда Ак мәчет ачылышыннан ФОТОрепортаж] * [http://intertat.ru/tt/din-tt/item/5394-bolgarnyiң-ak-mәchetendә-berenche-azan-әytelde.html Болгарның Ак мәчетендә беренче азан әйтелде] {{Rq|stub}} [[Төркем:Татарстан мәчетләре]] ruaa1ktd4f1f6e1ywtkkinwlxgmqxeq 569078 2012-06-12T16:33:42Z Frhdkazan 3171 {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Ак мәчет |Үз атамасы = |Рәсем = Ак мәчет.jpg |Рәсем язуы = Ак мәчетнең күренеше |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Русия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны = Болгар |Координатлары = |Дин = Ислам |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = |Бина төре = мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = 2010 |Төзелешнең тәмамлануы = 2012 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Ак мәчет''' — [[Болгар]]да урнашкан [[мәчет]]. [[2012 ел]]ның [[10 июнь|10 июнендә]] Болгарда борынгы [[Идел буе Болгары|Болгар дәүләтендә]] [[Һиҗри тәкъвиме]] буенча 310 елның [[Рәҗәп]] аеның 16нче көненә <ref>Милади тәкъвиме буенча 922 елның 21 май көненә туры килә</ref> рәсми рәвештә [[Ислам]] дине кабул ителүгә 1123 ел тулуга<ref>Милади тәкъвиме буенча 2012 елның 21 май көнендә 1090 ел тулды</ref> багышланган җыенда тантаналы төстә ачыла. Тулы бер комплекс тәшкил итә, мәчеттән тыш, биредә шәкертләргә белем бирүче уку йорты, [[мөфти]] резиденциясе дә урнашкан. Мәчетнең манаралары биеклеге – 46,5 метр, мәчет эчендәге гөмбәзнең диаметры 17 метрга кадәр җитә. Гыйбадәт бүлмәсенең мәйданы – 180 квадрат метр. [[Намаз]] бүлмәсендә диаметры белән 25 метрлы зур люстра урнаштырылган. [[Гыйбадәтханә]]не тышлар өчен 1200 тонна ак мәрмәр ташы кулланылган. Мәчет төзелешенә [[Русия]]нең иң бай кешеләрнең берсе [[Алишер Усманов]], [[Украина]]да яшәүче татар бае [[Ренат Әхмәтов]] һәм «[[Татнефть]]» ААҖ башлыгы [[Шәфәгать Тәхәүтдинов]] матди ярдәм күрсәттеләр. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2012/06/10/76171/ Бүген Болгарда тантаналы чаралар кысаларында Ак мәчет комплексы ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609983.html Болгарда Ак мәчет ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609988.html#relatedInfoContainer Болгар җыены: Таҗетдин барс сынына фатиха бирде] * [http://www.matbugat.ru/news/?id=6153 Болгарда Ак мәчет ачылышыннан ФОТОрепортаж] * [http://intertat.ru/tt/din-tt/item/5394-bolgarnyiң-ak-mәchetendә-berenche-azan-әytelde.html Болгарның Ак мәчетендә беренче азан әйтелде] {{Rq|stub}} [[Төркем:Татарстан мәчетләре]] hui12zz3vhh6cee84ccjzcv3s41e4pi 569080 2012-06-12T16:41:58Z Frhdkazan 3171 {{Гыйбадәтханә |Гыйбадәтханә төре = Мәчет |Татар атамасы = Ак мәчет |Үз атамасы = |Рәсем = Ак мәчет.jpg |Рәсем язуы = Ак мәчетнең күренеше |Рәсем зурлыгы = |Хәзерге халәте = |Ил = Русия |Урнашу урыны статусы = шәһәр |Урнашу урыны = Болгар |Координатлары = |Дин = Ислам |Мәхәллә = |Кайсы дини агымга карый = |Бина төре = мәчет |Архитектура стиле = |Проект авторы = |Төзүче = |Нигезләүче = |Беренче телгә алу = |Нигезләү = |Төп даталар = |Юк ителгән = |Төзелешнең башлануы = 2010 |Төзелешнең тәмамлануы = 2012 |Янкормалары = |Ядкәрләре = |Халәте = гамәлдә |Сайт = |Commons = }} '''Ак мәчет''' — [[Болгар]]да урнашкан [[мәчет]]. [[2012 ел]]ның [[10 июнь|10 июнендә]] Болгарда борынгы [[Идел буе Болгары|Болгар дәүләтендә]] [[Һиҗри тәкъвиме]] буенча 310 елның [[Рәҗәп]] аеның 16нче көнендә<ref>Милади тәкъвиме буенча 922 елның 21 май көненә туры килә</ref> Болгарның корылтаенда рәсми рәвештә [[Ислам]] динен дәүләт дине буларак кабул ителүгә карар бирелүенә 1123 ел тулуга<ref>Милади тәкъвиме буенча 2012 елның 21 май көнендә 1090 ел тулды</ref> багышланган җыенда тантаналы төстә ачыла. Тулы бер комплекс тәшкил итә, мәчеттән тыш, биредә шәкертләргә белем бирүче уку йорты, [[мөфти]] резиденциясе дә урнашкан. Мәчетнең манаралары биеклеге – 46,5 метр, мәчет эчендәге гөмбәзнең диаметры 17 метрга кадәр җитә. Гыйбадәт бүлмәсенең мәйданы – 180 квадрат метр. [[Намаз]] бүлмәсендә диаметры белән 25 метрлы зур люстра урнаштырылган. [[Гыйбадәтханә]]не тышлар өчен 1200 тонна ак мәрмәр ташы кулланылган. Мәчет төзелешенә [[Русия]]нең иң бай кешеләрнең берсе [[Алишер Усманов]], [[Украина]]да яшәүче татар бае [[Ренат Әхмәтов]] һәм «[[Татнефть]]» ААҖ башлыгы [[Шәфәгать Тәхәүтдинов]] матди ярдәм күрсәттеләр. == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://tat.tatar-inform.ru/news/2012/06/10/76171/ Бүген Болгарда тантаналы чаралар кысаларында Ак мәчет комплексы ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609983.html Болгарда Ак мәчет ачылды] * [http://www.azatliq.org/content/article/24609988.html#relatedInfoContainer Болгар җыены: Таҗетдин барс сынына фатиха бирде] * [http://www.matbugat.ru/news/?id=6153 Болгарда Ак мәчет ачылышыннан ФОТОрепортаж] * [http://intertat.ru/tt/din-tt/item/5394-bolgarnyiң-ak-mәchetendә-berenche-azan-әytelde.html Болгарның Ак мәчетендә беренче азан әйтелде] {{Rq|stub}} [[Төркем:Татарстан мәчетләре]] mpz09jodjiq32je2111jyhvpqjs3d90 0 51091 569083 2012-06-12T16:48:19Z Frhdkazan 3171 {{Taxobox | name = Җирән гөмбә | image file = Lactarius deliciosus.jpg | regnum = Гөмбәләр | divisio = [[Basidiomycota|Базидиомицетлар]] | classis = [[Agaricomycetes|Агарикомицетлар]] | ordo = [[Russulales]] | familia = [[Russulaceae]] | genus = [[Lactarius]] | species = '''Җирән гөмбә''' | latin = {{btname|Lactarius deliciosus|([[L.]]) [[Сэмюэл Грей|Gray]] 1821}} | commons = Category:Lactarius deliciosus | wikispecies = Lactarius deliciosus }} '''Җирә́н гөмбә́''' ({{lang-lat|Lactarius deliciosus}}) — [[ал гөмбәчәләр]] [[гаилә (биология)|гаиләсенә]] кергән [[сөтчел гөмбәләр]] [[ыру (биология)|ыруыннан]] [[гөмбә]] [[төр (биология)|төре]]. Ашарга яраклы. [[Июнь]]-[[октябрь]] [[ай]]ларында очрый. [[Ауразия]], [[Төньяк Америка]]да киң таралган. [[Татарстан]] территориясендә ылыслы урманнарда, күбесенчә яшь чыршылык һәм наратлыкларда очрый. Кишер төсендә. Эшләпәсенең диаметры 3-11 см, үзәктә яшькелт боҗралары була, яшь гөмбәләрнең кырыйлары бөгелгән, өлгергән гөмбәләрнең - туры. Пластинкалары ябышып үскән яки аз гына салынкы, яшькелт тимгелле кызгылт-сары төстә. Сабы 2-6 см биеклектә, 1-2 см юанлыкта, цилиндрсыман, тигез, яшь гөмбәләрдә тыгыз, картларында куыш, эшләпәсе белән бер үк төстә. Йомшагы ак, эшләпә асты һәм сабы кызгылт, сынган урыны яшелләнә. == Сылтамалар == * [http://tatarile.org/maglumat/мәкалә/җирән-гөмбә Татар энциклопедиясе] {{Rq|stub}} [[Төркем:Ашарга яраклы гөмбәләр]] [[Төркем:Ауразия гөмбәләре]] [[Төркем:Америка гөмбәләре]] [[an:Lactarius deliciosus]] [[ar:فطر زعفراني حليبي الغطاء]] [[bg:Рижика]] [[ca:Pinetell]] [[co:Lattaghjolu (funzu)]] [[cs:Ryzec pravý]] [[cv:Хыр кăмпи]] [[de:Edel-Reizker]] [[en:Lactarius deliciosus]] [[es:Lactarius deliciosus]] [[et:Porgandriisikas]] [[fi:Männynleppärousku]] [[fr:Lactaire délicieux]] [[hu:Ízletes rizike]] [[it:Lactarius deliciosus]] [[ka:მჭადა სოკო]] [[lt:Pušyninė rudmėsė]] [[nl:Oranjegroene melkzwam]] [[nn:Furumatriske]] [[no:Furumatriske]] [[pl:Mleczaj rydz]] [[pms:Lactarius deliciosus]] [[pt:Lactarius deliciosus]] [[ru:Рыжик настоящий]] [[sah:Бэс кубачыына]] [[sk:Rýdzik pravý]] [[sl:Užitna sirovka]] [[sv:Tallblodriska]] [[tr:Lactarius deliciosus]] [[uk:Рижик смачний]] 59lh8ytpd4qv53jn5x3tfh09409rb0m 0 51092 569081 2012-06-12T16:43:40Z Frhdkazan 3171 {{Taxobox | name = Дуңгыз гөмбәсе | image file = Paxillus involutus EtgHollande 041031 063.jpg | image title = Дуңгыз гөмбәсе | image descr = Дуңгыз гөмбәсе | regnum = Гөмбәләр | divisio = [[Basidiomycota|Базидиомицетлар]] | classis = [[Agaricomycetes|Агарикомицетлар]] | ordo = ''[[Boletales]]'' | familia = [[Paxillaceae]] | genus = '''Дуңгыз гөмбәсе''' | latin = {{btname|Paxillus|[[Fr.]] 1835}} | section name = [[Төр]] | section text = <center>{{btname|Paxillus involutus|([[Batsch]]) [[Fr.]] 1838}}</center> | ncbi = 5395 | wikispecies = Paxillus | commons = Category:Paxillus }} '''Дуңгы́з гөмбәсе́''' ({{lang-lat|Paxillus}}) — [[дуңгыз гөмбәләре]] [[гаилә (биология)|гаиләсенә]] кергән [[гөмбәләр]] [[ыру (биология)|ыругы]]. Июньнән октябрьгә кадәр төркемләп һәм берәрләп дымлы туфракта үсә. Фәнгә аның 15кә якын төре билгеле. [[Ауразия]], [[Төньяк Америка]]да киң таралган. [[Татарстан]] территориясендә дә үсә. Эшләпәсе соры-көрән, диаметры 5-20 см, кырые үзенчәлекле итеп аска кайтарылган. Пластинкалары сары көрән, тулысы беләняки эре кисәкле булып йомшагыннан аерыла. Сабы кыска, эшләпәсе беләнбер үк төстә. Йомшагы саргылт, йомшак, әчкелтем тәмле. == Сылтамалар == * [http://tatarile.org/maglumat/мәкалә/дуңгыз-гөмбәсе Татар энциклопедиясе] {{Rq|stub}} [[Төркем:Гөмбәләр төрләре]] [[Төркем:Дуңгыз гөмбәләре]] [[de:Echte Kremplinge]] [[en:Paxillus]] [[es:Paxillus]] [[fr:Paxille]] [[it:Paxillus]] [[lt:Meškutė]] [[pl:Krowiak (grzyb)]] [[ru:Свинушка]] 1l4t0r7ozkswl4wjihaduqr788dq8sd 569082 2012-06-12T16:45:21Z Frhdkazan 3171 {{Taxobox | name = Дуңгыз гөмбәсе | image file = Paxillus involutus EtgHollande 041031 063.jpg | image title = Дуңгыз гөмбәсе | image descr = Дуңгыз гөмбәсе | regnum = Гөмбәләр | divisio = [[Basidiomycota|Базидиомицетлар]] | classis = [[Agaricomycetes|Агарикомицетлар]] | ordo = ''[[Boletales]]'' | familia = [[Paxillaceae]] | genus = '''Дуңгыз гөмбәсе''' | latin = {{btname|Paxillus|[[Fr.]] 1835}} | section name = [[Төр]] | section text = <center>{{btname|Paxillus involutus|([[Batsch]]) [[Fr.]] 1838}}</center> | ncbi = 5395 | wikispecies = Paxillus | commons = Category:Paxillus }} '''Дуңгы́з гөмбәсе́''' ({{lang-lat|Paxillus}}) — [[дуңгыз гөмбәләре]] [[гаилә (биология)|гаиләсенә]] кергән [[гөмбәләр]] [[ыру (биология)|ыругы]]. [[Июнь]]нән [[октябрь]]гә кадәр төркемләп һәм берәрләп дымлы [[туфрак]]та үсә. [[Фән]]гә аның 15кә якын [[төр (биология)|төре]] билгеле. [[Ауразия]], [[Төньяк Америка]]да киң таралган. [[Татарстан]] [[территория]]сендә дә үсә. Эшләпәсе соры-көрән, диаметры 5-20 см, кырые үзенчәлекле итеп аска кайтарылган. Пластинкалары сары көрән, тулысы беләняки эре кисәкле булып йомшагыннан аерыла. Сабы кыска, эшләпәсе беләнбер үк төстә. Йомшагы саргылт, йомшак, әчкелтем тәмле. == Сылтамалар == * [http://tatarile.org/maglumat/мәкалә/дуңгыз-гөмбәсе Татар энциклопедиясе] {{Rq|stub}} [[Төркем:Гөмбәләр төрләре]] [[Төркем:Дуңгыз гөмбәләре]] [[de:Echte Kremplinge]] [[en:Paxillus]] [[es:Paxillus]] [[fr:Paxille]] [[it:Paxillus]] [[lt:Meškutė]] [[pl:Krowiak (grzyb)]] [[ru:Свинушка]] si7c4nunraf13ba4pisrzsay5vey8je 0 51093 568999 2012-06-12T09:04:08Z Рашат Якупов 1864 [[Файл:Metallica at The O2 Arena London 2008.jpg|right|120px|thumb|Metallica төркеме]] '''Metallica''' — музыканы [[треш-метал]] һәм [[хеви-метал]] стилләрендә башкаручы [[АКШ|америка]] [[метал]]-төркеме. Metallica гомумән метал усешенә зур йогынты ясаган һәм [[Slayer]], [[Megadeth]], [[Anthrax]] музыкаль төркемнәре белән беррәттән «трэш-металның зур дуртлегенә» керә. Metallica-ның альбомнары дөнья буенча суммада 85 миллион экземплярдан артыграк сатылган<ref>{{cite web|url=http://www.universalmusic.ru/en/artists/43/news/928/|title=Metallica Announce Street Date for New Album|date=5 сентябрь 2008|publisher=[[Universal Music]]|accessdate=2010-01-19|archiveurl=http://www.webcitation.org/619AS2D3z|archivedate=2011-08-23}}{{ref-en}}</ref>, бу факт уз чиратында аны сәудәгәрлек планында ин унышлы метал-колектив икәнен курсәтә. 2011 елда метал-музыка турындагы ин дәрәҗәле журналларнын берсе [[Kerrang!]] июнь номерында Metallica төркемен соңгы 30 ел эчендә иң шәп рок-төркем дип саный<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/01/metallica/ Metallica признана лучшей рок-группой последних 30 лет] {{ref-ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.metallica.com Рәсми сайт] {{ref-en}} {{Rq|stub}} [[Төркем:АКШ рок-төркемнәре]] [[Төркем:Хард-рок төркемнәр]] [[Төркем:АКШ трэш-метал төркемнәре]] [[Төркем:АКШ хеви-метал төркемнәре]] {{Link FA|en}} {{Link FA|es}} {{Link FA|he}} {{Link FA|hu}} {{Link FA|it}} {{Link FA|ka}} {{Link FA|sk}} {{Link GA|no}} [[ak:Metallica]] [[als:Metallica]] [[an:Metallica]] [[ang:Metallica]] [[ar:ميتاليكا]] [[az:Metallica]] [[bar:Metallica]] [[be:Metallica]] [[be-x-old:Metallica]] [[bg:Металика]] [[bn:মেটালিকা]] [[br:Metallica]] [[bs:Metallica]] [[ca:Metallica]] [[cs:Metallica]] [[cy:Metallica]] [[da:Metallica]] [[de:Metallica]] [[dv:މެޓަލިކާ]] [[el:Metallica]] [[eml:Metallica]] [[en:Metallica]] [[eo:Metallica]] [[es:Metallica]] [[et:Metallica]] [[eu:Metallica]] [[fa:متالیکا]] [[fi:Metallica]] [[fr:Metallica]] [[ga:Metallica]] [[gl:Metallica]] [[he:מטאליקה]] [[hi:मेटालिका]] [[hr:Metallica]] [[hu:Metallica]] [[hy:Մետալիկա]] [[id:Metallica]] [[io:Metallica]] [[is:Metallica]] [[it:Metallica]] [[ja:メタリカ]] [[jv:Metallica]] [[ka:მეტალიკა]] [[kab:Metallica]] [[ko:메탈리카]] [[ku:Metallica]] [[la:Metallica]] [[lb:Metallica]] [[li:Metallica]] [[lmo:Metallica]] [[lt:Metallica]] [[lv:Metallica]] [[mk:Metallica]] [[ml:മെറ്റാലിക്ക]] [[mn:Металлика]] [[ms:Metallica]] [[my:မက်တယ်လ်လစ်ကာ]] [[nah:Metallica]] [[nds:Metallica]] [[new:मेटालिका]] [[nl:Metallica]] [[nn:Metallica]] [[no:Metallica]] [[pl:Metallica]] [[pt:Metallica]] [[ro:Metallica]] [[ru:Metallica]] [[scn:Metàllica]] [[sco:Metallica]] [[sh:Metallica]] [[simple:Metallica]] [[sk:Metallica]] [[sl:Metallica]] [[sq:Metallica]] [[sr:Металика]] [[sv:Metallica]] [[szl:Metallica]] [[ta:மெட்டாலிகா]] [[th:เมทัลลิก้า]] [[tl:Metallica]] [[tt:Metallica]] [[tr:Metallica]] [[uk:Metallica]] [[uz:Metallica]] [[vec:Metallica]] [[vi:Metallica]] [[vls:Metallica]] [[xmf:მეტალიკა]] [[zh:金属乐队]] b4rbto4ezfh4yy73oexhgw5reneq8eb 569000 2012-06-12T09:04:36Z Рашат Якупов 1864 [[Файл:Metallica at The O2 Arena London 2008.jpg|right|250px|thumb|Metallica төркеме]] '''Metallica''' — музыканы [[треш-метал]] һәм [[хеви-метал]] стилләрендә башкаручы [[АКШ|америка]] [[метал]]-төркеме. Metallica гомумән метал усешенә зур йогынты ясаган һәм [[Slayer]], [[Megadeth]], [[Anthrax]] музыкаль төркемнәре белән беррәттән «трэш-металның зур дуртлегенә» керә. Metallica-ның альбомнары дөнья буенча суммада 85 миллион экземплярдан артыграк сатылган<ref>{{cite web|url=http://www.universalmusic.ru/en/artists/43/news/928/|title=Metallica Announce Street Date for New Album|date=5 сентябрь 2008|publisher=[[Universal Music]]|accessdate=2010-01-19|archiveurl=http://www.webcitation.org/619AS2D3z|archivedate=2011-08-23}}{{ref-en}}</ref>, бу факт уз чиратында аны сәудәгәрлек планында ин унышлы метал-колектив икәнен курсәтә. 2011 елда метал-музыка турындагы ин дәрәҗәле журналларнын берсе [[Kerrang!]] июнь номерында Metallica төркемен соңгы 30 ел эчендә иң шәп рок-төркем дип саный<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/01/metallica/ Metallica признана лучшей рок-группой последних 30 лет] {{ref-ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.metallica.com Рәсми сайт] {{ref-en}} {{Rq|stub}} [[Төркем:АКШ рок-төркемнәре]] [[Төркем:Хард-рок төркемнәр]] [[Төркем:АКШ трэш-метал төркемнәре]] [[Төркем:АКШ хеви-метал төркемнәре]] {{Link FA|en}} {{Link FA|es}} {{Link FA|he}} {{Link FA|hu}} {{Link FA|it}} {{Link FA|ka}} {{Link FA|sk}} {{Link GA|no}} [[ak:Metallica]] [[als:Metallica]] [[an:Metallica]] [[ang:Metallica]] [[ar:ميتاليكا]] [[az:Metallica]] [[bar:Metallica]] [[be:Metallica]] [[be-x-old:Metallica]] [[bg:Металика]] [[bn:মেটালিকা]] [[br:Metallica]] [[bs:Metallica]] [[ca:Metallica]] [[cs:Metallica]] [[cy:Metallica]] [[da:Metallica]] [[de:Metallica]] [[dv:މެޓަލިކާ]] [[el:Metallica]] [[eml:Metallica]] [[en:Metallica]] [[eo:Metallica]] [[es:Metallica]] [[et:Metallica]] [[eu:Metallica]] [[fa:متالیکا]] [[fi:Metallica]] [[fr:Metallica]] [[ga:Metallica]] [[gl:Metallica]] [[he:מטאליקה]] [[hi:मेटालिका]] [[hr:Metallica]] [[hu:Metallica]] [[hy:Մետալիկա]] [[id:Metallica]] [[io:Metallica]] [[is:Metallica]] [[it:Metallica]] [[ja:メタリカ]] [[jv:Metallica]] [[ka:მეტალიკა]] [[kab:Metallica]] [[ko:메탈리카]] [[ku:Metallica]] [[la:Metallica]] [[lb:Metallica]] [[li:Metallica]] [[lmo:Metallica]] [[lt:Metallica]] [[lv:Metallica]] [[mk:Metallica]] [[ml:മെറ്റാലിക്ക]] [[mn:Металлика]] [[ms:Metallica]] [[my:မက်တယ်လ်လစ်ကာ]] [[nah:Metallica]] [[nds:Metallica]] [[new:मेटालिका]] [[nl:Metallica]] [[nn:Metallica]] [[no:Metallica]] [[pl:Metallica]] [[pt:Metallica]] [[ro:Metallica]] [[ru:Metallica]] [[scn:Metàllica]] [[sco:Metallica]] [[sh:Metallica]] [[simple:Metallica]] [[sk:Metallica]] [[sl:Metallica]] [[sq:Metallica]] [[sr:Металика]] [[sv:Metallica]] [[szl:Metallica]] [[ta:மெட்டாலிகா]] [[th:เมทัลลิก้า]] [[tl:Metallica]] [[tt:Metallica]] [[tr:Metallica]] [[uk:Metallica]] [[uz:Metallica]] [[vec:Metallica]] [[vi:Metallica]] [[vls:Metallica]] [[xmf:მეტალიკა]] [[zh:金属乐队]] 3olxmu7bnarh3xn3if5e2hzysyyf5fe 569001 2012-06-12T09:04:58Z Рашат Якупов 1864 [[Файл:Metallica at The O2 Arena London 2008.jpg|right|250px|thumb|Metallica төркеме]] '''Metallica''' — музыканы [[треш-метал]] һәм [[хеви-метал]] стилләрендә башкаручы [[АКШ|америка]] [[метал]]-төркеме. Metallica гомумән метал усешенә зур йогынты ясаган һәм [[Slayer]], [[Megadeth]], [[Anthrax]] музыкаль төркемнәре белән беррәттән «трэш-металның зур дуртлегенә» керә. Metallica-ның альбомнары дөнья буенча суммада 85 миллион экземплярдан артыграк сатылган<ref>{{cite web|url=http://www.universalmusic.ru/en/artists/43/news/928/|title=Metallica Announce Street Date for New Album|date=5 сентябрь 2008|publisher=[[Universal Music]]|accessdate=2010-01-19|archiveurl=http://www.webcitation.org/619AS2D3z|archivedate=2011-08-23}}{{ref-en}}</ref>, бу факт уз чиратында аны сәудәгәрлек планында ин унышлы метал-колектив икәнен курсәтә. 2011 елда метал-музыка турындагы ин дәрәҗәле журналларнын берсе [[Kerrang!]] июнь номерында Metallica төркемен соңгы 30 ел эчендә иң шәп рок-төркем дип саный<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/01/metallica/ Metallica признана лучшей рок-группой последних 30 лет] {{ref-ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.metallica.com Рәсми сайт] {{ref-en}} {{Rq|stub}} [[Төркем:АКШ рок-төркемнәре]] [[Төркем:Хард-рок төркемнәр]] [[Төркем:АКШ трэш-метал төркемнәре]] [[Төркем:АКШ хеви-метал төркемнәре]] {{Link FA|en}} {{Link FA|es}} {{Link FA|he}} {{Link FA|hu}} {{Link FA|it}} {{Link FA|ka}} {{Link FA|sk}} {{Link GA|no}} [[ak:Metallica]] [[als:Metallica]] [[an:Metallica]] [[ang:Metallica]] [[ar:ميتاليكا]] [[az:Metallica]] [[bar:Metallica]] [[be:Metallica]] [[be-x-old:Metallica]] [[bg:Металика]] [[bn:মেটালিকা]] [[br:Metallica]] [[bs:Metallica]] [[ca:Metallica]] [[cs:Metallica]] [[cy:Metallica]] [[da:Metallica]] [[de:Metallica]] [[dv:މެޓަލިކާ]] [[el:Metallica]] [[eml:Metallica]] [[en:Metallica]] [[eo:Metallica]] [[es:Metallica]] [[et:Metallica]] [[eu:Metallica]] [[fa:متالیکا]] [[fi:Metallica]] [[fr:Metallica]] [[ga:Metallica]] [[gl:Metallica]] [[he:מטאליקה]] [[hi:मेटालिका]] [[hr:Metallica]] [[hu:Metallica]] [[hy:Մետալիկա]] [[id:Metallica]] [[io:Metallica]] [[is:Metallica]] [[it:Metallica]] [[ja:メタリカ]] [[jv:Metallica]] [[ka:მეტალიკა]] [[kab:Metallica]] [[ko:메탈리카]] [[ku:Metallica]] [[la:Metallica]] [[lb:Metallica]] [[li:Metallica]] [[lmo:Metallica]] [[lt:Metallica]] [[lv:Metallica]] [[mk:Metallica]] [[ml:മെറ്റാലിക്ക]] [[mn:Металлика]] [[ms:Metallica]] [[my:မက်တယ်လ်လစ်ကာ]] [[nah:Metallica]] [[nds:Metallica]] [[new:मेटालिका]] [[nl:Metallica]] [[nn:Metallica]] [[no:Metallica]] [[pl:Metallica]] [[pt:Metallica]] [[ro:Metallica]] [[ru:Metallica]] [[scn:Metàllica]] [[sco:Metallica]] [[sh:Metallica]] [[simple:Metallica]] [[sk:Metallica]] [[sl:Metallica]] [[sq:Metallica]] [[sr:Металика]] [[sv:Metallica]] [[szl:Metallica]] [[ta:மெட்டாலிகா]] [[th:เมทัลลิก้า]] [[tl:Metallica]] [[tr:Metallica]] [[uk:Metallica]] [[uz:Metallica]] [[vec:Metallica]] [[vi:Metallica]] [[vls:Metallica]] [[xmf:მეტალიკა]] [[zh:金属乐队]] bbblwkrryq8gkp7ohhpx9bayhfke2d6 569128 2012-06-12T19:02:32Z Frhdkazan 3171 [[Файл:Metallica at The O2 Arena London 2008.jpg|right|250px|thumb|Metallica төркеме]] '''Metallica''' — [[музыка]]ны [[треш-метал]] һәм [[хеви-метал]] [[стиль|стилләрендә]] башкаручы [[АКШ|америка]] [[метал]]-төркеме. Metallica гомумән метал усешенә зур йогынты ясаган һәм [[Slayer]], [[Megadeth]], [[Anthrax]] музыкаль төркемнәре белән беррәттән «трэш-металның зур дуртлегенә» керә. Metallica-ның альбомнары дөнья буенча суммада 85 миллион экземплярдан артыграк сатылган<ref>{{cite web|url=http://www.universalmusic.ru/en/artists/43/news/928/|title=Metallica Announce Street Date for New Album|date=5 сентябрь 2008|publisher=[[Universal Music]]|accessdate=2010-01-19|archiveurl=http://www.webcitation.org/619AS2D3z|archivedate=2011-08-23}}{{ref-en}}</ref>, бу факт уз чиратында аны сәудәгәрлек планында ин унышлы метал-колектив икәнен курсәтә. 2011 елда метал-музыка турындагы ин дәрәҗәле журналларнын берсе [[Kerrang!]] июнь номерында Metallica төркемен соңгы 30 ел эчендә иң шәп рок-төркем дип саный<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/01/metallica/ Metallica признана лучшей рок-группой последних 30 лет] {{ref-ru}}</ref>. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.metallica.com Рәсми сайт] {{ref-en}} {{Rq|stub}} [[Төркем:АКШ рок-төркемнәре]] [[Төркем:Хард-рок төркемнәр]] [[Төркем:АКШ трэш-метал төркемнәре]] [[Төркем:АКШ хеви-метал төркемнәре]] {{Link FA|en}} {{Link FA|es}} {{Link FA|he}} {{Link FA|hu}} {{Link FA|it}} {{Link FA|ka}} {{Link FA|sk}} {{Link GA|no}} [[ak:Metallica]] [[als:Metallica]] [[an:Metallica]] [[ang:Metallica]] [[ar:ميتاليكا]] [[az:Metallica]] [[bar:Metallica]] [[be:Metallica]] [[be-x-old:Metallica]] [[bg:Металика]] [[bn:মেটালিকা]] [[br:Metallica]] [[bs:Metallica]] [[ca:Metallica]] [[cs:Metallica]] [[cy:Metallica]] [[da:Metallica]] [[de:Metallica]] [[dv:މެޓަލިކާ]] [[el:Metallica]] [[eml:Metallica]] [[en:Metallica]] [[eo:Metallica]] [[es:Metallica]] [[et:Metallica]] [[eu:Metallica]] [[fa:متالیکا]] [[fi:Metallica]] [[fr:Metallica]] [[ga:Metallica]] [[gl:Metallica]] [[he:מטאליקה]] [[hi:मेटालिका]] [[hr:Metallica]] [[hu:Metallica]] [[hy:Մետալիկա]] [[id:Metallica]] [[io:Metallica]] [[is:Metallica]] [[it:Metallica]] [[ja:メタリカ]] [[jv:Metallica]] [[ka:მეტალიკა]] [[kab:Metallica]] [[ko:메탈리카]] [[ku:Metallica]] [[la:Metallica]] [[lb:Metallica]] [[li:Metallica]] [[lmo:Metallica]] [[lt:Metallica]] [[lv:Metallica]] [[mk:Metallica]] [[ml:മെറ്റാലിക്ക]] [[mn:Металлика]] [[ms:Metallica]] [[my:မက်တယ်လ်လစ်ကာ]] [[nah:Metallica]] [[nds:Metallica]] [[new:मेटालिका]] [[nl:Metallica]] [[nn:Metallica]] [[no:Metallica]] [[pl:Metallica]] [[pt:Metallica]] [[ro:Metallica]] [[ru:Metallica]] [[scn:Metàllica]] [[sco:Metallica]] [[sh:Metallica]] [[simple:Metallica]] [[sk:Metallica]] [[sl:Metallica]] [[sq:Metallica]] [[sr:Металика]] [[sv:Metallica]] [[szl:Metallica]] [[ta:மெட்டாலிகா]] [[th:เมทัลลิก้า]] [[tl:Metallica]] [[tr:Metallica]] [[uk:Metallica]] [[uz:Metallica]] [[vec:Metallica]] [[vi:Metallica]] [[vls:Metallica]] [[xmf:მეტალიკა]] [[zh:金属乐队]] qqobmj7t7oqdv0y012mnstjtezbse5o 569180 2012-06-12T22:23:52Z Hudrogen 9745 [[Файл:Metallica wordmark.svg|250px|right]] [[Файл:Metallica at The O2 Arena London 2008.jpg|250px|thumb|right|Metallica төркеме]] '''Metallica''' — [[музыка]]ны [[треш-метал]] һәм [[хеви-метал]] [[стиль|стилләрендә]] башкаручы [[АКШ|америка]] [[метал]]-төркеме. Metallica гомумән метал усешенә зур йогынты ясаган һәм [[Slayer]], [[Megadeth]], [[Anthrax]] музыкаль төркемнәре белән беррәттән «трэш-металның зур дуртлегенә» керә. Metallica-ның альбомнары дөнья буенча суммада 85 миллион экземплярдан артыграк сатылган<ref>{{cite web|url=http://www.universalmusic.ru/en/artists/43/news/928/|title=Metallica Announce Street Date for New Album|date=5 сентябрь 2008|publisher=[[Universal Music]]|accessdate=2010-01-19|archiveurl=http://www.webcitation.org/619AS2D3z|archivedate=2011-08-23}}{{ref-en}}</ref>, бу факт уз чиратында аны сәудәгәрлек планында ин унышлы метал-колектив икәнен курсәтә. 2011 елда метал-музыка турындагы ин дәрәҗәле журналларнын берсе [[Kerrang!]] июнь номерында Metallica төркемен соңгы 30 ел эчендә иң шәп рок-төркем дип саный<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/01/metallica/ Metallica признана лучшей рок-группой последних 30 лет] {{ref-ru}}</ref>. == Төркем тарихы == === Башлангыч чор (1981—1983) === Metallica төркеме 1981 елның 15нче октябрендә[[Лос-Анджелес]]та, [[гитара уенчысы]] [[Хэтфилд, Джеймс Алан|Джеймс Хэтфилд]] һәм [[барабан уенчысы]] [[Ульрих, Ларс|Ларс Ульрих]] музыкаль-төркем булдыру максаты белән икесе дә «The Recycler» басмасына игълан куйганнан соң барлыкка килэ. Әмма соңрак, Рон Макговниның So What! журналына биргән интервьюдан ачыкланганча, Джеймс белән Ларсны үзара аларныү уртак дусты Хью Таннер таныштыра. Дуэт Рон Макговнины- Хэтфилднын моңа кадәр булган «Leather Charm» төркеме буенча белгән [[басгитара-уйнаучысы]]н чакыра. Ә ә Җ җ Н ң Ө ө Ү ү Һ һ == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.metallica.com Рәсми сайт] {{ref-en}} {{Rq|stub}} [[Төркем:АКШ рок-төркемнәре]] [[Төркем:Хард-рок төркемнәр]] [[Төркем:АКШ трэш-метал төркемнәре]] [[Төркем:АКШ хеви-метал төркемнәре]] {{Link FA|en}} {{Link FA|es}} {{Link FA|he}} {{Link FA|hu}} {{Link FA|it}} {{Link FA|ka}} {{Link FA|sk}} {{Link GA|no}} [[ak:Metallica]] [[als:Metallica]] [[an:Metallica]] [[ang:Metallica]] [[ar:ميتاليكا]] [[az:Metallica]] [[bar:Metallica]] [[be:Metallica]] [[be-x-old:Metallica]] [[bg:Металика]] [[bn:মেটালিকা]] [[br:Metallica]] [[bs:Metallica]] [[ca:Metallica]] [[cs:Metallica]] [[cy:Metallica]] [[da:Metallica]] [[de:Metallica]] [[dv:މެޓަލިކާ]] [[el:Metallica]] [[eml:Metallica]] [[en:Metallica]] [[eo:Metallica]] [[es:Metallica]] [[et:Metallica]] [[eu:Metallica]] [[fa:متالیکا]] [[fi:Metallica]] [[fr:Metallica]] [[ga:Metallica]] [[gl:Metallica]] [[he:מטאליקה]] [[hi:मेटालिका]] [[hr:Metallica]] [[hu:Metallica]] [[hy:Մետալիկա]] [[id:Metallica]] [[io:Metallica]] [[is:Metallica]] [[it:Metallica]] [[ja:メタリカ]] [[jv:Metallica]] [[ka:მეტალიკა]] [[kab:Metallica]] [[ko:메탈리카]] [[ku:Metallica]] [[la:Metallica]] [[lb:Metallica]] [[li:Metallica]] [[lmo:Metallica]] [[lt:Metallica]] [[lv:Metallica]] [[mk:Metallica]] [[ml:മെറ്റാലിക്ക]] [[mn:Металлика]] [[ms:Metallica]] [[my:မက်တယ်လ်လစ်ကာ]] [[nah:Metallica]] [[nds:Metallica]] [[new:मेटालिका]] [[nl:Metallica]] [[nn:Metallica]] [[no:Metallica]] [[pl:Metallica]] [[pt:Metallica]] [[ro:Metallica]] [[ru:Metallica]] [[scn:Metàllica]] [[sco:Metallica]] [[sh:Metallica]] [[simple:Metallica]] [[sk:Metallica]] [[sl:Metallica]] [[sq:Metallica]] [[sr:Металика]] [[sv:Metallica]] [[szl:Metallica]] [[ta:மெட்டாலிகா]] [[th:เมทัลลิก้า]] [[tl:Metallica]] [[tr:Metallica]] [[uk:Metallica]] [[uz:Metallica]] [[vec:Metallica]] [[vi:Metallica]] [[vls:Metallica]] [[xmf:მეტალიკა]] [[zh:金属乐队]] i0g69dclvj9bk99wrwk56cf4s4l9fft 569181 2012-06-12T22:24:15Z Hudrogen 9745 /* Башлангыч чор (1981—1983) */ [[Файл:Metallica wordmark.svg|250px|right]] [[Файл:Metallica at The O2 Arena London 2008.jpg|250px|thumb|right|Metallica төркеме]] '''Metallica''' — [[музыка]]ны [[треш-метал]] һәм [[хеви-метал]] [[стиль|стилләрендә]] башкаручы [[АКШ|америка]] [[метал]]-төркеме. Metallica гомумән метал усешенә зур йогынты ясаган һәм [[Slayer]], [[Megadeth]], [[Anthrax]] музыкаль төркемнәре белән беррәттән «трэш-металның зур дуртлегенә» керә. Metallica-ның альбомнары дөнья буенча суммада 85 миллион экземплярдан артыграк сатылган<ref>{{cite web|url=http://www.universalmusic.ru/en/artists/43/news/928/|title=Metallica Announce Street Date for New Album|date=5 сентябрь 2008|publisher=[[Universal Music]]|accessdate=2010-01-19|archiveurl=http://www.webcitation.org/619AS2D3z|archivedate=2011-08-23}}{{ref-en}}</ref>, бу факт уз чиратында аны сәудәгәрлек планында ин унышлы метал-колектив икәнен курсәтә. 2011 елда метал-музыка турындагы ин дәрәҗәле журналларнын берсе [[Kerrang!]] июнь номерында Metallica төркемен соңгы 30 ел эчендә иң шәп рок-төркем дип саный<ref>[http://www.lenta.ru/news/2011/06/01/metallica/ Metallica признана лучшей рок-группой последних 30 лет] {{ref-ru}}</ref>. == Төркем тарихы == === Башлангыч чор (1981—1983) === Metallica төркеме 1981 елның 15нче октябрендә[[Лос-Анджелес]]та, [[гитара уенчысы]] [[Хэтфилд, Джеймс Алан|Джеймс Хэтфилд]] һәм [[барабан уенчысы]] [[Ульрих, Ларс|Ларс Ульрих]] музыкаль-төркем булдыру максаты белән икесе дә «The Recycler» басмасына игълан куйганнан соң барлыкка килэ. Әмма соңрак, Рон Макговниның So What! журналына биргән интервьюдан ачыкланганча, Джеймс белән Ларсны үзара аларныү уртак дусты Хью Таннер таныштыра. Дуэт Рон Макговнины- Хэтфилднын моңа кадәр булган «Leather Charm» төркеме буенча белгән [[басгитара-уйнаучысы]]н чакыра. == Искәрмәләр == {{Искәрмәләр}} == Сылтамалар == * [http://www.metallica.com Рәсми сайт] {{ref-en}} {{Rq|stub}} [[Төркем:АКШ рок-төркемнәре]] [[Төркем:Хард-рок төркемнәр]] [[Төркем:АКШ трэш-метал төркемнәре]] [[Төркем:АКШ хеви-метал төркемнәре]] {{Link FA|en}} {{Link FA|es}} {{Link FA|he}} {{Link FA|hu}} {{Link FA|it}} {{Link FA|ka}} {{Link FA|sk}} {{Link GA|no}} [[ak:Metallica]] [[als:Metallica]] [[an:Metallica]] [[ang:Metallica]] [[ar:ميتاليكا]] [[az:Metallica]] [[bar:Metallica]] [[be:Metallica]] [[be-x-old:Metallica]] [[bg:Металика]] [[bn:মেটালিকা]] [[br:Metallica]] [[bs:Metallica]] [[ca:Metallica]] [[cs:Metallica]] [[cy:Metallica]] [[da:Metallica]] [[de:Metallica]] [[dv:މެޓަލިކާ]] [[el:Metallica]] [[eml:Metallica]] [[en:Metallica]] [[eo:Metallica]] [[es:Metallica]] [[et:Metallica]] [[eu:Metallica]] [[fa:متالیکا]] [[fi:Metallica]] [[fr:Metallica]] [[ga:Metallica]] [[gl:Metallica]] [[he:מטאליקה]] [[hi:मेटालिका]] [[hr:Metallica]] [[hu:Metallica]] [[hy:Մետալիկա]] [[id:Metallica]] [[io:Metallica]] [[is:Metallica]] [[it:Metallica]] [[ja:メタリカ]] [[jv:Metallica]] [[ka:მეტალიკა]] [[kab:Metallica]] [[ko:메탈리카]] [[ku:Metallica]] [[la:Metallica]] [[lb:Metallica]] [[li:Metallica]] [[lmo:Metallica]] [[lt:Metallica]] [[lv:Metallica]] [[mk:Metallica]] [[ml:മെറ്റാലിക്ക]] [[mn:Металлика]] [[ms:Metallica]] [[my:မက်တယ်လ်လစ်ကာ]] [[nah:Metallica]] [[nds:Metallica]] [[new:मेटालिका]] [[nl:Metallica]] [[nn:Metallica]] [[no:Metallica]] [[pl:Metallica]] [[pt:Metallica]] [[ro:Metallica]] [[ru:Metallica]] [[scn:Metàllica]] [[sco:Metallica]] [[sh:Metallica]] [[simple:Metallica]] [[sk:Metallica]] [[sl:Metallica]] [[sq:Metallica]] [[sr:Металика]] [[sv:Metallica]] [[szl:Metallica]] [[ta:மெட்டாலிகா]] [[th:เมทัลลิก้า]] [[tl:Metallica]] [[tr:Metallica]] [[uk:Metallica]] [[uz:Metallica]] [[vec:Metallica]] [[vi:Metallica]] [[vls:Metallica]] [[xmf:მეტალიკა]] [[zh:金属乐队]] jqd74xjcjqso3s85phnod2iqs5xva0e 3 51095 568998 2012-06-12T09:00:41Z Рашат Якупов 1864 Яңа бит: «{{Яңа әгъзаны сәламлау}}--~~~~» {{Яңа әгъзаны сәламлау}}--[[Кулланучы:Рашат Якупов|Рашат Якуп]] ([[Кулланучы бәхәсе:Рашат Якупов|обсуждение]]) 12 июн 2012, 09:00 (UTC) ffc4n341whnwj51n6jw2om87b2o0qwm 0 51096 569023 2012-06-12T11:32:44Z Рашат Якупов 1864 Яңа бит: «{{Язучы |Исем = Сания Гыйффәт |Оригинал телендә = |Фото = |Киңлек = |Рәсем яз…» {{Язучы |Исем = Сания Гыйффәт |Оригинал телендә = |Фото = |Киңлек = |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Сания Хәбирҗан кызы |Псевдонимнар = Сания Гыйффәт, Гыйффәт Уган |Туу датасы = 1899 |Туу урыны = [[Чистай]], [[Чистай өязе]], [[Казан губернасы]] |Үлем датасы = 12.04.1957 |Үлем урыны = [[Әнкара]], [[Төркия]] |Ватандашлык = |Эшчәнлек төре = шагыйрә, прозаик, драматург, публицист, мөгаллим |Иҗат итү еллары = |Юнәлеш = |Жанр = |Иҗат итү теле = [[татар теле|татар]] |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Сания Гыйффәт''', чын исеме '''Сания Хәбирҗан кызы Кадыйрова''' ([[1899 ел|1899]], [[Чистай]] — [[1957 ел]]ның [[12 апрель|12 апреле]]) — [[татар]] [[шагыйрь|шагыйрәсе]], [[язучы|прозаик]], [[драматург]], [[публицист]], [[мөгаллим]], татар эмиграциясенең [[Төркия]]дәге күренекле вәкиле. Ул [[1899 ел]]да [[Чистай]]да сәүдәгәр гаиләсендә туа. Әнисе Галия бик иртә вафат була. Кечкенә Сания үз чоры өчен укымышлы булган әбисе төрбиясендә үсә. Бераздан Санияне әнисенең туганы — [[Томск]]ида яшәгөн һәм шунда чыккан [[«Сибирия» газетасы]]нда эшләгән Фатыйма Фәридә үз гаиләсенә ала. Белемгә, яңалыкка омтылышы зур булган Сания Фатыйма Фөридәнең [[татар теле|татар]], [[төрек теле|төрек]], [[рус теле|рус]] язучыларының әсәрләреннән торган шактый зур китапханәсендәге китаплар аша дөнья белән таныша. Фатыйма Фөридәнең [[җәдитчелек|җәдитче]] һәм [[феминизм|феминистик]] карашлары да аңа нык тәэсир итә. ivybs04xdn48y3b104085w769qh06sc 569024 2012-06-12T11:40:00Z Рашат Якупов 1864 {{Язучы |Исем = Сания Гыйффәт |Оригинал телендә = |Фото = |Киңлек = |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Сания Хәбирҗан кызы |Псевдонимнар = Сания Гыйффәт, Гыйффәт Уган |Туу датасы = 1899 |Туу урыны = [[Чистай]], [[Чистай өязе]], [[Казан губернасы]] |Үлем датасы = 12.04.1957 |Үлем урыны = [[Әнкара]], [[Төркия]] |Ватандашлык = |Эшчәнлек төре = шагыйрә, прозаик, драматург, публицист, мөгаллим |Иҗат итү еллары = |Юнәлеш = |Жанр = |Иҗат итү теле = [[татар теле|татар]] |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Сания Гыйффәт''', чын исеме '''Сания Хәбирҗан кызы Кадыйрова''' ([[1899 ел|1899]], [[Чистай]] — [[1957 ел]]ның [[12 апрель|12 апреле]]) — [[татар]] [[шагыйрь|шагыйрәсе]], [[язучы|прозаик]], [[драматург]], [[публицист]], [[мөгаллим]], татар эмиграциясенең [[Төркия]]дәге күренекле вәкиле. Ул [[1899 ел]]да [[Чистай]]да сәүдәгәр гаиләсендә туа. Әнисе Галия бик иртә вафат була. Кечкенә Сания үз чоры өчен укымышлы булган әбисе тәрбиясендә үсә. Бераздан Санияне әнисенең туганы — [[Томск]]ида яшәгөн һәм шунда чыккан [[«Сибирия» газетасы]]нда эшләгән Фатыйма Фәридә үз гаиләсенә ала. Белемгә, яңалыкка омтылышы зур булган Сания Фатыйма Фөридәнең [[татар теле|татар]], [[төрек теле|төрек]], [[рус теле|рус]] язучыларының әсәрләреннән торган шактый зур китапханәсендәге китаплар аша дөнья белән таныша. Фатыйма Фөридәнең [[җәдитчелек|җәдитче]] һәм [[феминизм|феминистик]] карашлары да аңа нык тәэсир итә. Сания Гыйффәт бик яшьли галим, милләтпәрвәр [[Закир Кадыйри]]га кияүгә чыга. Сания Гыйффәтнең Закир Кадыйри [[Уфа]]да чыгара торган [[«Тормыш» газетасы]]нда шактый гына шигырьләре, мәкалаләре басыла. Бу чорда ул милләт тормышын кайгырткан, милләт борчуларын үзәккә куйган «Ни өчен?», «Үткән вакыт», «Ничек уйлыйсың?» кебек шигырьләре белән милли шагыйрә булып таныла. [[1917 ел]]ның [[22 июль|22 июлендә]] Эчке Русия һәм Себер төрки-татарларының Милли-мәдәни мохтарияте игълан ителгәч, Сания Гыйффәтнең милли хисләр белән сугарылган «Ил», «Янадан туабыз», «Төшме бу?», «Таң ата» кебек шигырьләре «Тормыш» газетасында басыла. Милли-мәдәни мөхтәриятнең Милли идарәсе Совет хөкүмәте карары белән куып таратылганнан сон, исә аның «Юк!», «Кая сез?» дигән шигырьләре языла. nd5e6v4xk1fgecz2l9p7zpuxv0ht5vo 569025 2012-06-12T11:59:50Z Рашат Якупов 1864 {{Язучы |Исем = Сания Гыйффәт |Оригинал телендә = |Фото = |Киңлек = |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Сания Хәбирҗан кызы |Псевдонимнар = Сания Гыйффәт, Гыйффәт Уган |Туу датасы = 1899 |Туу урыны = [[Чистай]], [[Чистай өязе]], [[Казан губернасы]] |Үлем датасы = 12.04.1957 |Үлем урыны = [[Әнкара]], [[Төркия]] |Ватандашлык = |Эшчәнлек төре = шагыйрә, прозаик, драматург, публицист, мөгаллим |Иҗат итү еллары = |Юнәлеш = |Жанр = |Иҗат итү теле = [[татар теле|татар]] |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Сания Гыйффәт''', чын исеме '''Сания Хәбирҗан кызы Кадыйрова''' ([[1899 ел|1899]], [[Чистай]] — [[1957 ел]]ның [[12 апрель|12 апреле]], [[Әнкара]]) — [[татар]] [[шагыйрь|шагыйрәсе]], [[язучы|прозаик]], [[драматург]], [[публицист]], [[мөгаллим]], татар эмиграциясенең [[Төркия]]дәге күренекле вәкиле. Ул [[1899 ел]]да [[Чистай]]да сәүдәгәр гаиләсендә туа. Әнисе Галия бик иртә вафат була. Кечкенә Сания үз чоры өчен укымышлы булган әбисе тәрбиясендә үсә. Бераздан Санияне әнисенең туганы — [[Томск]]ида яшәгөн һәм шунда чыккан [[«Сибирия» газетасы]]нда эшләгән Фатыйма Фәридә үз гаиләсенә ала. Белемгә, яңалыкка омтылышы зур булган Сания Фатыйма Фөридәнең [[татар теле|татар]], [[төрек теле|төрек]], [[рус теле|рус]] язучыларының әсәрләреннән торган шактый зур китапханәсендәге китаплар аша дөнья белән таныша. Фатыйма Фөридәнең [[җәдитчелек|җәдитче]] һәм [[феминизм|феминистик]] карашлары да аңа нык тәэсир итә. Сания Гыйффәт бик яшьли галим, милләтпәрвәр [[Закир Кадыйри]]га кияүгә чыга. Сания Гыйффәтнең Закир Кадыйри [[Уфа]]да чыгара торган [[«Тормыш» газетасы]]нда шактый гына шигырьләре, мәкалаләре басыла. Бу чорда ул милләт тормышын кайгырткан, милләт борчуларын үзәккә куйган «Ни өчен?», «Үткән вакыт», «Ничек уйлыйсың?» кебек шигырьләре белән милли шагыйрә булып таныла. [[1917 ел]]ның [[22 июль|22 июлендә]] Эчке Русия һәм Себер төрки-татарларының Милли-мәдәни мохтарияте игълан ителгәч, Сания Гыйффәтнең милли хисләр белән сугарылган «Ил», «Янадан туабыз», «Төшме бу?», «Таң ата» кебек шигырьләре «Тормыш» газетасында басыла. Милли-мәдәни мөхтәриятнең Милли идарәсе Совет хөкүмәте карары белән куып таратылганнан сон, исә аның «Юк!», «Кая сез?» дигән шигырьләре языла. [[1918 ел]]ның җәендә Милли идарө өгьзалары Уфадан чыгып качарга мәҗбүр булалар. Алар белән бергә Милли идарәнең Мәгариф министрлыгы әгъзасы булган Закир Кадыйри да [[Петропавловск]] шәһәренө кача, аның артыннан тормыш иптәше Сания Гыйффәт тә Петропавловскига килә, соңрак ире артыннан [[Манчжурия]]гә китә. Сания Гыйффәт төрки халыкларның мәктәбендә татар телен, әдәбиятын укыта башлый. Ләкин Закир Кадыйри [[Төркия]]гә китә. Сания бары тик ике елдан сон гына, ике баласы белән, зур авырлыклар, кыенлыклар кичеп, ире янына Төркиягә килеп җитә ала. Биредә яшәгәндә дә Сания Гыйффәт шигырьләр, драма әсәрләрен яза, [[Гаяз Исхакый]] чыгарган [[«Милли юл» журналы|«Милли юл»]], [[«Яңа милли юл» журналы|«Яңа милли юл»]] журналларында аның шигырьләре һәм мәкалаләре басыла. Шулай ук ул 3акир Кадыйриның язган хезмәтләрен, шул исәптән [[гарәп теле|гарәпчәдән]] [[төрек теле|төрекчәгә]] тәрҗемә иткән «Милләтләр һәм хөкемдарлар тарихы»ның биш томлыгын чистага күчерергә дә булышкан. [[1937 ел]]да Сания Гыйффәт гаиләсе [[Финляндия татарлары]] чакыруы белән [[Финляндия]]гә күчеп китәләр. Закир Кадыйри андагы мөселман җәмгыятен җитәкли, ә Сания Гыйффәт балалар укыта, аларны укыту өчен «Уку китабы» дигән дәреслекне дә үзе төзи. Бу чорда [[Румыния]], [[Эстония]]дән күчеп килгән татарлар белән берлектә Финляндия татарлары тарафыннан аның большевиклар золымын сүрәтләгән «Хәят борчуы» исемле драмасы сәхнәләштерелә. Ә «Тормыш көзгесе» исемле 4 пәрдәлек драмасы [[1937 ел]]да [[Хельсинки]]да китап итеп басыла. [[1939 ел]]да гаилә кире Төркиягә әйләнеп кайта һәм гомерләренең ахырына кадәр инде шунда яши. Алар Төркиядәге татар мөһаҗирләреннән [[Садри Максуди]], [[Камал Локман]], [[Хәмит Зөбәер]], [[Гаяз Исхакый]], [[Фуад Туктаров]]лар белән аралашып яшиләр. Сания ханым Гыйффәт [[1957 ел]]ның [[12 апрель|12 апрелендә]] [[Әнкара]]да йөрәк авыруыннан вафат була. Аның кабере өстенә Финляндия татарлары бүләк итеп җибәргән истәлек ташы куела. == Чыганаклар == * Гаффарова Ф.Ю. Татар мөһаҗирләре. — Казан: «Фән» нәшрияты, 2004. — 88 б. == Сылтамалар == * [http://jazucilar.narod.ru/ugan.htm Гыйффәт Уган] * [http://kitap.net.ru/yarullina.php Мөһаҗирлек әдәбияты] {{Rq|image}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Татар драматурглары]] [[Төркем:Татар мөгаллимнәре]] [[Төркем:Чит илләрдә яшәүче татарлар]] {{DEFAULTSORT:Кадыйрова, Сания Гыйффәт}} iwhg2h89rgnlv79qbddflzmq1qcbv2v 569123 2012-06-12T18:55:59Z Frhdkazan 3171 {{Язучы |Исем = Сания Гыйффәт |Оригинал телендә = |Фото = |Киңлек = |Рәсем язуы = |Тугач бирелгән исеме = Сания Хәбирҗан кызы |Псевдонимнар = Сания Гыйффәт, Гыйффәт Уган |Туу датасы = 1899 |Туу урыны = [[Чистай]], [[Чистай өязе]], [[Казан губернасы]] |Үлем датасы = 12.04.1957 |Үлем урыны = [[Әнкара]], [[Төркия]] |Ватандашлык = |Эшчәнлек төре = шагыйрә, прозаик, драматург, публицист, мөгаллим |Иҗат итү еллары = |Юнәлеш = |Жанр = |Иҗат итү теле = [[татар теле|татар]] |Дебют = |Премияләр = |Бүләкләр = |Имза = |Сайт = }} '''Сания Гыйффәт''', чын исеме '''Сания Хәбирҗан кызы Кадыйрова''' ([[1899 ел|1899]], [[Чистай]] — [[1957 ел]]ның [[12 апрель|12 апреле]], [[Әнкара]]) — [[татар]] [[шагыйрь|шагыйрәсе]], [[язучы|прозаик]], [[драматург]], [[публицист]], [[мөгаллим]], [[татар эмиграциясе]]нең [[Төркия]]дәге күренекле [[вәкил]]е. Ул [[1899 ел]]да [[Чистай]]да [[сәүдәгәр]] [[гаилә]]сендә туа. Әнисе Галия бик иртә вафат була. Кечкенә Сания үз чоры өчен укымышлы булган әбисе тәрбиясендә үсә. Бераздан Санияне әнисенең туганы — [[Томск]]ида яшәгөн һәм шунда чыккан [[«Сибирия» газетасы]]нда эшләгән Фатыйма Фәридә үз гаиләсенә ала. Белемгә, яңалыкка омтылышы зур булган Сания Фатыйма Фөридәнең [[татар теле|татар]], [[төрек теле|төрек]], [[рус теле|рус]] язучыларының әсәрләреннән торган шактый зур китапханәсендәге китаплар аша дөнья белән таныша. Фатыйма Фөридәнең [[җәдитчелек|җәдитче]] һәм [[феминизм|феминистик]] карашлары да аңа нык тәэсир итә. Сания Гыйффәт бик яшьли галим, милләтпәрвәр [[Закир Кадыйри]]га кияүгә чыга. Сания Гыйффәтнең Закир Кадыйри [[Уфа]]да чыгара торган [[«Тормыш» газетасы]]нда шактый гына шигырьләре, мәкалаләре басыла. Бу чорда ул милләт тормышын кайгырткан, милләт борчуларын үзәккә куйган «Ни өчен?», «Үткән вакыт», «Ничек уйлыйсың?» кебек шигырьләре белән милли шагыйрә булып таныла. [[1917 ел]]ның [[22 июль|22 июлендә]] Эчке Русия һәм Себер төрки-татарларының Милли-мәдәни мохтарияте игълан ителгәч, Сания Гыйффәтнең милли хисләр белән сугарылган «Ил», «Янадан туабыз», «Төшме бу?», «Таң ата» кебек шигырьләре «Тормыш» газетасында басыла. Милли-мәдәни мөхтәриятнең Милли идарәсе Совет хөкүмәте карары белән куып таратылганнан сон, исә аның «Юк!», «Кая сез?» дигән шигырьләре языла. [[1918 ел]]ның җәендә Милли идарө өгьзалары Уфадан чыгып качарга мәҗбүр булалар. Алар белән бергә Милли идарәнең Мәгариф министрлыгы әгъзасы булган Закир Кадыйри да [[Петропавловск]] шәһәренө кача, аның артыннан тормыш иптәше Сания Гыйффәт тә Петропавловскига килә, соңрак ире артыннан [[Манчжурия]]гә китә. Сания Гыйффәт төрки халыкларның мәктәбендә татар телен, әдәбиятын укыта башлый. Ләкин Закир Кадыйри [[Төркия]]гә китә. Сания бары тик ике елдан сон гына, ике баласы белән, зур авырлыклар, кыенлыклар кичеп, ире янына Төркиягә килеп җитә ала. Биредә яшәгәндә дә Сания Гыйффәт шигырьләр, драма әсәрләрен яза, [[Гаяз Исхакый]] чыгарган [[«Милли юл» журналы|«Милли юл»]], [[«Яңа милли юл» журналы|«Яңа милли юл»]] журналларында аның шигырьләре һәм мәкалаләре басыла. Шулай ук ул 3акир Кадыйриның язган хезмәтләрен, шул исәптән [[гарәп теле|гарәпчәдән]] [[төрек теле|төрекчәгә]] тәрҗемә иткән «Милләтләр һәм хөкемдарлар тарихы»ның биш томлыгын чистага күчерергә дә булышкан. [[1937 ел]]да Сания Гыйффәт гаиләсе [[Финляндия татарлары]] чакыруы белән [[Финляндия]]гә күчеп китәләр. Закир Кадыйри андагы мөселман җәмгыятен җитәкли, ә Сания Гыйффәт балалар укыта, аларны укыту өчен «Уку китабы» дигән дәреслекне дә үзе төзи. Бу чорда [[Румыния]], [[Эстония]]дән күчеп килгән татарлар белән берлектә Финляндия татарлары тарафыннан аның большевиклар золымын сүрәтләгән «Хәят борчуы» исемле драмасы сәхнәләштерелә. Ә «Тормыш көзгесе» исемле 4 пәрдәлек драмасы [[1937 ел]]да [[Хельсинки]]да китап итеп басыла. [[1939 ел]]да гаилә кире Төркиягә әйләнеп кайта һәм гомерләренең ахырына кадәр инде шунда яши. Алар Төркиядәге татар мөһаҗирләреннән [[Садри Максуди]], [[Камал Локман]], [[Хәмит Зөбәер]], [[Гаяз Исхакый]], [[Фуад Туктаров]]лар белән аралашып яшиләр. Сания ханым Гыйффәт [[1957 ел]]ның [[12 апрель|12 апрелендә]] [[Әнкара]]да йөрәк авыруыннан вафат була. Аның кабере өстенә Финляндия татарлары бүләк итеп җибәргән истәлек ташы куела. == Чыганаклар == * Гаффарова Ф.Ю. Татар мөһаҗирләре. — Казан: «Фән» нәшрияты, 2004. — 88 б. == Сылтамалар == * [http://jazucilar.narod.ru/ugan.htm Гыйффәт Уган] * [http://kitap.net.ru/yarullina.php Мөһаҗирлек әдәбияты] {{Rq|image}} [[Төркем:Татар язучылары]] [[Төркем:Татар шагыйрьләре]] [[Төркем:Татар драматурглары]] [[Төркем:Татар мөгаллимнәре]] [[Төркем:Чит илләрдә яшәүче татарлар]] {{DEFAULTSORT:Кадыйрова, Сания Гыйффәт}} 4zw4tqz3yjk0djjox559lmlq7n5cmp8 0 51097 569045 2012-06-12T14:15:28Z Derslek 632 Яңа бит: «{{Административ берәмлек |Исем= Стәрлетамак районы |Герб= Coat of Arms of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Гербның …» {{Административ берәмлек |Исем= Стәрлетамак районы |Герб= Coat of Arms of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = Flag of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Карта = Location of Sterlitamakskiy rayon (Bashkortostan).svg |Картаның астагы язуы= |Үзисем= Стәрлетамак <br/> Стәрлетамак районы |Өлкә= [[Башкортстан]] |Нигезләнгән= [[1930 ел]] |Башкала= [[Стәрлетамак]] шәһәре |Зур шәсәрләр= |Киңлек= |Озынлык= |Башлык төре= Глава |Башлык исеме= Шаһиев Хәйдәр |Башлык төре2= |Башлык исеме2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= |Халык саны= 32 741<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года]</ref> кеше |Халык саны исәбе елы= 2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 2 216 км² |UTC= {{MSK+2}} |Сайт= http://str-raion.ru |Искәрмә= }} '''Стәрлетамак районы''' ({{lang-ru|Стерлитамакский район}}, {{lang-cv|Çтерлĕ райо́нĕ}}) — [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге — [[Стәрлетамак]] шәһәрендә.<br /> ==Географик белешмә== Стәрлетамак районы [[Чәрмәсән]] һәм [[Ашказар]] елгалары бассейнында урнашкан. Район көнчыгыш якта [[Агыйдел]] елгасы белән терәлгән. Районның гомуми мәйданы 2245 км² тәшкил итә. === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! район |- | Төньяк-көнбатыш || [[Әлшәй районы]] |- | Төньяк || [[Авыргазы районы]] |- | Төньяк-көнчыгыш || [[Гафури районы]] |- | Көнчыгыш || [[Ишембай районы]] |- | Көньяк || [[Мәләвез районы]] |- | Көньяк-көнбатыш || [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш]] һәм [[Миякә районы|Миякә]] |- |} 113 авылны 27 авыл советына берләштерелгән. Иң зур торак урыннары: [[Наумовка (Эстәрлетамак районы)|Наумовка]], [[Олы Куганак]], [[Рощинский (Эстәрлетамак районы)|Рощинский]] авыллары. Стәрлетамак районында [[урыслар]], [[татарлар]], [[чуашлар]], [[башкортлар]], [[мукшылар]], [[украиннар]] яши. Татарлар руслардан кала халык исәбе буенча икенче урынны били. Иң борынгы татар авыллары – Аллагуат, [[Бүреказган]], [[Талач]], өч Усылы авыллары XVIII гасыр башларында нигезләнгәннәр. Район үзге Стәрлетамак тә [[1747]] елны шул исемле татар авылыннан башланып киткән. Кечерәк татар авыллары [[Чуртан]], Кырмыскалы, [[Алатана]], [[Кантюк|Кантюковка]], Байрак, Алга. Татарлар күплєп Рощинский, Васильевка, Наумовка, [[Отрадовка]] авылларныда да яши. [[Айгөл]], [[Бигәнәш]], [[Чуаш Куганагы]], [[Карлыкүл]], Матвеевка, [[Услыбаш]], [[Ишпарс]] авылларның төп халкы – чуашлар. Башкорт авыллары: [[Аюче]], [[Күчәрбай]], [[Йөрәктау]], Абдрахман, Кунакбай һ.б. ==Тарихи белешмә== [[1930 ел]]ның [[20 август]]ында Үзәк башкарма комитетының карары белән, [[Стәрлетамак кантоны]]н үзгәртү юлы белән барлыкка килгән. [[1781]] елдан Стәрлетамак өязе оешкач, район территориясендә 7нче башкорт, 2нче һәм 5нче мишәр кантоннары оештырыла. [[1861]] ел реформасы буенча Башкотстан җирләренә үзәк губерналардан күпләп күченү күзаллана. [[1919]] елны [[Башкорт АССР|Башкортстан автономиясе]] оешкач, Стәрлетамакта республиканың хөкүмәте урынлаша, ләкин Стәрлетамак районы территориясе [[Уфа губернасы]] карамагында кала. 1930-40 елларда нефть ятмалары ачылгач, нефть индустриясе үсә башлый. Стәрлетамак районыда нефтьче бистәләре барлыкка килә, хәзерге [[Салават (шәһәр)|Салават]] (элекке Аллагуат), [[Ишембай]] шәһәрләре. ==Демографик хәл== Район халкының милли составы {| class="wikitable" style="font-size:90%" width="40%" |- align="center" style="background-color:#42B" | style="color:white;"| '''Милләт''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1970]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1989]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 2002]]''' |- align="center" |'''[[урыслар]] ''' || || || 12 893 / 34,2% |- align="center" |'''[[татарлар]] ''' || 11 692 / 26.7% || 8 946 / 26.6% || 8 138 / 21,59% |- align="center" |'''[[башкортлар]]''' || 3 487 / 7.8% || 4 537 / 13.5% || 8 141 / 21,59% |- align="center" |'''[[чуашлар]]''' || || || 5 190 / 13,8% |- align="center" |'''[[украиннар]] ''' || || || 1393 / 3,7% |- align="center" |'''[[мордвалар]]''' || || || 962 / 2,6% |} ==Танылган шәхесләр== * [[Имай Насыйри]] * [[Хәсән Әхтәмов]] * [[Рәмзия Вәлитева]] – 1965 елдан башлап гамәлдән чыкмаган, С. Вәгыйзов белән берлектә «Әлифба» китабын язучы. ==Матбугат== Район гәзите урыс телендә ([http://selskayanov.pressarb.ru «Сельская новь»]) һәм татарча («Авыл таңнары») дөнья күрә. ==Транспорт== Стәрлетамакның барлыкка килүе [[1730-еллар|1730 еллар]]да [[Уфа]] – [[Ырынбур]] юлы ачылу белән бәйле. Юл өстендә бер көнлек юл арада ямнар (станцияләр) урнашканнар. Стәрлетамак һәм Аллагуат исемле авылларга ям хезмәтен үтәү шарты белән [[татарлар]] нигез сала. [[1766 ел]]ны [[Агыйдел]]дә Стәрлетамак тоз пристане эшли башлый. 1858 елны Уфа белән Стәрле арасында пароход хәрәкәте ачылган. [[1934 ел]]ны Ишембай нефть ятмаларын хезмәтләндерү өчен [[Уфа]] – [[Стәрлетамак]] – [[Ишембай]] (кара [[Куйбышев тимер юлы]]) тимер юлы ачыла. [[1936 ел]]ны пассажир поездлары җибәрелә. [[1950 ел]]ны Аллагуат – [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ермолаево]] ([[Күмертау]]) тармагы хезмәткә тапшырыла. [[1981]] елны [[Ырынбур]] белән туры хәрәкәт ачыла.<ref>[http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе {{ref-ru}}]</ref> ==Икътисад== Аның биләмәсендә авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүче 46 предприятие, шул исәптән 24 җитештерү кооперативы, 19 крестьян-фермер хуҗалыгы бар. ==Мәгариф== 2009-10 уку елында район мәктәпләрендә 4149 бала 39 мәктәпкә йөргән. Шулардан татар балалары – 1120 (27%), чуаш балары – 600 (14,5%), украиннар – 115, 72 – мукшы балалары. [[Татар теле]]ндә укулар 5 мәктәптә барган, алар 365 баланы колачлаган. Тагын ике мәктәптә 121 бала татар телен һәм әдәбиятен дәрес буларак укыган. Татар телен теге яки бу күләмдә 486 бала өйрәнә ала (43,5%). [[Башкорт теле]]ндә укыту 2 мәктәптә алып барылган (80 укучы). Ике мәктәптә [[чуаш теле]]ндә укыту алып барылган (чуаш баласының 29%ы). Тагын бер мәктәптә 65 укучы чуаш телен өйрәнә. 66 укучы [[украин теле]]н өйрәнә (шул милләт балаларының 57,4%), мукшы телен – 56 бала (77,8%).<ref>[http://obrotdelstr.narod.ru/doc/pub_doklad/pub_doklad_2010/roo.rar Стәрлетамак муниципаль районда 2009-10 уку елында мәгариф торышы турында мәгълүмат.] </ref> ==Чыганаклар== * [http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Башкортстан}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[ru:Стерлитамакский район]] bgeioh8iwfsj5dc00q7vlz1kfq03b22 569047 2012-06-12T14:17:11Z Derslek 632 Derslek [[Стәлетамак районы]] сәхифәсен [[Стәрлетамак районы]] итеп үзгәртте һәм юнәлтүне калдырмады {{Административ берәмлек |Исем= Стәрлетамак районы |Герб= Coat of Arms of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = Flag of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Карта = Location of Sterlitamakskiy rayon (Bashkortostan).svg |Картаның астагы язуы= |Үзисем= Стәрлетамак <br/> Стәрлетамак районы |Өлкә= [[Башкортстан]] |Нигезләнгән= [[1930 ел]] |Башкала= [[Стәрлетамак]] шәһәре |Зур шәсәрләр= |Киңлек= |Озынлык= |Башлык төре= Глава |Башлык исеме= Шаһиев Хәйдәр |Башлык төре2= |Башлык исеме2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= |Халык саны= 32 741<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года]</ref> кеше |Халык саны исәбе елы= 2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 2 216 км² |UTC= {{MSK+2}} |Сайт= http://str-raion.ru |Искәрмә= }} '''Стәрлетамак районы''' ({{lang-ru|Стерлитамакский район}}, {{lang-cv|Çтерлĕ райо́нĕ}}) — [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге — [[Стәрлетамак]] шәһәрендә.<br /> ==Географик белешмә== Стәрлетамак районы [[Чәрмәсән]] һәм [[Ашказар]] елгалары бассейнында урнашкан. Район көнчыгыш якта [[Агыйдел]] елгасы белән терәлгән. Районның гомуми мәйданы 2245 км² тәшкил итә. === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! район |- | Төньяк-көнбатыш || [[Әлшәй районы]] |- | Төньяк || [[Авыргазы районы]] |- | Төньяк-көнчыгыш || [[Гафури районы]] |- | Көнчыгыш || [[Ишембай районы]] |- | Көньяк || [[Мәләвез районы]] |- | Көньяк-көнбатыш || [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш]] һәм [[Миякә районы|Миякә]] |- |} 113 авылны 27 авыл советына берләштерелгән. Иң зур торак урыннары: [[Наумовка (Эстәрлетамак районы)|Наумовка]], [[Олы Куганак]], [[Рощинский (Эстәрлетамак районы)|Рощинский]] авыллары. Стәрлетамак районында [[урыслар]], [[татарлар]], [[чуашлар]], [[башкортлар]], [[мукшылар]], [[украиннар]] яши. Татарлар руслардан кала халык исәбе буенча икенче урынны били. Иң борынгы татар авыллары – Аллагуат, [[Бүреказган]], [[Талач]], өч Усылы авыллары XVIII гасыр башларында нигезләнгәннәр. Район үзге Стәрлетамак тә [[1747]] елны шул исемле татар авылыннан башланып киткән. Кечерәк татар авыллары [[Чуртан]], Кырмыскалы, [[Алатана]], [[Кантюк|Кантюковка]], Байрак, Алга. Татарлар күплєп Рощинский, Васильевка, Наумовка, [[Отрадовка]] авылларныда да яши. [[Айгөл]], [[Бигәнәш]], [[Чуаш Куганагы]], [[Карлыкүл]], Матвеевка, [[Услыбаш]], [[Ишпарс]] авылларның төп халкы – чуашлар. Башкорт авыллары: [[Аюче]], [[Күчәрбай]], [[Йөрәктау]], Абдрахман, Кунакбай һ.б. ==Тарихи белешмә== [[1930 ел]]ның [[20 август]]ында Үзәк башкарма комитетының карары белән, [[Стәрлетамак кантоны]]н үзгәртү юлы белән барлыкка килгән. [[1781]] елдан Стәрлетамак өязе оешкач, район территориясендә 7нче башкорт, 2нче һәм 5нче мишәр кантоннары оештырыла. [[1861]] ел реформасы буенча Башкотстан җирләренә үзәк губерналардан күпләп күченү күзаллана. [[1919]] елны [[Башкорт АССР|Башкортстан автономиясе]] оешкач, Стәрлетамакта республиканың хөкүмәте урынлаша, ләкин Стәрлетамак районы территориясе [[Уфа губернасы]] карамагында кала. 1930-40 елларда нефть ятмалары ачылгач, нефть индустриясе үсә башлый. Стәрлетамак районыда нефтьче бистәләре барлыкка килә, хәзерге [[Салават (шәһәр)|Салават]] (элекке Аллагуат), [[Ишембай]] шәһәрләре. ==Демографик хәл== Район халкының милли составы {| class="wikitable" style="font-size:90%" width="40%" |- align="center" style="background-color:#42B" | style="color:white;"| '''Милләт''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1970]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1989]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 2002]]''' |- align="center" |'''[[урыслар]] ''' || || || 12 893 / 34,2% |- align="center" |'''[[татарлар]] ''' || 11 692 / 26.7% || 8 946 / 26.6% || 8 138 / 21,59% |- align="center" |'''[[башкортлар]]''' || 3 487 / 7.8% || 4 537 / 13.5% || 8 141 / 21,59% |- align="center" |'''[[чуашлар]]''' || || || 5 190 / 13,8% |- align="center" |'''[[украиннар]] ''' || || || 1393 / 3,7% |- align="center" |'''[[мордвалар]]''' || || || 962 / 2,6% |} ==Танылган шәхесләр== * [[Имай Насыйри]] * [[Хәсән Әхтәмов]] * [[Рәмзия Вәлитева]] – 1965 елдан башлап гамәлдән чыкмаган, С. Вәгыйзов белән берлектә «Әлифба» китабын язучы. ==Матбугат== Район гәзите урыс телендә ([http://selskayanov.pressarb.ru «Сельская новь»]) һәм татарча («Авыл таңнары») дөнья күрә. ==Транспорт== Стәрлетамакның барлыкка килүе [[1730-еллар|1730 еллар]]да [[Уфа]] – [[Ырынбур]] юлы ачылу белән бәйле. Юл өстендә бер көнлек юл арада ямнар (станцияләр) урнашканнар. Стәрлетамак һәм Аллагуат исемле авылларга ям хезмәтен үтәү шарты белән [[татарлар]] нигез сала. [[1766 ел]]ны [[Агыйдел]]дә Стәрлетамак тоз пристане эшли башлый. 1858 елны Уфа белән Стәрле арасында пароход хәрәкәте ачылган. [[1934 ел]]ны Ишембай нефть ятмаларын хезмәтләндерү өчен [[Уфа]] – [[Стәрлетамак]] – [[Ишембай]] (кара [[Куйбышев тимер юлы]]) тимер юлы ачыла. [[1936 ел]]ны пассажир поездлары җибәрелә. [[1950 ел]]ны Аллагуат – [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ермолаево]] ([[Күмертау]]) тармагы хезмәткә тапшырыла. [[1981]] елны [[Ырынбур]] белән туры хәрәкәт ачыла.<ref>[http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе {{ref-ru}}]</ref> ==Икътисад== Аның биләмәсендә авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүче 46 предприятие, шул исәптән 24 җитештерү кооперативы, 19 крестьян-фермер хуҗалыгы бар. ==Мәгариф== 2009-10 уку елында район мәктәпләрендә 4149 бала 39 мәктәпкә йөргән. Шулардан татар балалары – 1120 (27%), чуаш балары – 600 (14,5%), украиннар – 115, 72 – мукшы балалары. [[Татар теле]]ндә укулар 5 мәктәптә барган, алар 365 баланы колачлаган. Тагын ике мәктәптә 121 бала татар телен һәм әдәбиятен дәрес буларак укыган. Татар телен теге яки бу күләмдә 486 бала өйрәнә ала (43,5%). [[Башкорт теле]]ндә укыту 2 мәктәптә алып барылган (80 укучы). Ике мәктәптә [[чуаш теле]]ндә укыту алып барылган (чуаш баласының 29%ы). Тагын бер мәктәптә 65 укучы чуаш телен өйрәнә. 66 укучы [[украин теле]]н өйрәнә (шул милләт балаларының 57,4%), мукшы телен – 56 бала (77,8%).<ref>[http://obrotdelstr.narod.ru/doc/pub_doklad/pub_doklad_2010/roo.rar Стәрлетамак муниципаль районда 2009-10 уку елында мәгариф торышы турында мәгълүмат.] </ref> ==Чыганаклар== * [http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Башкортстан}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[ru:Стерлитамакский район]] bgeioh8iwfsj5dc00q7vlz1kfq03b22 569058 2012-06-12T15:53:57Z Derslek 632 {{Административ берәмлек |Исем= Стәрлетамак районы |Герб= Coat of Arms of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = Flag of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Карта = Location of Sterlitamakskiy rayon (Bashkortostan).svg |Картаның астагы язуы= |Үзисем= Стәрлетамак <br/> Стәрлетамак районы |Өлкә= [[Башкортстан]] |Нигезләнгән= [[1930 ел]] |Башкала= [[Стәрлетамак]] шәһәре |Зур шәсәрләр= |Киңлек= |Озынлык= |Башлык төре= Глава |Башлык исеме= Шаһиев Хәйдәр |Башлык төре2= |Башлык исеме2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= |Халык саны= 32 741<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года]</ref> кеше |Халык саны исәбе елы= 2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 2 216 км² |UTC= {{MSK+2}} |Сайт= http://str-raion.ru |Искәрмә= }} '''Стәрлетамак районы''' ({{lang-ru|Стерлитамакский район}}, {{lang-cv|Çтерлĕ райо́нĕ}}) — [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге — [[Стәрлетамак]] шәһәрендә.<br /> ==Географик белешмә== Стәрлетамак районы [[Чәрмәсән]] һәм [[Ашказар]] елгалары бассейнында урнашкан. Район көнчыгыш якта [[Агыйдел]] елгасы белән терәлгән. Районның гомуми мәйданы 2245 км² тәшкил итә. === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! район |- | Төньяк-көнбатыш || [[Әлшәй районы]] |- | Төньяк || [[Авыргазы районы]] |- | Төньяк-көнчыгыш || [[Гафури районы]] |- | Көнчыгыш || [[Ишембай районы]] |- | Көньяк || [[Мәләвез районы]] |- | Көньяк-көнбатыш || [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш]] һәм [[Миякә районы|Миякә]] |- |} 113 авылны 27 авыл советына берләштерелгән. Иң зур торак урыннары: [[Наумовка (Эстәрлетамак районы)|Наумовка]], [[Олы Куганак]], [[Рощинский (Эстәрлетамак районы)|Рощинский]] авыллары. Стәрлетамак районында [[урыслар]], [[татарлар]], [[чуашлар]], [[башкортлар]], [[мукшылар]], [[украиннар]] яши. Татарлар руслардан кала халык исәбе буенча икенче урынны били. Иң борынгы татар авыллары – Аллагуат, [[Бүреказган]], [[Талач]], өч Усылы авыллары XVIII гасыр башларында нигезләнгәннәр. Район үзге Стәрлетамак тә [[1747]] елны шул исемле татар авылыннан башланып киткән. Кечерәк татар авыллары [[Чуртан]], [[Кырмыскалы (Стәрлетамак районы)|Кырмыскалы]], [[Алатана]], [[Кантюк|Кантюковка]], Байрак, Алга. Татарлар күплєп Рощинский, Васильевка, Наумовка, [[Яңа Отрадовка]] авылларында да яши. [[Айгөл]], [[Бигәнәш]], [[Чуаш Куганагы]], Карлыкүл (Салават ш. кергән), Матвеевка, [[Услыбаш]], [[Ишпарс]] авылларның төп халкы – чуашлар. Башкорт авыллары: [[Аючы]], [[Күчәрбай (Стәрлетамак районы)|Күчәрбай]], [[Йөрәктау (Стәрлетамак районы)|Йөрәктау]], [[Габдрахман (Стәрлетамак районы)|Габдрахман]], Кунакбай һ.б. ==Тарихи белешмә== [[1930 ел]]ның [[20 август]]ында Үзәк башкарма комитетының карары белән, [[Стәрлетамак кантоны]]н үзгәртү юлы белән барлыкка килгән. [[1781]] елдан Стәрлетамак өязе оешкач, район территориясендә 7нче башкорт, 2нче һәм 5нче мишәр кантоннары оештырыла. [[1861]] ел реформасы буенча Башкотстан җирләренә үзәк губерналардан күпләп күченү күзаллана. [[1919]] елны [[Башкорт АССР|Башкортстан автономиясе]] оешкач, Стәрлетамакта республиканың хөкүмәте урынлаша, ләкин Стәрлетамак районы территориясе [[Уфа губернасы]] карамагында кала. 1930-40 елларда нефть ятмалары ачылгач, нефть индустриясе үсә башлый. Стәрлетамак районыда нефтьче бистәләре барлыкка килә, хәзерге [[Салават (шәһәр)|Салават]] (элекке Аллагуат), [[Ишембай]] шәһәрләре. ==Демографик хәл== Район халкының милли составы {| class="wikitable" style="font-size:90%" width="40%" |- align="center" style="background-color:#42B" | style="color:white;"| '''Милләт''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1970]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1989]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 2002]]''' |- align="center" |'''[[урыслар]] ''' || || || 12 893 / 34,2% |- align="center" |'''[[татарлар]] ''' || 11 692 / 26.7% || 8 946 / 26.6% || 8 138 / 21,59% |- align="center" |'''[[башкортлар]]''' || 3 487 / 7.8% || 4 537 / 13.5% || 8 141 / 21,59% |- align="center" |'''[[чуашлар]]''' || || || 5 190 / 13,8% |- align="center" |'''[[украиннар]] ''' || || || 1393 / 3,7% |- align="center" |'''[[мордвалар]]''' || || || 962 / 2,6% |} ==Танылган шәхесләр== * [[Имай Насыйри]] * [[Хәсән Әхтәмов]] * [[Рәмзия Вәлитева]] – 1965 елдан башлап гамәлдән чыкмаган, С. Вәгыйзов белән берлектә «Әлифба» китабын язучы. ==Матбугат== Район гәзите урыс телендә ([http://selskayanov.pressarb.ru «Сельская новь»]) һәм татарча («Авыл таңнары») дөнья күрә. ==Транспорт== Стәрлетамакның барлыкка килүе [[1730-еллар|1730 еллар]]да [[Уфа]] – [[Ырынбур]] юлы ачылу белән бәйле. Юл өстендә бер көнлек юл арада ямнар (станцияләр) урнашканнар. Стәрлетамак һәм Аллагуат исемле авылларга ям хезмәтен үтәү шарты белән [[татарлар]] нигез сала. [[1766 ел]]ны [[Агыйдел]]дә Стәрлетамак тоз пристане эшли башлый. 1858 елны Уфа белән Стәрле арасында пароход хәрәкәте ачылган. [[1934 ел]]ны Ишембай нефть ятмаларын хезмәтләндерү өчен [[Уфа]] – [[Стәрлетамак]] – [[Ишембай]] (кара [[Куйбышев тимер юлы]]) тимер юлы ачыла. [[1936 ел]]ны пассажир поездлары җибәрелә. [[1950 ел]]ны Аллагуат – [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ермолаево]] ([[Күмертау]]) тармагы хезмәткә тапшырыла. [[1981]] елны [[Ырынбур]] белән туры хәрәкәт ачыла.<ref>[http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе {{ref-ru}}]</ref> ==Икътисад== Аның биләмәсендә авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүче 46 предприятие, шул исәптән 24 җитештерү кооперативы, 19 крестьян-фермер хуҗалыгы бар. ==Мәгариф== 2009-10 уку елында район мәктәпләрендә 4149 бала 39 мәктәпкә йөргән. Шулардан татар балалары – 1120 (27%), чуаш балары – 600 (14,5%), украиннар – 115, 72 – мукшы балалары. [[Татар теле]]ндә укулар 5 мәктәптә барган, алар 365 баланы колачлаган. Тагын ике мәктәптә 121 бала татар телен һәм әдәбиятен дәрес буларак укыган. Татар телен теге яки бу күләмдә 486 бала өйрәнә ала (43,5%). [[Башкорт теле]]ндә укыту 2 мәктәптә алып барылган (80 укучы). Ике мәктәптә [[чуаш теле]]ндә укыту алып барылган (чуаш баласының 29%ы). Тагын бер мәктәптә 65 укучы чуаш телен өйрәнә. 66 укучы [[украин теле]]н өйрәнә (шул милләт балаларының 57,4%), мукшы телен – 56 бала (77,8%).<ref>[http://obrotdelstr.narod.ru/doc/pub_doklad/pub_doklad_2010/roo.rar Стәрлетамак муниципаль районда 2009-10 уку елында мәгариф торышы турында мәгълүмат.] </ref> ==Чыганаклар== * [http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Башкортстан}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[ru:Стерлитамакский район]] aptqld3lepiv3hrxujhjxl2o6r4354m 569062 2012-06-12T15:57:52Z Derslek 632 {{Административ берәмлек |Исем= Стәрлетамак районы |Герб= Coat of Arms of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = Flag of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Карта = Location of Sterlitamakskiy rayon (Bashkortostan).svg |Картаның астагы язуы= |Үзисем= Стәрлетамак <br/> Стәрлетамак районы |Өлкә= [[Башкортстан]] |Нигезләнгән= [[1930 ел]] |Башкала= [[Стәрлетамак]] шәһәре |Зур шәсәрләр= |Киңлек= |Озынлык= |Башлык төре= Глава |Башлык исеме= Шаһиев Хәйдәр |Башлык төре2= |Башлык исеме2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= |Халык саны= 32 741<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года]</ref> кеше |Халык саны исәбе елы= 2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 2 216 км² |UTC= {{MSK+2}} |Сайт= http://str-raion.ru |Искәрмә= }} '''Стәрлетамак районы''' ({{lang-ru|Стерлитамакский район}}, {{lang-cv|Çтерлĕ райо́нĕ}}) — [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге — [[Стәрлетамак]] шәһәрендә.<br /> ==Географик белешмә== Стәрлетамак районы [[Чәрмәсән]] һәм [[Ашказар]] елгалары бассейнында урнашкан. Район көнчыгыш якта [[Агыйдел]] елгасы белән терәлгән. Районның гомуми мәйданы 2245 км² тәшкил итә. === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! район |- | Төньяк-көнбатыш || [[Әлшәй районы]] |- | Төньяк || [[Авыргазы районы]] |- | Төньяк-көнчыгыш || [[Гафури районы]] |- | Көнчыгыш || [[Ишембай районы]] |- | Көньяк || [[Мәләвез районы]] |- | Көньяк-көнбатыш || [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш]] һәм [[Миякә районы|Миякә]] |- |} 113 авылны 27 авыл советына берләштерелгән. Иң зур торак урыннары: [[Наумовка (Эстәрлетамак районы)|Наумовка]], [[Олы Куганак]], [[Рощинский (Эстәрлетамак районы)|Рощинский]] авыллары. Стәрлетамак районында [[урыслар]], [[татарлар]], [[чуашлар]], [[башкортлар]], [[мукшылар]], [[украиннар]] яши. Татарлар руслардан кала халык исәбе буенча икенче урынны били. Иң борынгы татар авыллары – Аллагуат, [[Бүреказган]], [[Талач]], өч Усылы авыллары XVIII гасыр башларында нигезләнгәннәр. Район үзге Стәрлетамак тә [[1747]] елны шул исемле татар авылыннан башланып киткән. Кечерәк татар авыллары [[Чуртан]], [[Кырмыскалы (Стәрлетамак районы)|Кырмыскалы]], [[Алатана]], [[Кантюк|Кантюковка]], Байрак, Алга. Татарлар күплєп Рощинский, Васильевка, Наумовка, [[Яңа Отрадовка]] авылларында да яши. [[Айгөл]], [[Бигәнәш]], [[Чуаш Куганагы]], Карлыкүл (Салават ш. кергән), Матвеевка, [[Услыбаш]], [[Ишпарс]] авылларның төп халкы – чуашлар. Башкорт авыллары: [[Аючы]], [[Күчәрбай (Стәрлетамак районы)|Күчәрбай]], [[Йөрәктау (Стәрлетамак районы)|Йөрәктау]], [[Абдрахман (Эстәрлетамак районы)|Абдрахман]], [[Кунакбай (Николаевка сельсоветы)|Кунакбай]] һ.б. ==Тарихи белешмә== [[1930 ел]]ның [[20 август]]ында Үзәк башкарма комитетының карары белән, [[Стәрлетамак кантоны]]н үзгәртү юлы белән барлыкка килгән. [[1781]] елдан Стәрлетамак өязе оешкач, район территориясендә 7нче башкорт, 2нче һәм 5нче мишәр кантоннары оештырыла. [[1861]] ел реформасы буенча Башкотстан җирләренә үзәк губерналардан күпләп күченү күзаллана. [[1919]] елны [[Башкорт АССР|Башкортстан автономиясе]] оешкач, Стәрлетамакта республиканың хөкүмәте урынлаша, ләкин Стәрлетамак районы территориясе [[Уфа губернасы]] карамагында кала. 1930-40 елларда нефть ятмалары ачылгач, нефть индустриясе үсә башлый. Стәрлетамак районыда нефтьче бистәләре барлыкка килә, хәзерге [[Салават (шәһәр)|Салават]] (элекке Аллагуат), [[Ишембай]] шәһәрләре. ==Демографик хәл== Район халкының милли составы {| class="wikitable" style="font-size:90%" width="40%" |- align="center" style="background-color:#42B" | style="color:white;"| '''Милләт''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1970]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1989]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 2002]]''' |- align="center" |'''[[урыслар]] ''' || || || 12 893 / 34,2% |- align="center" |'''[[татарлар]] ''' || 11 692 / 26.7% || 8 946 / 26.6% || 8 138 / 21,59% |- align="center" |'''[[башкортлар]]''' || 3 487 / 7.8% || 4 537 / 13.5% || 8 141 / 21,59% |- align="center" |'''[[чуашлар]]''' || || || 5 190 / 13,8% |- align="center" |'''[[украиннар]] ''' || || || 1393 / 3,7% |- align="center" |'''[[мордвалар]]''' || || || 962 / 2,6% |} ==Танылган шәхесләр== * [[Имай Насыйри]] * [[Хәсән Әхтәмов]] * [[Рәмзия Вәлитева]] – 1965 елдан башлап гамәлдән чыкмаган, С. Вәгыйзов белән берлектә «Әлифба» китабын язучы. ==Матбугат== Район гәзите урыс телендә ([http://selskayanov.pressarb.ru «Сельская новь»]) һәм татарча («Авыл таңнары») дөнья күрә. ==Транспорт== Стәрлетамакның барлыкка килүе [[1730-еллар|1730 еллар]]да [[Уфа]] – [[Ырынбур]] юлы ачылу белән бәйле. Юл өстендә бер көнлек юл арада ямнар (станцияләр) урнашканнар. Стәрлетамак һәм Аллагуат исемле авылларга ям хезмәтен үтәү шарты белән [[татарлар]] нигез сала. [[1766 ел]]ны [[Агыйдел]]дә Стәрлетамак тоз пристане эшли башлый. 1858 елны Уфа белән Стәрле арасында пароход хәрәкәте ачылган. [[1934 ел]]ны Ишембай нефть ятмаларын хезмәтләндерү өчен [[Уфа]] – [[Стәрлетамак]] – [[Ишембай]] (кара [[Куйбышев тимер юлы]]) тимер юлы ачыла. [[1936 ел]]ны пассажир поездлары җибәрелә. [[1950 ел]]ны Аллагуат – [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ермолаево]] ([[Күмертау]]) тармагы хезмәткә тапшырыла. [[1981]] елны [[Ырынбур]] белән туры хәрәкәт ачыла.<ref>[http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе {{ref-ru}}]</ref> ==Икътисад== Аның биләмәсендә авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүче 46 предприятие, шул исәптән 24 җитештерү кооперативы, 19 крестьян-фермер хуҗалыгы бар. ==Мәгариф== 2009-10 уку елында район мәктәпләрендә 4149 бала 39 мәктәпкә йөргән. Шулардан татар балалары – 1120 (27%), чуаш балары – 600 (14,5%), украиннар – 115, 72 – мукшы балалары. [[Татар теле]]ндә укулар 5 мәктәптә барган, алар 365 баланы колачлаган. Тагын ике мәктәптә 121 бала татар телен һәм әдәбиятен дәрес буларак укыган. Татар телен теге яки бу күләмдә 486 бала өйрәнә ала (43,5%). [[Башкорт теле]]ндә укыту 2 мәктәптә алып барылган (80 укучы). Ике мәктәптә [[чуаш теле]]ндә укыту алып барылган (чуаш баласының 29%ы). Тагын бер мәктәптә 65 укучы чуаш телен өйрәнә. 66 укучы [[украин теле]]н өйрәнә (шул милләт балаларының 57,4%), мукшы телен – 56 бала (77,8%).<ref>[http://obrotdelstr.narod.ru/doc/pub_doklad/pub_doklad_2010/roo.rar Стәрлетамак муниципаль районда 2009-10 уку елында мәгариф торышы турында мәгълүмат.] </ref> ==Чыганаклар== * [http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Башкортстан}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[ru:Стерлитамакский район]] 4w2l3rrru9yqvha1jfwey54intq5831 569064 2012-06-12T15:58:56Z Derslek 632 {{Административ берәмлек |Исем= Стәрлетамак районы |Герб= Coat of Arms of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = Flag of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Карта = Location of Sterlitamakskiy rayon (Bashkortostan).svg |Картаның астагы язуы= |Үзисем= Стәрлетамак <br/> Стәрлетамак районы |Өлкә= [[Башкортстан]] |Нигезләнгән= [[1930 ел]] |Башкала= [[Стәрлетамак]] шәһәре |Зур шәсәрләр= |Киңлек= |Озынлык= |Башлык төре= Глава |Башлык исеме= Шаһиев Хәйдәр |Башлык төре2= |Башлык исеме2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= |Халык саны= 32 741<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года]</ref> кеше |Халык саны исәбе елы= 2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 2 216 км² |UTC= {{MSK+2}} |Сайт= http://str-raion.ru |Искәрмә= }} '''Стәрлетамак районы''' ({{lang-ru|Стерлитамакский район}}, {{lang-cv|Çтерлĕ райо́нĕ}}) — [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге — [[Стәрлетамак]] шәһәрендә.<br /> ==Географик белешмә== Стәрлетамак районы [[Чәрмәсән]] һәм [[Ашказар]] елгалары бассейнында урнашкан. Район көнчыгыш якта [[Агыйдел]] елгасы белән терәлгән. Районның гомуми мәйданы 2245 км² тәшкил итә. === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! район |- | Төньяк-көнбатыш || [[Әлшәй районы]] |- | Төньяк || [[Авыргазы районы]] |- | Төньяк-көнчыгыш || [[Гафури районы]] |- | Көнчыгыш || [[Ишембай районы]] |- | Көньяк || [[Мәләвез районы]] |- | Көньяк-көнбатыш || [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш]] һәм [[Миякә районы|Миякә]] |- |} 113 авылны 27 авыл советына берләштерелгән. Иң зур торак урыннары: [[Наумовка (Эстәрлетамак районы)|Наумовка]], [[Олы Куганак]], [[Рощинский (Эстәрлетамак районы)|Рощинский]] авыллары. Стәрлетамак районында [[урыслар]], [[татарлар]], [[чуашлар]], [[башкортлар]], [[мукшылар]], [[украиннар]] яши. Татарлар руслардан кала халык исәбе буенча икенче урынны били. Иң борынгы татар авыллары – Аллагуат, [[Бүреказган]], [[Талач]], өч Усылы авыллары XVIII гасыр башларында нигезләнгәннәр. Район үзге Стәрлетамак тә [[1747]] елны шул исемле татар авылыннан башланып киткән. Кечерәк татар авыллары [[Чуртан]], [[Кырмыскалы (Стәрлетамак районы)|Кырмыскалы]], [[Алатана]], [[Кантюк|Кантюковка]], Байрак, Алга. Татарлар күплєп Рощинский, Васильевка, Наумовка, [[Яңа Отрадовка]] авылларында да яши. [[Айгөл]], [[Бигәнәш]], [[Чуаш Куганагы]], Карлыкүл (Салават ш. кергән), Матвеевка, [[Услыбаш]], [[Ишпарс]] авылларның төп халкы – чуашлар. Башкорт авыллары: [[Аючы]], [[Күчәрбай (Стәрлетамак районы)|Күчәрбай]], [[Йөрәктау (Эстәрлетамак районы)|Йөрәктау]], [[Абдрахман (Эстәрлетамак районы)|Абдрахман]], [[Кунакбай (Николаевка сельсоветы)|Кунакбай]] һ.б. ==Тарихи белешмә== [[1930 ел]]ның [[20 август]]ында Үзәк башкарма комитетының карары белән, [[Стәрлетамак кантоны]]н үзгәртү юлы белән барлыкка килгән. [[1781]] елдан Стәрлетамак өязе оешкач, район территориясендә 7нче башкорт, 2нче һәм 5нче мишәр кантоннары оештырыла. [[1861]] ел реформасы буенча Башкотстан җирләренә үзәк губерналардан күпләп күченү күзаллана. [[1919]] елны [[Башкорт АССР|Башкортстан автономиясе]] оешкач, Стәрлетамакта республиканың хөкүмәте урынлаша, ләкин Стәрлетамак районы территориясе [[Уфа губернасы]] карамагында кала. 1930-40 елларда нефть ятмалары ачылгач, нефть индустриясе үсә башлый. Стәрлетамак районыда нефтьче бистәләре барлыкка килә, хәзерге [[Салават (шәһәр)|Салават]] (элекке Аллагуат), [[Ишембай]] шәһәрләре. ==Демографик хәл== Район халкының милли составы {| class="wikitable" style="font-size:90%" width="40%" |- align="center" style="background-color:#42B" | style="color:white;"| '''Милләт''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1970]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1989]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 2002]]''' |- align="center" |'''[[урыслар]] ''' || || || 12 893 / 34,2% |- align="center" |'''[[татарлар]] ''' || 11 692 / 26.7% || 8 946 / 26.6% || 8 138 / 21,59% |- align="center" |'''[[башкортлар]]''' || 3 487 / 7.8% || 4 537 / 13.5% || 8 141 / 21,59% |- align="center" |'''[[чуашлар]]''' || || || 5 190 / 13,8% |- align="center" |'''[[украиннар]] ''' || || || 1393 / 3,7% |- align="center" |'''[[мордвалар]]''' || || || 962 / 2,6% |} ==Танылган шәхесләр== * [[Имай Насыйри]] * [[Хәсән Әхтәмов]] * [[Рәмзия Вәлитева]] – 1965 елдан башлап гамәлдән чыкмаган, С. Вәгыйзов белән берлектә «Әлифба» китабын язучы. ==Матбугат== Район гәзите урыс телендә ([http://selskayanov.pressarb.ru «Сельская новь»]) һәм татарча («Авыл таңнары») дөнья күрә. ==Транспорт== Стәрлетамакның барлыкка килүе [[1730-еллар|1730 еллар]]да [[Уфа]] – [[Ырынбур]] юлы ачылу белән бәйле. Юл өстендә бер көнлек юл арада ямнар (станцияләр) урнашканнар. Стәрлетамак һәм Аллагуат исемле авылларга ям хезмәтен үтәү шарты белән [[татарлар]] нигез сала. [[1766 ел]]ны [[Агыйдел]]дә Стәрлетамак тоз пристане эшли башлый. 1858 елны Уфа белән Стәрле арасында пароход хәрәкәте ачылган. [[1934 ел]]ны Ишембай нефть ятмаларын хезмәтләндерү өчен [[Уфа]] – [[Стәрлетамак]] – [[Ишембай]] (кара [[Куйбышев тимер юлы]]) тимер юлы ачыла. [[1936 ел]]ны пассажир поездлары җибәрелә. [[1950 ел]]ны Аллагуат – [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ермолаево]] ([[Күмертау]]) тармагы хезмәткә тапшырыла. [[1981]] елны [[Ырынбур]] белән туры хәрәкәт ачыла.<ref>[http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе {{ref-ru}}]</ref> ==Икътисад== Аның биләмәсендә авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүче 46 предприятие, шул исәптән 24 җитештерү кооперативы, 19 крестьян-фермер хуҗалыгы бар. ==Мәгариф== 2009-10 уку елында район мәктәпләрендә 4149 бала 39 мәктәпкә йөргән. Шулардан татар балалары – 1120 (27%), чуаш балары – 600 (14,5%), украиннар – 115, 72 – мукшы балалары. [[Татар теле]]ндә укулар 5 мәктәптә барган, алар 365 баланы колачлаган. Тагын ике мәктәптә 121 бала татар телен һәм әдәбиятен дәрес буларак укыган. Татар телен теге яки бу күләмдә 486 бала өйрәнә ала (43,5%). [[Башкорт теле]]ндә укыту 2 мәктәптә алып барылган (80 укучы). Ике мәктәптә [[чуаш теле]]ндә укыту алып барылган (чуаш баласының 29%ы). Тагын бер мәктәптә 65 укучы чуаш телен өйрәнә. 66 укучы [[украин теле]]н өйрәнә (шул милләт балаларының 57,4%), мукшы телен – 56 бала (77,8%).<ref>[http://obrotdelstr.narod.ru/doc/pub_doklad/pub_doklad_2010/roo.rar Стәрлетамак муниципаль районда 2009-10 уку елында мәгариф торышы турында мәгълүмат.] </ref> ==Чыганаклар== * [http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Башкортстан}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[ru:Стерлитамакский район]] m0aji8dfpguxokvqowdd18im6ustt9x 569068 2012-06-12T16:03:03Z Derslek 632 {{Административ берәмлек |Исем= Стәрлетамак районы |Герб= Coat of Arms of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = Flag of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Карта = Location of Sterlitamakskiy rayon (Bashkortostan).svg |Картаның астагы язуы= |Үзисем= Стәрлетамак <br/> Стәрлетамак районы |Өлкә= [[Башкортстан]] |Нигезләнгән= [[1930 ел]] |Башкала= [[Стәрлетамак]] шәһәре |Зур шәсәрләр= |Киңлек= |Озынлык= |Башлык төре= Глава |Башлык исеме= Шаһиев Хәйдәр |Башлык төре2= |Башлык исеме2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= |Халык саны= 32 741<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года]</ref> кеше |Халык саны исәбе елы= 2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 2 216 км² |UTC= {{MSK+2}} |Сайт= http://str-raion.ru |Искәрмә= }} '''Стәрлетамак районы''' ({{lang-ru|Стерлитамакский район}}, {{lang-cv|Çтерлĕ райо́нĕ}}) — [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге — [[Стәрлетамак]] шәһәрендә.<br /> ==Географик белешмә== Стәрлетамак районы [[Чәрмәсән]] һәм [[Ашказар]] елгалары бассейнында урнашкан. Район көнчыгыш якта [[Агыйдел]] елгасы белән терәлгән. Районның гомуми мәйданы 2245 км² тәшкил итә. === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! район |- | Төньяк-көнбатыш || [[Әлшәй районы]] |- | Төньяк || [[Авыргазы районы]] |- | Төньяк-көнчыгыш || [[Гафури районы]] |- | Көнчыгыш || [[Ишембай районы]] |- | Көньяк || [[Мәләвез районы]] |- | Көньяк-көнбатыш || [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш]] һәм [[Миякә районы|Миякә]] |- |} 113 авылны 27 авыл советына берләштерелгән. Иң зур торак урыннары: [[Наумовка (Эстәрлетамак районы)|Наумовка]], [[Олы Куганак]], [[Рощинский (Эстәрлетамак районы)|Рощинский]] авыллары. Стәрлетамак районында [[урыслар]], [[татарлар]], [[чуашлар]], [[башкортлар]], [[мукшылар]], [[украиннар]] яши. Татарлар руслардан кала халык исәбе буенча икенче урынны били. Иң борынгы татар авыллары – Аллагуат, [[Бүреказган]], [[Талач]], өч Усылы авыллары XVIII гасыр башларында нигезләнгәннәр. Район үзге Стәрлетамак тә [[1747]] елны шул исемле татар авылыннан башланып киткән. Кечерәк татар авыллары [[Чуртан]], [[Кырмыскалы (Эстәрлетамак районы)|Кырмыскалы]], [[Алатана]], [[Кантюк|Кантюковка]], Байрак, Алга. Татарлар күплєп Рощинский, Васильевка, Наумовка, [[Яңа Отрадовка]] авылларында да яши. [[Айгөл]], [[Бигәнәш]], [[Чуаш Куганагы]], Карлыкүл (Салават ш. кергән), Матвеевка, [[Услыбаш]], [[Ишпарс]] авылларның төп халкы – чуашлар. Башкорт авыллары: [[Аючы]], [[Күчәрбай (Стәрлетамак районы)|Күчәрбай]], [[Йөрәктау (Эстәрлетамак районы)|Йөрәктау]], [[Абдрахман (Эстәрлетамак районы)|Абдрахман]], [[Кунакбай (Николаевка сельсоветы)|Кунакбай]] һ.б. ==Тарихи белешмә== [[1930 ел]]ның [[20 август]]ында Үзәк башкарма комитетының карары белән, [[Стәрлетамак кантоны]]н үзгәртү юлы белән барлыкка килгән. [[1781]] елдан Стәрлетамак өязе оешкач, район территориясендә 7нче башкорт, 2нче һәм 5нче мишәр кантоннары оештырыла. [[1861]] ел реформасы буенча Башкотстан җирләренә үзәк губерналардан күпләп күченү күзаллана. [[1919]] елны [[Башкорт АССР|Башкортстан автономиясе]] оешкач, Стәрлетамакта республиканың хөкүмәте урынлаша, ләкин Стәрлетамак районы территориясе [[Уфа губернасы]] карамагында кала. 1930-40 елларда нефть ятмалары ачылгач, нефть индустриясе үсә башлый. Стәрлетамак районыда нефтьче бистәләре барлыкка килә, хәзерге [[Салават (шәһәр)|Салават]] (элекке Аллагуат), [[Ишембай]] шәһәрләре. ==Демографик хәл== Район халкының милли составы {| class="wikitable" style="font-size:90%" width="40%" |- align="center" style="background-color:#42B" | style="color:white;"| '''Милләт''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1970]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1989]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 2002]]''' |- align="center" |'''[[урыслар]] ''' || || || 12 893 / 34,2% |- align="center" |'''[[татарлар]] ''' || 11 692 / 26.7% || 8 946 / 26.6% || 8 138 / 21,59% |- align="center" |'''[[башкортлар]]''' || 3 487 / 7.8% || 4 537 / 13.5% || 8 141 / 21,59% |- align="center" |'''[[чуашлар]]''' || || || 5 190 / 13,8% |- align="center" |'''[[украиннар]] ''' || || || 1393 / 3,7% |- align="center" |'''[[мордвалар]]''' || || || 962 / 2,6% |} ==Танылган шәхесләр== * [[Имай Насыйри]] * [[Хәсән Әхтәмов]] * [[Рәмзия Вәлитева]] – 1965 елдан башлап гамәлдән чыкмаган, С. Вәгыйзов белән берлектә «Әлифба» китабын язучы. ==Матбугат== Район гәзите урыс телендә ([http://selskayanov.pressarb.ru «Сельская новь»]) һәм татарча («Авыл таңнары») дөнья күрә. ==Транспорт== Стәрлетамакның барлыкка килүе [[1730-еллар|1730 еллар]]да [[Уфа]] – [[Ырынбур]] юлы ачылу белән бәйле. Юл өстендә бер көнлек юл арада ямнар (станцияләр) урнашканнар. Стәрлетамак һәм Аллагуат исемле авылларга ям хезмәтен үтәү шарты белән [[татарлар]] нигез сала. [[1766 ел]]ны [[Агыйдел]]дә Стәрлетамак тоз пристане эшли башлый. 1858 елны Уфа белән Стәрле арасында пароход хәрәкәте ачылган. [[1934 ел]]ны Ишембай нефть ятмаларын хезмәтләндерү өчен [[Уфа]] – [[Стәрлетамак]] – [[Ишембай]] (кара [[Куйбышев тимер юлы]]) тимер юлы ачыла. [[1936 ел]]ны пассажир поездлары җибәрелә. [[1950 ел]]ны Аллагуат – [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ермолаево]] ([[Күмертау]]) тармагы хезмәткә тапшырыла. [[1981]] елны [[Ырынбур]] белән туры хәрәкәт ачыла.<ref>[http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе {{ref-ru}}]</ref> ==Икътисад== Аның биләмәсендә авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүче 46 предприятие, шул исәптән 24 җитештерү кооперативы, 19 крестьян-фермер хуҗалыгы бар. ==Мәгариф== 2009-10 уку елында район мәктәпләрендә 4149 бала 39 мәктәпкә йөргән. Шулардан татар балалары – 1120 (27%), чуаш балары – 600 (14,5%), украиннар – 115, 72 – мукшы балалары. [[Татар теле]]ндә укулар 5 мәктәптә барган, алар 365 баланы колачлаган. Тагын ике мәктәптә 121 бала татар телен һәм әдәбиятен дәрес буларак укыган. Татар телен теге яки бу күләмдә 486 бала өйрәнә ала (43,5%). [[Башкорт теле]]ндә укыту 2 мәктәптә алып барылган (80 укучы). Ике мәктәптә [[чуаш теле]]ндә укыту алып барылган (чуаш баласының 29%ы). Тагын бер мәктәптә 65 укучы чуаш телен өйрәнә. 66 укучы [[украин теле]]н өйрәнә (шул милләт балаларының 57,4%), мукшы телен – 56 бала (77,8%).<ref>[http://obrotdelstr.narod.ru/doc/pub_doklad/pub_doklad_2010/roo.rar Стәрлетамак муниципаль районда 2009-10 уку елында мәгариф торышы турында мәгълүмат.] </ref> ==Чыганаклар== * [http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Башкортстан}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[ru:Стерлитамакский район]] da8labaoothf4fwldsv0wuv9xtrywou 569119 2012-06-12T18:49:37Z Frhdkazan 3171 {{Административ берәмлек |Исем= Стәрлетамак районы |Герб= Coat of Arms of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = Flag of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Карта = Location of Sterlitamakskiy rayon (Bashkortostan).svg |Картаның астагы язуы= |Үзисем= Стәрлетамак <br/> Стәрлетамак районы |Өлкә= [[Башкортстан]] |Нигезләнгән= [[1930 ел]] |Башкала= [[Стәрлетамак]] шәһәре |Зур шәсәрләр= |Киңлек= |Озынлык= |Башлык төре= Глава |Башлык исеме= Шаһиев Хәйдәр |Башлык төре2= |Башлык исеме2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= |Халык саны= 32 741<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года]</ref> кеше |Халык саны исәбе елы= 2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 2 216 км² |UTC= {{MSK+2}} |Сайт= http://str-raion.ru |Искәрмә= }} '''Стәрлетамак районы''' ({{lang-ru|Стерлитамакский район}}, {{lang-cv|Çтерлĕ райо́нĕ}}) — [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге — [[Стәрлетамак]] [[шәһәр]]ендә.<br /> ==Географик белешмә== Стәрлетамак районы [[Чәрмәсән]] һәм [[Ашказар]] елгалары бассейнында урнашкан. Район көнчыгыш якта [[Агыйдел]] елгасы белән терәлгән. Районның гомуми мәйданы 2245 км² тәшкил итә. === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! район |- | Төньяк-көнбатыш || [[Әлшәй районы]] |- | Төньяк || [[Авыргазы районы]] |- | Төньяк-көнчыгыш || [[Гафури районы]] |- | Көнчыгыш || [[Ишембай районы]] |- | Көньяк || [[Мәләвез районы]] |- | Көньяк-көнбатыш || [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш]] һәм [[Миякә районы|Миякә]] |- |} 113 авылны 27 авыл советына берләштерелгән. Иң зур торак урыннары: [[Наумовка (Эстәрлетамак районы)|Наумовка]], [[Олы Куганак]], [[Рощинский (Эстәрлетамак районы)|Рощинский]] авыллары. Стәрлетамак районында [[урыслар]], [[татарлар]], [[чуашлар]], [[башкортлар]], [[мукшылар]], [[украиннар]] яши. Татарлар руслардан кала халык исәбе буенча икенче урынны били. Иң борынгы татар авыллары – Аллагуат, [[Бүреказган]], [[Талач]], өч Усылы авыллары XVIII гасыр башларында нигезләнгәннәр. Район үзге Стәрлетамак тә [[1747]] елны шул исемле татар авылыннан башланып киткән. Кечерәк татар авыллары [[Чуртан]], [[Кырмыскалы (Эстәрлетамак районы)|Кырмыскалы]], [[Алатана]], [[Кантюк|Кантюковка]], Байрак, Алга. Татарлар күплєп Рощинский, Васильевка, Наумовка, [[Яңа Отрадовка]] авылларында да яши. [[Айгөл]], [[Бигәнәш]], [[Чуаш Куганагы]], Карлыкүл (Салават ш. кергән), Матвеевка, [[Услыбаш]], [[Ишпарс]] авылларның төп халкы – чуашлар. Башкорт авыллары: [[Аючы]], [[Күчәрбай (Стәрлетамак районы)|Күчәрбай]], [[Йөрәктау (Эстәрлетамак районы)|Йөрәктау]], [[Абдрахман (Эстәрлетамак районы)|Абдрахман]], [[Кунакбай (Николаевка сельсоветы)|Кунакбай]] һ.б. ==Тарихи белешмә== [[1930 ел]]ның [[20 август]]ында Үзәк башкарма комитетының карары белән, [[Стәрлетамак кантоны]]н үзгәртү юлы белән барлыкка килгән. [[1781]] елдан Стәрлетамак өязе оешкач, район территориясендә 7нче башкорт, 2нче һәм 5нче мишәр кантоннары оештырыла. [[1861]] ел реформасы буенча Башкотстан җирләренә үзәк губерналардан күпләп күченү күзаллана. [[1919]] елны [[Башкорт АССР|Башкортстан автономиясе]] оешкач, Стәрлетамакта республиканың хөкүмәте урынлаша, ләкин Стәрлетамак районы территориясе [[Уфа губернасы]] карамагында кала. 1930-40 елларда нефть ятмалары ачылгач, нефть индустриясе үсә башлый. Стәрлетамак районыда нефтьче бистәләре барлыкка килә, хәзерге [[Салават (шәһәр)|Салават]] (элекке Аллагуат), [[Ишембай]] шәһәрләре. ==Демографик хәл== Район халкының милли составы {| class="wikitable" style="font-size:90%" width="40%" |- align="center" style="background-color:#42B" | style="color:white;"| '''Милләт''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1970]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1989]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 2002]]''' |- align="center" |'''[[урыслар]] ''' || || || 12 893 / 34,2% |- align="center" |'''[[татарлар]] ''' || 11 692 / 26.7% || 8 946 / 26.6% || 8 138 / 21,59% |- align="center" |'''[[башкортлар]]''' || 3 487 / 7.8% || 4 537 / 13.5% || 8 141 / 21,59% |- align="center" |'''[[чуашлар]]''' || || || 5 190 / 13,8% |- align="center" |'''[[украиннар]] ''' || || || 1393 / 3,7% |- align="center" |'''[[мордвалар]]''' || || || 962 / 2,6% |} ==Танылган шәхесләр== * [[Имай Насыйри]] * [[Хәсән Әхтәмов]] * [[Рәмзия Вәлитева]] – 1965 елдан башлап гамәлдән чыкмаган, С. Вәгыйзов белән берлектә «Әлифба» китабын язучы. ==Матбугат== Район гәзите урыс телендә ([http://selskayanov.pressarb.ru «Сельская новь»]) һәм татарча («Авыл таңнары») дөнья күрә. ==Транспорт== Стәрлетамакның барлыкка килүе [[1730-еллар|1730 еллар]]да [[Уфа]] – [[Ырынбур]] юлы ачылу белән бәйле. Юл өстендә бер көнлек юл арада ямнар (станцияләр) урнашканнар. Стәрлетамак һәм Аллагуат исемле авылларга ям хезмәтен үтәү шарты белән [[татарлар]] нигез сала. [[1766 ел]]ны [[Агыйдел]]дә Стәрлетамак тоз пристане эшли башлый. 1858 елны Уфа белән Стәрле арасында пароход хәрәкәте ачылган. [[1934 ел]]ны Ишембай нефть ятмаларын хезмәтләндерү өчен [[Уфа]] – [[Стәрлетамак]] – [[Ишембай]] (кара [[Куйбышев тимер юлы]]) тимер юлы ачыла. [[1936 ел]]ны пассажир поездлары җибәрелә. [[1950 ел]]ны Аллагуат – [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ермолаево]] ([[Күмертау]]) тармагы хезмәткә тапшырыла. [[1981]] елны [[Ырынбур]] белән туры хәрәкәт ачыла.<ref>[http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе {{ref-ru}}]</ref> ==Икътисад== Аның биләмәсендә авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүче 46 предприятие, шул исәптән 24 җитештерү кооперативы, 19 крестьян-фермер хуҗалыгы бар. ==Мәгариф== 2009-10 уку елында район мәктәпләрендә 4149 бала 39 мәктәпкә йөргән. Шулардан татар балалары – 1120 (27%), чуаш балары – 600 (14,5%), украиннар – 115, 72 – мукшы балалары. [[Татар теле]]ндә укулар 5 мәктәптә барган, алар 365 баланы колачлаган. Тагын ике мәктәптә 121 бала татар телен һәм әдәбиятен дәрес буларак укыган. Татар телен теге яки бу күләмдә 486 бала өйрәнә ала (43,5%). [[Башкорт теле]]ндә укыту 2 мәктәптә алып барылган (80 укучы). Ике мәктәптә [[чуаш теле]]ндә укыту алып барылган (чуаш баласының 29%ы). Тагын бер мәктәптә 65 укучы чуаш телен өйрәнә. 66 укучы [[украин теле]]н өйрәнә (шул милләт балаларының 57,4%), мукшы телен – 56 бала (77,8%).<ref>[http://obrotdelstr.narod.ru/doc/pub_doklad/pub_doklad_2010/roo.rar Стәрлетамак муниципаль районда 2009-10 уку елында мәгариф торышы турында мәгълүмат.] </ref> ==Чыганаклар== * [http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Башкортстан}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[ru:Стерлитамакский район]] pjslah4gbr8urnddwtzb48u8wt6j1fn 569122 2012-06-12T18:54:11Z Frhdkazan 3171 {{Административ берәмлек |Исем= Стәрлетамак районы |Герб= Coat of Arms of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Гербның астагы язуы= |Байрак = Flag of Sterlitamak rayon (Bashkortostan).png |Карта = Location of Sterlitamakskiy rayon (Bashkortostan).svg |Картаның астагы язуы= |Үзисем= Стәрлетамак <br/> Стәрлетамак районы |Өлкә= [[Башкортстан]] |Нигезләнгән= [[1930 ел]] |Башкала= [[Стәрлетамак]] шәһәре |Зур шәсәрләр= |Киңлек= |Озынлык= |Башлык төре= Глава |Башлык исеме= Шаһиев Хәйдәр |Башлык төре2= |Башлык исеме2= |ТМП= <!--тулаем милли продукт--> |ТМП исәбе елы= |Телләр= |Халык саны= 32 741<ref>[http://www.gks.ru/bgd/regl/b10_109/Main.htm Численность населения Российской Федерации по городам, поселкам городского типа и районам на 1 января 2010 года]</ref> кеше |Халык саны исәбе елы= 2010 |Халык тыгызлыгы= |Мәйдан= 2 216 км² |UTC= {{MSK+2}} |Сайт= http://str-raion.ru |Искәрмә= }} '''Стәрлетамак районы''' ({{lang-ru|Стерлитамакский район}}, {{lang-cv|Çтерлĕ райо́нĕ}}) — [[Башкортстан]]га керүче [[муниципаль район]]. Административ үзәге — [[Стәрлетамак]] [[шәһәр]]ендә.<br /> ==Географик белешмә== Стәрлетамак районы [[Чәрмәсән]] һәм [[Ашказар]] [[елга]]лары бассейнында урнашкан. [[Район]] көнчыгыш якта [[Агыйдел]] елгасы белән терәлгән. Районның гомуми мәйданы 2245 км² тәшкил итә. === Чиктәшлек === {| class="wikitable" |- ! Як !! район |- | Төньяк-көнбатыш || [[Әлшәй районы]] |- | Төньяк || [[Авыргазы районы]] |- | Төньяк-көнчыгыш || [[Гафури районы]] |- | Көнчыгыш || [[Ишембай районы]] |- | Көньяк || [[Мәләвез районы]] |- | Көньяк-көнбатыш || [[Стәрлебаш районы|Стәрлебаш]] һәм [[Миякә районы|Миякә]] |- |} 113 авылны 27 авыл советына берләштерелгән. Иң зур торак урыннары: [[Наумовка (Эстәрлетамак районы)|Наумовка]], [[Олы Куганак]], [[Рощинский (Эстәрлетамак районы)|Рощинский]] авыллары. Стәрлетамак районында [[руслар]], [[татарлар]], [[чуашлар]], [[башкортлар]], [[мукшылар]], [[украиннар]] яши. Татарлар руслардан кала халык исәбе буенча икенче урынны били. Иң борынгы татар авыллары – Аллагуат, [[Бүреказган]], [[Талач]], өч Усылы авыллары XVIII гасыр башларында нигезләнгәннәр. Район үзге Стәрлетамак тә [[1747]] елны шул исемле татар авылыннан башланып киткән. Кечерәк татар авыллары [[Чуртан]], [[Кырмыскалы (Эстәрлетамак районы)|Кырмыскалы]], [[Алатана]], [[Кантюк|Кантюковка]], Байрак, Алга. Татарлар күплєп Рощинский, Васильевка, Наумовка, [[Яңа Отрадовка]] авылларында да яши. [[Айгөл]], [[Бигәнәш]], [[Чуаш Куганагы]], Карлыкүл (Салават ш. кергән), Матвеевка, [[Услыбаш]], [[Ишпарс]] авылларның төп халкы – чуашлар. Башкорт авыллары: [[Аючы]], [[Күчәрбай (Стәрлетамак районы)|Күчәрбай]], [[Йөрәктау (Эстәрлетамак районы)|Йөрәктау]], [[Абдрахман (Эстәрлетамак районы)|Абдрахман]], [[Кунакбай (Николаевка сельсоветы)|Кунакбай]] һ.б. ==Тарихи белешмә== [[1930 ел]]ның [[20 август]]ында Үзәк башкарма комитетының карары белән, [[Стәрлетамак кантоны]]н үзгәртү юлы белән барлыкка килгән. [[1781]] елдан Стәрлетамак өязе оешкач, район территориясендә 7нче башкорт, 2нче һәм 5нче мишәр кантоннары оештырыла. [[1861]] ел реформасы буенча Башкотстан җирләренә үзәк губерналардан күпләп күченү күзаллана. [[1919]] елны [[Башкорт АССР|Башкортстан автономиясе]] оешкач, Стәрлетамакта республиканың хөкүмәте урынлаша, ләкин Стәрлетамак районы территориясе [[Уфа губернасы]] карамагында кала. 1930-40 елларда нефть ятмалары ачылгач, нефть индустриясе үсә башлый. Стәрлетамак районыда нефтьче бистәләре барлыкка килә, хәзерге [[Салават (шәһәр)|Салават]] (элекке Аллагуат), [[Ишембай]] шәһәрләре. ==Демографик хәл== Район халкының милли составы {| class="wikitable" style="font-size:90%" width="40%" |- align="center" style="background-color:#42B" | style="color:white;"| '''Милләт''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1970]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 1989]]''' | style="color:white;"| '''[[Җанисәп 2002]]''' |- align="center" |'''[[руслар]] ''' || || || 12 893 / 34,2% |- align="center" |'''[[татарлар]] ''' || 11 692 / 26.7% || 8 946 / 26.6% || 8 138 / 21,59% |- align="center" |'''[[башкортлар]]''' || 3 487 / 7.8% || 4 537 / 13.5% || 8 141 / 21,59% |- align="center" |'''[[чуашлар]]''' || || || 5 190 / 13,8% |- align="center" |'''[[украиннар]] ''' || || || 1393 / 3,7% |- align="center" |'''[[мордвалар]]''' || || || 962 / 2,6% |} ==Танылган шәхесләр== * [[Имай Насыйри]] * [[Хәсән Әхтәмов]] * [[Рәмзия Вәлитева]] – 1965 елдан башлап гамәлдән чыкмаган, С. Вәгыйзов белән берлектә «Әлифба» китабын язучы. ==Матбугат== Район [[гәзит]]е [[рус теле]]ндә ([http://selskayanov.pressarb.ru «Сельская новь»]) һәм [[татарча]] («Авыл таңнары») дөнья күрә. ==Транспорт== Стәрлетамакның барлыкка килүе [[1730-еллар|1730 еллар]]да [[Уфа]] – [[Ырынбур]] юлы ачылу белән бәйле. Юл өстендә бер көнлек юл арада ямнар (станцияләр) урнашканнар. Стәрлетамак һәм Аллагуат исемле авылларга ям хезмәтен үтәү шарты белән [[татарлар]] нигез сала. [[1766 ел]]ны [[Агыйдел]]дә Стәрлетамак тоз пристане эшли башлый. 1858 елны Уфа белән Стәрле арасында пароход хәрәкәте ачылган. [[1934 ел]]ны Ишембай нефть ятмаларын хезмәтләндерү өчен [[Уфа]] – [[Стәрлетамак]] – [[Ишембай]] (кара [[Куйбышев тимер юлы]]) тимер юлы ачыла. [[1936 ел]]ны пассажир поездлары җибәрелә. [[1950 ел]]ны Аллагуат – [[Ермолаево (Куергазы районы)|Ермолаево]] ([[Күмертау]]) тармагы хезмәткә тапшырыла. [[1981]] елны [[Ырынбур]] белән туры хәрәкәт ачыла.<ref>[http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе {{ref-ru}}]</ref> ==Икътисад== Аның биләмәсендә авыл хуҗалыгы продукциясе җитештерүче 46 предприятие, шул исәптән 24 җитештерү кооперативы, 19 крестьян-фермер хуҗалыгы бар. ==Мәгариф== 2009-10 уку елында район мәктәпләрендә 4149 бала 39 мәктәпкә йөргән. Шулардан татар балалары – 1120 (27%), чуаш балары – 600 (14,5%), украиннар – 115, 72 – мукшы балалары. [[Татар теле]]ндә укулар 5 мәктәптә барган, алар 365 баланы колачлаган. Тагын ике мәктәптә 121 бала татар телен һәм әдәбиятен дәрес буларак укыган. Татар телен теге яки бу күләмдә 486 бала өйрәнә ала (43,5%). [[Башкорт теле]]ндә укыту 2 мәктәптә алып барылган (80 укучы). Ике мәктәптә [[чуаш теле]]ндә укыту алып барылган (чуаш баласының 29%ы). Тагын бер мәктәптә 65 укучы чуаш телен өйрәнә. 66 укучы [[украин теле]]н өйрәнә (шул милләт балаларының 57,4%), мукшы телен – 56 бала (77,8%).<ref>[http://obrotdelstr.narod.ru/doc/pub_doklad/pub_doklad_2010/roo.rar Стәрлетамак муниципаль районда 2009-10 уку елында мәгариф торышы турында мәгълүмат.] </ref> ==Чыганаклар== * [http://str-raion.ru/our_district/history_destiny_identity/ Стәрлетамак районы энциклопедиясе] {{ref-ru}} == Искәрмәләр == {{искәрмәләр}} {{Башкортстан}} {{Башкортстан-Эстәрлетамак районы}} [[ru:Стерлитамакский район]] s42pu48hp9ggav31z1uul9q2jrxdsgp 0 51098 569046 2012-06-12T14:16:36Z Derslek 632 [[Стәрлетамак районы]] битенә юнәлтү #redirect [[Стәрлетамак районы]] 0044t61q038cax1wc87qv6i2u0ntssn 14 51099 569094 2012-06-12T17:28:45Z Derslek 632 Яңа бит: «[[ru:Категория:Родившиеся в Стерлитамаке]]» [[ru:Категория:Родившиеся в Стерлитамаке]] o8vk6ljv0imx0vcckk9o77mgdpvd0zl 569095 2012-06-12T17:43:12Z 178.204.1.21 added [[Category:Стәрлетамак]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] [[Төркем:Стәрлетамак]] [[ru:Категория:Родившиеся в Стерлитамаке]] gkuv8lrl0c67itcgg8pxaet8608adez 14 51100 569098 2012-06-12T17:44:09Z 178.204.1.21 Яңа бит: «[[ru:Категория:Стерлитамак]]» [[ru:Категория:Стерлитамак]] c2qguo0tqvuuicahlahuhda3zinwfjp 569099 2012-06-12T17:44:57Z Derslek 632 added [[Category:Башкортстан шәһәрләре]] using [[Help:Gadget-HotCat|HotCat]] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[ru:Категория:Стерлитамак]] kepkbkl8ptjtytzconuw1yayf1oygog 569158 2012-06-12T20:36:17Z RedBot 4527 r2.7.2) (робот өстәде: [[uk:Категорія:Стерлітамак]] [[Төркем:Башкортстан шәһәрләре]] [[ru:Категория:Стерлитамак]] [[uk:Категорія:Стерлітамак]] mq6g75cgi5uj5pczeri298r4z84eeij